Adhikarana viShasya sthAvaraja~ggamabhedena dvaividhyam (1) · Śloka 1
অথ বিষরোগনিদানম্ | স্থাবরং জঙ্গমং চৈব দ্বিবিধং বিষমুচ্যতে | মূলাদ্যাত্মকমাদ্যং স্যাত্ পরং সর্পাদিসম্ভবম্ ||১||
अथ विषरोगनिदानम् | स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | मूलाद्यात्मकमाद्यं स्यात् परं सर्पादिसम्भवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ja~ggamaviShasya sAmAnyali~ggam (2) · Śloka 3
নিদ্রাং তন্দ্রাং ক্লমং দাহমপাকং লোমহর্ষণম্ | শোথং চৈবাতিসারং চ জঙ্গমং কুরুতে বিষম্ ||২|| (চ. চি. অ. ২৩) |৩|
निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहमपाकं लोमहर्षणम् | शोथं चैवातिसारं च जङ्गमं कुरुते विषम् ||२|| (च. चि. अ. २३) |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraviShasya sAmAnyali~ggam (3) · Śloka 4
স্থাবরং চ জ্বরং হিক্কাং দন্তহর্ষং গলগ্রহম্ | ফেনচ্ছর্দ্যরুচিশ্বাসং মূর্ছাং চ কুরুতে ভৃশম্ ||৩|| (চ. চি. অ. ২৩) |৪|
स्थावरं च ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम् | फेनच्छर्द्यरुचिश्वासं मूर्छां च कुरुते भृशम् ||३|| (च. चि. अ. २३) |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadAtRulakShaNam (4-7) · Śloka 7
ইঙ্গিতজ্ঞো মনুষ্যাণাং বাক্চেষ্টামুখবৈকৃতৈঃ | জানীযাদ্বিষদাতারমেভির্লিঙ্গৈশ্চ বুদ্ধিমান্ ||৪|| ন দদাত্যুত্তরং পৃষ্টো বিবক্ষুর্মোহমেতি চ | অপার্থং বহু সঙ্কীর্ণং ভাষতে চাপি মূঢবত্ ||৫|| হসত্যকস্মাত্ স্ফোটযত্যঙ্গুলীর্বিলিখেন্মহীম্ | বেপথুশ্চাস্য ভবতি ত্রস্তশ্চান্যোন্যমীক্ষতে ||৬|| বিবর্ণবক্ত্রো ধ্যামশ্চ নখৈঃ কিঞ্চিচ্ছিনত্ত্যপি | আলভেতাসনং দীনং করেণ ব শিরোরুহম্ ||৭|| বর্ততে বিপরীতং চ বিষদাতা বিচেতনঃ | (সু. ক. অ. ১) |
इङ्गितज्ञो मनुष्याणां वाक्चेष्टामुखवैकृतैः | जानीयाद्विषदातारमेभिर्लिङ्गैश्च बुद्धिमान् ||४|| न ददात्युत्तरं पृष्टो विवक्षुर्मोहमेति च | अपार्थं बहु सङ्कीर्णं भाषते चापि मूढवत् ||५|| हसत्यकस्मात् स्फोटयत्यङ्गुलीर्विलिखेन्महीम् | वेपथुश्चास्य भवति त्रस्तश्चान्योन्यमीक्षते ||६|| विवर्णवक्त्रो ध्यामश्च नखैः किञ्चिच्छिनत्त्यपि | आलभेतासनं दीनं करेण व शिरोरुहम् ||७|| वर्तते विपरीतं च विषदाता विचेतनः | (सु. क. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaviSha-patraviSha-phalaviSha-puShpaviSha-tvaksAraniryAsaviSha-kShIraviSha-dhAtuviShalakShaNam (8-12) · Śloka 12
উদ্বেষ্টনং মূলবিষৈঃ প্রলাপো মোহ এব চ ||৮|| জৃম্ভণং বেপনং শ্বাসো মোহঃ পত্রবিষেণ তু | মুষ্কশোথঃ ফলবিষৈর্দাহোঽন্নদ্বেষ এব চ ||৯|| ভবেত্ পুষ্পবিষৈশ্ছর্দিরাধ্মানং শ্বাস এব চ | ত্বক্সারনির্যাসবিষৈরুপযুক্তৈর্ভবন্তি হি ||১০|| আস্যদৌর্গন্ধ্যপারুষ্যশিরোরুক্কফসংস্রবাঃ | ফেনাগমঃ ক্ষীরবিষৈর্বিড্ভেদো গুরুগাত্রতা ||১১|| হৃত্পীডনং ধাতুবিষৈর্মূর্ছা দাহশ্চ তালুনি | প্রাযেণ কালঘাতীনি বিষাণ্যেতানি নির্দিশেত্ ||১২|| (সু. ক. অ. ২) |
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च ||८|| जृम्भणं वेपनं श्वासो मोहः पत्रविषेण तु | मुष्कशोथः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च ||९|| भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं श्वास एव च | त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि ||१०|| आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः | फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुगात्रता ||११|| हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्छा दाहश्च तालुनि | प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् ||१२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaliptashastrahatali~ggam (13-15) · Śloka 15
সদ্যঃক্ষতং পচ্যতে যস্য জন্তোঃ স্রবেদ্রক্তং পচ্যতে চাপ্যভীক্ষ্ণম্ | কৃষ্ণীভূতং ক্লিন্নমত্যর্থপূতি ক্ষতান্মাংসং শীর্যতে চাপি যস্য ||১৩|| তৃষ্ণা মূর্ছা জ্বরদাহৌ চ যস্য দিগ্ধাহতং তং পুরুষং ব্যবস্যেত্ | লিঙ্গান্যেতান্যেব কুর্যাদমিত্রৈর্ব্রণে বিষং যস্য দত্তং প্রমাদাত্ ||১৪|| সপীতং গৃহধূমাভং পুরীষং যোঽতিসার্যতে | ফেনমুদ্বমতে চাপি বিষপীতং তমাদিশেত্ ||১৫|| (সু. ক. অ. ৩) |
सद्यःक्षतं पच्यते यस्य जन्तोः स्रवेद्रक्तं पच्यते चाप्यभीक्ष्णम् | कृष्णीभूतं क्लिन्नमत्यर्थपूति क्षतान्मांसं शीर्यते चापि यस्य ||१३|| तृष्णा मूर्छा ज्वरदाहौ च यस्य दिग्धाहतं तं पुरुषं व्यवस्येत् | लिङ्गान्येतान्येव कुर्यादमित्रैर्व्रणे विषं यस्य दत्तं प्रमादात् ||१४|| सपीतं गृहधूमाभं पुरीषं योऽतिसार्यते | फेनमुद्वमते चापि विषपीतं तमादिशेत् ||१५|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogimaNDalirAjilAnAM vAtapittakaphAtmakatvam (16) · Śloka 16
বাতপিত্তকফাত্মানো ভোগিমণ্ডলিরাজিলাঃ | যথাক্রমং সমাখ্যাতা দ্ব্যন্তরা দ্বন্দ্বরূপিণঃ ||১৬||
वातपित्तकफात्मानो भोगिमण्डलिराजिलाः | यथाक्रमं समाख्याता द्व्यन्तरा द्वन्द्वरूपिणः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogiprabhRutibhiH kRutadaMsheShu vAtAdInAM li~ggam (17-18) · Śloka 18
দংশো ভোগিকৃতঃ কৃষ্ণঃ সর্ববাতবিকারকৃত্ | পীতো মণ্ডলিজঃ শোথো মৃদুঃ পিত্তবিকারবান্ ||১৭|| রাজিলোত্থো ভবেদ্দংশঃ স্থিরশোথশ্চ পিচ্ছিলঃ | পাণ্ডুঃ স্নিগ্ধোঽতিসান্দ্রসৃক্ সর্বশ্লেষ্মবিকারকৃত্ ||১৮||
दंशो भोगिकृतः कृष्णः सर्ववातविकारकृत् | पीतो मण्डलिजः शोथो मृदुः पित्तविकारवान् ||१७|| राजिलोत्थो भवेद्दंशः स्थिरशोथश्च पिच्छिलः | पाण्डुः स्निग्धोऽतिसान्द्रसृक् सर्वश्लेष्मविकारकृत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTadeshAdidaShTasyAsAdhyatvam (19) · Śloka 19
