Adhikarana tRuShNAyA nidAnaM samprAptishca (1-2) · Śloka 2
atha tr̥ṣṇānidānam |
bhayaśramābhyāṁ balasaṅkṣayādvā hyūrdhvaṁ citaṁ pittavivardhanaiśca |
pittaṁ savātaṁ kupitaṁ narāṇāṁ tāluprapannaṁ janayēt pipāsām |
srōtassvapāṁvāhiṣu dūṣitēṣu dōṣaiśca tr̥ṭ sambhavatīha jantōḥ ||1||
tisraḥ smr̥tāstāḥ kṣatajā caturthī kṣayāttathā hyāmasamudbhavā ca |
bhaktōdbhavā saptamikēti tāsāṁ nibōdha liṅgānyanupūrvaśastu ||2||
(su. u. taṁ. a. 48) |
View original
अथ तृष्णानिदानम् |
भयश्रमाभ्यां बलसङ्क्षयाद्वा ह्यूर्ध्वं चितं पित्तविवर्धनैश्च |
पित्तं सवातं कुपितं नराणां तालुप्रपन्नं जनयेत् पिपासाम् |
स्रोतस्स्वपांवाहिषु दूषितेषु दोषैश्च तृट् सम्भवतीह जन्तोः ||१||
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथा ह्यामसमुद्भवा च |
भक्तोद्भवा सप्तमिकेति तासां निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||२||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana vAtajatRuShNAlakShaNam (3) · Śloka 3
kṣāmāsyatā mārutasambhavāyāṁ tōdastathā śaṅkhaśiraḥsu cāpi |
srōtōnirōdhō virasaṁ ca vaktraṁ śītābhiradbhiśca vivr̥ddhimēti ||3||
(su. u. taṁ. a. 48) |
View original
क्षामास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि |
स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||३||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana pittajatRuShNAlakShaNam (4) · Śloka 4
mūrchānnavidvēṣavilāpadāhā raktēkṣaṇatvaṁ pratataśca śōṣaḥ |
śītābhinandā mukhatiktatā ca pittātmikāyāṁ paridūyanaṁ ca ||4||
(su. u. taṁ. a. 48) |
View original
मूर्छान्नविद्वेषविलापदाहा रक्तेक्षणत्वं प्रततश्च शोषः |
शीताभिनन्दा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिदूयनं च ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana shleShmajatRuShNAlakShaNam (5) · Śloka 5
bāṣpāvarōdhāt kaphasaṁvr̥tē'gnau tr̥ṣṇā balāsēna bhavēttathā tu |
nidrā gurutvaṁ madhurāsyatā ca tr̥ṣṇārditaḥ śuṣyati cātimātram ||5||
(su. u. taṁ. a. 48) |
View original
बाष्पावरोधात् कफसंवृतेऽग्नौ तृष्णा बलासेन भवेत्तथा तु |
निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तृष्णार्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana kShatajatRuShNAlakShaNam (6) · Śloka 6
kṣatasya rukśōṇitanirgamābhyāṁ tr̥ṣṇā caturthī kṣatajā matā tu |6|
(su. u. taṁ. a. 48) |
View original
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु |६|
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana kShayajatRuShNAlakShaNam (6-7) · Śloka 7
rasakṣayādyā kṣayasambhavā sā tayā'bhibhūtaśca niśādinēṣu ||6||
pēpīyatē'mbhaḥ sa sukhaṁ na yāti tāṁ sannipātāditi kēcidāhuḥ |
rasakṣayōktāni ca lakṣaṇāni tasyāmaśēṣēṇa bhiṣagvyavasyēt ||7||
(su. u. taṁ. a. 48) |
View original
रसक्षयाद्या क्षयसम्भवा सा तयाऽभिभूतश्च निशादिनेषु ||६||
पेपीयतेऽम्भः स सुखं न याति तां सन्निपातादिति केचिदाहुः |
रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् ||७||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana AmajatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8
tridōṣaliṅgā''masamudbhavā ca hr̥cchūlaniṣṭhīvanasādakartrī |8|
(su. u. taṁ. a. 48) |
View original
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादकर्त्री |८|
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana bhuktodbhavatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8
snigdhaṁ tathā'mlaṁ lavaṇaṁ ca bhuktaṁ gurvannamēvāśu tr̥ṣāṁ karōti ||8||
(su. u. taṁ. a. 48) |
View original
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवाशु तृषां करोति ||८||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana upasargajatRuShNAlakShaNaM, tRuShNopasargAshca (9) · Śloka 9
dīnasvaraḥ pratāmyan dīnaḥ saṁśuṣkavaktragalatāluḥ |
bhavati khalu yōpasargāttr̥ṣṇā sā śōṣiṇī kaṣṭā ||9||
View original
दीनस्वरः प्रताम्यन् दीनः संशुष्कवक्त्रगलतालुः |
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा ||९||
Adhikarana tRuShNopasargarogAH (10) · Śloka 10
jvaramōhakṣayakāsaśvāsādyupasr̥ṣṭadēhānām |10|
(ca. ci. a. 22) |
View original
ज्वरमोहक्षयकासश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् |१०|
(च. चि. अ. २२) |
Adhikarana asAdhyatRuShNAnAM lakShaNam (10) · Śloka 10
sarvāstvatiprasaktā rōgakr̥śānāṁ vamiprayuktānām |
ghōrōpadravayuktāstr̥ṣṇā maraṇāya vijñēyāḥ ||10||
(ca. ci. a. 22) |
View original
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रयुक्तानाम् |
घोरोपद्रवयुक्तास्तृष्णा मरणाय विज्ञेयाः ||१०||
(च. चि. अ. २२) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē tr̥ṣṇānidānaṁ samāptam ||16||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने तृष्णानिदानं समाप्तम् ||१६||