Adhikarana medoroganidAna-samprApti-lakShaNAni, atisthUlalakShaNaM ca (1-9) · Śloka 9
અથ મેદોરોગનિદાનમ્ | અવ્યાયામદિવાસ્વપ્નશ્લેષ્મલાહારસેવિનઃ | મધુરોઽન્નરસઃ પ્રાયઃ સ્નેહાન્મેદઃ પ્રવર્ધયેત્ ||૧|| મેદસાઽઽવૃતમાર્ગત્વાત્ પુષ્યન્ત્યન્યે ન ધાવતઃ | મેદસ્તુ ચીયતે તસ્માદશક્તઃ સર્વકર્મસુ ||૨|| ક્ષુદ્રશ્વાસતૃષામોહસ્વપ્નક્રથનસાદનૈઃ | યુક્તઃ ક્ષુત્સ્વેદદુર્ગન્ધૈરલ્પપ્રાણોઽલ્પમૈથુનઃ ||૩|| મેદસ્તુ સર્વભૂતાનામુદરેષ્વસ્થિષુ સ્થિતમ્ | અત એવોદરે વૃદ્ધિઃ પ્રાયો મેદસ્વિનો ભવેત્ ||૪|| મેદસાઽઽવૃતમાર્ગત્વાદ્વાયુઃ કોષ્ઠે વિશેષતઃ | ચરન્ સન્ધુક્ષયત્યગ્નિમાહારં શોષયત્યપિ ||૫|| તસ્માત્ સ શીઘ્રં જરયત્યાહારમભિકાઙ્ક્ષતિ | વિકારાંશ્ચાપ્નુતે ઘોરાન્ કાંશ્ચિત્ કાલવ્યતિક્રમાત્ ||૬|| એતાવુપદ્રવકરૌ વિશેષાદગ્નિમારુતૌ | એતૌ તુ દહતઃ સ્થૂલં વનદાવો વનં યથા ||૭|| મેદસ્યતીવ સંવૃદ્ધે સહસૈવાનિલાદયઃ | વિકારાન્ દારુણાન્ કૃત્વા નાશયન્ત્યાશુ જીવિતમ્ ||૮|| મેદોમાંસાતિવૃદ્ધત્વાચ્ચલસ્ફિગુદરસ્તનઃ | અયથોપચયોત્સાહો નરોઽતિસ્થૂલ ઉચ્યતે ||૯|| (ચ. સૂ. અ. ૨૧) |
View original
अथ मेदोरोगनिदानम् | अव्यायामदिवास्वप्नश्लेष्मलाहारसेविनः | मधुरोऽन्नरसः प्रायः स्नेहान्मेदः प्रवर्धयेत् ||१|| मेदसाऽऽवृतमार्गत्वात् पुष्यन्त्यन्ये न धावतः | मेदस्तु चीयते तस्मादशक्तः सर्वकर्मसु ||२|| क्षुद्रश्वासतृषामोहस्वप्नक्रथनसादनैः | युक्तः क्षुत्स्वेददुर्गन्धैरल्पप्राणोऽल्पमैथुनः ||३|| मेदस्तु सर्वभूतानामुदरेष्वस्थिषु स्थितम् | अत एवोदरे वृद्धिः प्रायो मेदस्विनो भवेत् ||४|| मेदसाऽऽवृतमार्गत्वाद्वायुः कोष्ठे विशेषतः | चरन् सन्धुक्षयत्यग्निमाहारं शोषयत्यपि ||५|| तस्मात् स शीघ्रं जरयत्याहारमभिकाङ्क्षति | विकारांश्चाप्नुते घोरान् कांश्चित् कालव्यतिक्रमात् ||६|| एतावुपद्रवकरौ विशेषादग्निमारुतौ | एतौ तु दहतः स्थूलं वनदावो वनं यथा ||७|| मेदस्यतीव संवृद्धे सहसैवानिलादयः | विकारान् दारुणान् कृत्वा नाशयन्त्याशु जीवितम् ||८|| मेदोमांसातिवृद्धत्वाच्चलस्फिगुदरस्तनः | अयथोपचयोत्साहो नरोऽतिस्थूल उच्यते ||९|| (च. सू. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon