Adhikarana madAtyayanidAnam (1) · Śloka 1
അഥ പാനാത്യയ-പരമദ-പാനാജീര്ണ-പാനവിഭ്രമനിദാനമ് | യേ വിഷസ്യ ഗുണാഃ പ്രോക്താസ്തേऽപി മദ്യേ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ | തേന മിഥ്യോപയുക്തേന ഭവത്യുഗ്രോ മദാത്യയഃ ||൧||
अथ पानात्यय-परमद-पानाजीर्ण-पानविभ्रमनिदानम् | ये विषस्य गुणाः प्रोक्तास्तेऽपि मद्ये प्रतिष्ठिताः | तेन मिथ्योपयुक्तेन भवत्युग्रो मदात्ययः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasvabhAvaH (2-3) · Śloka 3
കിന്തു മദ്യം സ്വഭാവേന യഥൈവാന്നം തഥാ സ്മൃതമ് | അയുക്തിയുക്തം രോഗായ യുക്തിയുക്തം യഥാऽമൃതമ് ||൨|| പ്രാണാഃ പ്രാണഭൃതാമന്നം തദയുക്ത്യാ ഹിനസ്ത്യസൂന് | വിഷം പ്രാണഹരം തച്ച യുക്തിയുക്തം രസായനമ് ||൩|| (ച. ചി. അ. ൨൪) |
किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम् | अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम् ||२|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या हिनस्त्यसून् | विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम् ||३|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidhinopayuktamadyaphalam (4-6) · Śloka 6
വിധിനാ മാത്രയാ കാലേ ഹിതൈരന്നൈര്യഥാബലമ് | പ്രഹൃഷ്ടോ യഃ പിബേന്മദ്യം തസ്യ സ്യാദമൃതോപമമ് ||൪|| (ച. ചി. അ. ൨൪) | സ്നിഗ്ധൈസ്തദന്നൈര്മാംസൈശ്ച ഭക്ഷ്യൈശ്ച സഹ സേവിതമ് | ഭവേദായുഃപ്രകര്ഷായ ബലായോപചയായ ച ||൫|| കാമ്യതാ മനസസ്തുഷ്ടിസ്തേജോ വിക്രമ ഏവ ച | വിധിവത്സേവ്യമാനേ തു മദ്യേ സന്നിഹിതാ ഗുണാഃ ||൬|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൭) |
विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम् | प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतोपमम् ||४|| (च. चि. अ. २४) | स्निग्धैस्तदन्नैर्मांसैश्च भक्ष्यैश्च सह सेवितम् | भवेदायुःप्रकर्षाय बलायोपचयाय च ||५|| काम्यता मनसस्तुष्टिस्तेजो विक्रम एव च | विधिवत्सेव्यमाने तु मद्ये सन्निहिता गुणाः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadalakShaNam (7) · Śloka 7
ബുദ്ധിസ്മൃതിപ്രീതികരഃ സുഖശ്ച പാനാന്നനിദ്രാരതിവര്ധനശ്ച | സമ്പാഠഗീതസ്വരവര്ധനശ്ച പ്രോക്തോऽതിരമ്യഃ പ്രഥമോ മദോ ഹി ||൭||
बुद्धिस्मृतिप्रीतिकरः सुखश्च पानान्ननिद्रारतिवर्धनश्च | सम्पाठगीतस्वरवर्धनश्च प्रोक्तोऽतिरम्यः प्रथमो मदो हि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadalakShaNam (8) · Śloka 8
അവ്യക്തബുദ്ധിസ്മൃതിവാഗ്വിചേഷ്ടഃ സോന്മത്തലീലാകൃതിരപ്രശാന്തഃ | ആലസ്യനിദ്രാഭിഹതോ മുഹുശ്ച മധ്യേന മത്തഃ പുരുഷോ മദേന ||൮||
अव्यक्तबुद्धिस्मृतिवाग्विचेष्टः सोन्मत्तलीलाकृतिरप्रशान्तः | आलस्यनिद्राभिहतो मुहुश्च मध्येन मत्तः पुरुषो मदेन ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadalakShaNam (9) · Śloka 9
ഗച്ഛേദഗമ്യാന്ന ഗുരൂംശ്ച മന്യേത് ഖാദേദഭക്ഷ്യാണി ച നഷ്ടസഞ്ജ്ഞഃ | ബ്രൂയാച്ച ഗുഹ്യാനി ഹൃദി സ്ഥിതാനി മദേ തൃതീയേ പുരുഷോऽസ്വതന്ത്രഃ ||൯||