অশ্বত্থদেবাযতনশ্মশানবল্মীকসন্ধ্যাসু চতুষ্পথেষু | যাম্যে চ দষ্টাঃ পরিবর্জনীযা ঋক্ষে সিরামর্মসু যে চ দষ্টাঃ ||১৯|| (সু. ক. অ. ৩) |
अश्वत्थदेवायतनश्मशानवल्मीकसन्ध्यासु चतुष्पथेषु | याम्ये च दष्टाः परिवर्जनीया ऋक्षे सिरामर्मसु ये च दष्टाः ||१९|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaraviShasyAshughAtitvam, uShNe viShasya dviguNaprabhAvaM ca (20) · Śloka 20
দর্বীকরাণাং বিষমাশুঘাতি সর্বাণি চোষ্ণে দ্বিগুণীভবন্তি |২০| (সু. ক. অ. ৩) |
दर्वीकराणां विषमाशुघाति सर्वाणि चोष्णे द्विगुणीभवन्ति |२०| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsvapi viShasyAshughAtitvam (20) · Śloka 20
অজীর্ণপিত্তাতপপীডিতেষু বালেষু বৃদ্ধেষু বুভুক্ষিতেষু ||২০|| ক্ষীণক্ষতে মেহিনি কুষ্ঠযুক্তে রূক্ষেঽবলে গর্ভবতীষু চাপি | (সু. ক. অ. ৩) |
अजीर्णपित्तातपपीडितेषु बालेषु वृद्धेषु बुभुक्षितेषु ||२०|| क्षीणक्षते मेहिनि कुष्ठयुक्ते रूक्षेऽबले गर्भवतीषु चापि | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsu viShasyAsAdhyatvam (21-24) · Śloka 24
শস্ত্রক্ষতে যস্য ন রক্তমেতি রাজ্যো লতাভিশ্চ ন সম্ভবন্তি ||২১|| শীতাভিরদ্ভিশ্চ ন রোমহর্ষো বিষাভিভূতং পরিবর্জযেত্তম্ | জিহ্মং মুখং যস্য চ কেশশাতো নাসাবসাদশ্চ সকণ্ঠভঙ্গঃ ||২২|| কৃষ্ণঃ সরক্তঃ শ্বযথুশ্চ দংশে হন্বোঃ স্থিরত্বং চ বিবর্জনীযঃ | বর্তির্ঘনা যস্য নিরেতি বক্ত্রাদ্রক্তং স্রবেদূর্ধ্বমধশ্চ যস্য ||২৩|| দংষ্ট্রানিপাতাশ্চতুরশ্চ যস্য তং চাপি বৈদ্যঃ পরিবর্জযেচ্চ | উন্মত্তমত্যর্থমুপদ্রুতং বা হীনস্বরং বাঽপ্যথ বা বিবর্ণম্ ||২৪|| সারিষ্টমত্যর্থমবেগিনং চ জ্ঞাত্বা নরং কর্ম ন তত্র কুর্যাত্ | (সু. ক. অ. ৩) |
शस्त्रक्षते यस्य न रक्तमेति राज्यो लताभिश्च न सम्भवन्ति ||२१|| शीताभिरद्भिश्च न रोमहर्षो विषाभिभूतं परिवर्जयेत्तम् | जिह्मं मुखं यस्य च केशशातो नासावसादश्च सकण्ठभङ्गः ||२२|| कृष्णः सरक्तः श्वयथुश्च दंशे हन्वोः स्थिरत्वं च विवर्जनीयः | वर्तिर्घना यस्य निरेति वक्त्राद्रक्तं स्रवेदूर्ध्वमधश्च यस्य ||२३|| दंष्ट्रानिपाताश्चतुरश्च यस्य तं चापि वैद्यः परिवर्जयेच्च | उन्मत्तमत्यर्थमुपद्रुतं वा हीनस्वरं वाऽप्यथ वा विवर्णम् ||२४|| सारिष्टमत्यर्थमवेगिनं च ज्ञात्वा नरं कर्म न तत्र कुर्यात् | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraja~ggamaviShANAM jIrNatvAdibhirvisheShairdUShIviShatvam (25) · Śloka 25
জীর্ণং বিষঘ্নৌষধিভির্হতং বা দাবাগ্নিবাতাতপশোষিতং বা ||২৫|| স্বভাবতো বা গুণবিপ্রহীনং বিষং হি দূষীবিষতামুপৈতি | (সু. ক. অ. ২) |
