Adhikarana viShasya sthAvaraja~ggamabhedena dvaividhyam (1) · Śloka 1
അഥ വിഷരോഗനിദാനമ് | സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം ചൈവ ദ്വിവിധം വിഷമുച്യതേ | മൂലാദ്യാത്മകമാദ്യം സ്യാത് പരം സര്പാദിസമ്ഭവമ് ||൧||
अथ विषरोगनिदानम् | स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | मूलाद्यात्मकमाद्यं स्यात् परं सर्पादिसम्भवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ja~ggamaviShasya sAmAnyali~ggam (2) · Śloka 3
നിദ്രാം തന്ദ്രാം ക്ലമം ദാഹമപാകം ലോമഹര്ഷണമ് | ശോഥം ചൈവാതിസാരം ച ജങ്ഗമം കുരുതേ വിഷമ് ||൨|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |൩|
निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहमपाकं लोमहर्षणम् | शोथं चैवातिसारं च जङ्गमं कुरुते विषम् ||२|| (च. चि. अ. २३) |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraviShasya sAmAnyali~ggam (3) · Śloka 4
സ്ഥാവരം ച ജ്വരം ഹിക്കാം ദന്തഹര്ഷം ഗലഗ്രഹമ് | ഫേനച്ഛര്ദ്യരുചിശ്വാസം മൂര്ഛാം ച കുരുതേ ഭൃശമ് ||൩|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |൪|
स्थावरं च ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम् | फेनच्छर्द्यरुचिश्वासं मूर्छां च कुरुते भृशम् ||३|| (च. चि. अ. २३) |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadAtRulakShaNam (4-7) · Śloka 7
ഇങ്ഗിതജ്ഞോ മനുഷ്യാണാം വാക്ചേഷ്ടാമുഖവൈകൃതൈഃ | ജാനീയാദ്വിഷദാതാരമേഭിര്ലിങ്ഗൈശ്ച ബുദ്ധിമാന് ||൪|| ന ദദാത്യുത്തരം പൃഷ്ടോ വിവക്ഷുര്മോഹമേതി ച | അപാര്ഥം ബഹു സങ്കീര്ണം ഭാഷതേ ചാപി മൂഢവത് ||൫|| ഹസത്യകസ്മാത് സ്ഫോടയത്യങ്ഗുലീര്വിലിഖേന്മഹീമ് | വേപഥുശ്ചാസ്യ ഭവതി ത്രസ്തശ്ചാന്യോന്യമീക്ഷതേ ||൬|| വിവര്ണവക്ത്രോ ധ്യാമശ്ച നഖൈഃ കിഞ്ചിച്ഛിനത്ത്യപി | ആലഭേതാസനം ദീനം കരേണ വ ശിരോരുഹമ് ||൭|| വര്തതേ വിപരീതം ച വിഷദാതാ വിചേതനഃ | (സു. ക. അ. ൧) |
इङ्गितज्ञो मनुष्याणां वाक्चेष्टामुखवैकृतैः | जानीयाद्विषदातारमेभिर्लिङ्गैश्च बुद्धिमान् ||४|| न ददात्युत्तरं पृष्टो विवक्षुर्मोहमेति च | अपार्थं बहु सङ्कीर्णं भाषते चापि मूढवत् ||५|| हसत्यकस्मात् स्फोटयत्यङ्गुलीर्विलिखेन्महीम् | वेपथुश्चास्य भवति त्रस्तश्चान्योन्यमीक्षते ||६|| विवर्णवक्त्रो ध्यामश्च नखैः किञ्चिच्छिनत्त्यपि | आलभेतासनं दीनं करेण व शिरोरुहम् ||७|| वर्तते विपरीतं च विषदाता विचेतनः | (सु. क. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaviSha-patraviSha-phalaviSha-puShpaviSha-tvaksAraniryAsaviSha-kShIraviSha-dhAtuviShalakShaNam (8-12) · Śloka 12
