Adhikarana rAjayakShmanidAnam (1) · Śloka 1
అథ రాజయక్ష్మక్షతక్షీణనిదానం | వేగరోధాత్ క్షయాచ్చైవ సాహసాద్విషమాశనాత్ | త్రిదోషో జాయతే యక్ష్మా గదో హేతుచతుష్టయాత్ ||1||
अथ राजयक्ष्मक्षतक्षीणनिदानम् | वेगरोधात् क्षयाच्चैव साहसाद्विषमाशनात् | त्रिदोषो जायते यक्ष्मा गदो हेतुचतुष्टयात् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmasamprAptiH (2) · Śloka 2
కఫప్రధానైర్దోషైస్తు రుద్ధేషు రసవర్త్మసు | అతివ్యవాయినో వాऽపి క్షీణే రేతస్యనంతరాః | క్షీయంతే ధాతవః సర్వే తతః శుష్యతి మానవః ||2||
कफप्रधानैर्दोषैस्तु रुद्धेषु रसवर्त्मसु | अतिव्यवायिनो वाऽपि क्षीणे रेतस्यनन्तराः | क्षीयन्ते धातवः सर्वे ततः शुष्यति मानवः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmapUrvarUpam (3-4) · Śloka 4
శ్వాసాంగమర్దకఫసంస్రవతాలుశోషవమ్యగ్నిసాదమదపీనసకాసనిద్రాః | శోషే భవిష్యతి భవంతి స చాపి జంతుః శుక్లేక్షణో భవతి మాంసపరో రిరంసుః ||3|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) | స్వప్నేషు కాకశుకశల్లకినీలకంఠా గృధ్రాస్తథైవ కపయః కృకలాసకాశ్చ | తం వాహయంతి స నదీర్విజలాశ్చ పశ్యేచ్ఛుష్కాంస్తరూన్ పవనధూమదవార్దితాంశ్చ ||4|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
श्वासाङ्गमर्दकफसंस्रवतालुशोषवम्यग्निसादमदपीनसकासनिद्राः | शोषे भविष्यति भवन्ति स चापि जन्तुः शुक्लेक्षणो भवति मांसपरो रिरंसुः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | स्वप्नेषु काकशुकशल्लकिनीलकण्ठा गृध्रास्तथैव कपयः कृकलासकाश्च | तं वाहयन्ति स नदीर्विजलाश्च पश्येच्छुष्कांस्तरून् पवनधूमदवार्दितांश्च ||४|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trirUparAjayakShmaNo lakShaNam (5) · Śloka 5
అంసపార్శ్వాభితాపశ్చ సంతాపః కరపాదయోః | జ్వరః సర్వాంగగశ్చేతి లక్షణం రాజయక్ష్మణః ||5|| (చ. చి. అ. 8) |
अंसपार्श्वाभितापश्च सन्तापः करपादयोः | ज्वरः सर्वाङ्गगश्चेति लक्षणं राजयक्ष्मणः ||५|| (च. चि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH ShaDrUpANi (6) · Śloka 6
( భక్తద్వేషో జ్వరః శ్వాసః కాసః శోణితదర్శనం | స్వరభేదశ్చ జాయేత షడ్రూపం రాజయక్ష్మణి) |6|
( भक्तद्वेषो ज्वरः श्वासः कासः शोणितदर्शनम् | स्वरभेदश्च जायेत षड्रूपं राजयक्ष्मणि) |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulbaNadoShabhedena yakShmaNa ekAdasha rUpANi (6-7) · Śloka 7
స్వరభేదోऽనిలాచ్ఛూలం సంకోచశ్చాంసపార్శ్వయోః | జ్వరో దాహోऽతిసారశ్చ పిత్తాద్రక్తస్య చాగమః ||6|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) | శిరసః పరిపూర్ణత్వమభక్తచ్ఛంద ఏవ చ | కాసః కంఠస్య చోద్ధ్వంసో విజ్ఞేయః కఫకోపతః ||7|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
स्वरभेदोऽनिलाच्छूलं सङ्कोचश्चांसपार्श्वयोः | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च पित्ताद्रक्तस्य चागमः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | शिरसः परिपूर्णत्वमभक्तच्छन्द एव च | कासः कण्ठस्य चोद्ध्वंसो विज्ञेयः कफकोपतः ||७|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmiNo~asAdhyalakShaNam (8-12) · Śloka 12
ఏకాదశభిరేభిర్వా షడ్భిర్వాऽపి సమన్వితం | కాసాతీసారపార్శ్వార్తిస్వరభేదారుచిజ్వరైః ||8|| త్రిభిర్వా పీడితం లింగైః కాసశ్వాసాసృగామయైః | జహ్యాచ్ఛోషార్దితం జంతుమిచ్ఛన్ సువిమలం యశః ||9|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) | సర్వైరర్ధైస్త్రిభిర్వాऽపి లింగైర్మాంసబలక్షయే | యుక్తో వర్జ్యశ్చికిత్స్యస్తు సర్వరూపోऽప్యతోऽన్యథా ||10|| మహాశనం క్షీయమాణమతీసారనిపీడితం | శూనముష్కోదరం చైవ యక్ష్మిణం పరివర్జయేత్ ||11|| శుక్లాక్షమన్నద్వేష్టారమూర్ధ్వశ్వాసనిపీడితం | కృచ్ఛ్రేణ బహుమేహంతం యక్ష్మా హంతీహ మానవం ||12||
