Adhikarana viShasya sthAvaraja~ggamabhedena dvaividhyam (1) · Śloka 1
atha viṣarōganidānam | sthāvaraṁ jaṅgamaṁ caiva dvividhaṁ viṣamucyatē | mūlādyātmakamādyaṁ syāt paraṁ sarpādisambhavam ||1||
अथ विषरोगनिदानम् | स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | मूलाद्यात्मकमाद्यं स्यात् परं सर्पादिसम्भवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ja~ggamaviShasya sAmAnyali~ggam (2) · Śloka 3
nidrāṁ tandrāṁ klamaṁ dāhamapākaṁ lōmaharṣaṇam | śōthaṁ caivātisāraṁ ca jaṅgamaṁ kurutē viṣam ||2|| (ca. ci. a. 23) |3|
निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहमपाकं लोमहर्षणम् | शोथं चैवातिसारं च जङ्गमं कुरुते विषम् ||२|| (च. चि. अ. २३) |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraviShasya sAmAnyali~ggam (3) · Śloka 4
sthāvaraṁ ca jvaraṁ hikkāṁ dantaharṣaṁ galagraham | phēnacchardyaruciśvāsaṁ mūrchāṁ ca kurutē bhr̥śam ||3|| (ca. ci. a. 23) |4|
स्थावरं च ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम् | फेनच्छर्द्यरुचिश्वासं मूर्छां च कुरुते भृशम् ||३|| (च. चि. अ. २३) |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadAtRulakShaNam (4-7) · Śloka 7
iṅgitajñō manuṣyāṇāṁ vākcēṣṭāmukhavaikr̥taiḥ | jānīyādviṣadātāramēbhirliṅgaiśca buddhimān ||4|| na dadātyuttaraṁ pr̥ṣṭō vivakṣurmōhamēti ca | apārthaṁ bahu saṅkīrṇaṁ bhāṣatē cāpi mūḍhavat ||5|| hasatyakasmāt sphōṭayatyaṅgulīrvilikhēnmahīm | vēpathuścāsya bhavati trastaścānyōnyamīkṣatē ||6|| vivarṇavaktrō dhyāmaśca nakhaiḥ kiñcicchinattyapi | ālabhētāsanaṁ dīnaṁ karēṇa va śirōruham ||7|| vartatē viparītaṁ ca viṣadātā vicētanaḥ | (su. ka. a. 1) |
इङ्गितज्ञो मनुष्याणां वाक्चेष्टामुखवैकृतैः | जानीयाद्विषदातारमेभिर्लिङ्गैश्च बुद्धिमान् ||४|| न ददात्युत्तरं पृष्टो विवक्षुर्मोहमेति च | अपार्थं बहु सङ्कीर्णं भाषते चापि मूढवत् ||५|| हसत्यकस्मात् स्फोटयत्यङ्गुलीर्विलिखेन्महीम् | वेपथुश्चास्य भवति त्रस्तश्चान्योन्यमीक्षते ||६|| विवर्णवक्त्रो ध्यामश्च नखैः किञ्चिच्छिनत्त्यपि | आलभेतासनं दीनं करेण व शिरोरुहम् ||७|| वर्तते विपरीतं च विषदाता विचेतनः | (सु. क. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaviSha-patraviSha-phalaviSha-puShpaviSha-tvaksAraniryAsaviSha-kShIraviSha-dhAtuviShalakShaNam (8-12) · Śloka 12
udvēṣṭanaṁ mūlaviṣaiḥ pralāpō mōha ēva ca ||8|| jr̥mbhaṇaṁ vēpanaṁ śvāsō mōhaḥ patraviṣēṇa tu | muṣkaśōthaḥ phalaviṣairdāhō'nnadvēṣa ēva ca ||9|| bhavēt puṣpaviṣaiśchardirādhmānaṁ śvāsa ēva ca | tvaksāraniryāsaviṣairupayuktairbhavanti hi ||10|| āsyadaurgandhyapāruṣyaśirōrukkaphasaṁsravāḥ | phēnāgamaḥ kṣīraviṣairviḍbhēdō gurugātratā ||11|| hr̥tpīḍanaṁ dhātuviṣairmūrchā dāhaśca tāluni | prāyēṇa kālaghātīni viṣāṇyētāni nirdiśēt ||12|| (su. ka. a. 2) |
