Adhikarana raktapittasya nidAnapUrvikA samprAptiH (1-3) · Śloka 3
atha raktapittanidānam |
gharmavyāyāmaśōkādhvavyavāyairatisēvitaiḥ |
tīkṣṇōṣṇakṣāralavaṇairamlaiḥ kaṭubhirēva ca ||1||
pittaṁ vidagdhaṁ svaguṇairvidahatyāśu śōṇitam |
tataḥ pravartatē raktamūrdhvaṁ cādhō dvidhā'pi vā ||2||
(su. u. taṁ. a. 45) |
ūrdhvaṁ nāsākṣikarṇāsyairmēḍhrayōnigudairadhaḥ |
kupitaṁ rōmakūpaiśca samastaistatpravartatē ||3||
(āmāśayādvrajēdūrdhvamadhaḥ pakvāśayādvrajēt |
vidagdhayōrdvayōścāpi dvidhā mārgaṁ pravartatē) |
View original
अथ रक्तपित्तनिदानम् |
घर्मव्यायामशोकाध्वव्यवायैरतिसेवितैः |
तीक्ष्णोष्णक्षारलवणैरम्लैः कटुभिरेव च ||१||
पित्तं विदग्धं स्वगुणैर्विदहत्याशु शोणितम् |
ततः प्रवर्तते रक्तमूर्ध्वं चाधो द्विधाऽपि वा ||२||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
ऊर्ध्वं नासाक्षिकर्णास्यैर्मेढ्रयोनिगुदैरधः |
कुपितं रोमकूपैश्च समस्तैस्तत्प्रवर्तते ||३||
(आमाशयाद्व्रजेदूर्ध्वमधः पक्वाशयाद्व्रजेत् |
विदग्धयोर्द्वयोश्चापि द्विधा मार्गं प्रवर्तते) |
Adhikarana raktapittapUrvarUpam (4) · Śloka 4
sadanaṁ śītakāmitvaṁ kaṇṭhadhūmāyanaṁ vamiḥ |
lōhagandhiśca niḥśvāsō bhavatyasmin bhaviṣyati ||4||
(su. u. taṁ. a. 45) |
View original
सदनं शीतकामित्वं कण्ठधूमायनं वमिः |
लोहगन्धिश्च निःश्वासो भवत्यस्मिन् भविष्यति ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
Adhikarana shlaiShmikaraktapittalakShaNam (5) · Śloka 5
sāndraṁ sapāṇḍu sasnēhaṁ picchilaṁ ca kaphānvitam |5|
(ca. ci. a. 4) |
View original
सान्द्रं सपाण्डु सस्नेहं पिच्छिलं च कफान्वितम् |५|
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana vAtikaraktapittalakShaNam (5) · Śloka 5
śyāvāruṇaṁ saphēnaṁ ca tanu rūkṣaṁ ca vātikam ||5||
(ca. ci. a. 4) |
View original
श्यावारुणं सफेनं च तनु रूक्षं च वातिकम् ||५||
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana paittikaraktapittalakShaNam (6) · Śloka 6
raktapittaṁ kaṣāyābhaṁ kr̥ṣṇaṁ gōmūtrasannibham |
mēcakāgāradhūmābhamañjanābhaṁ ca paittikam ||6||
(ca. ci. a. 4) |
saṁsr̥ṣṭaliṅgaṁ saṁsargāttriliṅgaṁ sānnipātikam |
(ca. ci. a. 4) |
View original
रक्तपित्तं कषायाभं कृष्णं गोमूत्रसन्निभम् |
मेचकागारधूमाभमञ्जनाभं च पैत्तिकम् ||६||
(च. चि. अ. ४) |
संसृष्टलिङ्गं संसर्गात्त्रिलिङ्गं सान्निपातिकम् |
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana dvandvajasya tridoShajasya ca raktapittasya lakShaNam (7) · Śloka 7
ūrdhvagaṁ kaphasaṁsr̥ṣṭamadhōgaṁ pavanānugam |
dvimārgaṁ kaphavātābhyāmubhābhyāmanuvartatē ||7||
(ca. ci. a. 4) |
View original
ऊर्ध्वगं कफसंसृष्टमधोगं पवनानुगम् |
द्विमार्गं कफवाताभ्यामुभाभ्यामनुवर्तते ||७||
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana saMsargavisheSheNa mArgabhedAH (8) · Śloka 8
ūrdhvaṁ sādhyamadhō yāpyamasādhyaṁ yugapadgatam |8|
(su. u. taṁ. a. 45) |
View original
