Adhikarana vraNashothasya vishiShTalakShaNam (1-2) · Śloka 2
అథ వ్రణశోథనిదానం |
ఏకదేశోత్థితః శోథో వ్రణానాం పూర్వలక్షణం |
షడ్విధః స్యాత్ పృథక్సర్వరక్తాగంతునిమిత్తజః ||1||
శోథాః షడేతే విజ్ఞేయాః ప్రాగుక్తైః శోథలక్షణైః |
విశేషః కథ్యతే చైషాం పక్వాపక్వాదినిశ్చయే ||2||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् |
एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् |
षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१||
शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः |
विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
Adhikarana vraNashothasya vAtajAdibhedena visheShalakShaNam (3) · Śloka 3
విషమం పచ్యతే వాతాత్ పిత్తోత్థశ్చాచిరాచ్చిరం |
కఫజః పిత్తవచ్ఛోథో రక్తాగంతుసముద్భవః ||3||
View original
विषमं पच्यते वातात् पित्तोत्थश्चाचिराच्चिरम् |
कफजः पित्तवच्छोथो रक्तागन्तुसमुद्भवः ||३||
Adhikarana vraNashothasyAmalakShaNam (4) · Śloka 4
మందోష్మతాऽల్పశోథత్వం కాఠిన్యం త్వక్సవర్ణతా |
మందవేదనతా చైతచ్ఛోథానామామలక్షణం ||4||
View original
मन्दोष्मताऽल्पशोथत्वं काठिन्यं त्वक्सवर्णता |
मन्दवेदनता चैतच्छोथानामामलक्षणम् ||४||
Adhikarana pacyamAnavraNashothalakShaNam (5-8) · Śloka 8
దహ్యతే దహనేనేవ క్షారేణేవ చ పచ్యతే |
పిపీలికాగణేనేవ దశ్యతే ఛిద్యతే తథా ||5||
భిద్యతే చైవ శస్త్రేణ దండేనేవ చ తాడ్యతే |
పీడ్యతే పాణినేవాంతః సూచీభిరివ తుద్యతే ||6||
సోషాచోషో వివర్ణః స్యాదంగుల్యేవావఘట్యతే |
ఆసనే శయనే స్థానే శాంతిం వృశ్చికవిద్ధవత్ ||7||
న గచ్ఛేదాతతః శోథో భవేదాధ్మాతబస్తివత్ |
జ్వరస్తృష్ణాऽరుచిశ్చైవ పచ్యమానస్య లక్షణం ||8||
View original
दह्यते दहनेनेव क्षारेणेव च पच्यते |
पिपीलिकागणेनेव दश्यते छिद्यते तथा ||५||
भिद्यते चैव शस्त्रेण दण्डेनेव च ताड्यते |
पीड्यते पाणिनेवान्तः सूचीभिरिव तुद्यते ||६||
सोषाचोषो विवर्णः स्यादङ्गुल्येवावघट्यते |
आसने शयने स्थाने शान्तिं वृश्चिकविद्धवत् ||७||
न गच्छेदाततः शोथो भवेदाध्मातबस्तिवत् |
ज्वरस्तृष्णाऽरुचिश्चैव पच्यमानस्य लक्षणम् ||८||
Adhikarana pakvavraNashothalakShaNam (9-11) · Śloka 11
వేదనోపశమః శోథోऽలోహితోऽల్పో న చోన్నతః |
ప్రాదుర్భావో వలీనాం చ తోదః కండూర్ముహుర్ముహుః ||9||
ఉపద్రవాణాం ప్రశమో నిమ్నతా స్ఫుటనం త్వచాం |
బస్తావివాంబుసంచారః స్యాచ్ఛోథేऽంగులిపీడితే ||10||
పూయస్య పీడయత్యేకమంతమంతే చ పీడీతే |
భక్తాకాంక్షా భవేచ్చైతచ్ఛోథానాం పక్వలక్షణం ||11||
View original
वेदनोपशमः शोथोऽलोहितोऽल्पो न चोन्नतः |
प्रादुर्भावो वलीनां च तोदः कण्डूर्मुहुर्मुहुः ||९||
उपद्रवाणां प्रशमो निम्नता स्फुटनं त्वचाम् |
बस्ताविवाम्बुसञ्चारः स्याच्छोथेऽङ्गुलिपीडिते ||१०||
पूयस्य पीडयत्येकमन्तमन्ते च पीडीते |
भक्ताकाङ्क्षा भवेच्चैतच्छोथानां पक्वलक्षणम् ||११||
Adhikarana ekadoShArabdhe~api shothe pAkakAle sarvadoShasambandhaH (12) · Śloka 12
నర్తేऽనిలాద్రుఙ్న వినా చ పిత్తం పాకః కఫం చాపి వినా న పూయః |
తస్మాద్ధి సర్వే పరిపాకకాలే పచంతి శోథాంస్త్రయ ఏవ దోషాః ||12||
(సు. సూ. అ. 17) |
View original
नर्तेऽनिलाद्रुङ्न विना च पित्तं पाकः कफं चापि विना न पूयः |
तस्माद्धि सर्वे परिपाककाले पचन्ति शोथांस्त्रय एव दोषाः ||१२||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana aviniHsRutasya pUyasya vikArAntarakartRutvam (13-14) · Śloka 14
కాలాంతరేణాభ్యుదితం తు పిత్తం కృత్వా వశే వాతకఫౌ ప్రసహ్య |
పచత్యతః శోణితమేష పాకో మతః పరేషాం విదుషాం ద్వితీయః ||13||
కక్షం సమాసాద్య యథైవ వహ్నిర్వాయ్వీరితః సందహతి ప్రసహ్య |
తథైవ పూయో హ్యవినిఃసృతో హి మాంసం సిరాః స్నాయు చ ఖాదతీహ ||14||
(సు. సూ. అ. 17) |
View original
कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य |
पचत्यतः शोणितमेष पाको मतः परेषां विदुषां द्वितीयः ||१३||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य |
तथैव पूयो ह्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१४||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana AmashothaM chedayataH pakvaM copekShato vaidyasya nindA (15-16) · Śloka 16
ఆమం విదహ్యమానం చ సమ్యక్ పక్వం చ యో భిషక్ |
జానీయాత్ స భవేద్వైద్యః శేషాస్తస్కరవృత్తయః ||15||
యశ్ఛినత్త్యామమజ్ఞానాద్యో వా పక్వముపేక్షతే |
శ్వపచావివ మంతవ్యౌ తావనిశ్చితకారిణౌ ||16||
(సు. సూ. అ. 17) |
View original
आमं विदह्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् |
जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||१५||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यो वा पक्वमुपेक्षते |
श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१६||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 41
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే వ్రణశోథనిదానం సమాప్తం ||41||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने व्रणशोथनिदानं समाप्तम् ||४१||