ഉദ്വേഷ്ടനം മൂലവിഷൈഃ പ്രലാപോ മോഹ ഏവ ച ||൮|| ജൃമ്ഭണം വേപനം ശ്വാസോ മോഹഃ പത്രവിഷേണ തു | മുഷ്കശോഥഃ ഫലവിഷൈര്ദാഹോऽന്നദ്വേഷ ഏവ ച ||൯|| ഭവേത് പുഷ്പവിഷൈശ്ഛര്ദിരാധ്മാനം ശ്വാസ ഏവ ച | ത്വക്സാരനിര്യാസവിഷൈരുപയുക്തൈര്ഭവന്തി ഹി ||൧൦|| ആസ്യദൌര്ഗന്ധ്യപാരുഷ്യശിരോരുക്കഫസംസ്രവാഃ | ഫേനാഗമഃ ക്ഷീരവിഷൈര്വിഡ്ഭേദോ ഗുരുഗാത്രതാ ||൧൧|| ഹൃത്പീഡനം ധാതുവിഷൈര്മൂര്ഛാ ദാഹശ്ച താലുനി | പ്രായേണ കാലഘാതീനി വിഷാണ്യേതാനി നിര്ദിശേത് ||൧൨|| (സു. ക. അ. ൨) |
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च ||८|| जृम्भणं वेपनं श्वासो मोहः पत्रविषेण तु | मुष्कशोथः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च ||९|| भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं श्वास एव च | त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि ||१०|| आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः | फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुगात्रता ||११|| हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्छा दाहश्च तालुनि | प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् ||१२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaliptashastrahatali~ggam (13-15) · Śloka 15
സദ്യഃക്ഷതം പച്യതേ യസ്യ ജന്തോഃ സ്രവേദ്രക്തം പച്യതേ ചാപ്യഭീക്ഷ്ണമ് | കൃഷ്ണീഭൂതം ക്ലിന്നമത്യര്ഥപൂതി ക്ഷതാന്മാംസം ശീര്യതേ ചാപി യസ്യ ||൧൩|| തൃഷ്ണാ മൂര്ഛാ ജ്വരദാഹൌ ച യസ്യ ദിഗ്ധാഹതം തം പുരുഷം വ്യവസ്യേത് | ലിങ്ഗാന്യേതാന്യേവ കുര്യാദമിത്രൈര്വ്രണേ വിഷം യസ്യ ദത്തം പ്രമാദാത് ||൧൪|| സപീതം ഗൃഹധൂമാഭം പുരീഷം യോऽതിസാര്യതേ | ഫേനമുദ്വമതേ ചാപി വിഷപീതം തമാദിശേത് ||൧൫|| (സു. ക. അ. ൩) |
सद्यःक्षतं पच्यते यस्य जन्तोः स्रवेद्रक्तं पच्यते चाप्यभीक्ष्णम् | कृष्णीभूतं क्लिन्नमत्यर्थपूति क्षतान्मांसं शीर्यते चापि यस्य ||१३|| तृष्णा मूर्छा ज्वरदाहौ च यस्य दिग्धाहतं तं पुरुषं व्यवस्येत् | लिङ्गान्येतान्येव कुर्यादमित्रैर्व्रणे विषं यस्य दत्तं प्रमादात् ||१४|| सपीतं गृहधूमाभं पुरीषं योऽतिसार्यते | फेनमुद्वमते चापि विषपीतं तमादिशेत् ||१५|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogimaNDalirAjilAnAM vAtapittakaphAtmakatvam (16) · Śloka 16
വാതപിത്തകഫാത്മാനോ ഭോഗിമണ്ഡലിരാജിലാഃ | യഥാക്രമം സമാഖ്യാതാ ദ്വ്യന്തരാ ദ്വന്ദ്വരൂപിണഃ ||൧൬||
वातपित्तकफात्मानो भोगिमण्डलिराजिलाः | यथाक्रमं समाख्याता द्व्यन्तरा द्वन्द्वरूपिणः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogiprabhRutibhiH kRutadaMsheShu vAtAdInAM li~ggam (17-18) · Śloka 18
ദംശോ ഭോഗികൃതഃ കൃഷ്ണഃ സര്വവാതവികാരകൃത് | പീതോ മണ്ഡലിജഃ ശോഥോ മൃദുഃ പിത്തവികാരവാന് ||൧൭|| രാജിലോത്ഥോ ഭവേദ്ദംശഃ സ്ഥിരശോഥശ്ച പിച്ഛിലഃ | പാണ്ഡുഃ സ്നിഗ്ധോऽതിസാന്ദ്രസൃക് സര്വശ്ലേഷ്മവികാരകൃത് ||൧൮||
दंशो भोगिकृतः कृष्णः सर्ववातविकारकृत् | पीतो मण्डलिजः शोथो मृदुः पित्तविकारवान् ||१७|| राजिलोत्थो भवेद्दंशः स्थिरशोथश्च पिच्छिलः | पाण्डुः स्निग्धोऽतिसान्द्रसृक् सर्वश्लेष्मविकारकृत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTadeshAdidaShTasyAsAdhyatvam (19) · Śloka 19
