Adhikarana rAjayakShmanidAnam (1) · Śloka 1
অথ রাজযক্ষ্মক্ষতক্ষীণনিদানম্ | বেগরোধাত্ ক্ষযাচ্চৈব সাহসাদ্বিষমাশনাত্ | ত্রিদোষো জাযতে যক্ষ্মা গদো হেতুচতুষ্টযাত্ ||১||
अथ राजयक्ष्मक्षतक्षीणनिदानम् | वेगरोधात् क्षयाच्चैव साहसाद्विषमाशनात् | त्रिदोषो जायते यक्ष्मा गदो हेतुचतुष्टयात् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmasamprAptiH (2) · Śloka 2
কফপ্রধানৈর্দোষৈস্তু রুদ্ধেষু রসবর্ত্মসু | অতিব্যবাযিনো বাঽপি ক্ষীণে রেতস্যনন্তরাঃ | ক্ষীযন্তে ধাতবঃ সর্বে ততঃ শুষ্যতি মানবঃ ||২||
कफप्रधानैर्दोषैस्तु रुद्धेषु रसवर्त्मसु | अतिव्यवायिनो वाऽपि क्षीणे रेतस्यनन्तराः | क्षीयन्ते धातवः सर्वे ततः शुष्यति मानवः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmapUrvarUpam (3-4) · Śloka 4
শ্বাসাঙ্গমর্দকফসংস্রবতালুশোষবম্যগ্নিসাদমদপীনসকাসনিদ্রাঃ | শোষে ভবিষ্যতি ভবন্তি স চাপি জন্তুঃ শুক্লেক্ষণো ভবতি মাংসপরো রিরংসুঃ ||৩|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) | স্বপ্নেষু কাকশুকশল্লকিনীলকণ্ঠা গৃধ্রাস্তথৈব কপযঃ কৃকলাসকাশ্চ | তং বাহযন্তি স নদীর্বিজলাশ্চ পশ্যেচ্ছুষ্কাংস্তরূন্ পবনধূমদবার্দিতাংশ্চ ||৪|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
श्वासाङ्गमर्दकफसंस्रवतालुशोषवम्यग्निसादमदपीनसकासनिद्राः | शोषे भविष्यति भवन्ति स चापि जन्तुः शुक्लेक्षणो भवति मांसपरो रिरंसुः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | स्वप्नेषु काकशुकशल्लकिनीलकण्ठा गृध्रास्तथैव कपयः कृकलासकाश्च | तं वाहयन्ति स नदीर्विजलाश्च पश्येच्छुष्कांस्तरून् पवनधूमदवार्दितांश्च ||४|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trirUparAjayakShmaNo lakShaNam (5) · Śloka 5
অংসপার্শ্বাভিতাপশ্চ সন্তাপঃ করপাদযোঃ | জ্বরঃ সর্বাঙ্গগশ্চেতি লক্ষণং রাজযক্ষ্মণঃ ||৫|| (চ. চি. অ. ৮) |
अंसपार्श्वाभितापश्च सन्तापः करपादयोः | ज्वरः सर्वाङ्गगश्चेति लक्षणं राजयक्ष्मणः ||५|| (च. चि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH ShaDrUpANi (6) · Śloka 6
( ভক্তদ্বেষো জ্বরঃ শ্বাসঃ কাসঃ শোণিতদর্শনম্ | স্বরভেদশ্চ জাযেত ষড্রূপং রাজযক্ষ্মণি) |৬|
( भक्तद्वेषो ज्वरः श्वासः कासः शोणितदर्शनम् | स्वरभेदश्च जायेत षड्रूपं राजयक्ष्मणि) |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulbaNadoShabhedena yakShmaNa ekAdasha rUpANi (6-7) · Śloka 7
স্বরভেদোঽনিলাচ্ছূলং সঙ্কোচশ্চাংসপার্শ্বযোঃ | জ্বরো দাহোঽতিসারশ্চ পিত্তাদ্রক্তস্য চাগমঃ ||৬|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) | শিরসঃ পরিপূর্ণত্বমভক্তচ্ছন্দ এব চ | কাসঃ কণ্ঠস্য চোদ্ধ্বংসো বিজ্ঞেযঃ কফকোপতঃ ||৭|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
