Adhikarana rAjayakShmanidAnam (1) · Śloka 1
അഥ രാജയക്ഷ്മക്ഷതക്ഷീണനിദാനമ് | വേഗരോധാത് ക്ഷയാച്ചൈവ സാഹസാദ്വിഷമാശനാത് | ത്രിദോഷോ ജായതേ യക്ഷ്മാ ഗദോ ഹേതുചതുഷ്ടയാത് ||൧||
अथ राजयक्ष्मक्षतक्षीणनिदानम् | वेगरोधात् क्षयाच्चैव साहसाद्विषमाशनात् | त्रिदोषो जायते यक्ष्मा गदो हेतुचतुष्टयात् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmasamprAptiH (2) · Śloka 2
കഫപ്രധാനൈര്ദോഷൈസ്തു രുദ്ധേഷു രസവര്ത്മസു | അതിവ്യവായിനോ വാऽപി ക്ഷീണേ രേതസ്യനന്തരാഃ | ക്ഷീയന്തേ ധാതവഃ സര്വേ തതഃ ശുഷ്യതി മാനവഃ ||൨||
कफप्रधानैर्दोषैस्तु रुद्धेषु रसवर्त्मसु | अतिव्यवायिनो वाऽपि क्षीणे रेतस्यनन्तराः | क्षीयन्ते धातवः सर्वे ततः शुष्यति मानवः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmapUrvarUpam (3-4) · Śloka 4
ശ്വാസാങ്ഗമര്ദകഫസംസ്രവതാലുശോഷവമ്യഗ്നിസാദമദപീനസകാസനിദ്രാഃ | ശോഷേ ഭവിഷ്യതി ഭവന്തി സ ചാപി ജന്തുഃ ശുക്ലേക്ഷണോ ഭവതി മാംസപരോ രിരംസുഃ ||൩|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) | സ്വപ്നേഷു കാകശുകശല്ലകിനീലകണ്ഠാ ഗൃധ്രാസ്തഥൈവ കപയഃ കൃകലാസകാശ്ച | തം വാഹയന്തി സ നദീര്വിജലാശ്ച പശ്യേച്ഛുഷ്കാംസ്തരൂന് പവനധൂമദവാര്ദിതാംശ്ച ||൪|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
श्वासाङ्गमर्दकफसंस्रवतालुशोषवम्यग्निसादमदपीनसकासनिद्राः | शोषे भविष्यति भवन्ति स चापि जन्तुः शुक्लेक्षणो भवति मांसपरो रिरंसुः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | स्वप्नेषु काकशुकशल्लकिनीलकण्ठा गृध्रास्तथैव कपयः कृकलासकाश्च | तं वाहयन्ति स नदीर्विजलाश्च पश्येच्छुष्कांस्तरून् पवनधूमदवार्दितांश्च ||४|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trirUparAjayakShmaNo lakShaNam (5) · Śloka 5
അംസപാര്ശ്വാഭിതാപശ്ച സന്താപഃ കരപാദയോഃ | ജ്വരഃ സര്വാങ്ഗഗശ്ചേതി ലക്ഷണം രാജയക്ഷ്മണഃ ||൫|| (ച. ചി. അ. ൮) |
अंसपार्श्वाभितापश्च सन्तापः करपादयोः | ज्वरः सर्वाङ्गगश्चेति लक्षणं राजयक्ष्मणः ||५|| (च. चि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH ShaDrUpANi (6) · Śloka 6
( ഭക്തദ്വേഷോ ജ്വരഃ ശ്വാസഃ കാസഃ ശോണിതദര്ശനമ് | സ്വരഭേദശ്ച ജായേത ഷഡ്രൂപം രാജയക്ഷ്മണി) |൬|
( भक्तद्वेषो ज्वरः श्वासः कासः शोणितदर्शनम् | स्वरभेदश्च जायेत षड्रूपं राजयक्ष्मणि) |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulbaNadoShabhedena yakShmaNa ekAdasha rUpANi (6-7) · Śloka 7
സ്വരഭേദോऽനിലാച്ഛൂലം സങ്കോചശ്ചാംസപാര്ശ്വയോഃ | ജ്വരോ ദാഹോऽതിസാരശ്ച പിത്താദ്രക്തസ്യ ചാഗമഃ ||൬|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) | ശിരസഃ പരിപൂര്ണത്വമഭക്തച്ഛന്ദ ഏവ ച | കാസഃ കണ്ഠസ്യ ചോദ്ധ്വംസോ വിജ്ഞേയഃ കഫകോപതഃ ||൭|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