അശ്വത്ഥദേവായതനശ്മശാനവല്മീകസന്ധ്യാസു ചതുഷ്പഥേഷു | യാമ്യേ ച ദഷ്ടാഃ പരിവര്ജനീയാ ഋക്ഷേ സിരാമര്മസു യേ ച ദഷ്ടാഃ ||൧൯|| (സു. ക. അ. ൩) |
अश्वत्थदेवायतनश्मशानवल्मीकसन्ध्यासु चतुष्पथेषु | याम्ये च दष्टाः परिवर्जनीया ऋक्षे सिरामर्मसु ये च दष्टाः ||१९|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaraviShasyAshughAtitvam, uShNe viShasya dviguNaprabhAvaM ca (20) · Śloka 20
ദര്വീകരാണാം വിഷമാശുഘാതി സര്വാണി ചോഷ്ണേ ദ്വിഗുണീഭവന്തി |൨൦| (സു. ക. അ. ൩) |
दर्वीकराणां विषमाशुघाति सर्वाणि चोष्णे द्विगुणीभवन्ति |२०| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsvapi viShasyAshughAtitvam (20) · Śloka 20
അജീര്ണപിത്താതപപീഡിതേഷു ബാലേഷു വൃദ്ധേഷു ബുഭുക്ഷിതേഷു ||൨൦|| ക്ഷീണക്ഷതേ മേഹിനി കുഷ്ഠയുക്തേ രൂക്ഷേऽബലേ ഗര്ഭവതീഷു ചാപി | (സു. ക. അ. ൩) |
अजीर्णपित्तातपपीडितेषु बालेषु वृद्धेषु बुभुक्षितेषु ||२०|| क्षीणक्षते मेहिनि कुष्ठयुक्ते रूक्षेऽबले गर्भवतीषु चापि | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsu viShasyAsAdhyatvam (21-24) · Śloka 24
ശസ്ത്രക്ഷതേ യസ്യ ന രക്തമേതി രാജ്യോ ലതാഭിശ്ച ന സമ്ഭവന്തി ||൨൧|| ശീതാഭിരദ്ഭിശ്ച ന രോമഹര്ഷോ വിഷാഭിഭൂതം പരിവര്ജയേത്തമ് | ജിഹ്മം മുഖം യസ്യ ച കേശശാതോ നാസാവസാദശ്ച സകണ്ഠഭങ്ഗഃ ||൨൨|| കൃഷ്ണഃ സരക്തഃ ശ്വയഥുശ്ച ദംശേ ഹന്വോഃ സ്ഥിരത്വം ച വിവര്ജനീയഃ | വര്തിര്ഘനാ യസ്യ നിരേതി വക്ത്രാദ്രക്തം സ്രവേദൂര്ധ്വമധശ്ച യസ്യ ||൨൩|| ദംഷ്ട്രാനിപാതാശ്ചതുരശ്ച യസ്യ തം ചാപി വൈദ്യഃ പരിവര്ജയേച്ച | ഉന്മത്തമത്യര്ഥമുപദ്രുതം വാ ഹീനസ്വരം വാऽപ്യഥ വാ വിവര്ണമ് ||൨൪|| സാരിഷ്ടമത്യര്ഥമവേഗിനം ച ജ്ഞാത്വാ നരം കര്മ ന തത്ര കുര്യാത് | (സു. ക. അ. ൩) |
शस्त्रक्षते यस्य न रक्तमेति राज्यो लताभिश्च न सम्भवन्ति ||२१|| शीताभिरद्भिश्च न रोमहर्षो विषाभिभूतं परिवर्जयेत्तम् | जिह्मं मुखं यस्य च केशशातो नासावसादश्च सकण्ठभङ्गः ||२२|| कृष्णः सरक्तः श्वयथुश्च दंशे हन्वोः स्थिरत्वं च विवर्जनीयः | वर्तिर्घना यस्य निरेति वक्त्राद्रक्तं स्रवेदूर्ध्वमधश्च यस्य ||२३|| दंष्ट्रानिपाताश्चतुरश्च यस्य तं चापि वैद्यः परिवर्जयेच्च | उन्मत्तमत्यर्थमुपद्रुतं वा हीनस्वरं वाऽप्यथ वा विवर्णम् ||२४|| सारिष्टमत्यर्थमवेगिनं च ज्ञात्वा नरं कर्म न तत्र कुर्यात् | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraja~ggamaviShANAM jIrNatvAdibhirvisheShairdUShIviShatvam (25) · Śloka 25
ജീര്ണം വിഷഘ്നൌഷധിഭിര്ഹതം വാ ദാവാഗ്നിവാതാതപശോഷിതം വാ ||൨൫|| സ്വഭാവതോ വാ ഗുണവിപ്രഹീനം വിഷം ഹി ദൂഷീവിഷതാമുപൈതി | (സു. ക. അ. ൨) |
