Adhikarana viShasya sthAvaraja~ggamabhedena dvaividhyam (1) · Śloka 1
અથ વિષરોગનિદાનમ્ | સ્થાવરં જઙ્ગમં ચૈવ દ્વિવિધં વિષમુચ્યતે | મૂલાદ્યાત્મકમાદ્યં સ્યાત્ પરં સર્પાદિસમ્ભવમ્ ||૧||
अथ विषरोगनिदानम् | स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | मूलाद्यात्मकमाद्यं स्यात् परं सर्पादिसम्भवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ja~ggamaviShasya sAmAnyali~ggam (2) · Śloka 3
નિદ્રાં તન્દ્રાં ક્લમં દાહમપાકં લોમહર્ષણમ્ | શોથં ચૈવાતિસારં ચ જઙ્ગમં કુરુતે વિષમ્ ||૨|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |૩|
निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहमपाकं लोमहर्षणम् | शोथं चैवातिसारं च जङ्गमं कुरुते विषम् ||२|| (च. चि. अ. २३) |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraviShasya sAmAnyali~ggam (3) · Śloka 4
સ્થાવરં ચ જ્વરં હિક્કાં દન્તહર્ષં ગલગ્રહમ્ | ફેનચ્છર્દ્યરુચિશ્વાસં મૂર્છાં ચ કુરુતે ભૃશમ્ ||૩|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |૪|
स्थावरं च ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम् | फेनच्छर्द्यरुचिश्वासं मूर्छां च कुरुते भृशम् ||३|| (च. चि. अ. २३) |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadAtRulakShaNam (4-7) · Śloka 7
ઇઙ્ગિતજ્ઞો મનુષ્યાણાં વાક્ચેષ્ટામુખવૈકૃતૈઃ | જાનીયાદ્વિષદાતારમેભિર્લિઙ્ગૈશ્ચ બુદ્ધિમાન્ ||૪|| ન દદાત્યુત્તરં પૃષ્ટો વિવક્ષુર્મોહમેતિ ચ | અપાર્થં બહુ સઙ્કીર્ણં ભાષતે ચાપિ મૂઢવત્ ||૫|| હસત્યકસ્માત્ સ્ફોટયત્યઙ્ગુલીર્વિલિખેન્મહીમ્ | વેપથુશ્ચાસ્ય ભવતિ ત્રસ્તશ્ચાન્યોન્યમીક્ષતે ||૬|| વિવર્ણવક્ત્રો ધ્યામશ્ચ નખૈઃ કિઞ્ચિચ્છિનત્ત્યપિ | આલભેતાસનં દીનં કરેણ વ શિરોરુહમ્ ||૭|| વર્તતે વિપરીતં ચ વિષદાતા વિચેતનઃ | (સુ. ક. અ. ૧) |
इङ्गितज्ञो मनुष्याणां वाक्चेष्टामुखवैकृतैः | जानीयाद्विषदातारमेभिर्लिङ्गैश्च बुद्धिमान् ||४|| न ददात्युत्तरं पृष्टो विवक्षुर्मोहमेति च | अपार्थं बहु सङ्कीर्णं भाषते चापि मूढवत् ||५|| हसत्यकस्मात् स्फोटयत्यङ्गुलीर्विलिखेन्महीम् | वेपथुश्चास्य भवति त्रस्तश्चान्योन्यमीक्षते ||६|| विवर्णवक्त्रो ध्यामश्च नखैः किञ्चिच्छिनत्त्यपि | आलभेतासनं दीनं करेण व शिरोरुहम् ||७|| वर्तते विपरीतं च विषदाता विचेतनः | (सु. क. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaviSha-patraviSha-phalaviSha-puShpaviSha-tvaksAraniryAsaviSha-kShIraviSha-dhAtuviShalakShaNam (8-12) · Śloka 12
ઉદ્વેષ્ટનં મૂલવિષૈઃ પ્રલાપો મોહ એવ ચ ||૮|| જૃમ્ભણં વેપનં શ્વાસો મોહઃ પત્રવિષેણ તુ | મુષ્કશોથઃ ફલવિષૈર્દાહોઽન્નદ્વેષ એવ ચ ||૯|| ભવેત્ પુષ્પવિષૈશ્છર્દિરાધ્માનં શ્વાસ એવ ચ | ત્વક્સારનિર્યાસવિષૈરુપયુક્તૈર્ભવન્તિ હિ ||૧૦|| આસ્યદૌર્ગન્ધ્યપારુષ્યશિરોરુક્કફસંસ્રવાઃ | ફેનાગમઃ ક્ષીરવિષૈર્વિડ્ભેદો ગુરુગાત્રતા ||૧૧|| હૃત્પીડનં ધાતુવિષૈર્મૂર્છા દાહશ્ચ તાલુનિ | પ્રાયેણ કાલઘાતીનિ વિષાણ્યેતાનિ નિર્દિશેત્ ||૧૨|| (સુ. ક. અ. ૨) |
