Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

34. mēdōrōganidānam

Adhikarana medoroganidAna-samprApti-lakShaNAni, atisthUlalakShaNaM ca (1-9) · Śloka 9

அத மேதோரோகநிதாநம் | அவ்யாயாமதிவாஸ்வப்நஶ்லேஷ்மலாஹாரஸேவிநஃ | மதுரோऽந்நரஸஃ ப்ராயஃ ஸ்நேஹாந்மேதஃ ப்ரவர்தயேத் ||௧|| மேதஸாऽऽவதமார்கத்வாத் புஷ்யந்த்யந்யே ந தாவதஃ | மேதஸ்து சீயதே தஸ்மாதஶக்தஃ ஸர்வகர்மஸு ||௨|| க்ஷுத்ரஶ்வாஸதஷாமோஹஸ்வப்நக்ரதநஸாதநைஃ | யுக்தஃ க்ஷுத்ஸ்வேததுர்கந்தைரல்பப்ராணோऽல்பமைதுநஃ ||௩|| மேதஸ்து ஸர்வபூதாநாமுதரேஷ்வஸ்திஷு ஸ்திதம் | அத ஏவோதரே வத்திஃ ப்ராயோ மேதஸ்விநோ பவேத் ||௪|| மேதஸாऽऽவதமார்கத்வாத்வாயுஃ கோஷ்டே விஶேஷதஃ | சரந் ஸந்துக்ஷயத்யக்நிமாஹாரஂ ஶோஷயத்யபி ||௫|| தஸ்மாத் ஸ ஶீக்ரஂ ஜரயத்யாஹாரமபிகாங்க்ஷதி | விகாராஂஶ்சாப்நுதே கோராந் காஂஶ்சித் காலவ்யதிக்ரமாத் ||௬|| ஏதாவுபத்ரவகரௌ விஶேஷாதக்நிமாருதௌ | ஏதௌ து தஹதஃ ஸ்தூலஂ வநதாவோ வநஂ யதா ||௭|| மேதஸ்யதீவ ஸஂவத்தே ஸஹஸைவாநிலாதயஃ | விகாராந் தாருணாந் கத்வா நாஶயந்த்யாஶு ஜீவிதம் ||௮|| மேதோமாஂஸாதிவத்தத்வாச்சலஸ்பிகுதரஸ்தநஃ | அயதோபசயோத்ஸாஹோ நரோऽதிஸ்தூல உச்யதே ||௯|| (ச. ஸூ. அ. ௨௧) |

View original

अथ मेदोरोगनिदानम् | अव्यायामदिवास्वप्नश्लेष्मलाहारसेविनः | मधुरोऽन्नरसः प्रायः स्नेहान्मेदः प्रवर्धयेत् ||१|| मेदसाऽऽवृतमार्गत्वात् पुष्यन्त्यन्ये न धावतः | मेदस्तु चीयते तस्मादशक्तः सर्वकर्मसु ||२|| क्षुद्रश्वासतृषामोहस्वप्नक्रथनसादनैः | युक्तः क्षुत्स्वेददुर्गन्धैरल्पप्राणोऽल्पमैथुनः ||३|| मेदस्तु सर्वभूतानामुदरेष्वस्थिषु स्थितम् | अत एवोदरे वृद्धिः प्रायो मेदस्विनो भवेत् ||४|| मेदसाऽऽवृतमार्गत्वाद्वायुः कोष्ठे विशेषतः | चरन् सन्धुक्षयत्यग्निमाहारं शोषयत्यपि ||५|| तस्मात् स शीघ्रं जरयत्याहारमभिकाङ्क्षति | विकारांश्चाप्नुते घोरान् कांश्चित् कालव्यतिक्रमात् ||६|| एतावुपद्रवकरौ विशेषादग्निमारुतौ | एतौ तु दहतः स्थूलं वनदावो वनं यथा ||७|| मेदस्यतीव संवृद्धे सहसैवानिलादयः | विकारान् दारुणान् कृत्वा नाशयन्त्याशु जीवितम् ||८|| मेदोमांसातिवृद्धत्वाच्चलस्फिगुदरस्तनः | अयथोपचयोत्साहो नरोऽतिस्थूल उच्यते ||९|| (च. सू. अ. २१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 34

இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே மேதோநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௩௪||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मेदोनिदानं समाप्तम् ||३४||

🔊 Audio coming soon

34. mēdōrōganidānam — Madhava Nidana | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi