Adhikarana raktapittasya nidAnapUrvikA samprAptiH (1-3) · Śloka 3
అథ రక్తపిత్తనిదానం |
ఘర్మవ్యాయామశోకాధ్వవ్యవాయైరతిసేవితైః |
తీక్ష్ణోష్ణక్షారలవణైరమ్లైః కటుభిరేవ చ ||1||
పిత్తం విదగ్ధం స్వగుణైర్విదహత్యాశు శోణితం |
తతః ప్రవర్తతే రక్తమూర్ధ్వం చాధో ద్విధాऽపి వా ||2||
(సు. ఉ. తం. అ. 45) |
ఊర్ధ్వం నాసాక్షికర్ణాస్యైర్మేఢ్రయోనిగుదైరధః |
కుపితం రోమకూపైశ్చ సమస్తైస్తత్ప్రవర్తతే ||3||
(ఆమాశయాద్వ్రజేదూర్ధ్వమధః పక్వాశయాద్వ్రజేత్ |
విదగ్ధయోర్ద్వయోశ్చాపి ద్విధా మార్గం ప్రవర్తతే) |
View original
अथ रक्तपित्तनिदानम् |
घर्मव्यायामशोकाध्वव्यवायैरतिसेवितैः |
तीक्ष्णोष्णक्षारलवणैरम्लैः कटुभिरेव च ||१||
पित्तं विदग्धं स्वगुणैर्विदहत्याशु शोणितम् |
ततः प्रवर्तते रक्तमूर्ध्वं चाधो द्विधाऽपि वा ||२||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
ऊर्ध्वं नासाक्षिकर्णास्यैर्मेढ्रयोनिगुदैरधः |
कुपितं रोमकूपैश्च समस्तैस्तत्प्रवर्तते ||३||
(आमाशयाद्व्रजेदूर्ध्वमधः पक्वाशयाद्व्रजेत् |
विदग्धयोर्द्वयोश्चापि द्विधा मार्गं प्रवर्तते) |
Adhikarana raktapittapUrvarUpam (4) · Śloka 4
సదనం శీతకామిత్వం కంఠధూమాయనం వమిః |
లోహగంధిశ్చ నిఃశ్వాసో భవత్యస్మిన్ భవిష్యతి ||4||
(సు. ఉ. తం. అ. 45) |
View original
सदनं शीतकामित्वं कण्ठधूमायनं वमिः |
लोहगन्धिश्च निःश्वासो भवत्यस्मिन् भविष्यति ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
Adhikarana shlaiShmikaraktapittalakShaNam (5) · Śloka 5
సాంద్రం సపాండు సస్నేహం పిచ్ఛిలం చ కఫాన్వితం |5|
(చ. చి. అ. 4) |
View original
सान्द्रं सपाण्डु सस्नेहं पिच्छिलं च कफान्वितम् |५|
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana vAtikaraktapittalakShaNam (5) · Śloka 5
శ్యావారుణం సఫేనం చ తను రూక్షం చ వాతికం ||5||
(చ. చి. అ. 4) |
View original
श्यावारुणं सफेनं च तनु रूक्षं च वातिकम् ||५||
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana paittikaraktapittalakShaNam (6) · Śloka 6
రక్తపిత్తం కషాయాభం కృష్ణం గోమూత్రసన్నిభం |
మేచకాగారధూమాభమంజనాభం చ పైత్తికం ||6||
(చ. చి. అ. 4) |
సంసృష్టలింగం సంసర్గాత్త్రిలింగం సాన్నిపాతికం |
(చ. చి. అ. 4) |
View original
रक्तपित्तं कषायाभं कृष्णं गोमूत्रसन्निभम् |
मेचकागारधूमाभमञ्जनाभं च पैत्तिकम् ||६||
(च. चि. अ. ४) |
संसृष्टलिङ्गं संसर्गात्त्रिलिङ्गं सान्निपातिकम् |
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana dvandvajasya tridoShajasya ca raktapittasya lakShaNam (7) · Śloka 7
ఊర్ధ్వగం కఫసంసృష్టమధోగం పవనానుగం |
ద్విమార్గం కఫవాతాభ్యాముభాభ్యామనువర్తతే ||7||
(చ. చి. అ. 4) |
View original
ऊर्ध्वगं कफसंसृष्टमधोगं पवनानुगम् |
द्विमार्गं कफवाताभ्यामुभाभ्यामनुवर्तते ||७||
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana saMsargavisheSheNa mArgabhedAH (8) · Śloka 8
ఊర్ధ్వం సాధ్యమధో యాప్యమసాధ్యం యుగపద్గతం |8|
(సు. ఉ. తం. అ. 45) |
View original