ऊर्ध्वं साध्यमधो याप्यमसाध्यं युगपद्गतम् |८|
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
Adhikarana mArgabhedena sAdhyatvAdikam (8-9) · Śloka 8
ēkamārgaṁ balavatō nātivēgaṁ navōtthitam ||8||
raktapittaṁ sukhē kālē sādhyaṁ syānnirupadravam |
(ca. ci. a. 4) |
View original
एकमार्गं बलवतो नातिवेगं नवोत्थितम् ||८||
रक्तपित्तं सुखे काले साध्यं स्यान्निरुपद्रवम् |
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana raktapittasya sAdhyAsAdhyalakShaNam (9-10) · Śloka 10
ēkadōṣānugaṁ sādhyaṁ dvidōṣaṁ yāpyamucyatē ||9||
yattridōṣamasādhyaṁ syānmandāgnērativēgavat |
vyādhibhiḥ kṣīṇadēhasya vr̥ddhasyānaśnataśca yat ||10||
(ca. ci. a. 4) |
View original
एकदोषानुगं साध्यं द्विदोषं याप्यमुच्यते ||९||
यत्त्रिदोषमसाध्यं स्यान्मन्दाग्नेरतिवेगवत् |
व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यानश्नतश्च यत् ||१०||
(च. चि. अ. ४) |
Adhikarana raktapittasyopadravAH (11) · Śloka 11
daurbalyaśvāsakāsajvaravamathumadāḥ pāṇḍutādāhamūrchā, bhuktē ghōrō vidāhastvadhr̥tirapi sadā hr̥dyatulyā ca pīḍā |
tr̥ṣṇā kōṣṭhasya bhēdaḥ śirasi ca tapanaṁ pūtiniṣṭhīvanatvaṁ, bhaktadvēṣāvipākau vikr̥tirapi bhavēdraktapittōpasargāḥ ||11||
(su. u. taṁ. a. 45) |
View original
दौर्बल्यश्वासकासज्वरवमथुमदाः पाण्डुतादाहमूर्छा, भुक्ते घोरो विदाहस्त्वधृतिरपि सदा हृद्यतुल्या च पीडा |
तृष्णा कोष्ठस्य भेदः शिरसि च तपनं पूतिनिष्ठीवनत्वं, भक्तद्वेषाविपाकौ विकृतिरपि भवेद्रक्तपित्तोपसर्गाः ||११||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
Adhikarana raktapittasyAsAdhyalakShaNam (12-14) · Śloka 14
māṁsaprakṣālanābhaṁ kuthitamiva ca yat kardamāmbhōnibhaṁ vā, mēdaḥpūyāsrakalpaṁ yakr̥diva yadi vā pakvajambūphalābham |
yat kr̥ṣṇaṁ yacca nīlaṁ bhr̥śamatikuṇapaṁ yatra cōktā vikārā stadvarjyaṁ raktapittaṁ surapatidhanuṣā yacca tulyaṁ vibhāti ||12||
(su. u. taṁ. a. 45) |
yēna cōpahatō raktaṁ raktapittēna mānavaḥ |
paśyēddr̥śyaṁ viyaccāpi taccāsādhyamasaṁśayam ||13||
(ca. ni. a. 2) |
lōhitaṁ chardayēdyastu bahuśō lōhitēkṣaṇaḥ |
lōhitōdgāradarśī ca mriyatē raktapaittikaḥ ||14||
(su. sū. a. 33) |
View original
मांसप्रक्षालनाभं कुथितमिव च यत् कर्दमाम्भोनिभं वा, मेदःपूयास्रकल्पं यकृदिव यदि वा पक्वजम्बूफलाभम् |
यत् कृष्णं यच्च नीलं भृशमतिकुणपं यत्र चोक्ता विकारा स्तद्वर्ज्यं रक्तपित्तं सुरपतिधनुषा यच्च तुल्यं विभाति ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
येन चोपहतो रक्तं रक्तपित्तेन मानवः |
पश्येद्दृश्यं वियच्चापि तच्चासाध्यमसंशयम् ||१३||
(च. नि. अ. २) |
लोहितं छर्दयेद्यस्तु बहुशो लोहितेक्षणः |
लोहितोद्गारदर्शी च म्रियते रक्तपैत्तिकः ||१४||
(सु. सू. अ. ३३) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē raktapittanidānaṁ samāptam ||9||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने रक्तपित्तनिदानं समाप्तम् ||९||