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च ||८|| जृम्भणं वेपनं श्वासो मोहः पत्रविषेण तु | मुष्कशोथः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च ||९|| भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं श्वास एव च | त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि ||१०|| आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः | फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुगात्रता ||११|| हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्छा दाहश्च तालुनि | प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् ||१२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaliptashastrahatali~ggam (13-15) · Śloka 15
સદ્યઃક્ષતં પચ્યતે યસ્ય જન્તોઃ સ્રવેદ્રક્તં પચ્યતે ચાપ્યભીક્ષ્ણમ્ | કૃષ્ણીભૂતં ક્લિન્નમત્યર્થપૂતિ ક્ષતાન્માંસં શીર્યતે ચાપિ યસ્ય ||૧૩|| તૃષ્ણા મૂર્છા જ્વરદાહૌ ચ યસ્ય દિગ્ધાહતં તં પુરુષં વ્યવસ્યેત્ | લિઙ્ગાન્યેતાન્યેવ કુર્યાદમિત્રૈર્વ્રણે વિષં યસ્ય દત્તં પ્રમાદાત્ ||૧૪|| સપીતં ગૃહધૂમાભં પુરીષં યોઽતિસાર્યતે | ફેનમુદ્વમતે ચાપિ વિષપીતં તમાદિશેત્ ||૧૫|| (સુ. ક. અ. ૩) |
सद्यःक्षतं पच्यते यस्य जन्तोः स्रवेद्रक्तं पच्यते चाप्यभीक्ष्णम् | कृष्णीभूतं क्लिन्नमत्यर्थपूति क्षतान्मांसं शीर्यते चापि यस्य ||१३|| तृष्णा मूर्छा ज्वरदाहौ च यस्य दिग्धाहतं तं पुरुषं व्यवस्येत् | लिङ्गान्येतान्येव कुर्यादमित्रैर्व्रणे विषं यस्य दत्तं प्रमादात् ||१४|| सपीतं गृहधूमाभं पुरीषं योऽतिसार्यते | फेनमुद्वमते चापि विषपीतं तमादिशेत् ||१५|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogimaNDalirAjilAnAM vAtapittakaphAtmakatvam (16) · Śloka 16
વાતપિત્તકફાત્માનો ભોગિમણ્ડલિરાજિલાઃ | યથાક્રમં સમાખ્યાતા દ્વ્યન્તરા દ્વન્દ્વરૂપિણઃ ||૧૬||
वातपित्तकफात्मानो भोगिमण्डलिराजिलाः | यथाक्रमं समाख्याता द्व्यन्तरा द्वन्द्वरूपिणः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhogiprabhRutibhiH kRutadaMsheShu vAtAdInAM li~ggam (17-18) · Śloka 18
દંશો ભોગિકૃતઃ કૃષ્ણઃ સર્વવાતવિકારકૃત્ | પીતો મણ્ડલિજઃ શોથો મૃદુઃ પિત્તવિકારવાન્ ||૧૭|| રાજિલોત્થો ભવેદ્દંશઃ સ્થિરશોથશ્ચ પિચ્છિલઃ | પાણ્ડુઃ સ્નિગ્ધોઽતિસાન્દ્રસૃક્ સર્વશ્લેષ્મવિકારકૃત્ ||૧૮||
दंशो भोगिकृतः कृष्णः सर्ववातविकारकृत् | पीतो मण्डलिजः शोथो मृदुः पित्तविकारवान् ||१७|| राजिलोत्थो भवेद्दंशः स्थिरशोथश्च पिच्छिलः | पाण्डुः स्निग्धोऽतिसान्द्रसृक् सर्वश्लेष्मविकारकृत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTadeshAdidaShTasyAsAdhyatvam (19) · Śloka 19