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNahInatAyAH kAryeNa darshanam (26-27) · Śloka 27
বীর্যাল্পভাবান্ন নিপাতযেত্তত্ কফান্বিতং বর্ষগণানুবন্ধি ||২৬|| তেনার্দিতো ভিন্নপুরীষবর্ণো বৈগন্ধ্যবৈরস্যযুতঃ পিপাসী | মূর্ছাং ভ্রমং গদ্গদবাগ্বমিং চ বিচেষ্টমানোঽরতিমাপ্নুযাদ্বা ||২৭|| (সু. ক. অ. ২) |
वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफान्वितं वर्षगणानुबन्धि ||२६|| तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो वैगन्ध्यवैरस्ययुतः पिपासी | मूर्छां भ्रमं गद्गदवाग्वमिं च विचेष्टमानोऽरतिमाप्नुयाद्वा ||२७|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya sthAnavisheSheNa vishiShTali~ggam (28) · Śloka 28
আমাশযস্থে কফবাতরোগী পক্বাশযস্থেঽনিলপিত্তরোগী | ভবেত্ সমুদ্ধ্বস্তশিরোরুহাঙ্গো বিলূনপক্ষস্তু যথা বিহঙ্গঃ ||২৮|| (সু. ক. অ. ২) |
आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेत् समुद्ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdidhAtugatadUShIviShalakShaNam (29) · Śloka 29
স্থিতং রসাদিষ্বথবা যথোক্তান্ করোতি ধাতুপ্রভবান্ বিকারান্ | কোপং চ শীতানিলদুর্দিনেষু যাত্যাশু পূর্বং শৃণু তস্য রূপম্ ||২৯|| (সু. ক. অ. ২) |
स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु पूर्वं शृणु तस्य रूपम् ||२९|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShakopapUrvarUpaM, rUpaM ca (30-31) · Śloka 31
নিদ্রাগুরুত্বং চ বিজৃম্ভণং চ বিশ্লেষহর্ষাবথবাঽঙ্গমর্দম্ | ততঃ করোত্যন্নমদাবিপাকাবরোচকং মণ্ডলকোঠজন্ম ||৩০|| মাংসক্ষযং পাদকরপ্রশোথং মূর্ছাং তথা ছর্দিমথাতিসারম্ | দূষীবিষং শ্বাসতৃষাজ্বরাংশ্চ কুর্যাত্ প্রবৃদ্ধিং জঠরস্য চাপি ||৩১|| (সু. ক. অ. ২) |
निद्रागुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दम् | ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठजन्म ||३०|| मांसक्षयं पादकरप्रशोथं मूर्छां तथा छर्दिमथातिसारम् | दूषीविषं श्वासतृषाज्वरांश्च कुर्यात् प्रवृद्धिं जठरस्य चापि ||३१|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya nAnAvikArakAritvam (32) · Śloka 32
উন্মাদমন্যজ্জনযেত্তথাঽন্যদানাহমন্যত্ ক্ষপযেচ্চ শুক্রম্ | গাদ্গদ্যমন্যজ্জনযেচ্চ কুষ্ঠং তাংস্তান্ বিকারাংশ্চ বহুপ্রকারান্ ||৩২|| (সু. ক. অ. ২) |
उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकारांश्च बहुप्रकारान् ||३२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNe dUShIviShaniruktiH, dUShIviShasya sAdhyAsAdhyavicArashca (33-34) · Śloka 34
দূষিতং দেশকালান্নদিবাস্বপ্নৈরভীক্ষ্ণশঃ | যস্মাত্ সন্দূষযেদ্ধাতূন্ তস্মাদ্দূষীবিষং স্মৃতম্ ||৩৩|| সাধ্যমাত্মবতঃ সদ্যো যাপ্যং সংবত্সরোত্থিতম্ | দূষীবিষমসাধ্যং স্যাত্ ক্ষীণস্যাহিতসেবিনঃ ||৩৪|| (সু. ক. অ. ২) |
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्मात् सन्दूषयेद्धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३|| साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं स्यात् क्षीणस्याहितसेविनः ||३४|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garalakShaNam (35-37) · Śloka 37
সৌভাগ্যার্থং স্ত্রিযঃ স্বেদং রজো নানাঙ্গজান্ মলান্ | শত্রুপ্রযুক্তাংশ্চ গরান্ প্রযচ্ছন্ত্যন্নমিশ্রিতান্ ||৩৫|| তৈঃ স্যাত্ পাণ্ডুঃ কৃশোঽল্পাগ্নির্গরশ্চাস্যোপজাযতে | মর্মপ্রধমনাধ্মানং হস্তযোঃ শোথলক্ষণম্ ||৩৬|| জঠরং গ্রহণীদোষো যক্ষ্মা গুল্মঃ ক্ষযো জ্বরঃ | এবংবিধস্য চান্যস্য ব্যাধের্লিঙ্গানি দর্শযেত্ ||৩৭||
सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदं रजो नानाङ्गजान् मलान् | शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान् प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान् ||३५|| तैः स्यात् पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरश्चास्योपजायते | मर्मप्रधमनाध्मानं हस्तयोः शोथलक्षणम् ||३६|| जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मा गुल्मः क्षयो ज्वरः | एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAyA utpattirniruktishca (38) · Śloka 38
যস্মাল্লূনং তৃণং প্রাপ্তা মুনেঃ প্রস্বেদবিন্দবঃ | তস্মাল্লূতাস্তু ভাষ্যন্তে সঙ্খ্যযা তাশ্চ ষোডশ ||৩৮|| (সু. ক. অ. ৮) |
यस्माल्लूनं तृणं प्राप्ता मुनेः प्रस्वेदबिन्दवः | तस्माल्लूतास्तु भाष्यन्ते सङ्ख्यया ताश्च षोडश ||३८|| (सु. क. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAnAM sAmAnyalakShaNam (39-40) · Śloka 42
তাভির্দষ্টে দংশকোথঃ প্রবৃত্তিঃ ক্ষতজস্য চ | জ্বরো দাহোঽতিসারশ্চ গদাঃ স্যুশ্চ ত্রিদোষজাঃ ||৩৯|| পিডকা বিবিধাকারা মণ্ডলানি মহান্তি চ | শোথা মহান্তো মৃদবো রক্তাঃ শ্যাবাশ্চলাস্তথা ||৪০|| সামান্যং সর্বলূতানামেতদ্দংশস্য লক্ষণম্ | (সু. ক. অ. ৮) |৪২|
ताभिर्दष्टे दंशकोथः प्रवृत्तिः क्षतजस्य च | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च गदाः स्युश्च त्रिदोषजाः ||३९|| पिडका विविधाकारा मण्डलानि महान्ति च | शोथा महान्तो मृदवो रक्ताः श्यावाश्चलास्तथा ||४०|| सामान्यं सर्वलूतानामेतद्दंशस्य लक्षणम् | (सु. क. अ. ८) |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShANAM lUtAnAM lakShaNam (41-42) · Śloka 42
দংশমধ্যে তু যত্ কৃষ্ণং শ্যাবং বা জালকাচিতম্ ||৪১|| ঊর্ধ্বাকৃতি ভৃশং পাকং ক্লেদশোথজ্বরান্বিতম্ | দূষীবিষাভির্লূতাভিস্তদ্দষ্টমিতি নির্দিশেত্ ||৪২|| (চ. চি. অ. ২৩) |