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNahInatAyAH kAryeNa darshanam (26-27) · Śloka 27
വീര്യാല്പഭാവാന്ന നിപാതയേത്തത് കഫാന്വിതം വര്ഷഗണാനുബന്ധി ||൨൬|| തേനാര്ദിതോ ഭിന്നപുരീഷവര്ണോ വൈഗന്ധ്യവൈരസ്യയുതഃ പിപാസീ | മൂര്ഛാം ഭ്രമം ഗദ്ഗദവാഗ്വമിം ച വിചേഷ്ടമാനോऽരതിമാപ്നുയാദ്വാ ||൨൭|| (സു. ക. അ. ൨) |
वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफान्वितं वर्षगणानुबन्धि ||२६|| तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो वैगन्ध्यवैरस्ययुतः पिपासी | मूर्छां भ्रमं गद्गदवाग्वमिं च विचेष्टमानोऽरतिमाप्नुयाद्वा ||२७|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya sthAnavisheSheNa vishiShTali~ggam (28) · Śloka 28
ആമാശയസ്ഥേ കഫവാതരോഗീ പക്വാശയസ്ഥേऽനിലപിത്തരോഗീ | ഭവേത് സമുദ്ധ്വസ്തശിരോരുഹാങ്ഗോ വിലൂനപക്ഷസ്തു യഥാ വിഹങ്ഗഃ ||൨൮|| (സു. ക. അ. ൨) |
आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेत् समुद्ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdidhAtugatadUShIviShalakShaNam (29) · Śloka 29
സ്ഥിതം രസാദിഷ്വഥവാ യഥോക്താന് കരോതി ധാതുപ്രഭവാന് വികാരാന് | കോപം ച ശീതാനിലദുര്ദിനേഷു യാത്യാശു പൂര്വം ശൃണു തസ്യ രൂപമ് ||൨൯|| (സു. ക. അ. ൨) |
स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु पूर्वं शृणु तस्य रूपम् ||२९|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShakopapUrvarUpaM, rUpaM ca (30-31) · Śloka 31
നിദ്രാഗുരുത്വം ച വിജൃമ്ഭണം ച വിശ്ലേഷഹര്ഷാവഥവാऽങ്ഗമര്ദമ് | തതഃ കരോത്യന്നമദാവിപാകാവരോചകം മണ്ഡലകോഠജന്മ ||൩൦|| മാംസക്ഷയം പാദകരപ്രശോഥം മൂര്ഛാം തഥാ ഛര്ദിമഥാതിസാരമ് | ദൂഷീവിഷം ശ്വാസതൃഷാജ്വരാംശ്ച കുര്യാത് പ്രവൃദ്ധിം ജഠരസ്യ ചാപി ||൩൧|| (സു. ക. അ. ൨) |
निद्रागुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दम् | ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठजन्म ||३०|| मांसक्षयं पादकरप्रशोथं मूर्छां तथा छर्दिमथातिसारम् | दूषीविषं श्वासतृषाज्वरांश्च कुर्यात् प्रवृद्धिं जठरस्य चापि ||३१|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya nAnAvikArakAritvam (32) · Śloka 32
ഉന്മാദമന്യജ്ജനയേത്തഥാऽന്യദാനാഹമന്യത് ക്ഷപയേച്ച ശുക്രമ് | ഗാദ്ഗദ്യമന്യജ്ജനയേച്ച കുഷ്ഠം താംസ്താന് വികാരാംശ്ച ബഹുപ്രകാരാന് ||൩൨|| (സു. ക. അ. ൨) |
उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकारांश्च बहुप्रकारान् ||३२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNe dUShIviShaniruktiH, dUShIviShasya sAdhyAsAdhyavicArashca (33-34) · Śloka 34
ദൂഷിതം ദേശകാലാന്നദിവാസ്വപ്നൈരഭീക്ഷ്ണശഃ | യസ്മാത് സന്ദൂഷയേദ്ധാതൂന് തസ്മാദ്ദൂഷീവിഷം സ്മൃതമ് ||൩൩|| സാധ്യമാത്മവതഃ സദ്യോ യാപ്യം സംവത്സരോത്ഥിതമ് | ദൂഷീവിഷമസാധ്യം സ്യാത് ക്ഷീണസ്യാഹിതസേവിനഃ ||൩൪|| (സു. ക. അ. ൨) |
