Adhikarana viShasya sthAvaraja~ggamabhedena dvaividhyam (1) · Śloka 1
ਅਥ ਵਿਸਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍ | ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਵਿਸਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਮੂਲਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਮਾਦ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਂ ਸਰ੍ਪਾਦਿਸਮ੍ਭਵਮ੍ ||੧||
अथ विषरोगनिदानम् | स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | मूलाद्यात्मकमाद्यं स्यात् परं सर्पादिसम्भवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ja~ggamaviShasya sAmAnyali~ggam (2) · Śloka 3
ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਕ੍ਲਮਂ ਦਾਹਮਪਾਕਂ ਲੋਮਹਰ੍ਸਣਮ੍ | ਸ਼ੋਥਂ ਚੈਵਾਤਿਸਾਰਂ ਚ ਜਙ੍ਗਮਂ ਕੁਰੁਤੇ ਵਿਸਮ੍ ||੨|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |੩|
निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहमपाकं लोमहर्षणम् | शोथं चैवातिसारं च जङ्गमं कुरुते विषम् ||२|| (च. चि. अ. २३) |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraviShasya sAmAnyali~ggam (3) · Śloka 4
ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਚ ਜ੍ਵਰਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸਂ ਗਲਗ੍ਰਹਮ੍ | ਫੇਨਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਭਸ਼ਮ੍ ||੩|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |੪|
स्थावरं च ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम् | फेनच्छर्द्यरुचिश्वासं मूर्छां च कुरुते भृशम् ||३|| (च. चि. अ. २३) |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadAtRulakShaNam (4-7) · Śloka 7
ਇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞੋ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਾਮੁਖਵੈਕਤੈਃ | ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਵਿਸਦਾਤਾਰਮੇਭਿਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੪|| ਨ ਦਦਾਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਪਸ੍ਟੋ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰ੍ਮੋਹਮੇਤਿ ਚ | ਅਪਾਰ੍ਥਂ ਬਹੁ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਭਾਸਤੇ ਚਾਪਿ ਮੂਢਵਤ੍ ||੫|| ਹਸਤ੍ਯਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਫੋਟਯਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਰ੍ਵਿਲਿਖੇਨ੍ਮਹੀਮ੍ | ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਤ੍ਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੀਕ੍ਸਤੇ ||੬|| ਵਿਵਰ੍ਣਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਧ੍ਯਾਮਸ਼੍ਚ ਨਖੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਪਿ | ਆਲਭੇਤਾਸਨਂ ਦੀਨਂ ਕਰੇਣ ਵ ਸ਼ਿਰੋਰੁਹਮ੍ ||੭|| ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਪਰੀਤਂ ਚ ਵਿਸਦਾਤਾ ਵਿਚੇਤਨਃ | (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੧) |
इङ्गितज्ञो मनुष्याणां वाक्चेष्टामुखवैकृतैः | जानीयाद्विषदातारमेभिर्लिङ्गैश्च बुद्धिमान् ||४|| न ददात्युत्तरं पृष्टो विवक्षुर्मोहमेति च | अपार्थं बहु सङ्कीर्णं भाषते चापि मूढवत् ||५|| हसत्यकस्मात् स्फोटयत्यङ्गुलीर्विलिखेन्महीम् | वेपथुश्चास्य भवति त्रस्तश्चान्योन्यमीक्षते ||६|| विवर्णवक्त्रो ध्यामश्च नखैः किञ्चिच्छिनत्त्यपि | आलभेतासनं दीनं करेण व शिरोरुहम् ||७|| वर्तते विपरीतं च विषदाता विचेतनः | (सु. क. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaviSha-patraviSha-phalaviSha-puShpaviSha-tvaksAraniryAsaviSha-kShIraviSha-dhAtuviShalakShaNam (8-12) · Śloka 12
ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਮੂਲਵਿਸੈਃ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਮੋਹ ਏਵ ਚ ||੮|| ਜਮ੍ਭਣਂ ਵੇਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਮੋਹਃ ਪਤ੍ਰਵਿਸੇਣ ਤੁ | ਮੁਸ੍ਕਸ਼ੋਥਃ ਫਲਵਿਸੈਰ੍ਦਾਹੋਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸ ਏਵ ਚ ||੯|| ਭਵੇਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਵਿਸੈਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸ ਏਵ ਚ | ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਵਿਸੈਰੁਪਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੧੦|| ਆਸ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਕਫਸਂਸ੍ਰਵਾਃ | ਫੇਨਾਗਮਃ ਕ੍ਸੀਰਵਿਸੈਰ੍ਵਿਡ੍ਭੇਦੋ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾ ||੧੧|| ਹਤ੍ਪੀਡਨਂ ਧਾਤੁਵਿਸੈਰ੍ਮੂਰ੍ਛਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਤਾਲੁਨਿ | ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕਾਲਘਾਤੀਨਿ ਵਿਸਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੨|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੨) |
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च ||८|| जृम्भणं वेपनं श्वासो मोहः पत्रविषेण तु | मुष्कशोथः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च ||९|| भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं श्वास एव च | त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि ||१०|| आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः | फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुगात्रता ||११|| हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्छा दाहश्च तालुनि | प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् ||१२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaliptashastrahatali~ggam (13-15) · Śloka 15
ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਃ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਚਾਪ੍ਯਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍ | ਕਸ੍ਣੀਭੂਤਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਤ੍ਯਰ੍ਥਪੂਤਿ ਕ੍ਸਤਾਨ੍ਮਾਂਸਂ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਚਾਪਿ ਯਸ੍ਯ ||੧੩|| ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਛਾ ਜ੍ਵਰਦਾਹੌ ਚ ਯਸ੍ਯ ਦਿਗ੍ਧਾਹਤਂ ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ | ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਦਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਵ੍ਰਣੇ ਵਿਸਂ ਯਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ ||੧੪|| ਸਪੀਤਂ ਗਹਧੂਮਾਭਂ ਪੁਰੀਸਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਫੇਨਮੁਦ੍ਵਮਤੇ ਚਾਪਿ ਵਿਸਪੀਤਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੫|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੩) |
सद्यःक्षतं पच्यते यस्य जन्तोः स्रवेद्रक्तं पच्यते चाप्यभीक्ष्णम् | कृष्णीभूतं क्लिन्नमत्यर्थपूति क्षतान्मांसं शीर्यते चापि यस्य ||१३|| तृष्णा मूर्छा ज्वरदाहौ च यस्य दिग्धाहतं तं पुरुषं व्यवस्येत् | लिङ्गान्येतान्येव कुर्यादमित्रैर्व्रणे विषं यस्य दत्तं प्रमादात् ||१४|| सपीतं गृहधूमाभं पुरीषं योऽतिसार्यते | फेनमुद्वमते चापि विषपीतं तमादिशेत् ||१५|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogimaNDalirAjilAnAM vAtapittakaphAtmakatvam (16) · Śloka 16
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭੋਗਿਮਣ੍ਡਲਿਰਾਜਿਲਾਃ | ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਰੂਪਿਣਃ ||੧੬||
वातपित्तकफात्मानो भोगिमण्डलिराजिलाः | यथाक्रमं समाख्याता द्व्यन्तरा द्वन्द्वरूपिणः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogiprabhRutibhiH kRutadaMsheShu vAtAdInAM li~ggam (17-18) · Śloka 18
ਦਂਸ਼ੋ ਭੋਗਿਕਤਃ ਕਸ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਕਤ੍ | ਪੀਤੋ ਮਣ੍ਡਲਿਜਃ ਸ਼ੋਥੋ ਮਦੁਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਵਾਨ੍ ||੧੭|| ਰਾਜਿਲੋਤ੍ਥੋ ਭਵੇਦ੍ਦਂਸ਼ਃ ਸ੍ਥਿਰਸ਼ੋਥਸ਼੍ਚ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ | ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਸਕ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਕਤ੍ ||੧੮||
दंशो भोगिकृतः कृष्णः सर्ववातविकारकृत् | पीतो मण्डलिजः शोथो मृदुः पित्तविकारवान् ||१७|| राजिलोत्थो भवेद्दंशः स्थिरशोथश्च पिच्छिलः | पाण्डुः स्निग्धोऽतिसान्द्रसृक् सर्वश्लेष्मविकारकृत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTadeshAdidaShTasyAsAdhyatvam (19) · Śloka 19
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਦੇਵਾਯਤਨਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਲ੍ਮੀਕਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁ ਚਤੁਸ੍ਪਥੇਸੁ | ਯਾਮ੍ਯੇ ਚ ਦਸ੍ਟਾਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨੀਯਾ ਕ੍ਸੇ ਸਿਰਾਮਰ੍ਮਸੁ ਯੇ ਚ ਦਸ੍ਟਾਃ ||੧੯|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੩) |
अश्वत्थदेवायतनश्मशानवल्मीकसन्ध्यासु चतुष्पथेषु | याम्ये च दष्टाः परिवर्जनीया ऋक्षे सिरामर्मसु ये च दष्टाः ||१९|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaraviShasyAshughAtitvam, uShNe viShasya dviguNaprabhAvaM ca (20) · Śloka 20
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਣਾਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ੁਘਾਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚੋਸ੍ਣੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੀਭਵਨ੍ਤਿ |੨੦| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੩) |
दर्वीकराणां विषमाशुघाति सर्वाणि चोष्णे द्विगुणीभवन्ति |२०| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsvapi viShasyAshughAtitvam (20) · Śloka 20
ਅਜੀਰ੍ਣਪਿਤ੍ਤਾਤਪਪੀਡਿਤੇਸੁ ਬਾਲੇਸੁ ਵਦ੍ਧੇਸੁ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇਸੁ ||੨੦|| ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤੇ ਮੇਹਿਨਿ ਕੁਸ੍ਠਯੁਕ੍ਤੇ ਰੂਕ੍ਸੇਬਲੇ ਗਰ੍ਭਵਤੀਸੁ ਚਾਪਿ | (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੩) |
अजीर्णपित्तातपपीडितेषु बालेषु वृद्धेषु बुभुक्षितेषु ||२०|| क्षीणक्षते मेहिनि कुष्ठयुक्ते रूक्षेऽबले गर्भवतीषु चापि | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsu viShasyAsAdhyatvam (21-24) · Śloka 24
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤੇ ਯਸ੍ਯ ਨ ਰਕ੍ਤਮੇਤਿ ਰਾਜ੍ਯੋ ਲਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ||੨੧|| ਸ਼ੀਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਨ ਰੋਮਹਰ੍ਸੋ ਵਿਸਾਭਿਭੂਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਮ੍ | ਜਿਹ੍ਮਂ ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯ ਚ ਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤੋ ਨਾਸਾਵਸਾਦਸ਼੍ਚ ਸਕਣ੍ਠਭਙ੍ਗਃ ||੨੨|| ਕਸ੍ਣਃ ਸਰਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚ ਦਂਸ਼ੇ ਹਨ੍ਵੋਃ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਨੀਯਃ | ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਘਨਾ ਯਸ੍ਯ ਨਿਰੇਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ||੨੩|| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਨਿਪਾਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਚਾਪਿ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਚ | ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਦ੍ਰੁਤਂ ਵਾ ਹੀਨਸ੍ਵਰਂ ਵਾਪ੍ਯਥ ਵਾ ਵਿਵਰ੍ਣਮ੍ ||੨੪|| ਸਾਰਿਸ੍ਟਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮਵੇਗਿਨਂ ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਰਂ ਕਰ੍ਮ ਨ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ | (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੩) |
शस्त्रक्षते यस्य न रक्तमेति राज्यो लताभिश्च न सम्भवन्ति ||२१|| शीताभिरद्भिश्च न रोमहर्षो विषाभिभूतं परिवर्जयेत्तम् | जिह्मं मुखं यस्य च केशशातो नासावसादश्च सकण्ठभङ्गः ||२२|| कृष्णः सरक्तः श्वयथुश्च दंशे हन्वोः स्थिरत्वं च विवर्जनीयः | वर्तिर्घना यस्य निरेति वक्त्राद्रक्तं स्रवेदूर्ध्वमधश्च यस्य ||२३|| दंष्ट्रानिपाताश्चतुरश्च यस्य तं चापि वैद्यः परिवर्जयेच्च | उन्मत्तमत्यर्थमुपद्रुतं वा हीनस्वरं वाऽप्यथ वा विवर्णम् ||२४|| सारिष्टमत्यर्थमवेगिनं च ज्ञात्वा नरं कर्म न तत्र कुर्यात् | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraja~ggamaviShANAM jIrNatvAdibhirvisheShairdUShIviShatvam (25) · Śloka 25
ਜੀਰ੍ਣਂ ਵਿਸਘ੍ਨੌਸਧਿਭਿਰ੍ਹਤਂ ਵਾ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਤਪਸ਼ੋਸਿਤਂ ਵਾ ||੨੫|| ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਾ ਗੁਣਵਿਪ੍ਰਹੀਨਂ ਵਿਸਂ ਹਿ ਦੂਸੀਵਿਸਤਾਮੁਪੈਤਿ | (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੨) |