दंशमध्ये तु यत् कृष्णं श्यावं वा जालकाचितम् ||४१|| ऊर्ध्वाकृति भृशं पाकं क्लेदशोथज्वरान्वितम् | दूषीविषाभिर्लूताभिस्तद्दष्टमिति निर्दिशेत् ||४२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalUtAnAM lakShaNam (43) · Śloka 43
, শোথাঃ শ্বেতাঃ সিতা রক্তাঃ পীতা বা পিডকা জ্বরঃ | প্রাণান্তিকাশ্চ জাযন্তে শ্বাসহিক্কাশিরোগ্রহাঃ ||৪৩|| (চ. চি. অ. ২৩) |
, शोथाः श्वेताः सिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः | प्राणान्तिकाश्च जायन्ते श्वासहिक्काशिरोग्रहाः ||४३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkhudUShIviShalakShaNam (44) · Śloka 44
আদংশাচ্ছোণিতং পাণ্ডুমণ্ডলানি জ্বরোঽরুচিঃ | লোমহর্ষশ্চ দাহশ্চাপ্যাখুদূষীবিষার্দিতে ||৪৪|| (চ. চি. অ. ২৩) |
आदंशाच्छोणितं पाण्डुमण्डलानि ज्वरोऽरुचिः | लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते ||४४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANaharamUShikalakShaNam (45) · Śloka 45
মূর্ছাঙ্গশোথবৈবর্ণ্যক্লেদশব্দাশ্রুতিজ্বরাঃ | শিরোগুরুত্বং লালাসৃক্ছর্দিশ্চাসাধ্যমূষিকৈঃ ||৪৫|| (চ. চি. অ. ২৩) |
मूर्छाङ्गशोथवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः | शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यमूषिकैः ||४५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukalAsadaShTali~ggam (46) · Śloka 46
কার্ষ্ণ্যং শ্যাবত্বমথবা নানাবর্ণত্বমেব বা | মোহোঽথ বর্চসো ভেদো দষ্টে স্যাত্ কৃকলাসকৈঃ ||৪৬|| (চ. চি. অ. ২৩) |
कार्ष्ण्यं श्यावत्वमथवा नानावर्णत्वमेव वा | मोहोऽथ वर्चसो भेदो दष्टे स्यात् कृकलासकैः ||४६|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRushcikadaShTali~ggamasAdhyalakShaNaM ca (47-48) · Śloka 48
দহত্যগ্নিরিবাদৌ চ ভিনত্তীবোর্ধ্বমাশু চ | বৃশ্চিকস্য বিষং যাতি দংশে পশ্চাত্তু তিষ্ঠতি ||৪৭|| দষ্টোঽসাধ্যশ্চ হৃদ্ঘ্রাণরসনোপহতো নরঃ | মাংসৈঃ পতদ্ভিরত্যর্থং বেদনার্তো জহাত্যসূন্ ||৪৮|| (চ. চি. অ. ২৩) |
दहत्यग्निरिवादौ च भिनत्तीवोर्ध्वमाशु च | वृश्चिकस्य विषं याति दंशे पश्चात्तु तिष्ठति ||४७|| दष्टोऽसाध्यश्च हृद्घ्राणरसनोपहतो नरः | मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्तो जहात्यसून् ||४८|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNabhadaShTali~ggam (49) · Śloka 49
বিসর্পঃ শ্বযথুঃ শূলং জ্বরশ্ছর্দিরথাপি চ | লক্ষণং কণভৈর্দষ্টে দংশশ্চৈবাবসীদতি ||৪৯|| (চ. চি. অ. ২৩) |
विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि च | लक्षणं कणभैर्दष्टे दंशश्चैवावसीदति ||४९|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ucciTi~ggadaShTalakShaNam (50) · Śloka 50
হৃষ্টলোমোচ্চিটিঙ্গেন স্তব্ধলিঙ্গো ভৃশার্তিমান্ | দষ্টঃ শীতোদকেনেব সিক্তান্যঙ্গানি মন্যতে ||৫০|| (চ. চি. অ. ২৩) |
हृष्टलोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्तिमान् | दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते ||५०|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDUkadaShTalakShaNaM, saviShamatsyadaShTalakShaNaM, saviShajalaukAdaShTali~ggaM ca (51-52) · Śloka 52
একদংষ্ট্রার্দিতঃ শূনঃ সরুজঃ পীতকঃ সতৃট্ | ছর্দির্নিদ্রা চ সবিষৈর্মণ্ডূকৈর্দষ্টলক্ষণম্ ||৫১|| মত্স্যাস্তু সবিষাঃ কুর্যুর্দাহং শোথং রুজং তথা | কণ্ডূং শোথং জ্বরং মূর্ছাং সবিষাস্তু জলৌকসঃ ||৫২|| (চ. চি. অ. ২৩) |
एकदंष्ट्रार्दितः शूनः सरुजः पीतकः सतृट् | छर्दिर्निद्रा च सविषैर्मण्डूकैर्दष्टलक्षणम् ||५१|| मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहं शोथं रुजं तथा | कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्छां सविषास्तु जलौकसः ||५२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRuhagodhikAdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
বিদাহং শ্বযথুং তোদং স্বেদং চ গৃহগোধিকা |৫৩| (চ. চি. অ. ২৩) |
विदाहं श्वयथुं तोदं स्वेदं च गृहगोधिका |५३| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatapadIdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
দংশে স্বেদং রুজং দাহং কুর্যাচ্ছতপদীবিষম্ ||৫৩|| (চ. চি. অ. ২৩) |
दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम् ||५३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mashakadaShTalakShaNam (54) · Śloka 54
কণ্ডূমান্ মশকৈরীষচ্ছোথঃ স্মান্মন্দবেদনঃ | অসাধ্যকীটসদৃশমসাধ্যং মশকক্ষতম্ ||৫৪|| (চ. চি. অ. ২৩) |
कण्डूमान् मशकैरीषच्छोथः स्मान्मन्दवेदनः | असाध्यकीटसदृशमसाध्यं मशकक्षतम् ||५४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana makShikAdaShTali~ggam (55) · Śloka 55
সদ্যঃপ্রস্রাবিণী শ্যাবা দাহমূর্ছাজ্বরান্বিতা | পিডকা মক্ষিকাদংশে তাসাং তু স্থগিকাঽসুহৃত্ ||৫৫|| (চ. চি. অ. ২৩) |
सद्यःप्रस्राविणी श्यावा दाहमूर्छाज्वरान्विता | पिडका मक्षिकादंशे तासां तु स्थगिकाऽसुहृत् ||५५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catuShpadbhirdvipadbhishca kRutanakhadantaviShalakShaNam (56) · Śloka 56
চতুষ্পদ্ভির্দ্বিপদ্ভিশ্চ নখদন্তবিষং চ যত্ | শূযতে পচ্যতে বাঽপি স্রবতি জ্বরযত্যপি ||৫৬||
चतुष्पद्भिर्द्विपद्भिश्च नखदन्तविषं च यत् | शूयते पच्यते वाऽपि स्रवति ज्वरयत्यपि ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShojjhitalakShaNam (57-60) · Śloka 60
