Adhikarana madAtyayanidAnam (1) · Śloka 1
ಅಥ ಪಾನಾತ್ಯಯ-ಪರಮದ-ಪಾನಾಜೀರ್ಣ-ಪಾನವಿಭ್ರಮನಿದಾನಮ್ | ಯೇ ವಿಷಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೇಽಪಿ ಮದ್ಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ | ತೇನ ಮಿಥ್ಯೋಪಯುಕ್ತೇನ ಭವತ್ಯುಗ್ರೋ ಮದಾತ್ಯಯಃ ||೧||
अथ पानात्यय-परमद-पानाजीर्ण-पानविभ्रमनिदानम् | ये विषस्य गुणाः प्रोक्तास्तेऽपि मद्ये प्रतिष्ठिताः | तेन मिथ्योपयुक्तेन भवत्युग्रो मदात्ययः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasvabhAvaH (2-3) · Śloka 3
ಕಿನ್ತು ಮದ್ಯಂ ಸ್ವಭಾವೇನ ಯಥೈವಾನ್ನಂ ತಥಾ ಸ್ಮೃತಮ್ | ಅಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ರೋಗಾಯ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ಯಥಾಽಮೃತಮ್ ||೨|| ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಮನ್ನಂ ತದಯುಕ್ತ್ಯಾ ಹಿನಸ್ತ್ಯಸೂನ್ | ವಿಷಂ ಪ್ರಾಣಹರಂ ತಚ್ಚ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ರಸಾಯನಮ್ ||೩|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೪) |
किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम् | अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम् ||२|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या हिनस्त्यसून् | विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम् ||३|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidhinopayuktamadyaphalam (4-6) · Śloka 6
ವಿಧಿನಾ ಮಾತ್ರಯಾ ಕಾಲೇ ಹಿತೈರನ್ನೈರ್ಯಥಾಬಲಮ್ | ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ಯಃ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಂ ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಮೃತೋಪಮಮ್ ||೪|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೪) | ಸ್ನಿಗ್ಧೈಸ್ತದನ್ನೈರ್ಮಾಂಸೈಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯೈಶ್ಚ ಸಹ ಸೇವಿತಮ್ | ಭವೇದಾಯುಃಪ್ರಕರ್ಷಾಯ ಬಲಾಯೋಪಚಯಾಯ ಚ ||೫|| ಕಾಮ್ಯತಾ ಮನಸಸ್ತುಷ್ಟಿಸ್ತೇಜೋ ವಿಕ್ರಮ ಏವ ಚ | ವಿಧಿವತ್ಸೇವ್ಯಮಾನೇ ತು ಮದ್ಯೇ ಸನ್ನಿಹಿತಾ ಗುಣಾಃ ||೬|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೭) |
विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम् | प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतोपमम् ||४|| (च. चि. अ. २४) | स्निग्धैस्तदन्नैर्मांसैश्च भक्ष्यैश्च सह सेवितम् | भवेदायुःप्रकर्षाय बलायोपचयाय च ||५|| काम्यता मनसस्तुष्टिस्तेजो विक्रम एव च | विधिवत्सेव्यमाने तु मद्ये सन्निहिता गुणाः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadalakShaNam (7) · Śloka 7
ಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತಿಪ್ರೀತಿಕರಃ ಸುಖಶ್ಚ ಪಾನಾನ್ನನಿದ್ರಾರತಿವರ್ಧನಶ್ಚ | ಸಮ್ಪಾಠಗೀತಸ್ವರವರ್ಧನಶ್ಚ ಪ್ರೋಕ್ತೋಽತಿರಮ್ಯಃ ಪ್ರಥಮೋ ಮದೋ ಹಿ ||೭||
बुद्धिस्मृतिप्रीतिकरः सुखश्च पानान्ननिद्रारतिवर्धनश्च | सम्पाठगीतस्वरवर्धनश्च प्रोक्तोऽतिरम्यः प्रथमो मदो हि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadalakShaNam (8) · Śloka 8
ಅವ್ಯಕ್ತಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತಿವಾಗ್ವಿಚೇಷ್ಟಃ ಸೋನ್ಮತ್ತಲೀಲಾಕೃತಿರಪ್ರಶಾನ್ತಃ | ಆಲಸ್ಯನಿದ್ರಾಭಿಹತೋ ಮುಹುಶ್ಚ ಮಧ್ಯೇನ ಮತ್ತಃ ಪುರುಷೋ ಮದೇನ ||೮||
अव्यक्तबुद्धिस्मृतिवाग्विचेष्टः सोन्मत्तलीलाकृतिरप्रशान्तः | आलस्यनिद्राभिहतो मुहुश्च मध्येन मत्तः पुरुषो मदेन ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadalakShaNam (9) · Śloka 9