गच्छेदगम्यान्न गुरूंश्च मन्येत् खादेदभक्ष्याणि च नष्टसञ्ज्ञः | ब्रूयाच्च गुह्यानि हृदि स्थितानि मदे तृतीये पुरुषोऽस्वतन्त्रः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthamadalakShaNam (10-11) · Śloka 11
ചതുര്ഥേ തു മദേ മൂഢോ ഭഗ്നദാര്വിവ നിഷ്ക്രിയഃ | കാര്യാകാര്യവിഭാഗജ്ഞോ മൃതാദപ്യപരോ മൃതഃ ||൧൦|| കോ മദം താദൃശം ഗച്ഛേദുന്മാദമിവ ചാപരമ് | ബഹുദോഷമിവാമൂഢഃ കാന്താരം സ്വവശഃ കൃതീ ||൧൧||
चतुर्थे तु मदे मूढो भग्नदार्विव निष्क्रियः | कार्याकार्यविभागज्ञो मृतादप्यपरो मृतः ||१०|| को मदं तादृशं गच्छेदुन्मादमिव चापरम् | बहुदोषमिवामूढः कान्तारं स्ववशः कृती ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avidhikRutamadyapAnasya vikArAntarahetutvam (12) · Śloka 12
നിര്ഭക്തമേകാന്തത ഏവ മദ്യം നിഷേവ്യമാണം മനുജേന നിത്യമ് | ആപാദയേത്കഷ്ടതമാന്വികാരാനാപാദയേച്ചാപി ശരീരഭേദമ് ||൧൨|| (സ. ഉ. അ. ൪൭) |
निर्भक्तमेकान्तत एव मद्यं निषेव्यमाणं मनुजेन नित्यम् | आपादयेत्कष्टतमान्विकारानापादयेच्चापि शरीरभेदम् ||१२|| (स. उ. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasahitasyApi madyasya kruddhatvAdikAraNasahitasya vikArakAritvapradarshanam (13-14) · Śloka 14
ക്രുദ്ധേന ഭീതേന പിപാസിതേന ശോകാഭിതപ്തേന ബുഭുക്ഷിതേന | വ്യായാമഭാരാധ്വപരിക്ഷതേന വേഗാവരോധാഭിഹതേന ചാപി ||൧൩|| അത്യമ്ബുഭക്ഷാവതതോദരേണ സാജീര്ണഭുക്തേന തഥാऽബലേന | ഉഷ്ണാഭിതപ്തേന ച സേവ്യമാനം കരോതി മദ്യം വിവിധാന്വികാരാന് ||൧൪|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൭) |
क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन बुभुक्षितेन | व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि ||१३|| अत्यम्बुभक्षावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाऽबलेन | उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान्विकारान् ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyotthavikArabhedAH (15) · Śloka 15
പാനാത്യയം പരമദം പാനാജീര്ണമഥാപി വാ | പാനവിഭ്രമമുഗ്രം ച തേഷാം വക്ഷ്യാമി ലക്ഷണമ് ||൧൫|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൭) |
पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि वा | पानविभ्रममुग्रं च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtika-paittika-shlaiShmikamadAtyayalakShaNam (16-18) · Śloka 18
ഹിക്കാശ്വാസശിരഃകമ്പപാര്ശ്വശൂലപ്രജാഗരൈഃ | വിദ്യാദ്ബഹുപ്രലാപസ്യ വാതപ്രായം മദാത്യയമ് ||൧൬|| തൃഷ്ണാദാഹജ്വരസ്വേദമോഹാതീസാരവിഭ്രമൈഃ | വിദ്യാദ്ധരിതവര്ണസ്യ പിത്തപ്രായം മദാത്യയമ് ||൧൭|| ഛര്ദ്യരോചകഹൃല്ലാസതന്ദ്രാസ്തൈമിത്യഗൌരവൈഃ | വിദ്യാച്ഛീതപരീതസ്യ കഫപ്രായം മദാത്യയമ് | ജ്ഞേയസ്ത്രിദോഷജശ്ചാപി സര്വലിങ്ഗൈര്മദാത്യയഃ ||൧൮|| (ച. ചി. അ. ൨൪) |
हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः | विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम् ||१६|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमोहातीसारविभ्रमैः | विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम् ||१७|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः | विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम् | ज्ञेयस्त्रिदोषजश्चापि सर्वलिङ्गैर्मदात्ययः ||१८|| (च. चि. अ. २४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paramadalakShaNam (19) · Śloka 19
ശ്ലേഷ്മോച്ഛ്രയോऽങ്ഗഗുരുതാ വിരസാസ്യതാ ച വിണ്മൂത്രസക്തിരഥ തന്ദ്രിരരോചകശ്ച | ലിങ്ഗം പരസ്യ ച മദസ്യ വദന്തി തജ്ജ്ഞാസ്തൃഷ്ണാ രുജാ ശിരസി സന്ധിഷു ചാപി ഭേദഃ ||൧൯|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൭) |
श्लेष्मोच्छ्रयोऽङ्गगुरुता विरसास्यता च विण्मूत्रसक्तिरथ तन्द्रिररोचकश्च | लिङ्गं परस्य च मदस्य वदन्ति तज्ज्ञास्तृष्णा रुजा शिरसि सन्धिषु चापि भेदः ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAjIrNalakShaNam (20) · Śloka 20
ആധ്മാനമുഗ്രമഥ ചോദ്ഗിരണം വിദാഹഃ പാനേऽജരാം സമുപഗച്ഛതി ലക്ഷണാനി |൨൦| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൭) |
आध्मानमुग्रमथ चोद्गिरणं विदाहः पानेऽजरां समुपगच्छति लक्षणानि |२०| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnavibhramalakShaNam (20) · Śloka 20
ഹൃദ്ഗാത്രതോദകഫസംസ്രവകണ്ഠധൂമാ മൂര്ഛാവമിജ്വരശിരോരുജനപ്രദാഹാഃ ||൨൦|| ദ്വേഷഃ സുരാന്നവികൃതേഷ്വപി തേഷു തേഷു തം പാനവിഭ്രമമുശന്ത്യഖിലേന ധീരാഃ | (സു. ഉ. തം. അ. ൪൭) |
हृद्गात्रतोदकफसंस्रवकण्ठधूमा मूर्छावमिज्वरशिरोरुजनप्रदाहाः ||२०|| द्वेषः सुरान्नविकृतेष्वपि तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेन धीराः | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmasAdhyalakShaNam (21) · Śloka 21
ഹീനോത്തരൌഷ്ഠമതിശീതമമന്ദദാഹം തൈലപ്രഭാസ്യമപി പാനഹതം ത്യജേത്തു ||൨൧|| ജിഹ്വൌഷ്ഠദന്തമസിതം ത്വഥവാऽപി നീലം പീതേ ച യസ്യ നയനേ രുധിരപ്രഭേ വാ | (സു. ഉ. തം. അ. ൪൭) |
हीनोत्तरौष्ठमतिशीतममन्ददाहं तैलप्रभास्यमपि पानहतं त्यजेत्तु ||२१|| जिह्वौष्ठदन्तमसितं त्वथवाऽपि नीलं पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे वा | (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayAdInAmupadravAH (22) · Śloka 22
ഹിക്കാജ്വരൌ വമഥുവേപഥുപാര്ശ്വശൂലാഃ കാസഭ്രമാവപി ച പാനഹതം ഭജന്തേ ||൨൨|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൭) |
हिक्काज्वरौ वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं भजन्ते ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ४७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ പാനാത്യയപരമദപാനാജീര്ണപാനവിഭ്രമനിദാനം സമാപ്തമ് ||൧൮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पानात्ययपरमदपानाजीर्णपानविभ्रमनिदानं समाप्तम् ||१८||
🔊 Audio coming soon