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्मात् सन्दूषयेद्धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३|| साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं स्यात् क्षीणस्याहितसेविनः ||३४|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garalakShaNam (35-37) · Śloka 37
സൌഭാഗ്യാര്ഥം സ്ത്രിയഃ സ്വേദം രജോ നാനാങ്ഗജാന് മലാന് | ശത്രുപ്രയുക്താംശ്ച ഗരാന് പ്രയച്ഛന്ത്യന്നമിശ്രിതാന് ||൩൫|| തൈഃ സ്യാത് പാണ്ഡുഃ കൃശോऽല്പാഗ്നിര്ഗരശ്ചാസ്യോപജായതേ | മര്മപ്രധമനാധ്മാനം ഹസ്തയോഃ ശോഥലക്ഷണമ് ||൩൬|| ജഠരം ഗ്രഹണീദോഷോ യക്ഷ്മാ ഗുല്മഃ ക്ഷയോ ജ്വരഃ | ഏവംവിധസ്യ ചാന്യസ്യ വ്യാധേര്ലിങ്ഗാനി ദര്ശയേത് ||൩൭||
सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदं रजो नानाङ्गजान् मलान् | शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान् प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान् ||३५|| तैः स्यात् पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरश्चास्योपजायते | मर्मप्रधमनाध्मानं हस्तयोः शोथलक्षणम् ||३६|| जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मा गुल्मः क्षयो ज्वरः | एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAyA utpattirniruktishca (38) · Śloka 38
യസ്മാല്ലൂനം തൃണം പ്രാപ്താ മുനേഃ പ്രസ്വേദബിന്ദവഃ | തസ്മാല്ലൂതാസ്തു ഭാഷ്യന്തേ സങ്ഖ്യയാ താശ്ച ഷോഡശ ||൩൮|| (സു. ക. അ. ൮) |
यस्माल्लूनं तृणं प्राप्ता मुनेः प्रस्वेदबिन्दवः | तस्माल्लूतास्तु भाष्यन्ते सङ्ख्यया ताश्च षोडश ||३८|| (सु. क. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAnAM sAmAnyalakShaNam (39-40) · Śloka 42
താഭിര്ദഷ്ടേ ദംശകോഥഃ പ്രവൃത്തിഃ ക്ഷതജസ്യ ച | ജ്വരോ ദാഹോऽതിസാരശ്ച ഗദാഃ സ്യുശ്ച ത്രിദോഷജാഃ ||൩൯|| പിഡകാ വിവിധാകാരാ മണ്ഡലാനി മഹാന്തി ച | ശോഥാ മഹാന്തോ മൃദവോ രക്താഃ ശ്യാവാശ്ചലാസ്തഥാ ||൪൦|| സാമാന്യം സര്വലൂതാനാമേതദ്ദംശസ്യ ലക്ഷണമ് | (സു. ക. അ. ൮) |൪൨|
ताभिर्दष्टे दंशकोथः प्रवृत्तिः क्षतजस्य च | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च गदाः स्युश्च त्रिदोषजाः ||३९|| पिडका विविधाकारा मण्डलानि महान्ति च | शोथा महान्तो मृदवो रक्ताः श्यावाश्चलास्तथा ||४०|| सामान्यं सर्वलूतानामेतद्दंशस्य लक्षणम् | (सु. क. अ. ८) |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShANAM lUtAnAM lakShaNam (41-42) · Śloka 42
ദംശമധ്യേ തു യത് കൃഷ്ണം ശ്യാവം വാ ജാലകാചിതമ് ||൪൧|| ഊര്ധ്വാകൃതി ഭൃശം പാകം ക്ലേദശോഥജ്വരാന്വിതമ് | ദൂഷീവിഷാഭിര്ലൂതാഭിസ്തദ്ദഷ്ടമിതി നിര്ദിശേത് ||൪൨|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
दंशमध्ये तु यत् कृष्णं श्यावं वा जालकाचितम् ||४१|| ऊर्ध्वाकृति भृशं पाकं क्लेदशोथज्वरान्वितम् | दूषीविषाभिर्लूताभिस्तद्दष्टमिति निर्दिशेत् ||४२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalUtAnAM lakShaNam (43) · Śloka 43
