48. śūkadōṣanidānam

Adhikarana shUkadoShanidAnam (1) · Śloka 1

अथ शूकदोषनिदानम् | अक्रमाच्छेफसो वृद्धिं योऽभिवाञ्छति मूढधीः | व्याधयस्तस्य जायन्ते दश चाष्टौ च शूकजाः ||१||

Adhikarana sarShapikAlakShaNam (2) · Śloka 2

गौरसर्षपसंस्थाना शूकदुर्भुग्नहेतुका | पिडका श्लेष्मवाताभ्यां ज्ञेया सर्षपिका तु सा ||२|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana aShThIlikAlakShaNam (3) · Śloka 3

कठिना विषमैर्भुग्नैर्वायुनाऽष्ठीलिका भवेत् |३| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana grathitalakShaNam (3) · Śloka 3

शूकैर्यत् पूरितं शश्वद्ग्रथितं नाम तत् कफात् ||३||

Adhikarana kumbhikAlakShaNam (4) · Śloka 4

कुम्भिका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुभा |४| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana alajIlakShaNam (4) · Śloka 4

तुल्यजां त्वलजीं विद्याद्यथाप्रोक्तां विचक्षणः ||४|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana mRuditalakShaNam (5) · Śloka 5

मृदितं पीडितं यच्च संरब्धं वातकोपतः |५| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana sammUDhapiDakAlakShaNam (5) · Śloka 5

पाणिभ्यां भृशसम्मूढे सम्मूढपिडका भवेत् ||५|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana adhimanthalakShaNam (6) · Śloka 6

दीर्घा बह्व्यश्च पिडका दीर्यन्ते मध्यतस्तु याः | सोऽधिमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षकृत् ||६|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana puShkarikAlakShaNam (7) · Śloka 7

पिडका पिडकाव्याप्ता पित्तशोणितसम्भवा | पद्मकर्णिकसंस्थाना ज्ञेया पुष्करिका तु सा ||७|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana sparshahAnilakShaNam (8) · Śloka 8

स्पर्शहानिं तु जनयेच्छोणितं शूकदूषितम् |८| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana uttamAlakShaNam (8) · Śloka 8

मुद्गमाषोपमा रक्ता रक्तपित्तोद्भवा तु या ||८|| व्याधिरेषोत्तमा नाम शूकाजीर्णनिमित्तजा | (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana shataponakalakShaNam (9) · Śloka 11

छिद्रैरणुमुखैर्लिङ्गं चितं यस्य समन्ततः ||९|| वातशोणितजो व्याधिः स ज्ञेयः शतपोनकः | (सु. नि. १४) ||११||

Adhikarana tvakpAkalakShaNam (10) · Śloka 10

वातपित्तकृतो ज्ञेयस्त्वक्पाको ज्वरदाहकृत् ||१०|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana shoNitArbudalakShaNam (11) · Śloka 11

कृष्णैः स्फोटैः सरक्ताभिः पिडकाभिर्निपीडितम् | यस्य वास्तुरुजश्चोग्रा ज्ञेयं तच्छोणितार्बुदम् ||११|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana mAMsArbudalakShaNam (12) · Śloka 12

मांसदोषेण जानीयादर्बुदं मांससम्भवम् |१२| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana mAMsapAkalakShaNam (12) · Śloka 12

शीर्यन्ते यस्य मांसानि यस्य सर्वाश्च वेदनाः ||१२|| विद्यात्तं मांसपाकं तु सर्वदोषकृतं भिषक् | (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana vidradhilakShaNam (13) · Śloka 13

विद्रधिं सन्निपातेन यथोक्तमिति निर्दिशेत् ||१३|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana tilakAlakalakShaNam (14-15) · Śloka 15

कृष्णानि चित्राण्यथवा शूकानि सविषाणि वा | पातितानि पचन्त्याशु मेढ्रं निरवशेषतः ||१४|| कालानि भूत्वा मांसानि शीर्यन्ते यस्य देहिनः | सन्निपातसमुत्थांस्तु तान् विद्यात्तिलकालकान् ||१५|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana shUkadoShANAM sAdhyAsAdhyavicAraH (16) · Śloka 16

तत्र मांसार्बुदं यच्च मांसपाकश्च यः स्मृतः | विद्रधिश्च न सिद्ध्यन्ति ये च स्युस्तिलकालकाः ||१६|| (सु. नि. अ. १४) |

Adhikarana puShpikA · Śloka 48

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूकदोषनिदानं समाप्तम् ||४८||