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNahInatAyAH kAryeNa darshanam (26-27) · Śloka 27
ਵੀਰ੍ਯਾਲ੍ਪਭਾਵਾਨ੍ਨ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ਤਤ੍ ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਰ੍ਸਗਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ ||੨੬|| ਤੇਨਾਰ੍ਦਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਵਰ੍ਣੋ ਵੈਗਨ੍ਧ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਯੁਤਃ ਪਿਪਾਸੀ | ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਭ੍ਰਮਂ ਗਦ੍ਗਦਵਾਗ੍ਵਮਿਂ ਚ ਵਿਚੇਸ੍ਟਮਾਨੋਰਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਵਾ ||੨੭|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੨) |
वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफान्वितं वर्षगणानुबन्धि ||२६|| तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो वैगन्ध्यवैरस्ययुतः पिपासी | मूर्छां भ्रमं गद्गदवाग्वमिं च विचेष्टमानोऽरतिमाप्नुयाद्वा ||२७|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya sthAnavisheSheNa vishiShTali~ggam (28) · Śloka 28
ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਕਫਵਾਤਰੋਗੀ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇਨਿਲਪਿਤ੍ਤਰੋਗੀ | ਭਵੇਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਙ੍ਗੋ ਵਿਲੂਨਪਕ੍ਸਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਵਿਹਙ੍ਗਃ ||੨੮|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੨) |
आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेत् समुद्ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdidhAtugatadUShIviShalakShaNam (29) · Śloka 29
ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਸਾਦਿਸ੍ਵਥਵਾ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਧਾਤੁਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ | ਕੋਪਂ ਚ ਸ਼ੀਤਾਨਿਲਦੁਰ੍ਦਿਨੇਸੁ ਯਾਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਣੁ ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਮ੍ ||੨੯|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੨) |
स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु पूर्वं शृणु तस्य रूपम् ||२९|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShakopapUrvarUpaM, rUpaM ca (30-31) · Śloka 31
ਨਿਦ੍ਰਾਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਜਮ੍ਭਣਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਹਰ੍ਸਾਵਥਵਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਮ੍ | ਤਤਃ ਕਰੋਤ੍ਯਨ੍ਨਮਦਾਵਿਪਾਕਾਵਰੋਚਕਂ ਮਣ੍ਡਲਕੋਠਜਨ੍ਮ ||੩੦|| ਮਾਂਸਕ੍ਸਯਂ ਪਾਦਕਰਪ੍ਰਸ਼ੋਥਂ ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਤਥਾ ਛਰ੍ਦਿਮਥਾਤਿਸਾਰਮ੍ | ਦੂਸੀਵਿਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਤਸਾਜ੍ਵਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਂ ਜਠਰਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ||੩੧|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੨) |
निद्रागुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दम् | ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठजन्म ||३०|| मांसक्षयं पादकरप्रशोथं मूर्छां तथा छर्दिमथातिसारम् | दूषीविषं श्वासतृषाज्वरांश्च कुर्यात् प्रवृद्धिं जठरस्य चापि ||३१|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya nAnAvikArakAritvam (32) · Śloka 32
ਉਨ੍ਮਾਦਮਨ੍ਯਜ੍ਜਨਯੇਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਦਾਨਾਹਮਨ੍ਯਤ੍ ਕ੍ਸਪਯੇਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ | ਗਾਦ੍ਗਦ੍ਯਮਨ੍ਯਜ੍ਜਨਯੇਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ||੩੨|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੨) |
उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकारांश्च बहुप्रकारान् ||३२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNe dUShIviShaniruktiH, dUShIviShasya sAdhyAsAdhyavicArashca (33-34) · Śloka 34
ਦੂਸਿਤਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਨਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੈਰਭੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਃ | ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਨ੍ਦੂਸਯੇਦ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੂਸੀਵਿਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੩੩|| ਸਾਧ੍ਯਮਾਤ੍ਮਵਤਃ ਸਦ੍ਯੋ ਯਾਪ੍ਯਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ | ਦੂਸੀਵਿਸਮਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯਾਹਿਤਸੇਵਿਨਃ ||੩੪|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੨) |
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्मात् सन्दूषयेद्धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३|| साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं स्यात् क्षीणस्याहितसेविनः ||३४|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garalakShaNam (35-37) · Śloka 37
ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਵੇਦਂ ਰਜੋ ਨਾਨਾਙ੍ਗਜਾਨ੍ ਮਲਾਨ੍ | ਸ਼ਤ੍ਰੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਗਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ||੩੫|| ਤੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਸ਼ੋਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਰ੍ਗਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ | ਮਰ੍ਮਪ੍ਰਧਮਨਾਧ੍ਮਾਨਂ ਹਸ੍ਤਯੋਃ ਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੩੬|| ਜਠਰਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਗੁਲ੍ਮਃ ਕ੍ਸਯੋ ਜ੍ਵਰਃ | ਏਵਂਵਿਧਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ||੩੭||
सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदं रजो नानाङ्गजान् मलान् | शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान् प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान् ||३५|| तैः स्यात् पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरश्चास्योपजायते | मर्मप्रधमनाध्मानं हस्तयोः शोथलक्षणम् ||३६|| जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मा गुल्मः क्षयो ज्वरः | एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAyA utpattirniruktishca (38) · Śloka 38
ਯਸ੍ਮਾਲ੍ਲੂਨਂ ਤਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਬਿਨ੍ਦਵਃ | ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੂਤਾਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਤਾਸ਼੍ਚ ਸੋਡਸ਼ ||੩੮|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੮) |
यस्माल्लूनं तृणं प्राप्ता मुनेः प्रस्वेदबिन्दवः | तस्माल्लूतास्तु भाष्यन्ते सङ्ख्यया ताश्च षोडश ||३८|| (सु. क. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAnAM sAmAnyalakShaNam (39-40) · Śloka 42
ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਦਂਸ਼ਕੋਥਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯ ਚ | ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹੋਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਗਦਾਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਃ ||੩੯|| ਪਿਡਕਾ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ | ਸ਼ੋਥਾ ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਮਦਵੋ ਰਕ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ਼੍ਚਲਾਸ੍ਤਥਾ ||੪੦|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੂਤਾਨਾਮੇਤਦ੍ਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ | (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੮) |੪੨|
ताभिर्दष्टे दंशकोथः प्रवृत्तिः क्षतजस्य च | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च गदाः स्युश्च त्रिदोषजाः ||३९|| पिडका विविधाकारा मण्डलानि महान्ति च | शोथा महान्तो मृदवो रक्ताः श्यावाश्चलास्तथा ||४०|| सामान्यं सर्वलूतानामेतद्दंशस्य लक्षणम् | (सु. क. अ. ८) |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShANAM lUtAnAM lakShaNam (41-42) · Śloka 42