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च ||८|| जृम्भणं वेपनं श्वासो मोहः पत्रविषेण तु | मुष्कशोथः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च ||९|| भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं श्वास एव च | त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि ||१०|| आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः | फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुगात्रता ||११|| हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्छा दाहश्च तालुनि | प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् ||१२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaliptashastrahatali~ggam (13-15) · Śloka 15
sadyaḥkṣataṁ pacyatē yasya jantōḥ sravēdraktaṁ pacyatē cāpyabhīkṣṇam | kr̥ṣṇībhūtaṁ klinnamatyarthapūti kṣatānmāṁsaṁ śīryatē cāpi yasya ||13|| tr̥ṣṇā mūrchā jvaradāhau ca yasya digdhāhataṁ taṁ puruṣaṁ vyavasyēt | liṅgānyētānyēva kuryādamitrairvraṇē viṣaṁ yasya dattaṁ pramādāt ||14|| sapītaṁ gr̥hadhūmābhaṁ purīṣaṁ yō'tisāryatē | phēnamudvamatē cāpi viṣapītaṁ tamādiśēt ||15|| (su. ka. a. 3) |
सद्यःक्षतं पच्यते यस्य जन्तोः स्रवेद्रक्तं पच्यते चाप्यभीक्ष्णम् | कृष्णीभूतं क्लिन्नमत्यर्थपूति क्षतान्मांसं शीर्यते चापि यस्य ||१३|| तृष्णा मूर्छा ज्वरदाहौ च यस्य दिग्धाहतं तं पुरुषं व्यवस्येत् | लिङ्गान्येतान्येव कुर्यादमित्रैर्व्रणे विषं यस्य दत्तं प्रमादात् ||१४|| सपीतं गृहधूमाभं पुरीषं योऽतिसार्यते | फेनमुद्वमते चापि विषपीतं तमादिशेत् ||१५|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogimaNDalirAjilAnAM vAtapittakaphAtmakatvam (16) · Śloka 16
vātapittakaphātmānō bhōgimaṇḍalirājilāḥ | yathākramaṁ samākhyātā dvyantarā dvandvarūpiṇaḥ ||16||
वातपित्तकफात्मानो भोगिमण्डलिराजिलाः | यथाक्रमं समाख्याता द्व्यन्तरा द्वन्द्वरूपिणः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogiprabhRutibhiH kRutadaMsheShu vAtAdInAM li~ggam (17-18) · Śloka 18
daṁśō bhōgikr̥taḥ kr̥ṣṇaḥ sarvavātavikārakr̥t | pītō maṇḍalijaḥ śōthō mr̥duḥ pittavikāravān ||17|| rājilōtthō bhavēddaṁśaḥ sthiraśōthaśca picchilaḥ | pāṇḍuḥ snigdhō'tisāndrasr̥k sarvaślēṣmavikārakr̥t ||18||
दंशो भोगिकृतः कृष्णः सर्ववातविकारकृत् | पीतो मण्डलिजः शोथो मृदुः पित्तविकारवान् ||१७|| राजिलोत्थो भवेद्दंशः स्थिरशोथश्च पिच्छिलः | पाण्डुः स्निग्धोऽतिसान्द्रसृक् सर्वश्लेष्मविकारकृत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTadeshAdidaShTasyAsAdhyatvam (19) · Śloka 19
aśvatthadēvāyatanaśmaśānavalmīkasandhyāsu catuṣpathēṣu | yāmyē ca daṣṭāḥ parivarjanīyā r̥kṣē sirāmarmasu yē ca daṣṭāḥ ||19|| (su. ka. a. 3) |
अश्वत्थदेवायतनश्मशानवल्मीकसन्ध्यासु चतुष्पथेषु | याम्ये च दष्टाः परिवर्जनीया ऋक्षे सिरामर्मसु ये च दष्टाः ||१९|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaraviShasyAshughAtitvam, uShNe viShasya dviguNaprabhAvaM ca (20) · Śloka 20
darvīkarāṇāṁ viṣamāśughāti sarvāṇi cōṣṇē dviguṇībhavanti |20| (su. ka. a. 3) |
दर्वीकराणां विषमाशुघाति सर्वाणि चोष्णे द्विगुणीभवन्ति |२०| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsvapi viShasyAshughAtitvam (20) · Śloka 20
