Adhikarana madAtyayanidAnam (1) · Śloka 1
অথ পানাত্যয-পরমদ-পানাজীর্ণ-পানবিভ্রমনিদানম্ | যে বিষস্য গুণাঃ প্রোক্তাস্তেঽপি মদ্যে প্রতিষ্ঠিতাঃ | তেন মিথ্যোপযুক্তেন ভবত্যুগ্রো মদাত্যযঃ ||১||
अथ पानात्यय-परमद-पानाजीर्ण-पानविभ्रमनिदानम् | ये विषस्य गुणाः प्रोक्तास्तेऽपि मद्ये प्रतिष्ठिताः | तेन मिथ्योपयुक्तेन भवत्युग्रो मदात्ययः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasvabhAvaH (2-3) · Śloka 3
কিন্তু মদ্যং স্বভাবেন যথৈবান্নং তথা স্মৃতম্ | অযুক্তিযুক্তং রোগায যুক্তিযুক্তং যথাঽমৃতম্ ||২|| প্রাণাঃ প্রাণভৃতামন্নং তদযুক্ত্যা হিনস্ত্যসূন্ | বিষং প্রাণহরং তচ্চ যুক্তিযুক্তং রসাযনম্ ||৩|| (চ. চি. অ. ২৪) |
किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम् | अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम् ||२|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या हिनस्त्यसून् | विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम् ||३|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidhinopayuktamadyaphalam (4-6) · Śloka 6
বিধিনা মাত্রযা কালে হিতৈরন্নৈর্যথাবলম্ | প্রহৃষ্টো যঃ পিবেন্মদ্যং তস্য স্যাদমৃতোপমম্ ||৪|| (চ. চি. অ. ২৪) | স্নিগ্ধৈস্তদন্নৈর্মাংসৈশ্চ ভক্ষ্যৈশ্চ সহ সেবিতম্ | ভবেদাযুঃপ্রকর্ষায বলাযোপচযায চ ||৫|| কাম্যতা মনসস্তুষ্টিস্তেজো বিক্রম এব চ | বিধিবত্সেব্যমানে তু মদ্যে সন্নিহিতা গুণাঃ ||৬|| (সু. উ. তং. অ. ৪৭) |
विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम् | प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतोपमम् ||४|| (च. चि. अ. २४) | स्निग्धैस्तदन्नैर्मांसैश्च भक्ष्यैश्च सह सेवितम् | भवेदायुःप्रकर्षाय बलायोपचयाय च ||५|| काम्यता मनसस्तुष्टिस्तेजो विक्रम एव च | विधिवत्सेव्यमाने तु मद्ये सन्निहिता गुणाः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadalakShaNam (7) · Śloka 7
বুদ্ধিস্মৃতিপ্রীতিকরঃ সুখশ্চ পানান্ননিদ্রারতিবর্ধনশ্চ | সম্পাঠগীতস্বরবর্ধনশ্চ প্রোক্তোঽতিরম্যঃ প্রথমো মদো হি ||৭||
बुद्धिस्मृतिप्रीतिकरः सुखश्च पानान्ननिद्रारतिवर्धनश्च | सम्पाठगीतस्वरवर्धनश्च प्रोक्तोऽतिरम्यः प्रथमो मदो हि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadalakShaNam (8) · Śloka 8
অব্যক্তবুদ্ধিস্মৃতিবাগ্বিচেষ্টঃ সোন্মত্তলীলাকৃতিরপ্রশান্তঃ | আলস্যনিদ্রাভিহতো মুহুশ্চ মধ্যেন মত্তঃ পুরুষো মদেন ||৮||
अव्यक्तबुद्धिस्मृतिवाग्विचेष्टः सोन्मत्तलीलाकृतिरप्रशान्तः | आलस्यनिद्राभिहतो मुहुश्च मध्येन मत्तः पुरुषो मदेन ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadalakShaNam (9) · Śloka 9
গচ্ছেদগম্যান্ন গুরূংশ্চ মন্যেত্ খাদেদভক্ষ্যাণি চ নষ্টসঞ্জ্ঞঃ | ব্রূযাচ্চ গুহ্যানি হৃদি স্থিতানি মদে তৃতীযে পুরুষোঽস্বতন্ত্রঃ ||৯||