एकादशभिरेभिर्वा षड्भिर्वाऽपि समन्वितम् | कासातीसारपार्श्वार्तिस्वरभेदारुचिज्वरैः ||८|| त्रिभिर्वा पीडितं लिङ्गैः कासश्वासासृगामयैः | जह्याच्छोषार्दितं जन्तुमिच्छन् सुविमलं यशः ||९|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | सर्वैरर्धैस्त्रिभिर्वाऽपि लिङ्गैर्मांसबलक्षये | युक्तो वर्ज्यश्चिकित्स्यस्तु सर्वरूपोऽप्यतोऽन्यथा ||१०|| महाशनं क्षीयमाणमतीसारनिपीडितम् | शूनमुष्कोदरं चैव यक्ष्मिणं परिवर्जयेत् ||११|| शुक्लाक्षमन्नद्वेष्टारमूर्ध्वश्वासनिपीडितम् | कृच्छ्रेण बहुमेहन्तं यक्ष्मा हन्तीह मानवम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmiNaH sAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13
జ్వరానుబంధరహితం బలవంతం క్రియాసహం | ఉపక్రమేదాత్మవంతం దీప్తాగ్నిమకృశం నరం ||13|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
ज्वरानुबन्धरहितं बलवन्तं क्रियासहम् | उपक्रमेदात्मवन्तं दीप्ताग्निमकृशं नरम् ||१३|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoShabhedAH (14) · Śloka 14
వ్యవాయశోకవార్ధక్యవ్యాయామాధ్వప్రశోషితాన్ | వ్రణోరఃక్షతసంజ్ఞౌ చ శోషిణౌ లక్షణైః శృణు ||14|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
व्यवायशोकवार्धक्यव्यायामाध्वप्रशोषितान् | व्रणोरःक्षतसञ्ज्ञौ च शोषिणौ लक्षणैः शृणु ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyashoShiNo lakShaNam (15) · Śloka 15
వ్యవాయశోషీ శుక్రస్య క్షయలింగైరుపద్రుతః | పాండుదేహో యథాపూర్వం క్షీయంతే చాస్య ధాతవః ||15|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
व्यवायशोषी शुक्रस्य क्षयलिङ्गैरुपद्रुतः | पाण्डुदेहो यथापूर्वं क्षीयन्ते चास्य धातवः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokashoShiNo lakShaNam (16) · Śloka 16
ప్రధ్యానశీలః స్రస్తాంగః శోకశోష్యపి తాదృశః |16| (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
प्रध्यानशीलः स्रस्ताङ्गः शोकशोष्यपि तादृशः |१६| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vArdhakyashoShiNo lakShaNam (16-17) · Śloka 17
జరాశోషీ కృశో మందవీర్యబుద్ధిబలేంద్రియః ||16|| కంపనోऽరుచిమాన్ భిన్నకాంస్యపాత్రహతస్వరః | ష్ఠీవతి శ్లేష్మణా హీనం గౌరవారతిపీడితః ||17|| సంప్రస్రుతాస్యనాసాక్షిః శుష్కరూక్షమలచ్ఛవిః | (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
जराशोषी कृशो मन्दवीर्यबुद्धिबलेन्द्रियः ||१६|| कम्पनोऽरुचिमान् भिन्नकांस्यपात्रहतस्वरः | ष्ठीवति श्लेष्मणा हीनं गौरवारतिपीडितः ||१७|| सम्प्रस्रुतास्यनासाक्षिः शुष्करूक्षमलच्छविः | (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhvashoShiNo lakShaNam (18) · Śloka 18
అధ్వశోషీ చ స్రస్తాంగః సంభృష్టపరుషచ్ఛవిః ||18|| ప్రసుప్తగాత్రావయవః శుష్కక్లోమగలాననః | (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
अध्वशोषी च स्रस्ताङ्गः सम्भृष्टपरुषच्छविः ||१८|| प्रसुप्तगात्रावयवः शुष्कक्लोमगलाननः | (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAyAmashoShiNo lakShaNam (19) · Śloka 19
వ్యాయామశోషీ భూయిష్ఠమేభిరేవ సమన్వితః | లింగైరురఃక్షతకృతైః సంయుక్తశ్చ క్షతం వినా ||19|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
