Adhikarana pANDurogabhedAH (1) · Śloka 1
atha pāṇḍurōgakāmalākumbhakāmalāhalīmakanidānam | pāṇḍurōgāḥ smr̥tāḥ pañca vātapittakaphaistrayaḥ | caturthaḥ sannipātēna pañcamō bhakṣaṇānmr̥daḥ ||1|| (ca. ci. a. 16) |
अथ पाण्डुरोगकामलाकुम्भकामलाहलीमकनिदानम् | पाण्डुरोगाः स्मृताः पञ्च वातपित्तकफैस्त्रयः | चतुर्थः सन्निपातेन पञ्चमो भक्षणान्मृदः ||१|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogasamprAptiH (2) · Śloka 2
vyāyāmamamlaṁ lavaṇāni madyaṁ mr̥daṁ divāsvapnamatīva tīkṣṇam | niṣēvamāṇasya pradūṣya raktaṁ dōṣāstvacaṁ pāṇḍuratāṁ nayanti ||2|| (su. u. taṁ. a. 44) |
व्यायाममम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमतीव तीक्ष्णम् | निषेवमाणस्य प्रदूष्य रक्तं दोषास्त्वचं पाण्डुरतां नयन्ति ||२|| (सु. उ. तं. अ. ४४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogapUrvarUpam (3) · Śloka 3
tvaksphōṭanaṣṭhīvanagātrasādamr̥dbhakṣaṇaprēkṣaṇakūṭaśōthāḥ | viṇmūtrapītatvamathāvipākō bhaviṣyatastasya puraḥsarāṇi ||3|| (su. u. taṁ. a. 44) |
त्वक्स्फोटनष्ठीवनगात्रसादमृद्भक्षणप्रेक्षणकूटशोथाः | विण्मूत्रपीतत्वमथाविपाको भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikapANDurogalakShaNam (4) · Śloka 4
tvaṅmūtranayanādīnāṁ rūkṣakr̥ṣṇāruṇābhatāḥ | vātapāṇḍvāmayē tōdakampānāhabhramādayaḥ ||4||
त्वङ्मूत्रनयनादीनां रूक्षकृष्णारुणाभताः | वातपाण्ड्वामये तोदकम्पानाहभ्रमादयः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikapANDurogalakShaNam (5) · Śloka 5
pītamūtraśakr̥nnētrō dāhatr̥ṣṇājvarānvitaḥ | bhinnaviṭkō'tipītābhaḥ pittapāṇḍvāmayī naraḥ ||5||
पीतमूत्रशकृन्नेत्रो दाहतृष्णाज्वरान्वितः | भिन्नविट्कोऽतिपीताभः पित्तपाण्ड्वामयी नरः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikapANDurogalakShaNam (6) · Śloka 6
kaphaprasēkaśvayathutandrālasyātigauravaiḥ | pāṇḍurōgī kaphācchuklaistvaṅmūtranayanānanaiḥ ||6||
कफप्रसेकश्वयथुतन्द्रालस्यातिगौरवैः | पाण्डुरोगी कफाच्छुक्लैस्त्वङ्मूत्रनयनाननैः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikapANDurogalakShaNam (7) · Śloka 7
jvarārōcakahr̥llāsaccharditr̥ṣṇāklamānvitaḥ | pāṇḍurōgī tribhirdōṣaistyājyaḥ kṣīṇō hatēndriyaḥ ||7||
ज्वरारोचकहृल्लासच्छर्दितृष्णाक्लमान्वितः | पाण्डुरोगी त्रिभिर्दोषैस्त्याज्यः क्षीणो हतेन्द्रियः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRujjapANDurogasamprAptiH (8-10) · Śloka 10