स्वरभेदोऽनिलाच्छूलं सङ्कोचश्चांसपार्श्वयोः | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च पित्ताद्रक्तस्य चागमः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | शिरसः परिपूर्णत्वमभक्तच्छन्द एव च | कासः कण्ठस्य चोद्ध्वंसो विज्ञेयः कफकोपतः ||७|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmiNo~asAdhyalakShaNam (8-12) · Śloka 12
ഏകാദശഭിരേഭിര്വാ ഷഡ്ഭിര്വാऽപി സമന്വിതമ് | കാസാതീസാരപാര്ശ്വാര്തിസ്വരഭേദാരുചിജ്വരൈഃ ||൮|| ത്രിഭിര്വാ പീഡിതം ലിങ്ഗൈഃ കാസശ്വാസാസൃഗാമയൈഃ | ജഹ്യാച്ഛോഷാര്ദിതം ജന്തുമിച്ഛന് സുവിമലം യശഃ ||൯|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) | സര്വൈരര്ധൈസ്ത്രിഭിര്വാऽപി ലിങ്ഗൈര്മാംസബലക്ഷയേ | യുക്തോ വര്ജ്യശ്ചികിത്സ്യസ്തു സര്വരൂപോऽപ്യതോऽന്യഥാ ||൧൦|| മഹാശനം ക്ഷീയമാണമതീസാരനിപീഡിതമ് | ശൂനമുഷ്കോദരം ചൈവ യക്ഷ്മിണം പരിവര്ജയേത് ||൧൧|| ശുക്ലാക്ഷമന്നദ്വേഷ്ടാരമൂര്ധ്വശ്വാസനിപീഡിതമ് | കൃച്ഛ്രേണ ബഹുമേഹന്തം യക്ഷ്മാ ഹന്തീഹ മാനവമ് ||൧൨||
एकादशभिरेभिर्वा षड्भिर्वाऽपि समन्वितम् | कासातीसारपार्श्वार्तिस्वरभेदारुचिज्वरैः ||८|| त्रिभिर्वा पीडितं लिङ्गैः कासश्वासासृगामयैः | जह्याच्छोषार्दितं जन्तुमिच्छन् सुविमलं यशः ||९|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | सर्वैरर्धैस्त्रिभिर्वाऽपि लिङ्गैर्मांसबलक्षये | युक्तो वर्ज्यश्चिकित्स्यस्तु सर्वरूपोऽप्यतोऽन्यथा ||१०|| महाशनं क्षीयमाणमतीसारनिपीडितम् | शूनमुष्कोदरं चैव यक्ष्मिणं परिवर्जयेत् ||११|| शुक्लाक्षमन्नद्वेष्टारमूर्ध्वश्वासनिपीडितम् | कृच्छ्रेण बहुमेहन्तं यक्ष्मा हन्तीह मानवम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmiNaH sAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13
ജ്വരാനുബന്ധരഹിതം ബലവന്തം ക്രിയാസഹമ് | ഉപക്രമേദാത്മവന്തം ദീപ്താഗ്നിമകൃശം നരമ് ||൧൩|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
ज्वरानुबन्धरहितं बलवन्तं क्रियासहम् | उपक्रमेदात्मवन्तं दीप्ताग्निमकृशं नरम् ||१३|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoShabhedAH (14) · Śloka 14
വ്യവായശോകവാര്ധക്യവ്യായാമാധ്വപ്രശോഷിതാന് | വ്രണോരഃക്ഷതസഞ്ജ്ഞൌ ച ശോഷിണൌ ലക്ഷണൈഃ ശൃണു ||൧൪|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
व्यवायशोकवार्धक्यव्यायामाध्वप्रशोषितान् | व्रणोरःक्षतसञ्ज्ञौ च शोषिणौ लक्षणैः शृणु ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyashoShiNo lakShaNam (15) · Śloka 15
വ്യവായശോഷീ ശുക്രസ്യ ക്ഷയലിങ്ഗൈരുപദ്രുതഃ | പാണ്ഡുദേഹോ യഥാപൂര്വം ക്ഷീയന്തേ ചാസ്യ ധാതവഃ ||൧൫|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
