Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

16. tr̥ṣṇānidānam

Adhikarana tRuShNAyA nidAnaM samprAptishca (1-2) · Śloka 2

अथ तृष्णानिदानम् | भयश्रमाभ्यां बलसङ्क्षयाद्वा ह्यूर्ध्वं चितं पित्तविवर्धनैश्च | पित्तं सवातं कुपितं नराणां तालुप्रपन्नं जनयेत् पिपासाम् | स्रोतस्स्वपांवाहिषु दूषितेषु दोषैश्च तृट् सम्भवतीह जन्तोः ||१|| तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथा ह्यामसमुद्भवा च | भक्तोद्भवा सप्तमिकेति तासां निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||२|| (सु. उ. तं. अ. ४८) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtajatRuShNAlakShaNam (3) · Śloka 3

क्षामास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि | स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४८) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana pittajatRuShNAlakShaNam (4) · Śloka 4

मूर्छान्नविद्वेषविलापदाहा रक्तेक्षणत्वं प्रततश्च शोषः | शीताभिनन्दा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिदूयनं च ||४|| (सु. उ. तं. अ. ४८) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shleShmajatRuShNAlakShaNam (5) · Śloka 5

बाष्पावरोधात् कफसंवृतेऽग्नौ तृष्णा बलासेन भवेत्तथा तु | निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तृष्णार्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||५|| (सु. उ. तं. अ. ४८) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kShatajatRuShNAlakShaNam (6) · Śloka 6

क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु |६| (सु. उ. तं. अ. ४८) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kShayajatRuShNAlakShaNam (6-7) · Śloka 7

रसक्षयाद्या क्षयसम्भवा सा तयाऽभिभूतश्च निशादिनेषु ||६|| पेपीयतेऽम्भः स सुखं न याति तां सन्निपातादिति केचिदाहुः | रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् ||७|| (सु. उ. तं. अ. ४८) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AmajatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8

त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादकर्त्री |८| (सु. उ. तं. अ. ४८) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana bhuktodbhavatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8

स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवाशु तृषां करोति ||८|| (सु. उ. तं. अ. ४८) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana upasargajatRuShNAlakShaNaM, tRuShNopasargAshca (9) · Śloka 9

दीनस्वरः प्रताम्यन् दीनः संशुष्कवक्त्रगलतालुः | भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana tRuShNopasargarogAH (10) · Śloka 10

ज्वरमोहक्षयकासश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् |१०| (च. चि. अ. २२) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana asAdhyatRuShNAnAM lakShaNam (10) · Śloka 10

सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रयुक्तानाम् | घोरोपद्रवयुक्तास्तृष्णा मरणाय विज्ञेयाः ||१०|| (च. चि. अ. २२) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 16

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने तृष्णानिदानं समाप्तम् ||१६||

🔊 Audio coming soon