Adhikarana medoroganidAna-samprApti-lakShaNAni, atisthUlalakShaNaM ca (1-9) · Śloka 9
അഥ മേദോരോഗനിദാനമ് | അവ്യായാമദിവാസ്വപ്നശ്ലേഷ്മലാഹാരസേവിനഃ | മധുരോऽന്നരസഃ പ്രായഃ സ്നേഹാന്മേദഃ പ്രവര്ധയേത് ||൧|| മേദസാऽऽവൃതമാര്ഗത്വാത് പുഷ്യന്ത്യന്യേ ന ധാവതഃ | മേദസ്തു ചീയതേ തസ്മാദശക്തഃ സര്വകര്മസു ||൨|| ക്ഷുദ്രശ്വാസതൃഷാമോഹസ്വപ്നക്രഥനസാദനൈഃ | യുക്തഃ ക്ഷുത്സ്വേദദുര്ഗന്ധൈരല്പപ്രാണോऽല്പമൈഥുനഃ ||൩|| മേദസ്തു സര്വഭൂതാനാമുദരേഷ്വസ്ഥിഷു സ്ഥിതമ് | അത ഏവോദരേ വൃദ്ധിഃ പ്രായോ മേദസ്വിനോ ഭവേത് ||൪|| മേദസാऽऽവൃതമാര്ഗത്വാദ്വായുഃ കോഷ്ഠേ വിശേഷതഃ | ചരന് സന്ധുക്ഷയത്യഗ്നിമാഹാരം ശോഷയത്യപി ||൫|| തസ്മാത് സ ശീഘ്രം ജരയത്യാഹാരമഭികാങ്ക്ഷതി | വികാരാംശ്ചാപ്നുതേ ഘോരാന് കാംശ്ചിത് കാലവ്യതിക്രമാത് ||൬|| ഏതാവുപദ്രവകരൌ വിശേഷാദഗ്നിമാരുതൌ | ഏതൌ തു ദഹതഃ സ്ഥൂലം വനദാവോ വനം യഥാ ||൭|| മേദസ്യതീവ സംവൃദ്ധേ സഹസൈവാനിലാദയഃ | വികാരാന് ദാരുണാന് കൃത്വാ നാശയന്ത്യാശു ജീവിതമ് ||൮|| മേദോമാംസാതിവൃദ്ധത്വാച്ചലസ്ഫിഗുദരസ്തനഃ | അയഥോപചയോത്സാഹോ നരോऽതിസ്ഥൂല ഉച്യതേ ||൯|| (ച. സൂ. അ. ൨൧) |
View original
अथ मेदोरोगनिदानम् | अव्यायामदिवास्वप्नश्लेष्मलाहारसेविनः | मधुरोऽन्नरसः प्रायः स्नेहान्मेदः प्रवर्धयेत् ||१|| मेदसाऽऽवृतमार्गत्वात् पुष्यन्त्यन्ये न धावतः | मेदस्तु चीयते तस्मादशक्तः सर्वकर्मसु ||२|| क्षुद्रश्वासतृषामोहस्वप्नक्रथनसादनैः | युक्तः क्षुत्स्वेददुर्गन्धैरल्पप्राणोऽल्पमैथुनः ||३|| मेदस्तु सर्वभूतानामुदरेष्वस्थिषु स्थितम् | अत एवोदरे वृद्धिः प्रायो मेदस्विनो भवेत् ||४|| मेदसाऽऽवृतमार्गत्वाद्वायुः कोष्ठे विशेषतः | चरन् सन्धुक्षयत्यग्निमाहारं शोषयत्यपि ||५|| तस्मात् स शीघ्रं जरयत्याहारमभिकाङ्क्षति | विकारांश्चाप्नुते घोरान् कांश्चित् कालव्यतिक्रमात् ||६|| एतावुपद्रवकरौ विशेषादग्निमारुतौ | एतौ तु दहतः स्थूलं वनदावो वनं यथा ||७|| मेदस्यतीव संवृद्धे सहसैवानिलादयः | विकारान् दारुणान् कृत्वा नाशयन्त्याशु जीवितम् ||८|| मेदोमांसातिवृद्धत्वाच्चलस्फिगुदरस्तनः | अयथोपचयोत्साहो नरोऽतिस्थूल उच्यते ||९|| (च. सू. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon