Adhikarana tRuShNAyA nidAnaM samprAptishca (1-2) · Śloka 2
ਅਥ ਤਸ੍ਣਾਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਭਯਸ਼੍ਰਮਾਭ੍ਯਾਂ ਬਲਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਵਰ੍ਧਨੈਸ਼੍ਚ |
ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਵਾਤਂ ਕੁਪਿਤਂ ਨਰਾਣਾਂ ਤਾਲੁਪ੍ਰਪਨ੍ਨਂ ਜਨਯੇਤ੍ ਪਿਪਾਸਾਮ੍ |
ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸ੍ਵਪਾਂਵਾਹਿਸੁ ਦੂਸਿਤੇਸੁ ਦੋਸੈਸ਼੍ਚ ਤਟ੍ ਸਮ੍ਭਵਤੀਹ ਜਨ੍ਤੋਃ ||੧||
ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ੍ਮਤਾਸ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸਤਜਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਕ੍ਸਯਾਤ੍ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾ ਚ |
ਭਕ੍ਤੋਦ੍ਭਵਾ ਸਪ੍ਤਮਿਕੇਤਿ ਤਾਸਾਂ ਨਿਬੋਧ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤੁ ||੨||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੮) |
View original
अथ तृष्णानिदानम् |
भयश्रमाभ्यां बलसङ्क्षयाद्वा ह्यूर्ध्वं चितं पित्तविवर्धनैश्च |
पित्तं सवातं कुपितं नराणां तालुप्रपन्नं जनयेत् पिपासाम् |
स्रोतस्स्वपांवाहिषु दूषितेषु दोषैश्च तृट् सम्भवतीह जन्तोः ||१||
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथा ह्यामसमुद्भवा च |
भक्तोद्भवा सप्तमिकेति तासां निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||२||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana vAtajatRuShNAlakShaNam (3) · Śloka 3
ਕ੍ਸਾਮਾਸ੍ਯਤਾ ਮਾਰੁਤਸਮ੍ਭਵਾਯਾਂ ਤੋਦਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਿਰਃਸੁ ਚਾਪਿ |
ਸ੍ਰੋਤੋਨਿਰੋਧੋ ਵਿਰਸਂ ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੀਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਵਦ੍ਧਿਮੇਤਿ ||੩||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੮) |
View original
क्षामास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि |
स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||३||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana pittajatRuShNAlakShaNam (4) · Śloka 4
ਮੂਰ੍ਛਾਨ੍ਨਵਿਦ੍ਵੇਸਵਿਲਾਪਦਾਹਾ ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਸਃ |
ਸ਼ੀਤਾਭਿਨਨ੍ਦਾ ਮੁਖਤਿਕ੍ਤਤਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਯਾਂ ਪਰਿਦੂਯਨਂ ਚ ||੪||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੮) |
View original
मूर्छान्नविद्वेषविलापदाहा रक्तेक्षणत्वं प्रततश्च शोषः |
शीताभिनन्दा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिदूयनं च ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana shleShmajatRuShNAlakShaNam (5) · Śloka 5
ਬਾਸ੍ਪਾਵਰੋਧਾਤ੍ ਕਫਸਂਵਤੇਗ੍ਨੌ ਤਸ੍ਣਾ ਬਲਾਸੇਨ ਭਵੇਤ੍ਤਥਾ ਤੁ |
ਨਿਦ੍ਰਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾ ਚ ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ||੫||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੮) |
View original
बाष्पावरोधात् कफसंवृतेऽग्नौ तृष्णा बलासेन भवेत्तथा तु |
निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तृष्णार्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana kShatajatRuShNAlakShaNam (6) · Śloka 6
ਕ੍ਸਤਸ੍ਯ ਰੁਕ੍ਸ਼ੋਣਿਤਨਿਰ੍ਗਮਾਭ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਕ੍ਸਤਜਾ ਮਤਾ ਤੁ |੬|
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੮) |
View original
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु |६|
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana kShayajatRuShNAlakShaNam (6-7) · Śloka 7
ਰਸਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯਾ ਕ੍ਸਯਸਮ੍ਭਵਾ ਸਾ ਤਯਾਭਿਭੂਤਸ਼੍ਚ ਨਿਸ਼ਾਦਿਨੇਸੁ ||੬||
ਪੇਪੀਯਤੇਮ੍ਭਃ ਸ ਸੁਖਂ ਨ ਯਾਤਿ ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦਿਤਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ |
ਰਸਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਮਸ਼ੇਸੇਣ ਭਿਸਗ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ||੭||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੮) |
View original
रसक्षयाद्या क्षयसम्भवा सा तयाऽभिभूतश्च निशादिनेषु ||६||
पेपीयतेऽम्भः स सुखं न याति तां सन्निपातादिति केचिदाहुः |
रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् ||७||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana AmajatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8
ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾ ਚ ਹਚ੍ਛੂਲਨਿਸ੍ਠੀਵਨਸਾਦਕਰ੍ਤ੍ਰੀ |੮|
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੮) |
View original
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादकर्त्री |८|
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana bhuktodbhavatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤਥਾਮ੍ਲਂ ਲਵਣਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਂ ਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਮੇਵਾਸ਼ੁ ਤਸਾਂ ਕਰੋਤਿ ||੮||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੮) |
View original
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवाशु तृषां करोति ||८||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
Adhikarana upasargajatRuShNAlakShaNaM, tRuShNopasargAshca (9) · Śloka 9
ਦੀਨਸ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਨ੍ ਦੀਨਃ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਵਕ੍ਤ੍ਰਗਲਤਾਲੁਃ |
ਭਵਤਿ ਖਲੁ ਯੋਪਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸਾ ਸ਼ੋਸਿਣੀ ਕਸ੍ਟਾ ||੯||
View original
दीनस्वरः प्रताम्यन् दीनः संशुष्कवक्त्रगलतालुः |
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा ||९||
Adhikarana tRuShNopasargarogAH (10) · Śloka 10
ਜ੍ਵਰਮੋਹਕ੍ਸਯਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਯੁਪਸਸ੍ਟਦੇਹਾਨਾਮ੍ |੧੦|
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੨) |
View original
ज्वरमोहक्षयकासश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् |१०|
(च. चि. अ. २२) |
Adhikarana asAdhyatRuShNAnAM lakShaNam (10) · Śloka 10
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਵਤਿਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾ ਰੋਗਕਸ਼ਾਨਾਂ ਵਮਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮ੍ |
ਘੋਰੋਪਦ੍ਰਵਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਮਰਣਾਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ||੧੦||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੨) |
View original
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रयुक्तानाम् |
घोरोपद्रवयुक्तास्तृष्णा मरणाय विज्ञेयाः ||१०||
(च. चि. अ. २२) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਤਸ੍ਣਾਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੧੬||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने तृष्णानिदानं समाप्तम् ||१६||