ajīrṇapittātapapīḍitēṣu bālēṣu vr̥ddhēṣu bubhukṣitēṣu ||20|| kṣīṇakṣatē mēhini kuṣṭhayuktē rūkṣē'balē garbhavatīṣu cāpi | (su. ka. a. 3) |
अजीर्णपित्तातपपीडितेषु बालेषु वृद्धेषु बुभुक्षितेषु ||२०|| क्षीणक्षते मेहिनि कुष्ठयुक्ते रूक्षेऽबले गर्भवतीषु चापि | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsu viShasyAsAdhyatvam (21-24) · Śloka 24
śastrakṣatē yasya na raktamēti rājyō latābhiśca na sambhavanti ||21|| śītābhiradbhiśca na rōmaharṣō viṣābhibhūtaṁ parivarjayēttam | jihmaṁ mukhaṁ yasya ca kēśaśātō nāsāvasādaśca sakaṇṭhabhaṅgaḥ ||22|| kr̥ṣṇaḥ saraktaḥ śvayathuśca daṁśē hanvōḥ sthiratvaṁ ca vivarjanīyaḥ | vartirghanā yasya nirēti vaktrādraktaṁ sravēdūrdhvamadhaśca yasya ||23|| daṁṣṭrānipātāścaturaśca yasya taṁ cāpi vaidyaḥ parivarjayēcca | unmattamatyarthamupadrutaṁ vā hīnasvaraṁ vā'pyatha vā vivarṇam ||24|| sāriṣṭamatyarthamavēginaṁ ca jñātvā naraṁ karma na tatra kuryāt | (su. ka. a. 3) |
शस्त्रक्षते यस्य न रक्तमेति राज्यो लताभिश्च न सम्भवन्ति ||२१|| शीताभिरद्भिश्च न रोमहर्षो विषाभिभूतं परिवर्जयेत्तम् | जिह्मं मुखं यस्य च केशशातो नासावसादश्च सकण्ठभङ्गः ||२२|| कृष्णः सरक्तः श्वयथुश्च दंशे हन्वोः स्थिरत्वं च विवर्जनीयः | वर्तिर्घना यस्य निरेति वक्त्राद्रक्तं स्रवेदूर्ध्वमधश्च यस्य ||२३|| दंष्ट्रानिपाताश्चतुरश्च यस्य तं चापि वैद्यः परिवर्जयेच्च | उन्मत्तमत्यर्थमुपद्रुतं वा हीनस्वरं वाऽप्यथ वा विवर्णम् ||२४|| सारिष्टमत्यर्थमवेगिनं च ज्ञात्वा नरं कर्म न तत्र कुर्यात् | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraja~ggamaviShANAM jIrNatvAdibhirvisheShairdUShIviShatvam (25) · Śloka 25
jīrṇaṁ viṣaghnauṣadhibhirhataṁ vā dāvāgnivātātapaśōṣitaṁ vā ||25|| svabhāvatō vā guṇaviprahīnaṁ viṣaṁ hi dūṣīviṣatāmupaiti | (su. ka. a. 2) |
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNahInatAyAH kAryeNa darshanam (26-27) · Śloka 27
vīryālpabhāvānna nipātayēttat kaphānvitaṁ varṣagaṇānubandhi ||26|| tēnārditō bhinnapurīṣavarṇō vaigandhyavairasyayutaḥ pipāsī | mūrchāṁ bhramaṁ gadgadavāgvamiṁ ca vicēṣṭamānō'ratimāpnuyādvā ||27|| (su. ka. a. 2) |
वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफान्वितं वर्षगणानुबन्धि ||२६|| तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो वैगन्ध्यवैरस्ययुतः पिपासी | मूर्छां भ्रमं गद्गदवाग्वमिं च विचेष्टमानोऽरतिमाप्नुयाद्वा ||२७|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya sthAnavisheSheNa vishiShTali~ggam (28) · Śloka 28
āmāśayasthē kaphavātarōgī pakvāśayasthē'nilapittarōgī | bhavēt samuddhvastaśirōruhāṅgō vilūnapakṣastu yathā vihaṅgaḥ ||28|| (su. ka. a. 2) |
आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेत् समुद्ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdidhAtugatadUShIviShalakShaNam (29) · Śloka 29