, ശോഥാഃ ശ്വേതാഃ സിതാ രക്താഃ പീതാ വാ പിഡകാ ജ്വരഃ | പ്രാണാന്തികാശ്ച ജായന്തേ ശ്വാസഹിക്കാശിരോഗ്രഹാഃ ||൪൩|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
, शोथाः श्वेताः सिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः | प्राणान्तिकाश्च जायन्ते श्वासहिक्काशिरोग्रहाः ||४३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkhudUShIviShalakShaNam (44) · Śloka 44
ആദംശാച്ഛോണിതം പാണ്ഡുമണ്ഡലാനി ജ്വരോऽരുചിഃ | ലോമഹര്ഷശ്ച ദാഹശ്ചാപ്യാഖുദൂഷീവിഷാര്ദിതേ ||൪൪|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
आदंशाच्छोणितं पाण्डुमण्डलानि ज्वरोऽरुचिः | लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते ||४४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANaharamUShikalakShaNam (45) · Śloka 45
മൂര്ഛാങ്ഗശോഥവൈവര്ണ്യക്ലേദശബ്ദാശ്രുതിജ്വരാഃ | ശിരോഗുരുത്വം ലാലാസൃക്ഛര്ദിശ്ചാസാധ്യമൂഷികൈഃ ||൪൫|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
मूर्छाङ्गशोथवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः | शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यमूषिकैः ||४५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukalAsadaShTali~ggam (46) · Śloka 46
കാര്ഷ്ണ്യം ശ്യാവത്വമഥവാ നാനാവര്ണത്വമേവ വാ | മോഹോऽഥ വര്ചസോ ഭേദോ ദഷ്ടേ സ്യാത് കൃകലാസകൈഃ ||൪൬|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
कार्ष्ण्यं श्यावत्वमथवा नानावर्णत्वमेव वा | मोहोऽथ वर्चसो भेदो दष्टे स्यात् कृकलासकैः ||४६|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRushcikadaShTali~ggamasAdhyalakShaNaM ca (47-48) · Śloka 48
ദഹത്യഗ്നിരിവാദൌ ച ഭിനത്തീവോര്ധ്വമാശു ച | വൃശ്ചികസ്യ വിഷം യാതി ദംശേ പശ്ചാത്തു തിഷ്ഠതി ||൪൭|| ദഷ്ടോऽസാധ്യശ്ച ഹൃദ്ഘ്രാണരസനോപഹതോ നരഃ | മാംസൈഃ പതദ്ഭിരത്യര്ഥം വേദനാര്തോ ജഹാത്യസൂന് ||൪൮|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
दहत्यग्निरिवादौ च भिनत्तीवोर्ध्वमाशु च | वृश्चिकस्य विषं याति दंशे पश्चात्तु तिष्ठति ||४७|| दष्टोऽसाध्यश्च हृद्घ्राणरसनोपहतो नरः | मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्तो जहात्यसून् ||४८|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNabhadaShTali~ggam (49) · Śloka 49
വിസര്പഃ ശ്വയഥുഃ ശൂലം ജ്വരശ്ഛര്ദിരഥാപി ച | ലക്ഷണം കണഭൈര്ദഷ്ടേ ദംശശ്ചൈവാവസീദതി ||൪൯|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि च | लक्षणं कणभैर्दष्टे दंशश्चैवावसीदति ||४९|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ucciTi~ggadaShTalakShaNam (50) · Śloka 50