ਦਂਸ਼ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਤ੍ ਕਸ੍ਣਂ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਵਾ ਜਾਲਕਾਚਿਤਮ੍ ||੪੧|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਕਤਿ ਭਸ਼ਂ ਪਾਕਂ ਕ੍ਲੇਦਸ਼ੋਥਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਦੂਸੀਵਿਸਾਭਿਰ੍ਲੂਤਾਭਿਸ੍ਤਦ੍ਦਸ੍ਟਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੪੨|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
दंशमध्ये तु यत् कृष्णं श्यावं वा जालकाचितम् ||४१|| ऊर्ध्वाकृति भृशं पाकं क्लेदशोथज्वरान्वितम् | दूषीविषाभिर्लूताभिस्तद्दष्टमिति निर्दिशेत् ||४२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalUtAnAM lakShaNam (43) · Śloka 43
, ਸ਼ੋਥਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਃ ਸਿਤਾ ਰਕ੍ਤਾਃ ਪੀਤਾ ਵਾ ਪਿਡਕਾ ਜ੍ਵਰਃ | ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਾਃ ||੪੩|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
, शोथाः श्वेताः सिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः | प्राणान्तिकाश्च जायन्ते श्वासहिक्काशिरोग्रहाः ||४३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkhudUShIviShalakShaNam (44) · Śloka 44
ਆਦਂਸ਼ਾਚ੍ਛੋਣਿਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਜ੍ਵਰੋਰੁਚਿਃ | ਲੋਮਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਦਾਹਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਖੁਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤੇ ||੪੪|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
आदंशाच्छोणितं पाण्डुमण्डलानि ज्वरोऽरुचिः | लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते ||४४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANaharamUShikalakShaNam (45) · Śloka 45
ਮੂਰ੍ਛਾਙ੍ਗਸ਼ੋਥਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਕ੍ਲੇਦਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਰੁਤਿਜ੍ਵਰਾਃ | ਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਲਾਲਾਸਕ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਮੂਸਿਕੈਃ ||੪੫|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
मूर्छाङ्गशोथवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः | शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यमूषिकैः ||४५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukalAsadaShTali~ggam (46) · Śloka 46
ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼੍ਯਾਵਤ੍ਵਮਥਵਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮੇਵ ਵਾ | ਮੋਹੋਥ ਵਰ੍ਚਸੋ ਭੇਦੋ ਦਸ੍ਟੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਕਲਾਸਕੈਃ ||੪੬|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
कार्ष्ण्यं श्यावत्वमथवा नानावर्णत्वमेव वा | मोहोऽथ वर्चसो भेदो दष्टे स्यात् कृकलासकैः ||४६|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRushcikadaShTali~ggamasAdhyalakShaNaM ca (47-48) · Śloka 48
ਦਹਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰਿਵਾਦੌ ਚ ਭਿਨਤ੍ਤੀਵੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਸ਼ੁ ਚ | ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਯ ਵਿਸਂ ਯਾਤਿ ਦਂਸ਼ੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੁ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੪੭|| ਦਸ੍ਟੋਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਦ੍ਘ੍ਰਾਣਰਸਨੋਪਹਤੋ ਨਰਃ | ਮਾਂਸੈਃ ਪਤਦ੍ਭਿਰਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੇਦਨਾਰ੍ਤੋ ਜਹਾਤ੍ਯਸੂਨ੍ ||੪੮|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
दहत्यग्निरिवादौ च भिनत्तीवोर्ध्वमाशु च | वृश्चिकस्य विषं याति दंशे पश्चात्तु तिष्ठति ||४७|| दष्टोऽसाध्यश्च हृद्घ्राणरसनोपहतो नरः | मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्तो जहात्यसून् ||४८|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNabhadaShTali~ggam (49) · Śloka 49
ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ਼ੂਲਂ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਥਾਪਿ ਚ | ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਣਭੈਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਦਂਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵਾਵਸੀਦਤਿ ||੪੯|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि च | लक्षणं कणभैर्दष्टे दंशश्चैवावसीदति ||४९|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ucciTi~ggadaShTalakShaNam (50) · Śloka 50
ਹਸ੍ਟਲੋਮੋਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗੇਨ ਸ੍ਤਬ੍ਧਲਿਙ੍ਗੋ ਭਸ਼ਾਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ | ਦਸ੍ਟਃ ਸ਼ੀਤੋਦਕੇਨੇਵ ਸਿਕ੍ਤਾਨ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ||੫੦|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
हृष्टलोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्तिमान् | दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते ||५०|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDUkadaShTalakShaNaM, saviShamatsyadaShTalakShaNaM, saviShajalaukAdaShTali~ggaM ca (51-52) · Śloka 52
ਏਕਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਰ੍ਦਿਤਃ ਸ਼ੂਨਃ ਸਰੁਜਃ ਪੀਤਕਃ ਸਤਟ੍ | ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸਵਿਸੈਰ੍ਮਣ੍ਡੂਕੈਰ੍ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੫੧|| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਵਿਸਾਃ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਦਾਹਂ ਸ਼ੋਥਂ ਰੁਜਂ ਤਥਾ | ਕਣ੍ਡੂਂ ਸ਼ੋਥਂ ਜ੍ਵਰਂ ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਸਵਿਸਾਸ੍ਤੁ ਜਲੌਕਸਃ ||੫੨|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
एकदंष्ट्रार्दितः शूनः सरुजः पीतकः सतृट् | छर्दिर्निद्रा च सविषैर्मण्डूकैर्दष्टलक्षणम् ||५१|| मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहं शोथं रुजं तथा | कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्छां सविषास्तु जलौकसः ||५२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRuhagodhikAdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
ਵਿਦਾਹਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਤੋਦਂ ਸ੍ਵੇਦਂ ਚ ਗਹਗੋਧਿਕਾ |੫੩| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
विदाहं श्वयथुं तोदं स्वेदं च गृहगोधिका |५३| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatapadIdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
ਦਂਸ਼ੇ ਸ੍ਵੇਦਂ ਰੁਜਂ ਦਾਹਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਤਪਦੀਵਿਸਮ੍ ||੫੩|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम् ||५३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mashakadaShTalakShaNam (54) · Śloka 54
ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਮਸ਼ਕੈਰੀਸਚ੍ਛੋਥਃ ਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਃ | ਅਸਾਧ੍ਯਕੀਟਸਦਸ਼ਮਸਾਧ੍ਯਂ ਮਸ਼ਕਕ੍ਸਤਮ੍ ||੫੪|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
कण्डूमान् मशकैरीषच्छोथः स्मान्मन्दवेदनः | असाध्यकीटसदृशमसाध्यं मशकक्षतम् ||५४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana makShikAdaShTali~ggam (55) · Śloka 55
ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿਣੀ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਦਾਹਮੂਰ੍ਛਾਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਾ | ਪਿਡਕਾ ਮਕ੍ਸਿਕਾਦਂਸ਼ੇ ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਸ੍ਥਗਿਕਾਸੁਹਤ੍ ||੫੫|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
सद्यःप्रस्राविणी श्यावा दाहमूर्छाज्वरान्विता | पिडका मक्षिकादंशे तासां तु स्थगिकाऽसुहृत् ||५५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catuShpadbhirdvipadbhishca kRutanakhadantaviShalakShaNam (56) · Śloka 56
ਚਤੁਸ੍ਪਦ੍ਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਪਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਨਖਦਨ੍ਤਵਿਸਂ ਚ ਯਤ੍ | ਸ਼ੂਯਤੇ ਪਚ੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਸ੍ਰਵਤਿ ਜ੍ਵਰਯਤ੍ਯਪਿ ||੫੬||
