Adhikarana madAtyayanidAnam (1) · Śloka 1
ਅਥ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯ-ਪਰਮਦ-ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣ-ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਨਿਦਾਨਮ੍ | ਯੇ ਵਿਸਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਪਿ ਮਦ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾਃ | ਤੇਨ ਮਿਥ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਵਤ੍ਯੁਗ੍ਰੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ ||੧||
अथ पानात्यय-परमद-पानाजीर्ण-पानविभ्रमनिदानम् | ये विषस्य गुणाः प्रोक्तास्तेऽपि मद्ये प्रतिष्ठिताः | तेन मिथ्योपयुक्तेन भवत्युग्रो मदात्ययः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasvabhAvaH (2-3) · Śloka 3
ਕਿਨ੍ਤੁ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਯਥੈਵਾਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਰੋਗਾਯ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਮਤਮ੍ ||੨|| ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਭਤਾਮਨ੍ਨਂ ਤਦਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍ | ਵਿਸਂ ਪ੍ਰਾਣਹਰਂ ਤਚ੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮ੍ ||੩|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੪) |
किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम् | अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम् ||२|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या हिनस्त्यसून् | विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम् ||३|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidhinopayuktamadyaphalam (4-6) · Śloka 6
ਵਿਧਿਨਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਹਿਤੈਰਨ੍ਨੈਰ੍ਯਥਾਬਲਮ੍ | ਪ੍ਰਹਸ੍ਟੋ ਯਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਮਤੋਪਮਮ੍ ||੪|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੪) | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ੍ਤਦਨ੍ਨੈਰ੍ਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਹ ਸੇਵਿਤਮ੍ | ਭਵੇਦਾਯੁਃਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਯ ਬਲਾਯੋਪਚਯਾਯ ਚ ||੫|| ਕਾਮ੍ਯਤਾ ਮਨਸਸ੍ਤੁਸ੍ਟਿਸ੍ਤੇਜੋ ਵਿਕ੍ਰਮ ਏਵ ਚ | ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੇਵ੍ਯਮਾਨੇ ਤੁ ਮਦ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਗੁਣਾਃ ||੬|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੭) |
विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम् | प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतोपमम् ||४|| (च. चि. अ. २४) | स्निग्धैस्तदन्नैर्मांसैश्च भक्ष्यैश्च सह सेवितम् | भवेदायुःप्रकर्षाय बलायोपचयाय च ||५|| काम्यता मनसस्तुष्टिस्तेजो विक्रम एव च | विधिवत्सेव्यमाने तु मद्ये सन्निहिता गुणाः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadalakShaNam (7) · Śloka 7
ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤਿਪ੍ਰੀਤਿਕਰਃ ਸੁਖਸ਼੍ਚ ਪਾਨਾਨ੍ਨਨਿਦ੍ਰਾਰਤਿਵਰ੍ਧਨਸ਼੍ਚ | ਸਮ੍ਪਾਠਗੀਤਸ੍ਵਰਵਰ੍ਧਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋਤਿਰਮ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਦੋ ਹਿ ||੭||
बुद्धिस्मृतिप्रीतिकरः सुखश्च पानान्ननिद्रारतिवर्धनश्च | सम्पाठगीतस्वरवर्धनश्च प्रोक्तोऽतिरम्यः प्रथमो मदो हि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadalakShaNam (8) · Śloka 8
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤਿਵਾਗ੍ਵਿਚੇਸ੍ਟਃ ਸੋਨ੍ਮਤ੍ਤਲੀਲਾਕਤਿਰਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਃ | ਆਲਸ੍ਯਨਿਦ੍ਰਾਭਿਹਤੋ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯੇਨ ਮਤ੍ਤਃ ਪੁਰੁਸੋ ਮਦੇਨ ||੮||
अव्यक्तबुद्धिस्मृतिवाग्विचेष्टः सोन्मत्तलीलाकृतिरप्रशान्तः | आलस्यनिद्राभिहतो मुहुश्च मध्येन मत्तः पुरुषो मदेन ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadalakShaNam (9) · Śloka 9