અશ્વત્થદેવાયતનશ્મશાનવલ્મીકસન્ધ્યાસુ ચતુષ્પથેષુ | યામ્યે ચ દષ્ટાઃ પરિવર્જનીયા ઋક્ષે સિરામર્મસુ યે ચ દષ્ટાઃ ||૧૯|| (સુ. ક. અ. ૩) |
अश्वत्थदेवायतनश्मशानवल्मीकसन्ध्यासु चतुष्पथेषु | याम्ये च दष्टाः परिवर्जनीया ऋक्षे सिरामर्मसु ये च दष्टाः ||१९|| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaraviShasyAshughAtitvam, uShNe viShasya dviguNaprabhAvaM ca (20) · Śloka 20
દર્વીકરાણાં વિષમાશુઘાતિ સર્વાણિ ચોષ્ણે દ્વિગુણીભવન્તિ |૨૦| (સુ. ક. અ. ૩) |
दर्वीकराणां विषमाशुघाति सर्वाणि चोष्णे द्विगुणीभवन्ति |२०| (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsvapi viShasyAshughAtitvam (20) · Śloka 20
અજીર્ણપિત્તાતપપીડિતેષુ બાલેષુ વૃદ્ધેષુ બુભુક્ષિતેષુ ||૨૦|| ક્ષીણક્ષતે મેહિનિ કુષ્ઠયુક્તે રૂક્ષેઽબલે ગર્ભવતીષુ ચાપિ | (સુ. ક. અ. ૩) |
अजीर्णपित्तातपपीडितेषु बालेषु वृद्धेषु बुभुक्षितेषु ||२०|| क्षीणक्षते मेहिनि कुष्ठयुक्ते रूक्षेऽबले गर्भवतीषु चापि | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAvasthAsu viShasyAsAdhyatvam (21-24) · Śloka 24
શસ્ત્રક્ષતે યસ્ય ન રક્તમેતિ રાજ્યો લતાભિશ્ચ ન સમ્ભવન્તિ ||૨૧|| શીતાભિરદ્ભિશ્ચ ન રોમહર્ષો વિષાભિભૂતં પરિવર્જયેત્તમ્ | જિહ્મં મુખં યસ્ય ચ કેશશાતો નાસાવસાદશ્ચ સકણ્ઠભઙ્ગઃ ||૨૨|| કૃષ્ણઃ સરક્તઃ શ્વયથુશ્ચ દંશે હન્વોઃ સ્થિરત્વં ચ વિવર્જનીયઃ | વર્તિર્ઘના યસ્ય નિરેતિ વક્ત્રાદ્રક્તં સ્રવેદૂર્ધ્વમધશ્ચ યસ્ય ||૨૩|| દંષ્ટ્રાનિપાતાશ્ચતુરશ્ચ યસ્ય તં ચાપિ વૈદ્યઃ પરિવર્જયેચ્ચ | ઉન્મત્તમત્યર્થમુપદ્રુતં વા હીનસ્વરં વાઽપ્યથ વા વિવર્ણમ્ ||૨૪|| સારિષ્ટમત્યર્થમવેગિનં ચ જ્ઞાત્વા નરં કર્મ ન તત્ર કુર્યાત્ | (સુ. ક. અ. ૩) |
शस्त्रक्षते यस्य न रक्तमेति राज्यो लताभिश्च न सम्भवन्ति ||२१|| शीताभिरद्भिश्च न रोमहर्षो विषाभिभूतं परिवर्जयेत्तम् | जिह्मं मुखं यस्य च केशशातो नासावसादश्च सकण्ठभङ्गः ||२२|| कृष्णः सरक्तः श्वयथुश्च दंशे हन्वोः स्थिरत्वं च विवर्जनीयः | वर्तिर्घना यस्य निरेति वक्त्राद्रक्तं स्रवेदूर्ध्वमधश्च यस्य ||२३|| दंष्ट्रानिपाताश्चतुरश्च यस्य तं चापि वैद्यः परिवर्जयेच्च | उन्मत्तमत्यर्थमुपद्रुतं वा हीनस्वरं वाऽप्यथ वा विवर्णम् ||२४|| सारिष्टमत्यर्थमवेगिनं च ज्ञात्वा नरं कर्म न तत्र कुर्यात् | (सु. क. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraja~ggamaviShANAM jIrNatvAdibhirvisheShairdUShIviShatvam (25) · Śloka 25
જીર્ણં વિષઘ્નૌષધિભિર્હતં વા દાવાગ્નિવાતાતપશોષિતં વા ||૨૫|| સ્વભાવતો વા ગુણવિપ્રહીનં વિષં હિ દૂષીવિષતામુપૈતિ | (સુ. ક. અ. ૨) |
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNahInatAyAH kAryeNa darshanam (26-27) · Śloka 27