ऊर्ध्वं साध्यमधो याप्यमसाध्यं युगपद्गतम् |८|
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
Adhikarana mArgabhedena sAdhyatvAdikam (8-9) · Śloka 8
ఏకమార్గం బలవతో నాతివేగం నవోత్థితం ||8||
రక్తపిత్తం సుఖే కాలే సాధ్యం స్యాన్నిరుపద్రవం |
(చ. చి. అ. 4) |
View original
एकमार्गं बलवतो नातिवेगं नवोत्थितम् ||८||
रक्तपित्तं सुखे काले साध्यं स्यान्निरुपद्रवम् |
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana raktapittasya sAdhyAsAdhyalakShaNam (9-10) · Śloka 10
ఏకదోషానుగం సాధ్యం ద్విదోషం యాప్యముచ్యతే ||9||
యత్త్రిదోషమసాధ్యం స్యాన్మందాగ్నేరతివేగవత్ |
వ్యాధిభిః క్షీణదేహస్య వృద్ధస్యానశ్నతశ్చ యత్ ||10||
(చ. చి. అ. 4) |
View original
एकदोषानुगं साध्यं द्विदोषं याप्यमुच्यते ||९||
यत्त्रिदोषमसाध्यं स्यान्मन्दाग्नेरतिवेगवत् |
व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यानश्नतश्च यत् ||१०||
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana raktapittasyopadravAH (11) · Śloka 11
దౌర్బల్యశ్వాసకాసజ్వరవమథుమదాః పాండుతాదాహమూర్ఛా, భుక్తే ఘోరో విదాహస్త్వధృతిరపి సదా హృద్యతుల్యా చ పీడా |
తృష్ణా కోష్ఠస్య భేదః శిరసి చ తపనం పూతినిష్ఠీవనత్వం, భక్తద్వేషావిపాకౌ వికృతిరపి భవేద్రక్తపిత్తోపసర్గాః ||11||
(సు. ఉ. తం. అ. 45) |
View original
दौर्बल्यश्वासकासज्वरवमथुमदाः पाण्डुतादाहमूर्छा, भुक्ते घोरो विदाहस्त्वधृतिरपि सदा हृद्यतुल्या च पीडा |
तृष्णा कोष्ठस्य भेदः शिरसि च तपनं पूतिनिष्ठीवनत्वं, भक्तद्वेषाविपाकौ विकृतिरपि भवेद्रक्तपित्तोपसर्गाः ||११||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
Adhikarana raktapittasyAsAdhyalakShaNam (12-14) · Śloka 14
మాంసప్రక్షాలనాభం కుథితమివ చ యత్ కర్దమాంభోనిభం వా, మేదఃపూయాస్రకల్పం యకృదివ యది వా పక్వజంబూఫలాభం |
యత్ కృష్ణం యచ్చ నీలం భృశమతికుణపం యత్ర చోక్తా వికారా స్తద్వర్జ్యం రక్తపిత్తం సురపతిధనుషా యచ్చ తుల్యం విభాతి ||12||
(సు. ఉ. తం. అ. 45) |
యేన చోపహతో రక్తం రక్తపిత్తేన మానవః |
పశ్యేద్దృశ్యం వియచ్చాపి తచ్చాసాధ్యమసంశయం ||13||
(చ. ని. అ. 2) |
లోహితం ఛర్దయేద్యస్తు బహుశో లోహితేక్షణః |
లోహితోద్గారదర్శీ చ మ్రియతే రక్తపైత్తికః ||14||
(సు. సూ. అ. 33) |
View original
मांसप्रक्षालनाभं कुथितमिव च यत् कर्दमाम्भोनिभं वा, मेदःपूयास्रकल्पं यकृदिव यदि वा पक्वजम्बूफलाभम् |
यत् कृष्णं यच्च नीलं भृशमतिकुणपं यत्र चोक्ता विकारा स्तद्वर्ज्यं रक्तपित्तं सुरपतिधनुषा यच्च तुल्यं विभाति ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
येन चोपहतो रक्तं रक्तपित्तेन मानवः |
पश्येद्दृश्यं वियच्चापि तच्चासाध्यमसंशयम् ||१३||
(च. नि. अ. २) |
लोहितं छर्दयेद्यस्तु बहुशो लोहितेक्षणः |
लोहितोद्गारदर्शी च म्रियते रक्तपैत्तिकः ||१४||
(सु. सू. अ. ३३) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే రక్తపిత్తనిదానం సమాప్తం ||9||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने रक्तपित्तनिदानं समाप्तम् ||९||