स्वरभेदोऽनिलाच्छूलं सङ्कोचश्चांसपार्श्वयोः | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च पित्ताद्रक्तस्य चागमः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | शिरसः परिपूर्णत्वमभक्तच्छन्द एव च | कासः कण्ठस्य चोद्ध्वंसो विज्ञेयः कफकोपतः ||७|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmiNo~asAdhyalakShaNam (8-12) · Śloka 12
একাদশভিরেভির্বা ষড্ভির্বাঽপি সমন্বিতম্ | কাসাতীসারপার্শ্বার্তিস্বরভেদারুচিজ্বরৈঃ ||৮|| ত্রিভির্বা পীডিতং লিঙ্গৈঃ কাসশ্বাসাসৃগামযৈঃ | জহ্যাচ্ছোষার্দিতং জন্তুমিচ্ছন্ সুবিমলং যশঃ ||৯|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) | সর্বৈরর্ধৈস্ত্রিভির্বাঽপি লিঙ্গৈর্মাংসবলক্ষযে | যুক্তো বর্জ্যশ্চিকিত্স্যস্তু সর্বরূপোঽপ্যতোঽন্যথা ||১০|| মহাশনং ক্ষীযমাণমতীসারনিপীডিতম্ | শূনমুষ্কোদরং চৈব যক্ষ্মিণং পরিবর্জযেত্ ||১১|| শুক্লাক্ষমন্নদ্বেষ্টারমূর্ধ্বশ্বাসনিপীডিতম্ | কৃচ্ছ্রেণ বহুমেহন্তং যক্ষ্মা হন্তীহ মানবম্ ||১২||
एकादशभिरेभिर्वा षड्भिर्वाऽपि समन्वितम् | कासातीसारपार्श्वार्तिस्वरभेदारुचिज्वरैः ||८|| त्रिभिर्वा पीडितं लिङ्गैः कासश्वासासृगामयैः | जह्याच्छोषार्दितं जन्तुमिच्छन् सुविमलं यशः ||९|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | सर्वैरर्धैस्त्रिभिर्वाऽपि लिङ्गैर्मांसबलक्षये | युक्तो वर्ज्यश्चिकित्स्यस्तु सर्वरूपोऽप्यतोऽन्यथा ||१०|| महाशनं क्षीयमाणमतीसारनिपीडितम् | शूनमुष्कोदरं चैव यक्ष्मिणं परिवर्जयेत् ||११|| शुक्लाक्षमन्नद्वेष्टारमूर्ध्वश्वासनिपीडितम् | कृच्छ्रेण बहुमेहन्तं यक्ष्मा हन्तीह मानवम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmiNaH sAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13
জ্বরানুবন্ধরহিতং বলবন্তং ক্রিযাসহম্ | উপক্রমেদাত্মবন্তং দীপ্তাগ্নিমকৃশং নরম্ ||১৩|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
ज्वरानुबन्धरहितं बलवन्तं क्रियासहम् | उपक्रमेदात्मवन्तं दीप्ताग्निमकृशं नरम् ||१३|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoShabhedAH (14) · Śloka 14
ব্যবাযশোকবার্ধক্যব্যাযামাধ্বপ্রশোষিতান্ | ব্রণোরঃক্ষতসঞ্জ্ঞৌ চ শোষিণৌ লক্ষণৈঃ শৃণু ||১৪|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
व्यवायशोकवार्धक्यव्यायामाध्वप्रशोषितान् | व्रणोरःक्षतसञ्ज्ञौ च शोषिणौ लक्षणैः शृणु ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyashoShiNo lakShaNam (15) · Śloka 15
ব্যবাযশোষী শুক্রস্য ক্ষযলিঙ্গৈরুপদ্রুতঃ | পাণ্ডুদেহো যথাপূর্বং ক্ষীযন্তে চাস্য ধাতবঃ ||১৫|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