mr̥ttikādanaśīlasya kupyatyanyatamō malaḥ | kaṣāyā mārutaṁ, pittamūṣarā, madhurā kapham ||8|| kōpayēnmr̥drasādīṁśca raukṣyādbhuktaṁ ca rūkṣayēt | pūrayatyavipakvaiva srōtāṁsi niruṇaddhyapi ||9|| indriyāṇāṁ balaṁ hatvā tējō vīryaujasī tathā | pāṇḍurōgaṁ karōtyāśu balavarṇāgnināśanam ||10|| (ca. ci. a. 16) |
मृत्तिकादनशीलस्य कुप्यत्यन्यतमो मलः | कषाया मारुतं, पित्तमूषरा, मधुरा कफम् ||८|| कोपयेन्मृद्रसादींश्च रौक्ष्याद्भुक्तं च रूक्षयेत् | पूरयत्यविपक्वैव स्रोतांसि निरुणद्ध्यपि ||९|| इन्द्रियाणां बलं हत्वा तेजो वीर्यौजसी तथा | पाण्डुरोगं करोत्याशु बलवर्णाग्निनाशनम् ||१०|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRujjapANDurogalakShaNam (11) · Śloka 11
śūnākṣikūṭagaṇḍabhrūḥ śūnapānnābhimēhanaḥ | krimikōṣṭhō'tisāryēta malaṁ sāsr̥kkaphānvitam ||11|| (ca. ci. a. 16) |
शूनाक्षिकूटगण्डभ्रूः शूनपान्नाभिमेहनः | क्रिमिकोष्ठोऽतिसार्येत मलं सासृक्कफान्वितम् ||११|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogasyAsAdhyalakShaNam (12-15) · Śloka 15
pāṇḍurōgaścirōtpannaḥ kharībhūtō na sidhyati | kālaprakarṣācchūnānāṁ yō vā pītāni paśyati ||12|| baddhālpaviṭ saharitaṁ sakaphaṁ yō'tisāryatē | dīnaḥ śvētātidigdhāṅgaśchardimūrchātr̥ḍarditaḥ ||13|| sa nāstyasr̥kkṣayādyaśca pāṇḍuḥ śvētatvamāpnuyāt | (ca. ci. a. 16) | pāṇḍudantanakhō yastu pāṇḍunētraśca yō bhavēt | pāṇḍusaṅghātadarśī ca pāṇḍurōgī vinaśyati ||14|| (su. sū. a. 33) | antēṣu śūnaṁ parihīṇamadhyaṁ mlānaṁ tathā'ntēṣu ca madhyaśūnam | gudē ca śēphasyatha muṣkayōśca śūnaṁ pratāmyantamasañjñakalpam | vivarjayētpāṇḍukinaṁ yaśō'rthī tathā'tisārajvarapīḍitaṁ ca ||15|| (su. u. taṁ. a. 44) |
पाण्डुरोगश्चिरोत्पन्नः खरीभूतो न सिध्यति | कालप्रकर्षाच्छूनानां यो वा पीतानि पश्यति ||१२|| बद्धाल्पविट् सहरितं सकफं योऽतिसार्यते | दीनः श्वेतातिदिग्धाङ्गश्छर्दिमूर्छातृडर्दितः ||१३|| स नास्त्यसृक्क्षयाद्यश्च पाण्डुः श्वेतत्वमाप्नुयात् | (च. चि. अ. १६) | पाण्डुदन्तनखो यस्तु पाण्डुनेत्रश्च यो भवेत् | पाण्डुसङ्घातदर्शी च पाण्डुरोगी विनश्यति ||१४|| (सु. सू. अ. ३३) | अन्तेषु शूनं परिहीणमध्यं म्लानं तथाऽन्तेषु च मध्यशूनम् | गुदे च शेफस्यथ मुष्कयोश्च शूनं प्रताम्यन्तमसञ्ज्ञकल्पम् | विवर्जयेत्पाण्डुकिनं यशोऽर्थी तथाऽतिसारज्वरपीडितं च ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAyA nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (16-18) · Śloka 18
pāṇḍurōgī tu yō'tyarthaṁ pittalāni niṣēvatē | tasya pittamasr̥ṅmāṁsaṁ dagdhvā rōgāya kalpatē ||16|| hāridranētraḥ sa bhr̥śaṁ hāridratvaṅnakhānanaḥ | raktapītaśakr̥nmūtrō bhēkavarṇō hatēndriyaḥ ||17|| dāhāvipākadaurbalyasadanārucikarṣitaḥ | kāmalā bahupittaiṣā kōṣṭhaśākhāśrayā matā ||18|| (ca. ci. a. 16) |