વીર્યાલ્પભાવાન્ન નિપાતયેત્તત્ કફાન્વિતં વર્ષગણાનુબન્ધિ ||૨૬|| તેનાર્દિતો ભિન્નપુરીષવર્ણો વૈગન્ધ્યવૈરસ્યયુતઃ પિપાસી | મૂર્છાં ભ્રમં ગદ્ગદવાગ્વમિં ચ વિચેષ્ટમાનોઽરતિમાપ્નુયાદ્વા ||૨૭|| (સુ. ક. અ. ૨) |
वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफान्वितं वर्षगणानुबन्धि ||२६|| तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो वैगन्ध्यवैरस्ययुतः पिपासी | मूर्छां भ्रमं गद्गदवाग्वमिं च विचेष्टमानोऽरतिमाप्नुयाद्वा ||२७|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya sthAnavisheSheNa vishiShTali~ggam (28) · Śloka 28
આમાશયસ્થે કફવાતરોગી પક્વાશયસ્થેઽનિલપિત્તરોગી | ભવેત્ સમુદ્ધ્વસ્તશિરોરુહાઙ્ગો વિલૂનપક્ષસ્તુ યથા વિહઙ્ગઃ ||૨૮|| (સુ. ક. અ. ૨) |
आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेत् समुद्ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdidhAtugatadUShIviShalakShaNam (29) · Śloka 29
સ્થિતં રસાદિષ્વથવા યથોક્તાન્ કરોતિ ધાતુપ્રભવાન્ વિકારાન્ | કોપં ચ શીતાનિલદુર્દિનેષુ યાત્યાશુ પૂર્વં શૃણુ તસ્ય રૂપમ્ ||૨૯|| (સુ. ક. અ. ૨) |
स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु पूर्वं शृणु तस्य रूपम् ||२९|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShakopapUrvarUpaM, rUpaM ca (30-31) · Śloka 31
નિદ્રાગુરુત્વં ચ વિજૃમ્ભણં ચ વિશ્લેષહર્ષાવથવાઽઙ્ગમર્દમ્ | તતઃ કરોત્યન્નમદાવિપાકાવરોચકં મણ્ડલકોઠજન્મ ||૩૦|| માંસક્ષયં પાદકરપ્રશોથં મૂર્છાં તથા છર્દિમથાતિસારમ્ | દૂષીવિષં શ્વાસતૃષાજ્વરાંશ્ચ કુર્યાત્ પ્રવૃદ્ધિં જઠરસ્ય ચાપિ ||૩૧|| (સુ. ક. અ. ૨) |
निद्रागुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दम् | ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठजन्म ||३०|| मांसक्षयं पादकरप्रशोथं मूर्छां तथा छर्दिमथातिसारम् | दूषीविषं श्वासतृषाज्वरांश्च कुर्यात् प्रवृद्धिं जठरस्य चापि ||३१|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasya nAnAvikArakAritvam (32) · Śloka 32
ઉન્માદમન્યજ્જનયેત્તથાઽન્યદાનાહમન્યત્ ક્ષપયેચ્ચ શુક્રમ્ | ગાદ્ગદ્યમન્યજ્જનયેચ્ચ કુષ્ઠં તાંસ્તાન્ વિકારાંશ્ચ બહુપ્રકારાન્ ||૩૨|| (સુ. ક. અ. ૨) |
उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकारांश्च बहुप्रकारान् ||३२|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNe dUShIviShaniruktiH, dUShIviShasya sAdhyAsAdhyavicArashca (33-34) · Śloka 34
દૂષિતં દેશકાલાન્નદિવાસ્વપ્નૈરભીક્ષ્ણશઃ | યસ્માત્ સન્દૂષયેદ્ધાતૂન્ તસ્માદ્દૂષીવિષં સ્મૃતમ્ ||૩૩|| સાધ્યમાત્મવતઃ સદ્યો યાપ્યં સંવત્સરોત્થિતમ્ | દૂષીવિષમસાધ્યં સ્યાત્ ક્ષીણસ્યાહિતસેવિનઃ ||૩૪|| (સુ. ક. અ. ૨) |