व्यायामशोषी भूयिष्ठमेभिरेव समन्वितः | लिङ्गैरुरःक्षतकृतैः संयुक्तश्च क्षतं विना ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashoShiNo lakShaNam (20) · Śloka 20
రక్తక్షయాద్వేదనాభిస్తథైవాహారయంత్రణాత్ | వ్రణితస్య భవేచ్ఛోషః స చాసాధ్యతమో మతః ||20|| (సు. ఉ. తం. అ. 41) |
रक्तक्षयाद्वेदनाभिस्तथैवाहारयन्त्रणात् | व्रणितस्य भवेच्छोषः स चासाध्यतमो मतः ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sanidAnamuraHkShatalakShaNam (21-28) · Śloka 28
ధనుషాऽऽయస్యతోऽత్యర్థం భారముద్వహతో గురుం | యుధ్యమానస్య బలిభిః పతతో విషమోచ్చతః ||21|| వృషం హయం వా ధావంతం దమ్యం వాऽన్యం నిగృహ్ణతః | శిలాకాష్ఠాశ్మనిర్ఘాతాన్ క్షిపతో నిఘ్నతః పరాన్ ||22|| అధీయానస్య వాऽత్యుచ్చైర్దూరం వా వ్రజతో ద్రుతం | మహానదీర్వా తరతో హయైర్వా సహ ధావతః ||23|| సహసోత్పతతో దూరం తూర్ణం వాऽపి ప్రనృత్యతః | తథాऽన్యైః కర్మభిః క్రూరైర్భృశమభ్యాహతస్య వా ||24|| విక్షతే వక్షసి వ్యాధిర్బలవాన్ సముదీర్యతే | స్త్రీషు చాతిప్రసక్తస్య రూక్షాల్పప్రమితాశినః ||25|| ఉరో విభజ్యతేऽత్యర్థం భిద్యతేऽథ విరుజ్యతే | ప్రపీడ్యతే తతః పార్శ్వే శుష్యత్యంగం ప్రవేపతే ||26|| క్రమాద్వీర్యం బలం వర్ణో రుచిరగ్నిశ్చ హీయతే | జ్వరో వ్యథా మనోదైన్యం విడ్భేదాగ్నివధావపి ||27|| దుష్టః శ్యావః సుదుర్గంధః పీతో విగ్రథితో బహుః | కాసమానస్య చాభీక్ష్ణం కఫః సాసృక్ ప్రవర్తతే ||28|| స క్షతీ క్షీయతేऽత్యర్థం తథా శుక్రౌజసోః క్షయాత్ | (చ. చి. అ. 16) |
धनुषाऽऽयस्यतोऽत्यर्थं भारमुद्वहतो गुरुम् | युध्यमानस्य बलिभिः पततो विषमोच्चतः ||२१|| वृषं हयं वा धावन्तं दम्यं वाऽन्यं निगृह्णतः | शिलाकाष्ठाश्मनिर्घातान् क्षिपतो निघ्नतः परान् ||२२|| अधीयानस्य वाऽत्युच्चैर्दूरं वा व्रजतो द्रुतम् | महानदीर्वा तरतो हयैर्वा सह धावतः ||२३|| सहसोत्पततो दूरं तूर्णं वाऽपि प्रनृत्यतः | तथाऽन्यैः कर्मभिः क्रूरैर्भृशमभ्याहतस्य वा ||२४|| विक्षते वक्षसि व्याधिर्बलवान् समुदीर्यते | स्त्रीषु चातिप्रसक्तस्य रूक्षाल्पप्रमिताशिनः ||२५|| उरो विभज्यतेऽत्यर्थं भिद्यतेऽथ विरुज्यते | प्रपीड्यते ततः पार्श्वे शुष्यत्यङ्गं प्रवेपते ||२६|| क्रमाद्वीर्यं बलं वर्णो रुचिरग्निश्च हीयते | ज्वरो व्यथा मनोदैन्यं विड्भेदाग्निवधावपि ||२७|| दुष्टः श्यावः सुदुर्गन्धः पीतो विग्रथितो बहुः | कासमानस्य चाभीक्ष्णं कफः सासृक् प्रवर्तते ||२८|| स क्षती क्षीयतेऽत्यर्थं तथा शुक्रौजसोः क्षयात् | (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uraHkShatapUrvarUpam (29) · Śloka 29
అవ్యక్తం లక్షణం తస్య పూర్వరూపమితి స్మృతం ||29||
अव्यक्तं लक्षणं तस्य पूर्वरूपमिति स्मृतम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakShINayorasAdhyalakShaNam (30) · Śloka 30
ఉరోరుక్ శోణితచ్ఛర్దిః కాసో వైశేషికః క్షతే | క్షీణే సరక్తమూత్రత్వం పార్శ్వపృష్ఠకటీగ్రహః ||30|| (చ. చి. అ. 16) |
उरोरुक् शोणितच्छर्दिः कासो वैशेषिकः क्षते | क्षीणे सरक्तमूत्रत्वं पार्श्वपृष्ठकटीग्रहः ||३०|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakShINayoH sAdhyAsAdhyavicAraH (31) · Śloka 31
అల్పలింగస్య దీప్తాగ్నేః సాధ్యో బలవతో నవః | పరిసంవత్సరో యాప్యః సర్వలింగం తు వర్జయేత్ ||31|| (చ. చి. అ. 16) |
अल्पलिङ्गस्य दीप्ताग्नेः साध्यो बलवतो नवः | परिसंवत्सरो याप्यः सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत् ||३१|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే రాజయక్ష్మక్షతక్షీణనిదానం సమాప్తం ||10||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने राजयक्ष्मक्षतक्षीणनिदानं समाप्तम् ||१०||
🔊 Audio coming soon