Adhikarana vraNashothasya vishiShTalakShaNam (1-2) · Śloka 2
അഥ വ്രണശോഥനിദാനമ് |
ഏകദേശോത്ഥിതഃ ശോഥോ വ്രണാനാം പൂര്വലക്ഷണമ് |
ഷഡ്വിധഃ സ്യാത് പൃഥക്സര്വരക്താഗന്തുനിമിത്തജഃ ||൧||
ശോഥാഃ ഷഡേതേ വിജ്ഞേയാഃ പ്രാഗുക്തൈഃ ശോഥലക്ഷണൈഃ |
വിശേഷഃ കഥ്യതേ ചൈഷാം പക്വാപക്വാദിനിശ്ചയേ ||൨||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् |
एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् |
षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१||
शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः |
विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
Adhikarana vraNashothasya vAtajAdibhedena visheShalakShaNam (3) · Śloka 3
വിഷമം പച്യതേ വാതാത് പിത്തോത്ഥശ്ചാചിരാച്ചിരമ് |
കഫജഃ പിത്തവച്ഛോഥോ രക്താഗന്തുസമുദ്ഭവഃ ||൩||
View original
विषमं पच्यते वातात् पित्तोत्थश्चाचिराच्चिरम् |
कफजः पित्तवच्छोथो रक्तागन्तुसमुद्भवः ||३||
Adhikarana vraNashothasyAmalakShaNam (4) · Śloka 4
മന്ദോഷ്മതാऽല്പശോഥത്വം കാഠിന്യം ത്വക്സവര്ണതാ |
മന്ദവേദനതാ ചൈതച്ഛോഥാനാമാമലക്ഷണമ് ||൪||
View original
मन्दोष्मताऽल्पशोथत्वं काठिन्यं त्वक्सवर्णता |
मन्दवेदनता चैतच्छोथानामामलक्षणम् ||४||
Adhikarana pacyamAnavraNashothalakShaNam (5-8) · Śloka 8
ദഹ്യതേ ദഹനേനേവ ക്ഷാരേണേവ ച പച്യതേ |
പിപീലികാഗണേനേവ ദശ്യതേ ഛിദ്യതേ തഥാ ||൫||
ഭിദ്യതേ ചൈവ ശസ്ത്രേണ ദണ്ഡേനേവ ച താഡ്യതേ |
പീഡ്യതേ പാണിനേവാന്തഃ സൂചീഭിരിവ തുദ്യതേ ||൬||
സോഷാചോഷോ വിവര്ണഃ സ്യാദങ്ഗുല്യേവാവഘട്യതേ |
ആസനേ ശയനേ സ്ഥാനേ ശാന്തിം വൃശ്ചികവിദ്ധവത് ||൭||
ന ഗച്ഛേദാതതഃ ശോഥോ ഭവേദാധ്മാതബസ്തിവത് |
ജ്വരസ്തൃഷ്ണാऽരുചിശ്ചൈവ പച്യമാനസ്യ ലക്ഷണമ് ||൮||
View original
दह्यते दहनेनेव क्षारेणेव च पच्यते |
पिपीलिकागणेनेव दश्यते छिद्यते तथा ||५||
भिद्यते चैव शस्त्रेण दण्डेनेव च ताड्यते |
पीड्यते पाणिनेवान्तः सूचीभिरिव तुद्यते ||६||
सोषाचोषो विवर्णः स्यादङ्गुल्येवावघट्यते |
आसने शयने स्थाने शान्तिं वृश्चिकविद्धवत् ||७||
न गच्छेदाततः शोथो भवेदाध्मातबस्तिवत् |
ज्वरस्तृष्णाऽरुचिश्चैव पच्यमानस्य लक्षणम् ||८||
Adhikarana pakvavraNashothalakShaNam (9-11) · Śloka 11
വേദനോപശമഃ ശോഥോऽലോഹിതോऽല്പോ ന ചോന്നതഃ |
പ്രാദുര്ഭാവോ വലീനാം ച തോദഃ കണ്ഡൂര്മുഹുര്മുഹുഃ ||൯||
ഉപദ്രവാണാം പ്രശമോ നിമ്നതാ സ്ഫുടനം ത്വചാമ് |
ബസ്താവിവാമ്ബുസഞ്ചാരഃ സ്യാച്ഛോഥേऽങ്ഗുലിപീഡിതേ ||൧൦||
പൂയസ്യ പീഡയത്യേകമന്തമന്തേ ച പീഡീതേ |
ഭക്താകാങ്ക്ഷാ ഭവേച്ചൈതച്ഛോഥാനാം പക്വലക്ഷണമ് ||൧൧||