व्यवायशोषी शुक्रस्य क्षयलिङ्गैरुपद्रुतः | पाण्डुदेहो यथापूर्वं क्षीयन्ते चास्य धातवः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokashoShiNo lakShaNam (16) · Śloka 16
প্রধ্যানশীলঃ স্রস্তাঙ্গঃ শোকশোষ্যপি তাদৃশঃ |১৬| (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
प्रध्यानशीलः स्रस्ताङ्गः शोकशोष्यपि तादृशः |१६| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vArdhakyashoShiNo lakShaNam (16-17) · Śloka 17
জরাশোষী কৃশো মন্দবীর্যবুদ্ধিবলেন্দ্রিযঃ ||১৬|| কম্পনোঽরুচিমান্ ভিন্নকাংস্যপাত্রহতস্বরঃ | ষ্ঠীবতি শ্লেষ্মণা হীনং গৌরবারতিপীডিতঃ ||১৭|| সম্প্রস্রুতাস্যনাসাক্ষিঃ শুষ্করূক্ষমলচ্ছবিঃ | (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
जराशोषी कृशो मन्दवीर्यबुद्धिबलेन्द्रियः ||१६|| कम्पनोऽरुचिमान् भिन्नकांस्यपात्रहतस्वरः | ष्ठीवति श्लेष्मणा हीनं गौरवारतिपीडितः ||१७|| सम्प्रस्रुतास्यनासाक्षिः शुष्करूक्षमलच्छविः | (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhvashoShiNo lakShaNam (18) · Śloka 18
অধ্বশোষী চ স্রস্তাঙ্গঃ সম্ভৃষ্টপরুষচ্ছবিঃ ||১৮|| প্রসুপ্তগাত্রাবযবঃ শুষ্কক্লোমগলাননঃ | (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
अध्वशोषी च स्रस्ताङ्गः सम्भृष्टपरुषच्छविः ||१८|| प्रसुप्तगात्रावयवः शुष्कक्लोमगलाननः | (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAyAmashoShiNo lakShaNam (19) · Śloka 19
ব্যাযামশোষী ভূযিষ্ঠমেভিরেব সমন্বিতঃ | লিঙ্গৈরুরঃক্ষতকৃতৈঃ সংযুক্তশ্চ ক্ষতং বিনা ||১৯|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
व्यायामशोषी भूयिष्ठमेभिरेव समन्वितः | लिङ्गैरुरःक्षतकृतैः संयुक्तश्च क्षतं विना ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashoShiNo lakShaNam (20) · Śloka 20
রক্তক্ষযাদ্বেদনাভিস্তথৈবাহারযন্ত্রণাত্ | ব্রণিতস্য ভবেচ্ছোষঃ স চাসাধ্যতমো মতঃ ||২০|| (সু. উ. তং. অ. ৪১) |
रक्तक्षयाद्वेदनाभिस्तथैवाहारयन्त्रणात् | व्रणितस्य भवेच्छोषः स चासाध्यतमो मतः ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sanidAnamuraHkShatalakShaNam (21-28) · Śloka 28
ধনুষাঽঽযস্যতোঽত্যর্থং ভারমুদ্বহতো গুরুম্ | যুধ্যমানস্য বলিভিঃ পততো বিষমোচ্চতঃ ||২১|| বৃষং হযং বা ধাবন্তং দম্যং বাঽন্যং নিগৃহ্ণতঃ | শিলাকাষ্ঠাশ্মনির্ঘাতান্ ক্ষিপতো নিঘ্নতঃ পরান্ ||২২|| অধীযানস্য বাঽত্যুচ্চৈর্দূরং বা ব্রজতো দ্রুতম্ | মহানদীর্বা তরতো হযৈর্বা সহ ধাবতঃ ||২৩|| সহসোত্পততো দূরং তূর্ণং বাঽপি প্রনৃত্যতঃ | তথাঽন্যৈঃ কর্মভিঃ ক্রূরৈর্ভৃশমভ্যাহতস্য বা ||২৪|| বিক্ষতে