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्मात् सन्दूषयेद्धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३|| साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं स्यात् क्षीणस्याहितसेविनः ||३४|| (सु. क. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garalakShaNam (35-37) · Śloka 37
સૌભાગ્યાર્થં સ્ત્રિયઃ સ્વેદં રજો નાનાઙ્ગજાન્ મલાન્ | શત્રુપ્રયુક્તાંશ્ચ ગરાન્ પ્રયચ્છન્ત્યન્નમિશ્રિતાન્ ||૩૫|| તૈઃ સ્યાત્ પાણ્ડુઃ કૃશોઽલ્પાગ્નિર્ગરશ્ચાસ્યોપજાયતે | મર્મપ્રધમનાધ્માનં હસ્તયોઃ શોથલક્ષણમ્ ||૩૬|| જઠરં ગ્રહણીદોષો યક્ષ્મા ગુલ્મઃ ક્ષયો જ્વરઃ | એવંવિધસ્ય ચાન્યસ્ય વ્યાધેર્લિઙ્ગાનિ દર્શયેત્ ||૩૭||
सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदं रजो नानाङ्गजान् मलान् | शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान् प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान् ||३५|| तैः स्यात् पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरश्चास्योपजायते | मर्मप्रधमनाध्मानं हस्तयोः शोथलक्षणम् ||३६|| जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मा गुल्मः क्षयो ज्वरः | एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAyA utpattirniruktishca (38) · Śloka 38
યસ્માલ્લૂનં તૃણં પ્રાપ્તા મુનેઃ પ્રસ્વેદબિન્દવઃ | તસ્માલ્લૂતાસ્તુ ભાષ્યન્તે સઙ્ખ્યયા તાશ્ચ ષોડશ ||૩૮|| (સુ. ક. અ. ૮) |
यस्माल्लूनं तृणं प्राप्ता मुनेः प्रस्वेदबिन्दवः | तस्माल्लूतास्तु भाष्यन्ते सङ्ख्यया ताश्च षोडश ||३८|| (सु. क. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lUtAnAM sAmAnyalakShaNam (39-40) · Śloka 42
તાભિર્દષ્ટે દંશકોથઃ પ્રવૃત્તિઃ ક્ષતજસ્ય ચ | જ્વરો દાહોઽતિસારશ્ચ ગદાઃ સ્યુશ્ચ ત્રિદોષજાઃ ||૩૯|| પિડકા વિવિધાકારા મણ્ડલાનિ મહાન્તિ ચ | શોથા મહાન્તો મૃદવો રક્તાઃ શ્યાવાશ્ચલાસ્તથા ||૪૦|| સામાન્યં સર્વલૂતાનામેતદ્દંશસ્ય લક્ષણમ્ | (સુ. ક. અ. ૮) |૪૨|
ताभिर्दष्टे दंशकोथः प्रवृत्तिः क्षतजस्य च | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च गदाः स्युश्च त्रिदोषजाः ||३९|| पिडका विविधाकारा मण्डलानि महान्ति च | शोथा महान्तो मृदवो रक्ताः श्यावाश्चलास्तथा ||४०|| सामान्यं सर्वलूतानामेतद्दंशस्य लक्षणम् | (सु. क. अ. ८) |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShANAM lUtAnAM lakShaNam (41-42) · Śloka 42
દંશમધ્યે તુ યત્ કૃષ્ણં શ્યાવં વા જાલકાચિતમ્ ||૪૧|| ઊર્ધ્વાકૃતિ ભૃશં પાકં ક્લેદશોથજ્વરાન્વિતમ્ | દૂષીવિષાભિર્લૂતાભિસ્તદ્દષ્ટમિતિ નિર્દિશેત્ ||૪૨|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
दंशमध्ये तु यत् कृष्णं श्यावं वा जालकाचितम् ||४१|| ऊर्ध्वाकृति भृशं पाकं क्लेदशोथज्वरान्वितम् | दूषीविषाभिर्लूताभिस्तद्दष्टमिति निर्दिशेत् ||४२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalUtAnAM lakShaNam (43) · Śloka 43
