Adhikarana tRuShNAyA nidAnaM samprAptishca (1-2) · Śloka 2
અથ તૃષ્ણાનિદાનમ્ |
ભયશ્રમાભ્યાં બલસઙ્ક્ષયાદ્વા હ્યૂર્ધ્વં ચિતં પિત્તવિવર્ધનૈશ્ચ |
પિત્તં સવાતં કુપિતં નરાણાં તાલુપ્રપન્નં જનયેત્ પિપાસામ્ |
સ્રોતસ્સ્વપાંવાહિષુ દૂષિતેષુ દોષૈશ્ચ તૃટ્ સમ્ભવતીહ જન્તોઃ ||૧||
તિસ્રઃ સ્મૃતાસ્તાઃ ક્ષતજા ચતુર્થી ક્ષયાત્તથા હ્યામસમુદ્ભવા ચ |
ભક્તોદ્ભવા સપ્તમિકેતિ તાસાં નિબોધ લિઙ્ગાન્યનુપૂર્વશસ્તુ ||૨||
(સુ. ઉ. તં. અ. ૪૮) |
View original
अथ तृष्णानिदानम् |
भयश्रमाभ्यां बलसङ्क्षयाद्वा ह्यूर्ध्वं चितं पित्तविवर्धनैश्च |
पित्तं सवातं कुपितं नराणां तालुप्रपन्नं जनयेत् पिपासाम् |
स्रोतस्स्वपांवाहिषु दूषितेषु दोषैश्च तृट् सम्भवतीह जन्तोः ||१||
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथा ह्यामसमुद्भवा च |
भक्तोद्भवा सप्तमिकेति तासां निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||२||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana vAtajatRuShNAlakShaNam (3) · Śloka 3
ક્ષામાસ્યતા મારુતસમ્ભવાયાં તોદસ્તથા શઙ્ખશિરઃસુ ચાપિ |
સ્રોતોનિરોધો વિરસં ચ વક્ત્રં શીતાભિરદ્ભિશ્ચ વિવૃદ્ધિમેતિ ||૩||
(સુ. ઉ. તં. અ. ૪૮) |
View original
क्षामास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि |
स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||३||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana pittajatRuShNAlakShaNam (4) · Śloka 4
મૂર્છાન્નવિદ્વેષવિલાપદાહા રક્તેક્ષણત્વં પ્રતતશ્ચ શોષઃ |
શીતાભિનન્દા મુખતિક્તતા ચ પિત્તાત્મિકાયાં પરિદૂયનં ચ ||૪||
(સુ. ઉ. તં. અ. ૪૮) |
View original
मूर्छान्नविद्वेषविलापदाहा रक्तेक्षणत्वं प्रततश्च शोषः |
शीताभिनन्दा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिदूयनं च ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana shleShmajatRuShNAlakShaNam (5) · Śloka 5
બાષ્પાવરોધાત્ કફસંવૃતેઽગ્નૌ તૃષ્ણા બલાસેન ભવેત્તથા તુ |
નિદ્રા ગુરુત્વં મધુરાસ્યતા ચ તૃષ્ણાર્દિતઃ શુષ્યતિ ચાતિમાત્રમ્ ||૫||
(સુ. ઉ. તં. અ. ૪૮) |
View original
बाष्पावरोधात् कफसंवृतेऽग्नौ तृष्णा बलासेन भवेत्तथा तु |
निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तृष्णार्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana kShatajatRuShNAlakShaNam (6) · Śloka 6
ક્ષતસ્ય રુક્શોણિતનિર્ગમાભ્યાં તૃષ્ણા ચતુર્થી ક્ષતજા મતા તુ |૬|
(સુ. ઉ. તં. અ. ૪૮) |
View original
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु |६|
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana kShayajatRuShNAlakShaNam (6-7) · Śloka 7
રસક્ષયાદ્યા ક્ષયસમ્ભવા સા તયાઽભિભૂતશ્ચ નિશાદિનેષુ ||૬||
પેપીયતેઽમ્ભઃ સ સુખં ન યાતિ તાં સન્નિપાતાદિતિ કેચિદાહુઃ |
રસક્ષયોક્તાનિ ચ લક્ષણાનિ તસ્યામશેષેણ ભિષગ્વ્યવસ્યેત્ ||૭||
(સુ. ઉ. તં. અ. ૪૮) |
View original
रसक्षयाद्या क्षयसम्भवा सा तयाऽभिभूतश्च निशादिनेषु ||६||
पेपीयतेऽम्भः स सुखं न याति तां सन्निपातादिति केचिदाहुः |
रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् ||७||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana AmajatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8
ત્રિદોષલિઙ્ગાઽઽમસમુદ્ભવા ચ હૃચ્છૂલનિષ્ઠીવનસાદકર્ત્રી |૮|
(સુ. ઉ. તં. અ. ૪૮) |
View original
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादकर्त्री |८|
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana bhuktodbhavatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8
સ્નિગ્ધં તથાઽમ્લં લવણં ચ ભુક્તં ગુર્વન્નમેવાશુ તૃષાં કરોતિ ||૮||
(સુ. ઉ. તં. અ. ૪૮) |
View original
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवाशु तृषां करोति ||८||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana upasargajatRuShNAlakShaNaM, tRuShNopasargAshca (9) · Śloka 9
દીનસ્વરઃ પ્રતામ્યન્ દીનઃ સંશુષ્કવક્ત્રગલતાલુઃ |
ભવતિ ખલુ યોપસર્ગાત્તૃષ્ણા સા શોષિણી કષ્ટા ||૯||
View original
दीनस्वरः प्रताम्यन् दीनः संशुष्कवक्त्रगलतालुः |
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा ||९||
Adhikarana tRuShNopasargarogAH (10) · Śloka 10
જ્વરમોહક્ષયકાસશ્વાસાદ્યુપસૃષ્ટદેહાનામ્ |૧૦|
(ચ. ચિ. અ. ૨૨) |
View original
ज्वरमोहक्षयकासश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् |१०|
(च. चि. अ. २२) |
Adhikarana asAdhyatRuShNAnAM lakShaNam (10) · Śloka 10
સર્વાસ્ત્વતિપ્રસક્તા રોગકૃશાનાં વમિપ્રયુક્તાનામ્ |
ઘોરોપદ્રવયુક્તાસ્તૃષ્ણા મરણાય વિજ્ઞેયાઃ ||૧૦||
(ચ. ચિ. અ. ૨૨) |
View original
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रयुक्तानाम् |
घोरोपद्रवयुक्तास्तृष्णा मरणाय विज्ञेयाः ||१०||
(च. चि. अ. २२) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને તૃષ્ણાનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૧૬||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने तृष्णानिदानं समाप्तम् ||१६||