sthitaṁ rasādiṣvathavā yathōktān karōti dhātuprabhavān vikārān | kōpaṁ ca śītāniladurdinēṣu yātyāśu pūrvaṁ śr̥ṇu tasya rūpam ||29|| (su. ka. a. 2) |
स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु पूर्वं शृणु तस्य रूपम् ||२९|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShakopapUrvarUpaM, rUpaM ca (30-31) · Śloka 31
nidrāgurutvaṁ ca vijr̥mbhaṇaṁ ca viślēṣaharṣāvathavā'ṅgamardam | tataḥ karōtyannamadāvipākāvarōcakaṁ maṇḍalakōṭhajanma ||30|| māṁsakṣayaṁ pādakarapraśōthaṁ mūrchāṁ tathā chardimathātisāram | dūṣīviṣaṁ śvāsatr̥ṣājvarāṁśca kuryāt pravr̥ddhiṁ jaṭharasya cāpi ||31|| (su. ka. a. 2) |
निद्रागुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दम् | ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठजन्म ||३०|| मांसक्षयं पादकरप्रशोथं मूर्छां तथा छर्दिमथातिसारम् | दूषीविषं श्वासतृषाज्वरांश्च कुर्यात् प्रवृद्धिं जठरस्य चापि ||३१|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya nAnAvikArakAritvam (32) · Śloka 32
unmādamanyajjanayēttathā'nyadānāhamanyat kṣapayēcca śukram | gādgadyamanyajjanayēcca kuṣṭhaṁ tāṁstān vikārāṁśca bahuprakārān ||32|| (su. ka. a. 2) |
उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकारांश्च बहुप्रकारान् ||३२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNe dUShIviShaniruktiH, dUShIviShasya sAdhyAsAdhyavicArashca (33-34) · Śloka 34
dūṣitaṁ dēśakālānnadivāsvapnairabhīkṣṇaśaḥ | yasmāt sandūṣayēddhātūn tasmāddūṣīviṣaṁ smr̥tam ||33|| sādhyamātmavataḥ sadyō yāpyaṁ saṁvatsarōtthitam | dūṣīviṣamasādhyaṁ syāt kṣīṇasyāhitasēvinaḥ ||34|| (su. ka. a. 2) |
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्मात् सन्दूषयेद्धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३|| साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं स्यात् क्षीणस्याहितसेविनः ||३४|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garalakShaNam (35-37) · Śloka 37
saubhāgyārthaṁ striyaḥ svēdaṁ rajō nānāṅgajān malān | śatruprayuktāṁśca garān prayacchantyannamiśritān ||35|| taiḥ syāt pāṇḍuḥ kr̥śō'lpāgnirgaraścāsyōpajāyatē | marmapradhamanādhmānaṁ hastayōḥ śōthalakṣaṇam ||36|| jaṭharaṁ grahaṇīdōṣō yakṣmā gulmaḥ kṣayō jvaraḥ | ēvaṁvidhasya cānyasya vyādhērliṅgāni darśayēt ||37||
सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदं रजो नानाङ्गजान् मलान् | शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान् प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान् ||३५|| तैः स्यात् पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरश्चास्योपजायते | मर्मप्रधमनाध्मानं हस्तयोः शोथलक्षणम् ||३६|| जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मा गुल्मः क्षयो ज्वरः | एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAyA utpattirniruktishca (38) · Śloka 38
yasmāllūnaṁ tr̥ṇaṁ prāptā munēḥ prasvēdabindavaḥ | tasmāllūtāstu bhāṣyantē saṅkhyayā tāśca ṣōḍaśa ||38|| (su. ka. a. 8) |