ഹൃഷ്ടലോമോച്ചിടിങ്ഗേന സ്തബ്ധലിങ്ഗോ ഭൃശാര്തിമാന് | ദഷ്ടഃ ശീതോദകേനേവ സിക്താന്യങ്ഗാനി മന്യതേ ||൫൦|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
हृष्टलोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्तिमान् | दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते ||५०|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDUkadaShTalakShaNaM, saviShamatsyadaShTalakShaNaM, saviShajalaukAdaShTali~ggaM ca (51-52) · Śloka 52
ഏകദംഷ്ട്രാര്ദിതഃ ശൂനഃ സരുജഃ പീതകഃ സതൃട് | ഛര്ദിര്നിദ്രാ ച സവിഷൈര്മണ്ഡൂകൈര്ദഷ്ടലക്ഷണമ് ||൫൧|| മത്സ്യാസ്തു സവിഷാഃ കുര്യുര്ദാഹം ശോഥം രുജം തഥാ | കണ്ഡൂം ശോഥം ജ്വരം മൂര്ഛാം സവിഷാസ്തു ജലൌകസഃ ||൫൨|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
एकदंष्ट्रार्दितः शूनः सरुजः पीतकः सतृट् | छर्दिर्निद्रा च सविषैर्मण्डूकैर्दष्टलक्षणम् ||५१|| मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहं शोथं रुजं तथा | कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्छां सविषास्तु जलौकसः ||५२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRuhagodhikAdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
വിദാഹം ശ്വയഥും തോദം സ്വേദം ച ഗൃഹഗോധികാ |൫൩| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
विदाहं श्वयथुं तोदं स्वेदं च गृहगोधिका |५३| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatapadIdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
ദംശേ സ്വേദം രുജം ദാഹം കുര്യാച്ഛതപദീവിഷമ് ||൫൩|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम् ||५३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mashakadaShTalakShaNam (54) · Śloka 54
കണ്ഡൂമാന് മശകൈരീഷച്ഛോഥഃ സ്മാന്മന്ദവേദനഃ | അസാധ്യകീടസദൃശമസാധ്യം മശകക്ഷതമ് ||൫൪|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
कण्डूमान् मशकैरीषच्छोथः स्मान्मन्दवेदनः | असाध्यकीटसदृशमसाध्यं मशकक्षतम् ||५४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana makShikAdaShTali~ggam (55) · Śloka 55
സദ്യഃപ്രസ്രാവിണീ ശ്യാവാ ദാഹമൂര്ഛാജ്വരാന്വിതാ | പിഡകാ മക്ഷികാദംശേ താസാം തു സ്ഥഗികാऽസുഹൃത് ||൫൫|| (ച. ചി. അ. ൨൩) |
सद्यःप्रस्राविणी श्यावा दाहमूर्छाज्वरान्विता | पिडका मक्षिकादंशे तासां तु स्थगिकाऽसुहृत् ||५५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catuShpadbhirdvipadbhishca kRutanakhadantaviShalakShaNam (56) · Śloka 56
ചതുഷ്പദ്ഭിര്ദ്വിപദ്ഭിശ്ച നഖദന്തവിഷം ച യത് | ശൂയതേ പച്യതേ വാऽപി സ്രവതി ജ്വരയത്യപി ||൫൬||
चतुष्पद्भिर्द्विपद्भिश्च नखदन्तविषं च यत् | शूयते पच्यते वाऽपि स्रवति ज्वरयत्यपि ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShojjhitalakShaNam (57-60) · Śloka 60
