Adhikarana madAtyayanidAnam (1) · Śloka 1
અથ પાનાત્યય-પરમદ-પાનાજીર્ણ-પાનવિભ્રમનિદાનમ્ | યે વિષસ્ય ગુણાઃ પ્રોક્તાસ્તેઽપિ મદ્યે પ્રતિષ્ઠિતાઃ | તેન મિથ્યોપયુક્તેન ભવત્યુગ્રો મદાત્યયઃ ||૧||
अथ पानात्यय-परमद-पानाजीर्ण-पानविभ्रमनिदानम् | ये विषस्य गुणाः प्रोक्तास्तेऽपि मद्ये प्रतिष्ठिताः | तेन मिथ्योपयुक्तेन भवत्युग्रो मदात्ययः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasvabhAvaH (2-3) · Śloka 3
કિન્તુ મદ્યં સ્વભાવેન યથૈવાન્નં તથા સ્મૃતમ્ | અયુક્તિયુક્તં રોગાય યુક્તિયુક્તં યથાઽમૃતમ્ ||૨|| પ્રાણાઃ પ્રાણભૃતામન્નં તદયુક્ત્યા હિનસ્ત્યસૂન્ | વિષં પ્રાણહરં તચ્ચ યુક્તિયુક્તં રસાયનમ્ ||૩|| (ચ. ચિ. અ. ૨૪) |
किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम् | अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम् ||२|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या हिनस्त्यसून् | विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम् ||३|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidhinopayuktamadyaphalam (4-6) · Śloka 6
વિધિના માત્રયા કાલે હિતૈરન્નૈર્યથાબલમ્ | પ્રહૃષ્ટો યઃ પિબેન્મદ્યં તસ્ય સ્યાદમૃતોપમમ્ ||૪|| (ચ. ચિ. અ. ૨૪) | સ્નિગ્ધૈસ્તદન્નૈર્માંસૈશ્ચ ભક્ષ્યૈશ્ચ સહ સેવિતમ્ | ભવેદાયુઃપ્રકર્ષાય બલાયોપચયાય ચ ||૫|| કામ્યતા મનસસ્તુષ્ટિસ્તેજો વિક્રમ એવ ચ | વિધિવત્સેવ્યમાને તુ મદ્યે સન્નિહિતા ગુણાઃ ||૬|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૭) |
विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम् | प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतोपमम् ||४|| (च. चि. अ. २४) | स्निग्धैस्तदन्नैर्मांसैश्च भक्ष्यैश्च सह सेवितम् | भवेदायुःप्रकर्षाय बलायोपचयाय च ||५|| काम्यता मनसस्तुष्टिस्तेजो विक्रम एव च | विधिवत्सेव्यमाने तु मद्ये सन्निहिता गुणाः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadalakShaNam (7) · Śloka 7
બુદ્ધિસ્મૃતિપ્રીતિકરઃ સુખશ્ચ પાનાન્નનિદ્રારતિવર્ધનશ્ચ | સમ્પાઠગીતસ્વરવર્ધનશ્ચ પ્રોક્તોઽતિરમ્યઃ પ્રથમો મદો હિ ||૭||
बुद्धिस्मृतिप्रीतिकरः सुखश्च पानान्ननिद्रारतिवर्धनश्च | सम्पाठगीतस्वरवर्धनश्च प्रोक्तोऽतिरम्यः प्रथमो मदो हि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadalakShaNam (8) · Śloka 8
અવ્યક્તબુદ્ધિસ્મૃતિવાગ્વિચેષ્ટઃ સોન્મત્તલીલાકૃતિરપ્રશાન્તઃ | આલસ્યનિદ્રાભિહતો મુહુશ્ચ મધ્યેન મત્તઃ પુરુષો મદેન ||૮||
अव्यक्तबुद्धिस्मृतिवाग्विचेष्टः सोन्मत्तलीलाकृतिरप्रशान्तः | आलस्यनिद्राभिहतो मुहुश्च मध्येन मत्तः पुरुषो मदेन ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadalakShaNam (9) · Śloka 9
ગચ્છેદગમ્યાન્ન ગુરૂંશ્ચ મન્યેત્ ખાદેદભક્ષ્યાણિ ચ નષ્ટસઞ્જ્ઞઃ | બ્રૂયાચ્ચ ગુહ્યાનિ હૃદિ સ્થિતાનિ મદે તૃતીયે પુરુષોઽસ્વતન્ત્રઃ ||૯||