, શોથાઃ શ્વેતાઃ સિતા રક્તાઃ પીતા વા પિડકા જ્વરઃ | પ્રાણાન્તિકાશ્ચ જાયન્તે શ્વાસહિક્કાશિરોગ્રહાઃ ||૪૩|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
, शोथाः श्वेताः सिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः | प्राणान्तिकाश्च जायन्ते श्वासहिक्काशिरोग्रहाः ||४३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkhudUShIviShalakShaNam (44) · Śloka 44
આદંશાચ્છોણિતં પાણ્ડુમણ્ડલાનિ જ્વરોઽરુચિઃ | લોમહર્ષશ્ચ દાહશ્ચાપ્યાખુદૂષીવિષાર્દિતે ||૪૪|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
आदंशाच्छोणितं पाण्डुमण्डलानि ज्वरोऽरुचिः | लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते ||४४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANaharamUShikalakShaNam (45) · Śloka 45
મૂર્છાઙ્ગશોથવૈવર્ણ્યક્લેદશબ્દાશ્રુતિજ્વરાઃ | શિરોગુરુત્વં લાલાસૃક્છર્દિશ્ચાસાધ્યમૂષિકૈઃ ||૪૫|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
मूर्छाङ्गशोथवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः | शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यमूषिकैः ||४५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukalAsadaShTali~ggam (46) · Śloka 46
કાર્ષ્ણ્યં શ્યાવત્વમથવા નાનાવર્ણત્વમેવ વા | મોહોઽથ વર્ચસો ભેદો દષ્ટે સ્યાત્ કૃકલાસકૈઃ ||૪૬|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
कार्ष्ण्यं श्यावत्वमथवा नानावर्णत्वमेव वा | मोहोऽथ वर्चसो भेदो दष्टे स्यात् कृकलासकैः ||४६|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRushcikadaShTali~ggamasAdhyalakShaNaM ca (47-48) · Śloka 48
દહત્યગ્નિરિવાદૌ ચ ભિનત્તીવોર્ધ્વમાશુ ચ | વૃશ્ચિકસ્ય વિષં યાતિ દંશે પશ્ચાત્તુ તિષ્ઠતિ ||૪૭|| દષ્ટોઽસાધ્યશ્ચ હૃદ્ઘ્રાણરસનોપહતો નરઃ | માંસૈઃ પતદ્ભિરત્યર્થં વેદનાર્તો જહાત્યસૂન્ ||૪૮|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
दहत्यग्निरिवादौ च भिनत्तीवोर्ध्वमाशु च | वृश्चिकस्य विषं याति दंशे पश्चात्तु तिष्ठति ||४७|| दष्टोऽसाध्यश्च हृद्घ्राणरसनोपहतो नरः | मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्तो जहात्यसून् ||४८|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNabhadaShTali~ggam (49) · Śloka 49
વિસર્પઃ શ્વયથુઃ શૂલં જ્વરશ્છર્દિરથાપિ ચ | લક્ષણં કણભૈર્દષ્ટે દંશશ્ચૈવાવસીદતિ ||૪૯|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि च | लक्षणं कणभैर्दष्टे दंशश्चैवावसीदति ||४९|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ucciTi~ggadaShTalakShaNam (50) · Śloka 50