ಗಚ್ಛೇದಗಮ್ಯಾನ್ನ ಗುರೂಂಶ್ಚ ಮನ್ಯೇತ್ ಖಾದೇದಭಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ಚ ನಷ್ಟಸಞ್ಜ್ಞಃ | ಬ್ರೂಯಾಚ್ಚ ಗುಹ್ಯಾನಿ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಾನಿ ಮದೇ ತೃತೀಯೇ ಪುರುಷೋಽಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ||೯||
गच्छेदगम्यान्न गुरूंश्च मन्येत् खादेदभक्ष्याणि च नष्टसञ्ज्ञः | ब्रूयाच्च गुह्यानि हृदि स्थितानि मदे तृतीये पुरुषोऽस्वतन्त्रः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthamadalakShaNam (10-11) · Śloka 11
ಚತುರ್ಥೇ ತು ಮದೇ ಮೂಢೋ ಭಗ್ನದಾರ್ವಿವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಃ | ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿಭಾಗಜ್ಞೋ ಮೃತಾದಪ್ಯಪರೋ ಮೃತಃ ||೧೦|| ಕೋ ಮದಂ ತಾದೃಶಂ ಗಚ್ಛೇದುನ್ಮಾದಮಿವ ಚಾಪರಮ್ | ಬಹುದೋಷಮಿವಾಮೂಢಃ ಕಾನ್ತಾರಂ ಸ್ವವಶಃ ಕೃತೀ ||೧೧||
चतुर्थे तु मदे मूढो भग्नदार्विव निष्क्रियः | कार्याकार्यविभागज्ञो मृतादप्यपरो मृतः ||१०|| को मदं तादृशं गच्छेदुन्मादमिव चापरम् | बहुदोषमिवामूढः कान्तारं स्ववशः कृती ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avidhikRutamadyapAnasya vikArAntarahetutvam (12) · Śloka 12
ನಿರ್ಭಕ್ತಮೇಕಾನ್ತತ ಏವ ಮದ್ಯಂ ನಿಷೇವ್ಯಮಾಣಂ ಮನುಜೇನ ನಿತ್ಯಮ್ | ಆಪಾದಯೇತ್ಕಷ್ಟತಮಾನ್ವಿಕಾರಾನಾಪಾದಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಶರೀರಭೇದಮ್ ||೧೨|| (ಸ. ಉ. ಅ. ೪೭) |
निर्भक्तमेकान्तत एव मद्यं निषेव्यमाणं मनुजेन नित्यम् | आपादयेत्कष्टतमान्विकारानापादयेच्चापि शरीरभेदम् ||१२|| (स. उ. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasahitasyApi madyasya kruddhatvAdikAraNasahitasya vikArakAritvapradarshanam (13-14) · Śloka 14
ಕ್ರುದ್ಧೇನ ಭೀತೇನ ಪಿಪಾಸಿತೇನ ಶೋಕಾಭಿತಪ್ತೇನ ಬುಭುಕ್ಷಿತೇನ | ವ್ಯಾಯಾಮಭಾರಾಧ್ವಪರಿಕ್ಷತೇನ ವೇಗಾವರೋಧಾಭಿಹತೇನ ಚಾಪಿ ||೧೩|| ಅತ್ಯಮ್ಬುಭಕ್ಷಾವತತೋದರೇಣ ಸಾಜೀರ್ಣಭುಕ್ತೇನ ತಥಾಽಬಲೇನ | ಉಷ್ಣಾಭಿತಪ್ತೇನ ಚ ಸೇವ್ಯಮಾನಂ ಕರೋತಿ ಮದ್ಯಂ ವಿವಿಧಾನ್ವಿಕಾರಾನ್ ||೧೪|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೭) |
क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन बुभुक्षितेन | व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि ||१३|| अत्यम्बुभक्षावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाऽबलेन | उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान्विकारान् ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyotthavikArabhedAH (15) · Śloka 15
ಪಾನಾತ್ಯಯಂ ಪರಮದಂ ಪಾನಾಜೀರ್ಣಮಥಾಪಿ ವಾ | ಪಾನವಿಭ್ರಮಮುಗ್ರಂ ಚ ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೧೫|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೭) |
पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि वा | पानविभ्रममुग्रं च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtika-paittika-shlaiShmikamadAtyayalakShaNam (16-18) · Śloka 18
ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಶಿರಃಕಮ್ಪಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಪ್ರಜಾಗರೈಃ | ವಿದ್ಯಾದ್ಬಹುಪ್ರಲಾಪಸ್ಯ ವಾತಪ್ರಾಯಂ ಮದಾತ್ಯಯಮ್ ||೧೬|| ತೃಷ್ಣಾದಾಹಜ್ವರಸ್ವೇದಮೋಹಾತೀಸಾರವಿಭ್ರಮೈಃ | ವಿದ್ಯಾದ್ಧರಿತವರ್ಣಸ್ಯ ಪಿತ್ತಪ್ರಾಯಂ ಮದಾತ್ಯಯಮ್ ||೧೭|| ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಹೃಲ್ಲಾಸತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗೌರವೈಃ | ವಿದ್ಯಾಚ್ಛೀತಪರೀತಸ್ಯ ಕಫಪ್ರಾಯಂ ಮದಾತ್ಯಯಮ್ | ಜ್ಞೇಯಸ್ತ್ರಿದೋಷಜಶ್ಚಾಪಿ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗೈರ್ಮದಾತ್ಯಯಃ ||೧೮|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೪) |
हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः | विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम् ||१६|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमोहातीसारविभ्रमैः | विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम् ||१७|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः | विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम् | ज्ञेयस्त्रिदोषजश्चापि सर्वलिङ्गैर्मदात्ययः ||१८|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paramadalakShaNam (19) · Śloka 19
ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಚ್ಛ್ರಯೋಽಙ್ಗಗುರುತಾ ವಿರಸಾಸ್ಯತಾ ಚ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಕ್ತಿರಥ ತನ್ದ್ರಿರರೋಚಕಶ್ಚ | ಲಿಙ್ಗಂ ಪರಸ್ಯ ಚ ಮದಸ್ಯ ವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಸ್ತೃಷ್ಣಾ ರುಜಾ ಶಿರಸಿ ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಪಿ ಭೇದಃ ||೧೯|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೭) |
श्लेष्मोच्छ्रयोऽङ्गगुरुता विरसास्यता च विण्मूत्रसक्तिरथ तन्द्रिररोचकश्च | लिङ्गं परस्य च मदस्य वदन्ति तज्ज्ञास्तृष्णा रुजा शिरसि सन्धिषु चापि भेदः ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAjIrNalakShaNam (20) · Śloka 20
ಆಧ್ಮಾನಮುಗ್ರಮಥ ಚೋದ್ಗಿರಣಂ ವಿದಾಹಃ ಪಾನೇಽಜರಾಂ ಸಮುಪಗಚ್ಛತಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ |೨೦| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೭) |
आध्मानमुग्रमथ चोद्गिरणं विदाहः पानेऽजरां समुपगच्छति लक्षणानि |२०| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnavibhramalakShaNam (20) · Śloka 20
ಹೃದ್ಗಾತ್ರತೋದಕಫಸಂಸ್ರವಕಣ್ಠಧೂಮಾ ಮೂರ್ಛಾವಮಿಜ್ವರಶಿರೋರುಜನಪ್ರದಾಹಾಃ ||೨೦|| ದ್ವೇಷಃ ಸುರಾನ್ನವಿಕೃತೇಷ್ವಪಿ ತೇಷು ತೇಷು ತಂ ಪಾನವಿಭ್ರಮಮುಶನ್ತ್ಯಖಿಲೇನ ಧೀರಾಃ | (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೭) |
हृद्गात्रतोदकफसंस्रवकण्ठधूमा मूर्छावमिज्वरशिरोरुजनप्रदाहाः ||२०|| द्वेषः सुरान्नविकृतेष्वपि तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेन धीराः | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmasAdhyalakShaNam (21) · Śloka 21
ಹೀನೋತ್ತರೌಷ್ಠಮತಿಶೀತಮಮನ್ದದಾಹಂ ತೈಲಪ್ರಭಾಸ್ಯಮಪಿ ಪಾನಹತಂ ತ್ಯಜೇತ್ತು ||೨೧|| ಜಿಹ್ವೌಷ್ಠದನ್ತಮಸಿತಂ ತ್ವಥವಾಽಪಿ ನೀಲಂ ಪೀತೇ ಚ ಯಸ್ಯ ನಯನೇ ರುಧಿರಪ್ರಭೇ ವಾ | (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೭) |
हीनोत्तरौष्ठमतिशीतममन्ददाहं तैलप्रभास्यमपि पानहतं त्यजेत्तु ||२१|| जिह्वौष्ठदन्तमसितं त्वथवाऽपि नीलं पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे वा | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmupadravAH (22) · Śloka 22
ಹಿಕ್ಕಾಜ್ವರೌ ವಮಥುವೇಪಥುಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾಃ ಕಾಸಭ್ರಮಾವಪಿ ಚ ಪಾನಹತಂ ಭಜನ್ತೇ ||೨೨|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೭) |
हिक्काज्वरौ वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं भजन्ते ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಪಾನಾತ್ಯಯಪರಮದಪಾನಾಜೀರ್ಣಪಾನವಿಭ್ರಮನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೧೮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पानात्ययपरमदपानाजीर्णपानविभ्रमनिदानं समाप्तम् ||१८||
🔊 Audio coming soon