View original
वेदनोपशमः शोथोऽलोहितोऽल्पो न चोन्नतः |
प्रादुर्भावो वलीनां च तोदः कण्डूर्मुहुर्मुहुः ||९||
उपद्रवाणां प्रशमो निम्नता स्फुटनं त्वचाम् |
बस्ताविवाम्बुसञ्चारः स्याच्छोथेऽङ्गुलिपीडिते ||१०||
पूयस्य पीडयत्येकमन्तमन्ते च पीडीते |
भक्ताकाङ्क्षा भवेच्चैतच्छोथानां पक्वलक्षणम् ||११||
Adhikarana ekadoShArabdhe~api shothe pAkakAle sarvadoShasambandhaH (12) · Śloka 12
നര്തേऽനിലാദ്രുങ്ന വിനാ ച പിത്തം പാകഃ കഫം ചാപി വിനാ ന പൂയഃ |
തസ്മാദ്ധി സര്വേ പരിപാകകാലേ പചന്തി ശോഥാംസ്ത്രയ ഏവ ദോഷാഃ ||൧൨||
(സു. സൂ. അ. ൧൭) |
View original
नर्तेऽनिलाद्रुङ्न विना च पित्तं पाकः कफं चापि विना न पूयः |
तस्माद्धि सर्वे परिपाककाले पचन्ति शोथांस्त्रय एव दोषाः ||१२||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana aviniHsRutasya pUyasya vikArAntarakartRutvam (13-14) · Śloka 14
കാലാന്തരേണാഭ്യുദിതം തു പിത്തം കൃത്വാ വശേ വാതകഫൌ പ്രസഹ്യ |
പചത്യതഃ ശോണിതമേഷ പാകോ മതഃ പരേഷാം വിദുഷാം ദ്വിതീയഃ ||൧൩||
കക്ഷം സമാസാദ്യ യഥൈവ വഹ്നിര്വായ്വീരിതഃ സന്ദഹതി പ്രസഹ്യ |
തഥൈവ പൂയോ ഹ്യവിനിഃസൃതോ ഹി മാംസം സിരാഃ സ്നായു ച ഖാദതീഹ ||൧൪||
(സു. സൂ. അ. ൧൭) |
View original
कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य |
पचत्यतः शोणितमेष पाको मतः परेषां विदुषां द्वितीयः ||१३||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य |
तथैव पूयो ह्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१४||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana AmashothaM chedayataH pakvaM copekShato vaidyasya nindA (15-16) · Śloka 16
ആമം വിദഹ്യമാനം ച സമ്യക് പക്വം ച യോ ഭിഷക് |
ജാനീയാത് സ ഭവേദ്വൈദ്യഃ ശേഷാസ്തസ്കരവൃത്തയഃ ||൧൫||
യശ്ഛിനത്ത്യാമമജ്ഞാനാദ്യോ വാ പക്വമുപേക്ഷതേ |
ശ്വപചാവിവ മന്തവ്യൌ താവനിശ്ചിതകാരിണൌ ||൧൬||
(സു. സൂ. അ. ൧൭) |
View original
आमं विदह्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् |
जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||१५||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यो वा पक्वमुपेक्षते |
श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१६||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 41
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ വ്രണശോഥനിദാനം സമാപ്തമ് ||൪൧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने व्रणशोथनिदानं समाप्तम् ||४१||