હૃષ્ટલોમોચ્ચિટિઙ્ગેન સ્તબ્ધલિઙ્ગો ભૃશાર્તિમાન્ | દષ્ટઃ શીતોદકેનેવ સિક્તાન્યઙ્ગાનિ મન્યતે ||૫૦|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
हृष्टलोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्तिमान् | दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते ||५०|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDUkadaShTalakShaNaM, saviShamatsyadaShTalakShaNaM, saviShajalaukAdaShTali~ggaM ca (51-52) · Śloka 52
એકદંષ્ટ્રાર્દિતઃ શૂનઃ સરુજઃ પીતકઃ સતૃટ્ | છર્દિર્નિદ્રા ચ સવિષૈર્મણ્ડૂકૈર્દષ્ટલક્ષણમ્ ||૫૧|| મત્સ્યાસ્તુ સવિષાઃ કુર્યુર્દાહં શોથં રુજં તથા | કણ્ડૂં શોથં જ્વરં મૂર્છાં સવિષાસ્તુ જલૌકસઃ ||૫૨|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
एकदंष्ट्रार्दितः शूनः सरुजः पीतकः सतृट् | छर्दिर्निद्रा च सविषैर्मण्डूकैर्दष्टलक्षणम् ||५१|| मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहं शोथं रुजं तथा | कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्छां सविषास्तु जलौकसः ||५२|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRuhagodhikAdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
વિદાહં શ્વયથું તોદં સ્વેદં ચ ગૃહગોધિકા |૫૩| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
विदाहं श्वयथुं तोदं स्वेदं च गृहगोधिका |५३| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatapadIdaShTali~ggam (53) · Śloka 53
દંશે સ્વેદં રુજં દાહં કુર્યાચ્છતપદીવિષમ્ ||૫૩|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम् ||५३|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mashakadaShTalakShaNam (54) · Śloka 54
કણ્ડૂમાન્ મશકૈરીષચ્છોથઃ સ્માન્મન્દવેદનઃ | અસાધ્યકીટસદૃશમસાધ્યં મશકક્ષતમ્ ||૫૪|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
कण्डूमान् मशकैरीषच्छोथः स्मान्मन्दवेदनः | असाध्यकीटसदृशमसाध्यं मशकक्षतम् ||५४|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana makShikAdaShTali~ggam (55) · Śloka 55
સદ્યઃપ્રસ્રાવિણી શ્યાવા દાહમૂર્છાજ્વરાન્વિતા | પિડકા મક્ષિકાદંશે તાસાં તુ સ્થગિકાઽસુહૃત્ ||૫૫|| (ચ. ચિ. અ. ૨૩) |
सद्यःप्रस्राविणी श्यावा दाहमूर्छाज्वरान्विता | पिडका मक्षिकादंशे तासां तु स्थगिकाऽसुहृत् ||५५|| (च. चि. अ. २३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catuShpadbhirdvipadbhishca kRutanakhadantaviShalakShaNam (56) · Śloka 56
ચતુષ્પદ્ભિર્દ્વિપદ્ભિશ્ચ નખદન્તવિષં ચ યત્ | શૂયતે પચ્યતે વાઽપિ સ્રવતિ જ્વરયત્યપિ ||૫૬||
चतुष्पद्भिर्द्विपद्भिश्च नखदन्तविषं च यत् | शूयते पच्यते वाऽपि स्रवति ज्वरयत्यपि ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShojjhitalakShaNam (57-60) · Śloka 60