गच्छेदगम्यान्न गुरूंश्च मन्येत् खादेदभक्ष्याणि च नष्टसञ्ज्ञः | ब्रूयाच्च गुह्यानि हृदि स्थितानि मदे तृतीये पुरुषोऽस्वतन्त्रः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthamadalakShaNam (10-11) · Śloka 11
চতুর্থে তু মদে মূঢো ভগ্নদার্বিব নিষ্ক্রিযঃ | কার্যাকার্যবিভাগজ্ঞো মৃতাদপ্যপরো মৃতঃ ||১০|| কো মদং তাদৃশং গচ্ছেদুন্মাদমিব চাপরম্ | বহুদোষমিবামূঢঃ কান্তারং স্ববশঃ কৃতী ||১১||
चतुर्थे तु मदे मूढो भग्नदार्विव निष्क्रियः | कार्याकार्यविभागज्ञो मृतादप्यपरो मृतः ||१०|| को मदं तादृशं गच्छेदुन्मादमिव चापरम् | बहुदोषमिवामूढः कान्तारं स्ववशः कृती ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avidhikRutamadyapAnasya vikArAntarahetutvam (12) · Śloka 12
নির্ভক্তমেকান্তত এব মদ্যং নিষেব্যমাণং মনুজেন নিত্যম্ | আপাদযেত্কষ্টতমান্বিকারানাপাদযেচ্চাপি শরীরভেদম্ ||১২|| (স. উ. অ. ৪৭) |
निर्भक्तमेकान्तत एव मद्यं निषेव्यमाणं मनुजेन नित्यम् | आपादयेत्कष्टतमान्विकारानापादयेच्चापि शरीरभेदम् ||१२|| (स. उ. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasahitasyApi madyasya kruddhatvAdikAraNasahitasya vikArakAritvapradarshanam (13-14) · Śloka 14
ক্রুদ্ধেন ভীতেন পিপাসিতেন শোকাভিতপ্তেন বুভুক্ষিতেন | ব্যাযামভারাধ্বপরিক্ষতেন বেগাবরোধাভিহতেন চাপি ||১৩|| অত্যম্বুভক্ষাবততোদরেণ সাজীর্ণভুক্তেন তথাঽবলেন | উষ্ণাভিতপ্তেন চ সেব্যমানং করোতি মদ্যং বিবিধান্বিকারান্ ||১৪|| (সু. উ. তং. অ. ৪৭) |
क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन बुभुक्षितेन | व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि ||१३|| अत्यम्बुभक्षावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाऽबलेन | उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान्विकारान् ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyotthavikArabhedAH (15) · Śloka 15
পানাত্যযং পরমদং পানাজীর্ণমথাপি বা | পানবিভ্রমমুগ্রং চ তেষাং বক্ষ্যামি লক্ষণম্ ||১৫|| (সু. উ. তং. অ. ৪৭) |
पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि वा | पानविभ्रममुग्रं च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtika-paittika-shlaiShmikamadAtyayalakShaNam (16-18) · Śloka 18
হিক্কাশ্বাসশিরঃকম্পপার্শ্বশূলপ্রজাগরৈঃ | বিদ্যাদ্বহুপ্রলাপস্য বাতপ্রাযং মদাত্যযম্ ||১৬|| তৃষ্ণাদাহজ্বরস্বেদমোহাতীসারবিভ্রমৈঃ | বিদ্যাদ্ধরিতবর্ণস্য পিত্তপ্রাযং মদাত্যযম্ ||১৭|| ছর্দ্যরোচকহৃল্লাসতন্দ্রাস্তৈমিত্যগৌরবৈঃ | বিদ্যাচ্ছীতপরীতস্য কফপ্রাযং মদাত্যযম্ | জ্ঞেযস্ত্রিদোষজশ্চাপি সর্বলিঙ্গৈর্মদাত্যযঃ ||১৮|| (চ. চি. অ. ২৪) |
हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः | विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम् ||१६|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमोहातीसारविभ्रमैः | विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम् ||१७|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः | विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम् | ज्ञेयस्त्रिदोषजश्चापि सर्वलिङ्गैर्मदात्ययः ||१८|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paramadalakShaNam (19) · Śloka 19
শ্লেষ্মোচ্ছ্রযোঽঙ্গগুরুতা বিরসাস্যতা চ বিণ্মূত্রসক্তিরথ তন্দ্রিররোচকশ্চ | লিঙ্গং পরস্য চ মদস্য বদন্তি তজ্জ্ঞাস্তৃষ্ণা রুজা শিরসি সন্ধিষু চাপি ভেদঃ ||১৯|| (সু. উ. তং. অ. ৪৭) |
श्लेष्मोच्छ्रयोऽङ्गगुरुता विरसास्यता च विण्मूत्रसक्तिरथ तन्द्रिररोचकश्च | लिङ्गं परस्य च मदस्य वदन्ति तज्ज्ञास्तृष्णा रुजा शिरसि सन्धिषु चापि भेदः ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAjIrNalakShaNam (20) · Śloka 20
আধ্মানমুগ্রমথ চোদ্গিরণং বিদাহঃ পানেঽজরাং সমুপগচ্ছতি লক্ষণানি |২০| (সু. উ. তং. অ. ৪৭) |
आध्मानमुग्रमथ चोद्गिरणं विदाहः पानेऽजरां समुपगच्छति लक्षणानि |२०| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnavibhramalakShaNam (20) · Śloka 20
হৃদ্গাত্রতোদকফসংস্রবকণ্ঠধূমা মূর্ছাবমিজ্বরশিরোরুজনপ্রদাহাঃ ||২০|| দ্বেষঃ সুরান্নবিকৃতেষ্বপি তেষু তেষু তং পানবিভ্রমমুশন্ত্যখিলেন ধীরাঃ | (সু. উ. তং. অ. ৪৭) |
हृद्गात्रतोदकफसंस्रवकण्ठधूमा मूर्छावमिज्वरशिरोरुजनप्रदाहाः ||२०|| द्वेषः सुरान्नविकृतेष्वपि तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेन धीराः | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmasAdhyalakShaNam (21) · Śloka 21
হীনোত্তরৌষ্ঠমতিশীতমমন্দদাহং তৈলপ্রভাস্যমপি পানহতং ত্যজেত্তু ||২১|| জিহ্বৌষ্ঠদন্তমসিতং ত্বথবাঽপি নীলং পীতে চ যস্য নযনে রুধিরপ্রভে বা | (সু. উ. তং. অ. ৪৭) |
हीनोत्तरौष्ठमतिशीतममन्ददाहं तैलप्रभास्यमपि पानहतं त्यजेत्तु ||२१|| जिह्वौष्ठदन्तमसितं त्वथवाऽपि नीलं पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे वा | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmupadravAH (22) · Śloka 22
হিক্কাজ্বরৌ বমথুবেপথুপার্শ্বশূলাঃ কাসভ্রমাবপি চ পানহতং ভজন্তে ||২২|| (সু. উ. তং. অ. ৪৭) |
हिक्काज्वरौ वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं भजन्ते ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে পানাত্যযপরমদপানাজীর্ণপানবিভ্রমনিদানং সমাপ্তম্ ||১৮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पानात्ययपरमदपानाजीर्णपानविभ्रमनिदानं समाप्तम् ||१८||
🔊 Audio coming soon