चतुष्पद्भिर्द्विपद्भिश्च नखदन्तविषं च यत् | शूयते पच्यते वाऽपि स्रवति ज्वरयत्यपि ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShojjhitalakShaNam (57-60) · Śloka 60
ਸ਼੍ਵਸ਼ਗਾਲਤਰਕ੍ਸ੍ਵਰ੍ਕ੍ਸਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਯਦਾਨਿਲਃ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਹਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ||੫੭|| ਤਦਾ ਪ੍ਰਸ੍ਰਸ੍ਤਲਾਙ੍ਗੂਲਹਨੁਸ੍ਕਨ੍ਧੋਤਿਲਾਲਵਾਨ੍ | ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਬਧਿਰਾਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਧਾਵਤਿ ||੫੮|| ਪ੍ਰਮੂਢੋਨ੍ਯਤਮਸ੍ਤ੍ਵੇਸਾਂ ਖਾਦਨ੍ ਵਿਪਰਿਧਾਵਤਿ | ਤੇਨੋਨ੍ਮਤ੍ਤੇਨ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਣਾ ਸਵਿਸੇਣ ਤੁ ||੫੯|| ਸੁਪ੍ਤਤਾ ਜਾਯਤੇ ਦਂਸ਼ੇ ਕਸ੍ਣਂ ਚਾਤਿਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸਕ੍ | ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚੋਪਲਕ੍ਸਿਤਃ ||੬੦||
श्वशृगालतरक्ष्वर्क्षव्याघ्रादीनां यदाऽनिलः | श्लेष्मप्रदुष्टो मुष्णाति सञ्ज्ञां सञ्ज्ञावहाश्रितः ||५७|| तदा प्रस्रस्तलाङ्गूलहनुस्कन्धोऽतिलालवान् | अव्यक्तबधिरान्धश्च सोऽन्योन्यमभिधावति ||५८|| प्रमूढोऽन्यतमस्त्वेषां खादन् विपरिधावति | तेनोन्मत्तेन दष्टस्य दंष्ट्रिणा सविषेण तु ||५९|| सुप्तता जायते दंशे कृष्णं चातिस्रवत्यसृक् | दिग्धविद्धस्य लिङ्गेन प्रायशश्चोपलक्षितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalatrAsalakShaNaM, sAdhyAsAdhyalakShaNaM ca (61-64) · Śloka 64
ਯੇਨ ਚਾਪਿ ਭਵੇਦ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਟਾਂ ਰੁਤਂ ਨਰਃ | ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਕ੍ਰਿਯਾਹੀਨੋ ਵਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੬੧|| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਣਾ ਯੇਨ ਦਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ | ਅਪ੍ਸੁ ਚਾਦਰ੍ਸ਼ਬਿਮ੍ਬੇ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਰਿਸ੍ਟਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੬੨|| ਤ੍ਰਸ੍ਯਤ੍ਯਕਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਪਸ੍ਟ੍ਵਾਪਿ ਵਾ ਜਲਮ੍ | ਜਲਤ੍ਰਾਸਂ ਤੁ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਰਿਸ੍ਟਂ ਤਦਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੬੩|| ਅਦਸ੍ਟੋ ਵਾ ਜਲਤ੍ਰਾਸੀ ਨ ਕਥਞ੍ਚਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ | ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਵੋਤ੍ਥਿਤੋ ਵਾਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ||੬੪|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੭) |
येन चापि भवेद्दष्टस्तस्य चेष्टां रुतं नरः | बहुशः प्रतिकुर्वाणः क्रियाहीनो विपश्यति ||६१|| दंष्ट्रिणा येन दष्टश्च तद्रूपं यस्तु पश्यति | अप्सु चादर्शबिम्बे वा तस्य तद्रिष्टमादिशेत् ||६२|| त्रस्यत्यकस्माद्योऽभीक्ष्णं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाऽपि वा जलम् | जलत्रासं तु तं विद्याद्रिष्टं तदपि कीर्तितम् ||६३|| अदष्टो वा जलत्रासी न कथञ्चन सिद्ध्यति | प्रसुप्तो वोत्थितो वाऽपि स्वस्थस्त्रस्तो न सिद्ध्यति ||६४|| (सु. क. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviShakShaNam (65) · Śloka 65
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਦੋਸਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਧਾਤੁਮਨ੍ਨਾਭਿਕਾਮਂ ਸਮਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍ਕਮ੍ | ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਿਤ੍ਤਚੇਸ੍ਟਂ ਵੈਦ੍ਯੋਵਗਚ੍ਛੇਦਵਿਸਂ ਮਨੁਸ੍ਯਮ੍ ||੬੫|| (ਸੁ. ਕ. ਅ. ੬) |
प्रशान्तदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकामं सममूत्रविट्कम् | प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम् ||६५|| (सु. क. अ. ६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 69
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਵਿਸਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੬੯||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विषनिदानं समाप्तम् ||६९||
🔊 Audio coming soon