ശ്വശൃഗാലതരക്ഷ്വര്ക്ഷവ്യാഘ്രാദീനാം യദാऽനിലഃ | ശ്ലേഷ്മപ്രദുഷ്ടോ മുഷ്ണാതി സഞ്ജ്ഞാം സഞ്ജ്ഞാവഹാശ്രിതഃ ||൫൭|| തദാ പ്രസ്രസ്തലാങ്ഗൂലഹനുസ്കന്ധോऽതിലാലവാന് | അവ്യക്തബധിരാന്ധശ്ച സോऽന്യോന്യമഭിധാവതി ||൫൮|| പ്രമൂഢോऽന്യതമസ്ത്വേഷാം ഖാദന് വിപരിധാവതി | തേനോന്മത്തേന ദഷ്ടസ്യ ദംഷ്ട്രിണാ സവിഷേണ തു ||൫൯|| സുപ്തതാ ജായതേ ദംശേ കൃഷ്ണം ചാതിസ്രവത്യസൃക് | ദിഗ്ധവിദ്ധസ്യ ലിങ്ഗേന പ്രായശശ്ചോപലക്ഷിതഃ ||൬൦||
श्वशृगालतरक्ष्वर्क्षव्याघ्रादीनां यदाऽनिलः | श्लेष्मप्रदुष्टो मुष्णाति सञ्ज्ञां सञ्ज्ञावहाश्रितः ||५७|| तदा प्रस्रस्तलाङ्गूलहनुस्कन्धोऽतिलालवान् | अव्यक्तबधिरान्धश्च सोऽन्योन्यमभिधावति ||५८|| प्रमूढोऽन्यतमस्त्वेषां खादन् विपरिधावति | तेनोन्मत्तेन दष्टस्य दंष्ट्रिणा सविषेण तु ||५९|| सुप्तता जायते दंशे कृष्णं चातिस्रवत्यसृक् | दिग्धविद्धस्य लिङ्गेन प्रायशश्चोपलक्षितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalatrAsalakShaNaM, sAdhyAsAdhyalakShaNaM ca (61-64) · Śloka 64
യേന ചാപി ഭവേദ്ദഷ്ടസ്തസ്യ ചേഷ്ടാം രുതം നരഃ | ബഹുശഃ പ്രതികുര്വാണഃ ക്രിയാഹീനോ വിപശ്യതി ||൬൧|| ദംഷ്ട്രിണാ യേന ദഷ്ടശ്ച തദ്രൂപം യസ്തു പശ്യതി | അപ്സു ചാദര്ശബിമ്ബേ വാ തസ്യ തദ്രിഷ്ടമാദിശേത് ||൬൨|| ത്രസ്യത്യകസ്മാദ്യോऽഭീക്ഷ്ണം ദൃഷ്ട്വാ സ്പൃഷ്ട്വാऽപി വാ ജലമ് | ജലത്രാസം തു തം വിദ്യാദ്രിഷ്ടം തദപി കീര്തിതമ് ||൬൩|| അദഷ്ടോ വാ ജലത്രാസീ ന കഥഞ്ചന സിദ്ധ്യതി | പ്രസുപ്തോ വോത്ഥിതോ വാऽപി സ്വസ്ഥസ്ത്രസ്തോ ന സിദ്ധ്യതി ||൬൪|| (സു. ക. അ. ൭) |
येन चापि भवेद्दष्टस्तस्य चेष्टां रुतं नरः | बहुशः प्रतिकुर्वाणः क्रियाहीनो विपश्यति ||६१|| दंष्ट्रिणा येन दष्टश्च तद्रूपं यस्तु पश्यति | अप्सु चादर्शबिम्बे वा तस्य तद्रिष्टमादिशेत् ||६२|| त्रस्यत्यकस्माद्योऽभीक्ष्णं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाऽपि वा जलम् | जलत्रासं तु तं विद्याद्रिष्टं तदपि कीर्तितम् ||६३|| अदष्टो वा जलत्रासी न कथञ्चन सिद्ध्यति | प्रसुप्तो वोत्थितो वाऽपि स्वस्थस्त्रस्तो न सिद्ध्यति ||६४|| (सु. क. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviShakShaNam (65) · Śloka 65
പ്രശാന്തദോഷം പ്രകൃതിസ്ഥധാതുമന്നാഭികാമം സമമൂത്രവിട്കമ് | പ്രസന്നവര്ണേന്ദ്രിയചിത്തചേഷ്ടം വൈദ്യോऽവഗച്ഛേദവിഷം മനുഷ്യമ് ||൬൫|| (സു. ക. അ. ൬) |
प्रशान्तदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकामं सममूत्रविट्कम् | प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम् ||६५|| (सु. क. अ. ६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 69
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ വിഷനിദാനം സമാപ്തമ് ||൬൯||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विषनिदानं समाप्तम् ||६९||
🔊 Audio coming soon