यस्माल्लूनं तृणं प्राप्ता मुनेः प्रस्वेदबिन्दवः | तस्माल्लूतास्तु भाष्यन्ते सङ्ख्यया ताश्च षोडश ||३८|| (सु. क. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAnAM sAmAnyalakShaNam (39-40) · Śloka 42
tābhirdaṣṭē daṁśakōthaḥ pravr̥ttiḥ kṣatajasya ca | jvarō dāhō'tisāraśca gadāḥ syuśca tridōṣajāḥ ||39|| piḍakā vividhākārā maṇḍalāni mahānti ca | śōthā mahāntō mr̥davō raktāḥ śyāvāścalāstathā ||40|| sāmānyaṁ sarvalūtānāmētaddaṁśasya lakṣaṇam | (su. ka. a. 8) |42|
ताभिर्दष्टे दंशकोथः प्रवृत्तिः क्षतजस्य च | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च गदाः स्युश्च त्रिदोषजाः ||३९|| पिडका विविधाकारा मण्डलानि महान्ति च | शोथा महान्तो मृदवो रक्ताः श्यावाश्चलास्तथा ||४०|| सामान्यं सर्वलूतानामेतद्दंशस्य लक्षणम् | (सु. क. अ. ८) |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShANAM lUtAnAM lakShaNam (41-42) · Śloka 42
daṁśamadhyē tu yat kr̥ṣṇaṁ śyāvaṁ vā jālakācitam ||41|| ūrdhvākr̥ti bhr̥śaṁ pākaṁ klēdaśōthajvarānvitam | dūṣīviṣābhirlūtābhistaddaṣṭamiti nirdiśēt ||42|| (ca. ci. a. 23) |
दंशमध्ये तु यत् कृष्णं श्यावं वा जालकाचितम् ||४१|| ऊर्ध्वाकृति भृशं पाकं क्लेदशोथज्वरान्वितम् | दूषीविषाभिर्लूताभिस्तद्दष्टमिति निर्दिशेत् ||४२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalUtAnAM lakShaNam (43) · Śloka 43
, śōthāḥ śvētāḥ sitā raktāḥ pītā vā piḍakā jvaraḥ | prāṇāntikāśca jāyantē śvāsahikkāśirōgrahāḥ ||43|| (ca. ci. a. 23) |
, शोथाः श्वेताः सिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः | प्राणान्तिकाश्च जायन्ते श्वासहिक्काशिरोग्रहाः ||४३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkhudUShIviShalakShaNam (44) · Śloka 44
ādaṁśācchōṇitaṁ pāṇḍumaṇḍalāni jvarō'ruciḥ | lōmaharṣaśca dāhaścāpyākhudūṣīviṣārditē ||44|| (ca. ci. a. 23) |
आदंशाच्छोणितं पाण्डुमण्डलानि ज्वरोऽरुचिः | लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते ||४४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANaharamUShikalakShaNam (45) · Śloka 45
mūrchāṅgaśōthavaivarṇyaklēdaśabdāśrutijvarāḥ | śirōgurutvaṁ lālāsr̥kchardiścāsādhyamūṣikaiḥ ||45|| (ca. ci. a. 23) |
मूर्छाङ्गशोथवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः | शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यमूषिकैः ||४५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukalAsadaShTali~ggam (46) · Śloka 46
kārṣṇyaṁ śyāvatvamathavā nānāvarṇatvamēva vā | mōhō'tha varcasō bhēdō daṣṭē syāt kr̥kalāsakaiḥ ||46|| (ca. ci. a. 23) |
कार्ष्ण्यं श्यावत्वमथवा नानावर्णत्वमेव वा | मोहोऽथ वर्चसो भेदो दष्टे स्यात् कृकलासकैः ||४६|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRushcikadaShTali~ggamasAdhyalakShaNaM ca (47-48) · Śloka 48
dahatyagnirivādau ca bhinattīvōrdhvamāśu ca | vr̥ścikasya viṣaṁ yāti daṁśē paścāttu tiṣṭhati ||47|| daṣṭō'sādhyaśca hr̥dghrāṇarasanōpahatō naraḥ | māṁsaiḥ patadbhiratyarthaṁ vēdanārtō jahātyasūn ||48|| (ca. ci. a. 23) |