गच्छेदगम्यान्न गुरूंश्च मन्येत् खादेदभक्ष्याणि च नष्टसञ्ज्ञः | ब्रूयाच्च गुह्यानि हृदि स्थितानि मदे तृतीये पुरुषोऽस्वतन्त्रः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthamadalakShaNam (10-11) · Śloka 11
ચતુર્થે તુ મદે મૂઢો ભગ્નદાર્વિવ નિષ્ક્રિયઃ | કાર્યાકાર્યવિભાગજ્ઞો મૃતાદપ્યપરો મૃતઃ ||૧૦|| કો મદં તાદૃશં ગચ્છેદુન્માદમિવ ચાપરમ્ | બહુદોષમિવામૂઢઃ કાન્તારં સ્વવશઃ કૃતી ||૧૧||
चतुर्थे तु मदे मूढो भग्नदार्विव निष्क्रियः | कार्याकार्यविभागज्ञो मृतादप्यपरो मृतः ||१०|| को मदं तादृशं गच्छेदुन्मादमिव चापरम् | बहुदोषमिवामूढः कान्तारं स्ववशः कृती ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avidhikRutamadyapAnasya vikArAntarahetutvam (12) · Śloka 12
નિર્ભક્તમેકાન્તત એવ મદ્યં નિષેવ્યમાણં મનુજેન નિત્યમ્ | આપાદયેત્કષ્ટતમાન્વિકારાનાપાદયેચ્ચાપિ શરીરભેદમ્ ||૧૨|| (સ. ઉ. અ. ૪૭) |
निर्भक्तमेकान्तत एव मद्यं निषेव्यमाणं मनुजेन नित्यम् | आपादयेत्कष्टतमान्विकारानापादयेच्चापि शरीरभेदम् ||१२|| (स. उ. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasahitasyApi madyasya kruddhatvAdikAraNasahitasya vikArakAritvapradarshanam (13-14) · Śloka 14
ક્રુદ્ધેન ભીતેન પિપાસિતેન શોકાભિતપ્તેન બુભુક્ષિતેન | વ્યાયામભારાધ્વપરિક્ષતેન વેગાવરોધાભિહતેન ચાપિ ||૧૩|| અત્યમ્બુભક્ષાવતતોદરેણ સાજીર્ણભુક્તેન તથાઽબલેન | ઉષ્ણાભિતપ્તેન ચ સેવ્યમાનં કરોતિ મદ્યં વિવિધાન્વિકારાન્ ||૧૪|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૭) |
क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन बुभुक्षितेन | व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि ||१३|| अत्यम्बुभक्षावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाऽबलेन | उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान्विकारान् ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyotthavikArabhedAH (15) · Śloka 15
પાનાત્યયં પરમદં પાનાજીર્ણમથાપિ વા | પાનવિભ્રમમુગ્રં ચ તેષાં વક્ષ્યામિ લક્ષણમ્ ||૧૫|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૭) |
पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि वा | पानविभ्रममुग्रं च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtika-paittika-shlaiShmikamadAtyayalakShaNam (16-18) · Śloka 18
હિક્કાશ્વાસશિરઃકમ્પપાર્શ્વશૂલપ્રજાગરૈઃ | વિદ્યાદ્બહુપ્રલાપસ્ય વાતપ્રાયં મદાત્યયમ્ ||૧૬|| તૃષ્ણાદાહજ્વરસ્વેદમોહાતીસારવિભ્રમૈઃ | વિદ્યાદ્ધરિતવર્ણસ્ય પિત્તપ્રાયં મદાત્યયમ્ ||૧૭|| છર્દ્યરોચકહૃલ્લાસતન્દ્રાસ્તૈમિત્યગૌરવૈઃ | વિદ્યાચ્છીતપરીતસ્ય કફપ્રાયં મદાત્યયમ્ | જ્ઞેયસ્ત્રિદોષજશ્ચાપિ સર્વલિઙ્ગૈર્મદાત્યયઃ ||૧૮|| (ચ. ચિ. અ. ૨૪) |
हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः | विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम् ||१६|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमोहातीसारविभ्रमैः | विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम् ||१७|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः | विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम् | ज्ञेयस्त्रिदोषजश्चापि सर्वलिङ्गैर्मदात्ययः ||१८|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paramadalakShaNam (19) · Śloka 19
શ્લેષ્મોચ્છ્રયોઽઙ્ગગુરુતા વિરસાસ્યતા ચ વિણ્મૂત્રસક્તિરથ તન્દ્રિરરોચકશ્ચ | લિઙ્ગં પરસ્ય ચ મદસ્ય વદન્તિ તજ્જ્ઞાસ્તૃષ્ણા રુજા શિરસિ સન્ધિષુ ચાપિ ભેદઃ ||૧૯|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૭) |
श्लेष्मोच्छ्रयोऽङ्गगुरुता विरसास्यता च विण्मूत्रसक्तिरथ तन्द्रिररोचकश्च | लिङ्गं परस्य च मदस्य वदन्ति तज्ज्ञास्तृष्णा रुजा शिरसि सन्धिषु चापि भेदः ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAjIrNalakShaNam (20) · Śloka 20
આધ્માનમુગ્રમથ ચોદ્ગિરણં વિદાહઃ પાનેઽજરાં સમુપગચ્છતિ લક્ષણાનિ |૨૦| (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૭) |
आध्मानमुग्रमथ चोद्गिरणं विदाहः पानेऽजरां समुपगच्छति लक्षणानि |२०| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnavibhramalakShaNam (20) · Śloka 20
હૃદ્ગાત્રતોદકફસંસ્રવકણ્ઠધૂમા મૂર્છાવમિજ્વરશિરોરુજનપ્રદાહાઃ ||૨૦|| દ્વેષઃ સુરાન્નવિકૃતેષ્વપિ તેષુ તેષુ તં પાનવિભ્રમમુશન્ત્યખિલેન ધીરાઃ | (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૭) |
हृद्गात्रतोदकफसंस्रवकण्ठधूमा मूर्छावमिज्वरशिरोरुजनप्रदाहाः ||२०|| द्वेषः सुरान्नविकृतेष्वपि तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेन धीराः | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmasAdhyalakShaNam (21) · Śloka 21
હીનોત્તરૌષ્ઠમતિશીતમમન્દદાહં તૈલપ્રભાસ્યમપિ પાનહતં ત્યજેત્તુ ||૨૧|| જિહ્વૌષ્ઠદન્તમસિતં ત્વથવાઽપિ નીલં પીતે ચ યસ્ય નયને રુધિરપ્રભે વા | (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૭) |
हीनोत्तरौष्ठमतिशीतममन्ददाहं तैलप्रभास्यमपि पानहतं त्यजेत्तु ||२१|| जिह्वौष्ठदन्तमसितं त्वथवाऽपि नीलं पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे वा | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmupadravAH (22) · Śloka 22
હિક્કાજ્વરૌ વમથુવેપથુપાર્શ્વશૂલાઃ કાસભ્રમાવપિ ચ પાનહતં ભજન્તે ||૨૨|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૭) |
हिक्काज्वरौ वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं भजन्ते ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને પાનાત્યયપરમદપાનાજીર્ણપાનવિભ્રમનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૧૮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पानात्ययपरमदपानाजीर्णपानविभ्रमनिदानं समाप्तम् ||१८||
🔊 Audio coming soon