শ্বশৃগালতরক্ষ্বর্ক্ষব্যাঘ্রাদীনাং যদাঽনিলঃ | শ্লেষ্মপ্রদুষ্টো মুষ্ণাতি সঞ্জ্ঞাং সঞ্জ্ঞাবহাশ্রিতঃ ||৫৭|| তদা প্রস্রস্তলাঙ্গূলহনুস্কন্ধোঽতিলালবান্ | অব্যক্তবধিরান্ধশ্চ সোঽন্যোন্যমভিধাবতি ||৫৮|| প্রমূঢোঽন্যতমস্ত্বেষাং খাদন্ বিপরিধাবতি | তেনোন্মত্তেন দষ্টস্য দংষ্ট্রিণা সবিষেণ তু ||৫৯|| সুপ্ততা জাযতে দংশে কৃষ্ণং চাতিস্রবত্যসৃক্ | দিগ্ধবিদ্ধস্য লিঙ্গেন প্রাযশশ্চোপলক্ষিতঃ ||৬০||
श्वशृगालतरक्ष्वर्क्षव्याघ्रादीनां यदाऽनिलः | श्लेष्मप्रदुष्टो मुष्णाति सञ्ज्ञां सञ्ज्ञावहाश्रितः ||५७|| तदा प्रस्रस्तलाङ्गूलहनुस्कन्धोऽतिलालवान् | अव्यक्तबधिरान्धश्च सोऽन्योन्यमभिधावति ||५८|| प्रमूढोऽन्यतमस्त्वेषां खादन् विपरिधावति | तेनोन्मत्तेन दष्टस्य दंष्ट्रिणा सविषेण तु ||५९|| सुप्तता जायते दंशे कृष्णं चातिस्रवत्यसृक् | दिग्धविद्धस्य लिङ्गेन प्रायशश्चोपलक्षितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalatrAsalakShaNaM, sAdhyAsAdhyalakShaNaM ca (61-64) · Śloka 64
যেন চাপি ভবেদ্দষ্টস্তস্য চেষ্টাং রুতং নরঃ | বহুশঃ প্রতিকুর্বাণঃ ক্রিযাহীনো বিপশ্যতি ||৬১|| দংষ্ট্রিণা যেন দষ্টশ্চ তদ্রূপং যস্তু পশ্যতি | অপ্সু চাদর্শবিম্বে বা তস্য তদ্রিষ্টমাদিশেত্ ||৬২|| ত্রস্যত্যকস্মাদ্যোঽভীক্ষ্ণং দৃষ্ট্বা স্পৃষ্ট্বাঽপি বা জলম্ | জলত্রাসং তু তং বিদ্যাদ্রিষ্টং তদপি কীর্তিতম্ ||৬৩|| অদষ্টো বা জলত্রাসী ন কথঞ্চন সিদ্ধ্যতি | প্রসুপ্তো বোত্থিতো বাঽপি স্বস্থস্ত্রস্তো ন সিদ্ধ্যতি ||৬৪|| (সু. ক. অ. ৭) |
येन चापि भवेद्दष्टस्तस्य चेष्टां रुतं नरः | बहुशः प्रतिकुर्वाणः क्रियाहीनो विपश्यति ||६१|| दंष्ट्रिणा येन दष्टश्च तद्रूपं यस्तु पश्यति | अप्सु चादर्शबिम्बे वा तस्य तद्रिष्टमादिशेत् ||६२|| त्रस्यत्यकस्माद्योऽभीक्ष्णं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाऽपि वा जलम् | जलत्रासं तु तं विद्याद्रिष्टं तदपि कीर्तितम् ||६३|| अदष्टो वा जलत्रासी न कथञ्चन सिद्ध्यति | प्रसुप्तो वोत्थितो वाऽपि स्वस्थस्त्रस्तो न सिद्ध्यति ||६४|| (सु. क. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviShakShaNam (65) · Śloka 65
প্রশান্তদোষং প্রকৃতিস্থধাতুমন্নাভিকামং সমমূত্রবিট্কম্ | প্রসন্নবর্ণেন্দ্রিযচিত্তচেষ্টং বৈদ্যোঽবগচ্ছেদবিষং মনুষ্যম্ ||৬৫|| (সু. ক. অ. ৬) |
प्रशान्तदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकामं सममूत्रविट्कम् | प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम् ||६५|| (सु. क. अ. ६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 69
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে বিষনিদানং সমাপ্তম্ ||৬৯||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विषनिदानं समाप्तम् ||६९||
🔊 Audio coming soon