दहत्यग्निरिवादौ च भिनत्तीवोर्ध्वमाशु च | वृश्चिकस्य विषं याति दंशे पश्चात्तु तिष्ठति ||४७|| दष्टोऽसाध्यश्च हृद्घ्राणरसनोपहतो नरः | मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्तो जहात्यसून् ||४८|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNabhadaShTali~ggam (49) · Śloka 49
visarpaḥ śvayathuḥ śūlaṁ jvaraśchardirathāpi ca | lakṣaṇaṁ kaṇabhairdaṣṭē daṁśaścaivāvasīdati ||49|| (ca. ci. a. 23) |
विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि च | लक्षणं कणभैर्दष्टे दंशश्चैवावसीदति ||४९|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ucciTi~ggadaShTalakShaNam (50) · Śloka 50
hr̥ṣṭalōmōcciṭiṅgēna stabdhaliṅgō bhr̥śārtimān | daṣṭaḥ śītōdakēnēva siktānyaṅgāni manyatē ||50|| (ca. ci. a. 23) |
हृष्टलोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्तिमान् | दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते ||५०|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDUkadaShTalakShaNaM, saviShamatsyadaShTalakShaNaM, saviShajalaukAdaShTali~ggaM ca (51-52) · Śloka 52
ēkadaṁṣṭrārditaḥ śūnaḥ sarujaḥ pītakaḥ satr̥ṭ | chardirnidrā ca saviṣairmaṇḍūkairdaṣṭalakṣaṇam ||51|| matsyāstu saviṣāḥ kuryurdāhaṁ śōthaṁ rujaṁ tathā | kaṇḍūṁ śōthaṁ jvaraṁ mūrchāṁ saviṣāstu jalaukasaḥ ||52|| (ca. ci. a. 23) |
एकदंष्ट्रार्दितः शूनः सरुजः पीतकः सतृट् | छर्दिर्निद्रा च सविषैर्मण्डूकैर्दष्टलक्षणम् ||५१|| मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहं शोथं रुजं तथा | कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्छां सविषास्तु जलौकसः ||५२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRuhagodhikAdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
vidāhaṁ śvayathuṁ tōdaṁ svēdaṁ ca gr̥hagōdhikā |53| (ca. ci. a. 23) |
विदाहं श्वयथुं तोदं स्वेदं च गृहगोधिका |५३| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatapadIdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
daṁśē svēdaṁ rujaṁ dāhaṁ kuryācchatapadīviṣam ||53|| (ca. ci. a. 23) |
दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम् ||५३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mashakadaShTalakShaNam (54) · Śloka 54
kaṇḍūmān maśakairīṣacchōthaḥ smānmandavēdanaḥ | asādhyakīṭasadr̥śamasādhyaṁ maśakakṣatam ||54|| (ca. ci. a. 23) |
कण्डूमान् मशकैरीषच्छोथः स्मान्मन्दवेदनः | असाध्यकीटसदृशमसाध्यं मशकक्षतम् ||५४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana makShikAdaShTali~ggam (55) · Śloka 55
sadyaḥprasrāviṇī śyāvā dāhamūrchājvarānvitā | piḍakā makṣikādaṁśē tāsāṁ tu sthagikā'suhr̥t ||55|| (ca. ci. a. 23) |
सद्यःप्रस्राविणी श्यावा दाहमूर्छाज्वरान्विता | पिडका मक्षिकादंशे तासां तु स्थगिकाऽसुहृत् ||५५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catuShpadbhirdvipadbhishca kRutanakhadantaviShalakShaNam (56) · Śloka 56