ਗਚ੍ਛੇਦਗਮ੍ਯਾਨ੍ਨ ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਯੇਤ੍ ਖਾਦੇਦਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ ਚ ਨਸ੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞਃ | ਬ੍ਰੂਯਾਚ੍ਚ ਗੁਹ੍ਯਾਨਿ ਹਦਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਮਦੇ ਤਤੀਯੇ ਪੁਰੁਸੋਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ||੯||
गच्छेदगम्यान्न गुरूंश्च मन्येत् खादेदभक्ष्याणि च नष्टसञ्ज्ञः | ब्रूयाच्च गुह्यानि हृदि स्थितानि मदे तृतीये पुरुषोऽस्वतन्त्रः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthamadalakShaNam (10-11) · Śloka 11
ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤੁ ਮਦੇ ਮੂਢੋ ਭਗ੍ਨਦਾਰ੍ਵਿਵ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਿਯਃ | ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਵਿਭਾਗਜ੍ਞੋ ਮਤਾਦਪ੍ਯਪਰੋ ਮਤਃ ||੧੦|| ਕੋ ਮਦਂ ਤਾਦਸ਼ਂ ਗਚ੍ਛੇਦੁਨ੍ਮਾਦਮਿਵ ਚਾਪਰਮ੍ | ਬਹੁਦੋਸਮਿਵਾਮੂਢਃ ਕਾਨ੍ਤਾਰਂ ਸ੍ਵਵਸ਼ਃ ਕਤੀ ||੧੧||
चतुर्थे तु मदे मूढो भग्नदार्विव निष्क्रियः | कार्याकार्यविभागज्ञो मृतादप्यपरो मृतः ||१०|| को मदं तादृशं गच्छेदुन्मादमिव चापरम् | बहुदोषमिवामूढः कान्तारं स्ववशः कृती ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avidhikRutamadyapAnasya vikArAntarahetutvam (12) · Śloka 12
ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਮੇਕਾਨ੍ਤਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਮਨੁਜੇਨ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ | ਆਪਾਦਯੇਤ੍ਕਸ੍ਟਤਮਾਨ੍ਵਿਕਾਰਾਨਾਪਾਦਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਭੇਦਮ੍ ||੧੨|| (ਸ. ਉ. ਅ. ੪੭) |
निर्भक्तमेकान्तत एव मद्यं निषेव्यमाणं मनुजेन नित्यम् | आपादयेत्कष्टतमान्विकारानापादयेच्चापि शरीरभेदम् ||१२|| (स. उ. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasahitasyApi madyasya kruddhatvAdikAraNasahitasya vikArakAritvapradarshanam (13-14) · Śloka 14
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਭੀਤੇਨ ਪਿਪਾਸਿਤੇਨ ਸ਼ੋਕਾਭਿਤਪ੍ਤੇਨ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇਨ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਭਾਰਾਧ੍ਵਪਰਿਕ੍ਸਤੇਨ ਵੇਗਾਵਰੋਧਾਭਿਹਤੇਨ ਚਾਪਿ ||੧੩|| ਅਤ੍ਯਮ੍ਬੁਭਕ੍ਸਾਵਤਤੋਦਰੇਣ ਸਾਜੀਰ੍ਣਭੁਕ੍ਤੇਨ ਤਥਾਬਲੇਨ | ਉਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤੇਨ ਚ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਕਰੋਤਿ ਮਦ੍ਯਂ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ||੧੪|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੭) |
क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन बुभुक्षितेन | व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि ||१३|| अत्यम्बुभक्षावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाऽबलेन | उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान्विकारान् ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyotthavikArabhedAH (15) · Śloka 15
ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਂ ਪਰਮਦਂ ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣਮਥਾਪਿ ਵਾ | ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਮੁਗ੍ਰਂ ਚ ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੧੫|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੭) |
पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि वा | पानविभ्रममुग्रं च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtika-paittika-shlaiShmikamadAtyayalakShaNam (16-18) · Śloka 18
ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਪ੍ਰਜਾਗਰੈਃ | ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਪ੍ਰਲਾਪਸ੍ਯ ਵਾਤਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍ ||੧੬|| ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਸ੍ਵੇਦਮੋਹਾਤੀਸਾਰਵਿਭ੍ਰਮੈਃ | ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਤਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍ ||੧੭|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਹਲ੍ਲਾਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਗੌਰਵੈਃ | ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਪਰੀਤਸ੍ਯ ਕਫਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍ | ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ ||੧੮|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੪) |
हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः | विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम् ||१६|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमोहातीसारविभ्रमैः | विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम् ||१७|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः | विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम् | ज्ञेयस्त्रिदोषजश्चापि सर्वलिङ्गैर्मदात्ययः ||१८|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paramadalakShaNam (19) · Śloka 19
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਚ੍ਛ੍ਰਯੋਙ੍ਗਗੁਰੁਤਾ ਵਿਰਸਾਸ੍ਯਤਾ ਚ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਕ੍ਤਿਰਥ ਤਨ੍ਦ੍ਰਿਰਰੋਚਕਸ਼੍ਚ | ਲਿਙ੍ਗਂ ਪਰਸ੍ਯ ਚ ਮਦਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਰੁਜਾ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਪਿ ਭੇਦਃ ||੧੯|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੭) |
श्लेष्मोच्छ्रयोऽङ्गगुरुता विरसास्यता च विण्मूत्रसक्तिरथ तन्द्रिररोचकश्च | लिङ्गं परस्य च मदस्य वदन्ति तज्ज्ञास्तृष्णा रुजा शिरसि सन्धिषु चापि भेदः ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAjIrNalakShaNam (20) · Śloka 20
ਆਧ੍ਮਾਨਮੁਗ੍ਰਮਥ ਚੋਦ੍ਗਿਰਣਂ ਵਿਦਾਹਃ ਪਾਨੇਜਰਾਂ ਸਮੁਪਗਚ੍ਛਤਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ |੨੦| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੭) |
आध्मानमुग्रमथ चोद्गिरणं विदाहः पानेऽजरां समुपगच्छति लक्षणानि |२०| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnavibhramalakShaNam (20) · Śloka 20
ਹਦ੍ਗਾਤ੍ਰਤੋਦਕਫਸਂਸ੍ਰਵਕਣ੍ਠਧੂਮਾ ਮੂਰ੍ਛਾਵਮਿਜ੍ਵਰਸ਼ਿਰੋਰੁਜਨਪ੍ਰਦਾਹਾਃ ||੨੦|| ਦ੍ਵੇਸਃ ਸੁਰਾਨ੍ਨਵਿਕਤੇਸ੍ਵਪਿ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਤਂ ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਮੁਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਖਿਲੇਨ ਧੀਰਾਃ | (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੭) |
हृद्गात्रतोदकफसंस्रवकण्ठधूमा मूर्छावमिज्वरशिरोरुजनप्रदाहाः ||२०|| द्वेषः सुरान्नविकृतेष्वपि तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेन धीराः | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmasAdhyalakShaNam (21) · Śloka 21
ਹੀਨੋਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਮਤਿਸ਼ੀਤਮਮਨ੍ਦਦਾਹਂ ਤੈਲਪ੍ਰਭਾਸ੍ਯਮਪਿ ਪਾਨਹਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਤੁ ||੨੧|| ਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਮਸਿਤਂ ਤ੍ਵਥਵਾਪਿ ਨੀਲਂ ਪੀਤੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ਨਯਨੇ ਰੁਧਿਰਪ੍ਰਭੇ ਵਾ | (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੭) |
हीनोत्तरौष्ठमतिशीतममन्ददाहं तैलप्रभास्यमपि पानहतं त्यजेत्तु ||२१|| जिह्वौष्ठदन्तमसितं त्वथवाऽपि नीलं पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे वा | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmupadravAH (22) · Śloka 22
ਹਿਕ੍ਕਾਜ੍ਵਰੌ ਵਮਥੁਵੇਪਥੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਃ ਕਾਸਭ੍ਰਮਾਵਪਿ ਚ ਪਾਨਹਤਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ||੨੨|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੭) |
हिक्काज्वरौ वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं भजन्ते ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪਰਮਦਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੧੮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पानात्ययपरमदपानाजीर्णपानविभ्रमनिदानं समाप्तम् ||१८||
🔊 Audio coming soon