व्यवायशोषी शुक्रस्य क्षयलिङ्गैरुपद्रुतः | पाण्डुदेहो यथापूर्वं क्षीयन्ते चास्य धातवः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokashoShiNo lakShaNam (16) · Śloka 16
പ്രധ്യാനശീലഃ സ്രസ്താങ്ഗഃ ശോകശോഷ്യപി താദൃശഃ |൧൬| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
प्रध्यानशीलः स्रस्ताङ्गः शोकशोष्यपि तादृशः |१६| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vArdhakyashoShiNo lakShaNam (16-17) · Śloka 17
ജരാശോഷീ കൃശോ മന്ദവീര്യബുദ്ധിബലേന്ദ്രിയഃ ||൧൬|| കമ്പനോऽരുചിമാന് ഭിന്നകാംസ്യപാത്രഹതസ്വരഃ | ഷ്ഠീവതി ശ്ലേഷ്മണാ ഹീനം ഗൌരവാരതിപീഡിതഃ ||൧൭|| സമ്പ്രസ്രുതാസ്യനാസാക്ഷിഃ ശുഷ്കരൂക്ഷമലച്ഛവിഃ | (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
जराशोषी कृशो मन्दवीर्यबुद्धिबलेन्द्रियः ||१६|| कम्पनोऽरुचिमान् भिन्नकांस्यपात्रहतस्वरः | ष्ठीवति श्लेष्मणा हीनं गौरवारतिपीडितः ||१७|| सम्प्रस्रुतास्यनासाक्षिः शुष्करूक्षमलच्छविः | (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhvashoShiNo lakShaNam (18) · Śloka 18
അധ്വശോഷീ ച സ്രസ്താങ്ഗഃ സമ്ഭൃഷ്ടപരുഷച്ഛവിഃ ||൧൮|| പ്രസുപ്തഗാത്രാവയവഃ ശുഷ്കക്ലോമഗലാനനഃ | (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
अध्वशोषी च स्रस्ताङ्गः सम्भृष्टपरुषच्छविः ||१८|| प्रसुप्तगात्रावयवः शुष्कक्लोमगलाननः | (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAyAmashoShiNo lakShaNam (19) · Śloka 19
വ്യായാമശോഷീ ഭൂയിഷ്ഠമേഭിരേവ സമന്വിതഃ | ലിങ്ഗൈരുരഃക്ഷതകൃതൈഃ സംയുക്തശ്ച ക്ഷതം വിനാ ||൧൯|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
व्यायामशोषी भूयिष्ठमेभिरेव समन्वितः | लिङ्गैरुरःक्षतकृतैः संयुक्तश्च क्षतं विना ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashoShiNo lakShaNam (20) · Śloka 20
രക്തക്ഷയാദ്വേദനാഭിസ്തഥൈവാഹാരയന്ത്രണാത് | വ്രണിതസ്യ ഭവേച്ഛോഷഃ സ ചാസാധ്യതമോ മതഃ ||൨൦|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൧) |
रक्तक्षयाद्वेदनाभिस्तथैवाहारयन्त्रणात् | व्रणितस्य भवेच्छोषः स चासाध्यतमो मतः ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sanidAnamuraHkShatalakShaNam (21-28) · Śloka 28
ധനുഷാऽऽയസ്യതോऽത്യര്ഥം ഭാരമുദ്വഹതോ ഗുരുമ് | യുധ്യമാനസ്യ ബലിഭിഃ പതതോ വിഷമോച്ചതഃ ||൨൧|| വൃഷം ഹയം വാ ധാവന്തം ദമ്യം വാऽന്യം നിഗൃഹ്ണതഃ | ശിലാകാഷ്ഠാശ്മനിര്ഘാതാന് ക്ഷിപതോ നിഘ്നതഃ പരാന് ||൨൨|| അധീയാനസ്യ വാऽത്യുച്ചൈര്ദൂരം വാ വ്രജതോ ദ്രുതമ് | മഹാനദീര്വാ തരതോ ഹയൈര്വാ സഹ ധാവതഃ ||൨൩|| സഹസോത്പതതോ ദൂരം തൂര്ണം വാऽപി പ്രനൃത്യതഃ | തഥാऽന്യൈഃ കര്മഭിഃ ക്രൂരൈര്ഭൃശമഭ്യാഹതസ്യ വാ ||൨൪|| വിക്ഷതേ വക്ഷസി വ്യാധിര്ബലവാന് സമുദീര്യതേ | സ്ത്രീഷു ചാതിപ്രസക്തസ്യ രൂക്ഷാല്പപ്രമിതാശിനഃ ||൨൫|| ഉരോ വിഭജ്യതേऽത്യര്ഥം ഭിദ്യതേऽഥ വിരുജ്യതേ | പ്രപീഡ്യതേ തതഃ പാര്ശ്വേ ശുഷ്യത്യങ്ഗം പ്രവേപതേ ||൨൬|| ക്രമാദ്വീര്യം ബലം വര്ണോ രുചിരഗ്നിശ്ച ഹീയതേ | ജ്വരോ വ്യഥാ മനോദൈന്യം വിഡ്ഭേദാഗ്നിവധാവപി ||൨൭|| ദുഷ്ടഃ ശ്യാവഃ സുദുര്ഗന്ധഃ പീതോ വിഗ്രഥിതോ ബഹുഃ | കാസമാനസ്യ ചാഭീക്ഷ്ണം കഫഃ സാസൃക് പ്രവര്തതേ ||൨൮|| സ ക്ഷതീ ക്ഷീയതേऽത്യര്ഥം തഥാ ശുക്രൌജസോഃ ക്ഷയാത് | (ച. ചി. അ. ൧൬) |
धनुषाऽऽयस्यतोऽत्यर्थं भारमुद्वहतो गुरुम् | युध्यमानस्य बलिभिः पततो विषमोच्चतः ||२१|| वृषं हयं वा धावन्तं दम्यं वाऽन्यं निगृह्णतः | शिलाकाष्ठाश्मनिर्घातान् क्षिपतो निघ्नतः परान् ||२२|| अधीयानस्य वाऽत्युच्चैर्दूरं वा व्रजतो द्रुतम् | महानदीर्वा तरतो हयैर्वा सह धावतः ||२३|| सहसोत्पततो दूरं तूर्णं वाऽपि प्रनृत्यतः | तथाऽन्यैः कर्मभिः क्रूरैर्भृशमभ्याहतस्य वा ||२४|| विक्षते वक्षसि व्याधिर्बलवान् समुदीर्यते | स्त्रीषु चातिप्रसक्तस्य रूक्षाल्पप्रमिताशिनः ||२५|| उरो विभज्यतेऽत्यर्थं भिद्यतेऽथ विरुज्यते | प्रपीड्यते ततः पार्श्वे शुष्यत्यङ्गं प्रवेपते ||२६|| क्रमाद्वीर्यं बलं वर्णो रुचिरग्निश्च हीयते | ज्वरो व्यथा मनोदैन्यं विड्भेदाग्निवधावपि ||२७|| दुष्टः श्यावः सुदुर्गन्धः पीतो विग्रथितो बहुः | कासमानस्य चाभीक्ष्णं कफः सासृक् प्रवर्तते ||२८|| स क्षती क्षीयतेऽत्यर्थं तथा शुक्रौजसोः क्षयात् | (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uraHkShatapUrvarUpam (29) · Śloka 29
അവ്യക്തം ലക്ഷണം തസ്യ പൂര്വരൂപമിതി സ്മൃതമ് ||൨൯||
अव्यक्तं लक्षणं तस्य पूर्वरूपमिति स्मृतम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakShINayorasAdhyalakShaNam (30) · Śloka 30
ഉരോരുക് ശോണിതച്ഛര്ദിഃ കാസോ വൈശേഷികഃ ക്ഷതേ | ക്ഷീണേ സരക്തമൂത്രത്വം പാര്ശ്വപൃഷ്ഠകടീഗ്രഹഃ ||൩൦|| (ച. ചി. അ. ൧൬) |
उरोरुक् शोणितच्छर्दिः कासो वैशेषिकः क्षते | क्षीणे सरक्तमूत्रत्वं पार्श्वपृष्ठकटीग्रहः ||३०|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakShINayoH sAdhyAsAdhyavicAraH (31) · Śloka 31
അല്പലിങ്ഗസ്യ ദീപ്താഗ്നേഃ സാധ്യോ ബലവതോ നവഃ | പരിസംവത്സരോ യാപ്യഃ സര്വലിങ്ഗം തു വര്ജയേത് ||൩൧|| (ച. ചി. അ. ൧൬) |
अल्पलिङ्गस्य दीप्ताग्नेः साध्यो बलवतो नवः | परिसंवत्सरो याप्यः सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत् ||३१|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ രാജയക്ഷ്മക്ഷതക്ഷീണനിദാനം സമാപ്തമ് ||൧൦||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने राजयक्ष्मक्षतक्षीणनिदानं समाप्तम् ||१०||
🔊 Audio coming soon