বক্ষসি ব্যাধির্বলবান্ সমুদীর্যতে | স্ত্রীষু চাতিপ্রসক্তস্য রূক্ষাল্পপ্রমিতাশিনঃ ||২৫|| উরো বিভজ্যতেঽত্যর্থং ভিদ্যতেঽথ বিরুজ্যতে | প্রপীড্যতে ততঃ পার্শ্বে শুষ্যত্যঙ্গং প্রবেপতে ||২৬|| ক্রমাদ্বীর্যং বলং বর্ণো রুচিরগ্নিশ্চ হীযতে | জ্বরো ব্যথা মনোদৈন্যং বিড্ভেদাগ্নিবধাবপি ||২৭|| দুষ্টঃ শ্যাবঃ সুদুর্গন্ধঃ পীতো বিগ্রথিতো বহুঃ | কাসমানস্য চাভীক্ষ্ণং কফঃ সাসৃক্ প্রবর্ততে ||২৮|| স ক্ষতী ক্ষীযতেঽত্যর্থং তথা শুক্রৌজসোঃ ক্ষযাত্ | (চ. চি. অ. ১৬) |
धनुषाऽऽयस्यतोऽत्यर्थं भारमुद्वहतो गुरुम् | युध्यमानस्य बलिभिः पततो विषमोच्चतः ||२१|| वृषं हयं वा धावन्तं दम्यं वाऽन्यं निगृह्णतः | शिलाकाष्ठाश्मनिर्घातान् क्षिपतो निघ्नतः परान् ||२२|| अधीयानस्य वाऽत्युच्चैर्दूरं वा व्रजतो द्रुतम् | महानदीर्वा तरतो हयैर्वा सह धावतः ||२३|| सहसोत्पततो दूरं तूर्णं वाऽपि प्रनृत्यतः | तथाऽन्यैः कर्मभिः क्रूरैर्भृशमभ्याहतस्य वा ||२४|| विक्षते वक्षसि व्याधिर्बलवान् समुदीर्यते | स्त्रीषु चातिप्रसक्तस्य रूक्षाल्पप्रमिताशिनः ||२५|| उरो विभज्यतेऽत्यर्थं भिद्यतेऽथ विरुज्यते | प्रपीड्यते ततः पार्श्वे शुष्यत्यङ्गं प्रवेपते ||२६|| क्रमाद्वीर्यं बलं वर्णो रुचिरग्निश्च हीयते | ज्वरो व्यथा मनोदैन्यं विड्भेदाग्निवधावपि ||२७|| दुष्टः श्यावः सुदुर्गन्धः पीतो विग्रथितो बहुः | कासमानस्य चाभीक्ष्णं कफः सासृक् प्रवर्तते ||२८|| स क्षती क्षीयतेऽत्यर्थं तथा शुक्रौजसोः क्षयात् | (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uraHkShatapUrvarUpam (29) · Śloka 29
অব্যক্তং লক্ষণং তস্য পূর্বরূপমিতি স্মৃতম্ ||২৯||
अव्यक्तं लक्षणं तस्य पूर्वरूपमिति स्मृतम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakShINayorasAdhyalakShaNam (30) · Śloka 30
উরোরুক্ শোণিতচ্ছর্দিঃ কাসো বৈশেষিকঃ ক্ষতে | ক্ষীণে সরক্তমূত্রত্বং পার্শ্বপৃষ্ঠকটীগ্রহঃ ||৩০|| (চ. চি. অ. ১৬) |
उरोरुक् शोणितच्छर्दिः कासो वैशेषिकः क्षते | क्षीणे सरक्तमूत्रत्वं पार्श्वपृष्ठकटीग्रहः ||३०|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakShINayoH sAdhyAsAdhyavicAraH (31) · Śloka 31
অল্পলিঙ্গস্য দীপ্তাগ্নেঃ সাধ্যো বলবতো নবঃ | পরিসংবত্সরো যাপ্যঃ সর্বলিঙ্গং তু বর্জযেত্ ||৩১|| (চ. চি. অ. ১৬) |
अल्पलिङ्गस्य दीप्ताग्नेः साध्यो बलवतो नवः | परिसंवत्सरो याप्यः सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत् ||३१|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে রাজযক্ষ্মক্ষতক্ষীণনিদানং সমাপ্তম্ ||১০||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने राजयक्ष्मक्षतक्षीणनिदानं समाप्तम् ||१०||
🔊 Audio coming soon