पाण्डुरोगी तु योऽत्यर्थं पित्तलानि निषेवते | तस्य पित्तमसृङ्मांसं दग्ध्वा रोगाय कल्पते ||१६|| हारिद्रनेत्रः स भृशं हारिद्रत्वङ्नखाननः | रक्तपीतशकृन्मूत्रो भेकवर्णो हतेन्द्रियः ||१७|| दाहाविपाकदौर्बल्यसदनारुचिकर्षितः | कामला बहुपित्तैषा कोष्ठशाखाश्रया मता ||१८|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhakAmalAlakShaNam (19) · Śloka 19
kālāntarāt kharībhūtā kr̥cchrā syāt kumbhakāmalā |19| (ca. ci. a. 16) |
कालान्तरात् खरीभूता कृच्छ्रा स्यात् कुम्भकामला |१९| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAyA asAdhyalakShaNam (19-20) · Śloka 20
kr̥ṣṇapītaśakr̥nmūtrō bhr̥śaṁ śūnaśca mānavaḥ ||19|| saraktākṣimukhacchardiviṇmūtrō yaśca tāmyati | dāhārucitr̥ḍānāhatandrāmōhasamanvitaḥ ||20|| naṣṭāgnisañjñaḥ kṣipraṁ hi kāmalāvān vipadyatē | (ca. ci. a. 16) |
कृष्णपीतशकृन्मूत्रो भृशं शूनश्च मानवः ||१९|| सरक्ताक्षिमुखच्छर्दिविण्मूत्रो यश्च ताम्यति | दाहारुचितृडानाहतन्द्रामोहसमन्वितः ||२०|| नष्टाग्निसञ्ज्ञः क्षिप्रं हि कामलावान् विपद्यते | (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhakAmalA~asAdhyalakShaNam (21) · Śloka 22
chardyarōcakahr̥llāsajvaraklamanipīḍitaḥ ||21|| naśyati śvāsakāsārtō viḍbhēdī kumbhakāmalī |22|
छर्द्यरोचकहृल्लासज्वरक्लमनिपीडितः ||२१|| नश्यति श्वासकासार्तो विड्भेदी कुम्भकामली |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana halImakalakShaNam (22-23) · Śloka 23
yadā tu pāṇḍōrvarṇaḥ syāddharitaḥ śyāvapītakaḥ ||22|| balōtsāhakṣayastandrā mandāgnitvaṁ mr̥dujvaraḥ | strīṣvaharṣō'ṅgamardaśca dāhastr̥ṣṇā'rucirbhramaḥ | halīmakaṁ tadā tasya vidyādanilapittataḥ ||23|| ( santāpō bhinnavarcastvaṁ bahirantaśca pītatā | pāṇḍutā nētrayōryasya pānakīlakṣaṇaṁ bhavēt) | (ca. ci. a. 16) |
यदा तु पाण्डोर्वर्णः स्याद्धरितः श्यावपीतकः ||२२|| बलोत्साहक्षयस्तन्द्रा मन्दाग्नित्वं मृदुज्वरः | स्त्रीष्वहर्षोऽङ्गमर्दश्च दाहस्तृष्णाऽरुचिर्भ्रमः | हलीमकं तदा तस्य विद्यादनिलपित्ततः ||२३|| ( सन्तापो भिन्नवर्चस्त्वं बहिरन्तश्च पीतता | पाण्डुता नेत्रयोर्यस्य पानकीलक्षणं भवेत्) | (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē pāṇḍurōgakāmalākumbhakāmalāhalīmakanidānaṁ samāptam ||8||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पाण्डुरोगकामलाकुम्भकामलाहलीमकनिदानं समाप्तम् ||८||
🔊 Audio coming soon