શ્વશૃગાલતરક્ષ્વર્ક્ષવ્યાઘ્રાદીનાં યદાઽનિલઃ | શ્લેષ્મપ્રદુષ્ટો મુષ્ણાતિ સઞ્જ્ઞાં સઞ્જ્ઞાવહાશ્રિતઃ ||૫૭|| તદા પ્રસ્રસ્તલાઙ્ગૂલહનુસ્કન્ધોઽતિલાલવાન્ | અવ્યક્તબધિરાન્ધશ્ચ સોઽન્યોન્યમભિધાવતિ ||૫૮|| પ્રમૂઢોઽન્યતમસ્ત્વેષાં ખાદન્ વિપરિધાવતિ | તેનોન્મત્તેન દષ્ટસ્ય દંષ્ટ્રિણા સવિષેણ તુ ||૫૯|| સુપ્તતા જાયતે દંશે કૃષ્ણં ચાતિસ્રવત્યસૃક્ | દિગ્ધવિદ્ધસ્ય લિઙ્ગેન પ્રાયશશ્ચોપલક્ષિતઃ ||૬૦||
श्वशृगालतरक्ष्वर्क्षव्याघ्रादीनां यदाऽनिलः | श्लेष्मप्रदुष्टो मुष्णाति सञ्ज्ञां सञ्ज्ञावहाश्रितः ||५७|| तदा प्रस्रस्तलाङ्गूलहनुस्कन्धोऽतिलालवान् | अव्यक्तबधिरान्धश्च सोऽन्योन्यमभिधावति ||५८|| प्रमूढोऽन्यतमस्त्वेषां खादन् विपरिधावति | तेनोन्मत्तेन दष्टस्य दंष्ट्रिणा सविषेण तु ||५९|| सुप्तता जायते दंशे कृष्णं चातिस्रवत्यसृक् | दिग्धविद्धस्य लिङ्गेन प्रायशश्चोपलक्षितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalatrAsalakShaNaM, sAdhyAsAdhyalakShaNaM ca (61-64) · Śloka 64
યેન ચાપિ ભવેદ્દષ્ટસ્તસ્ય ચેષ્ટાં રુતં નરઃ | બહુશઃ પ્રતિકુર્વાણઃ ક્રિયાહીનો વિપશ્યતિ ||૬૧|| દંષ્ટ્રિણા યેન દષ્ટશ્ચ તદ્રૂપં યસ્તુ પશ્યતિ | અપ્સુ ચાદર્શબિમ્બે વા તસ્ય તદ્રિષ્ટમાદિશેત્ ||૬૨|| ત્રસ્યત્યકસ્માદ્યોઽભીક્ષ્ણં દૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વાઽપિ વા જલમ્ | જલત્રાસં તુ તં વિદ્યાદ્રિષ્ટં તદપિ કીર્તિતમ્ ||૬૩|| અદષ્ટો વા જલત્રાસી ન કથઞ્ચન સિદ્ધ્યતિ | પ્રસુપ્તો વોત્થિતો વાઽપિ સ્વસ્થસ્ત્રસ્તો ન સિદ્ધ્યતિ ||૬૪|| (સુ. ક. અ. ૭) |
येन चापि भवेद्दष्टस्तस्य चेष्टां रुतं नरः | बहुशः प्रतिकुर्वाणः क्रियाहीनो विपश्यति ||६१|| दंष्ट्रिणा येन दष्टश्च तद्रूपं यस्तु पश्यति | अप्सु चादर्शबिम्बे वा तस्य तद्रिष्टमादिशेत् ||६२|| त्रस्यत्यकस्माद्योऽभीक्ष्णं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाऽपि वा जलम् | जलत्रासं तु तं विद्याद्रिष्टं तदपि कीर्तितम् ||६३|| अदष्टो वा जलत्रासी न कथञ्चन सिद्ध्यति | प्रसुप्तो वोत्थितो वाऽपि स्वस्थस्त्रस्तो न सिद्ध्यति ||६४|| (सु. क. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviShakShaNam (65) · Śloka 65
પ્રશાન્તદોષં પ્રકૃતિસ્થધાતુમન્નાભિકામં સમમૂત્રવિટ્કમ્ | પ્રસન્નવર્ણેન્દ્રિયચિત્તચેષ્ટં વૈદ્યોઽવગચ્છેદવિષં મનુષ્યમ્ ||૬૫|| (સુ. ક. અ. ૬) |
प्रशान्तदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकामं सममूत्रविट्कम् | प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम् ||६५|| (सु. क. अ. ६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 69
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને વિષનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૬૯||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विषनिदानं समाप्तम् ||६९||
🔊 Audio coming soon