અથ વ્રણશોથનિદાનમ્ | એકદેશોત્થિતઃ શોથો વ્રણાનાં પૂર્વલક્ષણમ્ | ષડ્વિધઃ સ્યાત્ પૃથક્સર્વરક્તાગન્તુનિમિત્તજઃ ||૧|| શોથાઃ ષડેતે વિજ્ઞેયાઃ પ્રાગુક્તૈઃ શોથલક્ષણૈઃ | વિશેષઃ કથ્યતે ચૈષાં પક્વાપક્વાદિનિશ્ચયે ||૨||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् | एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् | षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१|| शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः | विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
મધુકોશ વ્યાખ્યા (વિજયરક્ષિત, શ્રીકણ્ઠદત્ત કૃત)
પ્રાયેણ ચિકિત્સાસાધર્મ્યાદ્ ભાવિવ્રણત્વસમ્બન્ધતુલ્યત્વાચ્ચ વ્રણશોથનિદાનમાહ– એકદેશોત્થિત ઇત્યાદિ| ષડ્વિધ ઇતિ સઙ્ખ્યાકથનં દ્વન્દ્વજનિષેધાર્થમ્| પ્રાગુક્તૈરિતિ આમપક્વૈષણીયોક્તૈઃ; તત્ર હિ “વાતશ્વયથુરરુણઃ કૃષ્ણો વા પરુષો મૃદુરનવસ્થિતઃ” (સુ. સૂ. અ. ૧૭) ઇત્યાદિના ષટ્શોથલક્ષણાન્યુક્તાનિ| વિશેષઃ કથ્યતે ચૈષામિતિ તત્રાનુક્તો વિશેષઃ કથ્યત ઇત્યર્થઃ| પક્વાપક્વાદિનિશ્ચય ઇતિ અત્રાદિશબ્દેન પચ્યમાનસ્ય પરિગ્રહઃ||૧-૨||
આતઙ્કદર્પણ વ્યાખ્યા (વાચસ્પતિ વૈદ્ય કૃત)
વ્રણચિકિત્સાસામાન્યાદ્ભાવિવ્રણત્વસમ્બન્ધતુલ્યત્વાચ્ચ વ્રણશોથનિદાનારમ્ભઃ| તેષાં પ્રાગ્રૂપેણ સઙ્ખ્યામાહ– એકેત્યાદિ| એકદેશે શોથઃ એતદ્વ્રણપૂર્વરૂપં; સ ચ ષડ્વિધઃ– ત્રિભિર્દોષૈસ્ત્રયઃ, સન્નિપાતેનૈકઃ, રક્તેનૈકઃ, અન્ય આગન્તુકઃ અભિઘાતજઃ, એવં ષટ્, ષડ્વિધ ઇતિ સઙ્ખ્યાકથનં દ્વન્દ્વજનિષેધાર્થમ્| તેષાં લક્ષણનિર્દેશં દર્શયન્નાહ– શોથા ઇતિ| પ્રાગુક્તૈરિતિ| શોથનિદાનોક્તૈશ્ચ, ‘રસસ્તનુત્વક્પરુષારુણાદિકૈઃ’ ઇત્યાદિ| સામ્પ્રતં પક્વાપક્વાદિનિશ્ચય ઇત્યત્રાદિશબ્દેન પચ્યમાનાવસ્થાયાઃ ગ્રહણમ્||૧-૨||