catuṣpadbhirdvipadbhiśca nakhadantaviṣaṁ ca yat | śūyatē pacyatē vā'pi sravati jvarayatyapi ||56||
चतुष्पद्भिर्द्विपद्भिश्च नखदन्तविषं च यत् | शूयते पच्यते वाऽपि स्रवति ज्वरयत्यपि ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShojjhitalakShaNam (57-60) · Śloka 60
śvaśr̥gālatarakṣvarkṣavyāghrādīnāṁ yadā'nilaḥ | ślēṣmapraduṣṭō muṣṇāti sañjñāṁ sañjñāvahāśritaḥ ||57|| tadā prasrastalāṅgūlahanuskandhō'tilālavān | avyaktabadhirāndhaśca sō'nyōnyamabhidhāvati ||58|| pramūḍhō'nyatamastvēṣāṁ khādan viparidhāvati | tēnōnmattēna daṣṭasya daṁṣṭriṇā saviṣēṇa tu ||59|| suptatā jāyatē daṁśē kr̥ṣṇaṁ cātisravatyasr̥k | digdhaviddhasya liṅgēna prāyaśaścōpalakṣitaḥ ||60||
श्वशृगालतरक्ष्वर्क्षव्याघ्रादीनां यदाऽनिलः | श्लेष्मप्रदुष्टो मुष्णाति सञ्ज्ञां सञ्ज्ञावहाश्रितः ||५७|| तदा प्रस्रस्तलाङ्गूलहनुस्कन्धोऽतिलालवान् | अव्यक्तबधिरान्धश्च सोऽन्योन्यमभिधावति ||५८|| प्रमूढोऽन्यतमस्त्वेषां खादन् विपरिधावति | तेनोन्मत्तेन दष्टस्य दंष्ट्रिणा सविषेण तु ||५९|| सुप्तता जायते दंशे कृष्णं चातिस्रवत्यसृक् | दिग्धविद्धस्य लिङ्गेन प्रायशश्चोपलक्षितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalatrAsalakShaNaM, sAdhyAsAdhyalakShaNaM ca (61-64) · Śloka 64
yēna cāpi bhavēddaṣṭastasya cēṣṭāṁ rutaṁ naraḥ | bahuśaḥ pratikurvāṇaḥ kriyāhīnō vipaśyati ||61|| daṁṣṭriṇā yēna daṣṭaśca tadrūpaṁ yastu paśyati | apsu cādarśabimbē vā tasya tadriṣṭamādiśēt ||62|| trasyatyakasmādyō'bhīkṣṇaṁ dr̥ṣṭvā spr̥ṣṭvā'pi vā jalam | jalatrāsaṁ tu taṁ vidyādriṣṭaṁ tadapi kīrtitam ||63|| adaṣṭō vā jalatrāsī na kathañcana siddhyati | prasuptō vōtthitō vā'pi svasthastrastō na siddhyati ||64|| (su. ka. a. 7) |
येन चापि भवेद्दष्टस्तस्य चेष्टां रुतं नरः | बहुशः प्रतिकुर्वाणः क्रियाहीनो विपश्यति ||६१|| दंष्ट्रिणा येन दष्टश्च तद्रूपं यस्तु पश्यति | अप्सु चादर्शबिम्बे वा तस्य तद्रिष्टमादिशेत् ||६२|| त्रस्यत्यकस्माद्योऽभीक्ष्णं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाऽपि वा जलम् | जलत्रासं तु तं विद्याद्रिष्टं तदपि कीर्तितम् ||६३|| अदष्टो वा जलत्रासी न कथञ्चन सिद्ध्यति | प्रसुप्तो वोत्थितो वाऽपि स्वस्थस्त्रस्तो न सिद्ध्यति ||६४|| (सु. क. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviShakShaNam (65) · Śloka 65
praśāntadōṣaṁ prakr̥tisthadhātumannābhikāmaṁ samamūtraviṭkam | prasannavarṇēndriyacittacēṣṭaṁ vaidyō'vagacchēdaviṣaṁ manuṣyam ||65|| (su. ka. a. 6) |
प्रशान्तदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकामं सममूत्रविट्कम् | प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम् ||६५|| (सु. क. अ. ६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 69
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē viṣanidānaṁ samāptam ||69||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विषनिदानं समाप्तम् ||६९||
🔊 Audio coming soon