Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತಃ ಶೋಫಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಷಡ್ವಿಧೋಽವಯವಸಮುತ್ಥಃ ಶೋಫೋಽಭಿಹಿತೋ ಲಕ್ಷಣತಃ ಪ್ರತೀಕಾರತಶ್ಚ; ಸರ್ವಸರಸ್ತು ಪಞ್ಚವಿಧಃ, ತದ್ಯಥಾ- ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಸನ್ನಿಪಾತವಿಷನಿಮಿತ್ತಃ ||೩||
अथातः शोफानां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| षड्विधोऽवयवसमुत्थः शोफोऽभिहितो लक्षणतः प्रतीकारतश्च; सर्वसरस्तु पञ्चविधः, तद्यथा- वातपित्तश्लेष्मसन्निपातविषनिमित्तः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತತ್ರಾಪತರ್ಪಿತಸ್ಯಾಧ್ವಗಮನಾದತಿಮಾತ್ರಮಭ್ಯವಹರತೋ ವಾ ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಹರಿತಕಶಾಕಲವಣಾನಿ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ವಾಽತಿಮಾತ್ರಮಮ್ಲಮುಪಸೇವಮಾನಸ್ಯ ಮೃತ್ಪಕ್ವಲೋಷ್ಟಕಟಶರ್ಕರಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಸೇವನಾದಜೀರ್ಣಿನೋ ವಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಸೇವನಾದ್ವಿರುದ್ಧಾಹಾರಸೇವನಾತ್ ವಾ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವೋಷ್ಟ್ರರಥಪದಾತಿಸಙ್ಕ್ಷೋಭಣಾದಯೋ ಸಿತಸ್ಯ ದೋಷಾ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಶ್ವಯಥುಮಾಪಾದಯನ್ತ್ಯಖಿಲೇ ಶರೀರೇ ||೪||
तत्रापतर्पितस्याध्वगमनादतिमात्रमभ्यवहरतो वा पिष्टान्नहरितकशाकलवणानि क्षीणस्य वाऽतिमात्रमम्लमुपसेवमानस्य मृत्पक्वलोष्टकटशर्करानूपौदकमांससेवनादजीर्णिनो वा ग्राम्यधर्मसेवनाद्विरुद्धाहारसेवनात् वा हस्त्यश्वोष्ट्ररथपदातिसङ्क्षोभणादयो सितस्य दोषा धातून् प्रदूष्य श्वयथुमापादयन्त्यखिले शरीरे ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
ತತ್ರ ವಾತಶ್ವಯಥುರರುಣಃ ಕೃಷ್ಣೋ ವಾ ಮೃದುರನವಸ್ಥಿತಾಸ್ತೋದಾದಯಶ್ಚಾತ್ರ ವೇದನಾವಿಶೇಷಾಃ; ಪಿತ್ತಶ್ವಯಥುಃ ಪೀತಃ ಸರಕ್ತೋ ವಾ ಮೃದುಃ ಶೀಘ್ರಾನುಸಾರ್ಯೂಷಾದಯಶ್ಚಾತ್ರ ವೇದನಾವಿಶೇಷಾಃ; ಶ್ಲೇಷ್ಮಶ್ವಯಥುಃ ಪಾಣ್ಡುಃ ಶುಕ್ಲೋ ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಠಿನಃ ಶೀತೋ ಮನ್ದಾನುಸಾರೀ, ಕಣ್ಡ್ವಾದಯಶ್ಚಾತ್ರ ವೇದನಾವಿಶೇಷಾಃ; ಸನ್ನಿಪಾತಶ್ವಯಥುಃ ಸರ್ವವರ್ಣವೇದನಃ; ವಿಷನಿಮಿತ್ತಸ್ತು ಗರೋಪಯೋಗಾದ್ದುಷ್ಟತೋಯಸೇವನಾತ್ ಪ್ರಕುಥಿತೋದಕಾವಗಾಹನಾತ್ ಸವಿಷಸತ್ತ್ವದಿಗ್ಧಚೂರ್ಣೇನಾವಚೂರ್ಣನಾದ್ವಾ ಸವಿಷಮೂತ್ರಪುರೀಷಶುಕ್ರಸ್ಪೃಷ್ಟಾನಾಂ ವಾ ತೃಣಕಾಷ್ಠಾದೀನಾಂ ಸಂಸ್ಪರ್ಶನಾತ್, ಸ ತು ಮೃದುಃ ಕ್ಷಿಪ್ರೋತ್ಥಾನೋಽವಲಮ್ಬೀ ಚಲೋಽಚಲೋ ವಾ ದಾಹಪಾಕರಾಗಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಭವತಿ ||೫|| ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ದೋಷಾಃ ಶ್ವಯಥುಮೂರ್ಧ್ವಂ ಹಿ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಾಮಾಶಯಸ್ಥಿತಾಃ | ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಾ ಮಧ್ಯೇ ಚ ವರ್ಚಃಸ್ಥಾನಗತಾಸ್ತ್ವಧಃ ||೬|| ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದೇಹಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಕುರ್ಯುಃ ಸರ್ವಸರಂ ತಥಾ |೭|
तत्र वातश्वयथुररुणः कृष्णो वा मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; पित्तश्वयथुः पीतः सरक्तो वा मृदुः शीघ्रानुसार्यूषादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः शुक्लो वा स्निग्धः कठिनः शीतो मन्दानुसारी, कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; सन्निपातश्वयथुः सर्ववर्णवेदनः; विषनिमित्तस्तु गरोपयोगाद्दुष्टतोयसेवनात् प्रकुथितोदकावगाहनात् सविषसत्त्वदिग्धचूर्णेनावचूर्णनाद्वा सविषमूत्रपुरीषशुक्रस्पृष्टानां वा तृणकाष्ठादीनां संस्पर्शनात्, स तु मृदुः क्षिप्रोत्थानोऽवलम्बी चलोऽचलो वा दाहपाकरागप्रायश्च भवति ||५|| भवन्ति चात्र- दोषाः श्वयथुमूर्ध्वं हि कुर्वन्त्यामाशयस्थिताः | पक्वाशयस्था मध्ये च वर्चःस्थानगतास्त्वधः ||६|| कृत्स्नं देहमनुप्राप्ताः कुर्युः सर्वसरं तथा |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-9) · Śloka 9
ಶ್ವಯಥುರ್ಮಧ್ಯದೇಶೇ ಯಃ ಸ ಕಷ್ಟಃ ಸರ್ವಗಶ್ಚ ಯಃ ||೭|| ಅರ್ಧಾಙ್ಗೇಽರಿಷ್ಟಭೂತಶ್ಚ ಯಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಪರಿಸರ್ಪತಿ | ಶ್ವಾಸಃ ಪಿಪಾಸಾ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಜ್ವರಶ್ಚ್ಛರ್ದಿರರೋಚಕಃ ||೮|| ಹಿಕ್ಕಾತೀಸಾರಕಾಸಾಶ್ಚ ಶೂನಂ ಸಙ್ಕ್ಷಪಯನ್ತಿ ಹಿ | ಸಾಮಾನ್ಯತೋ ವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭೇಷಜಮ್ ||೯||
श्वयथुर्मध्यदेशे यः स कष्टः सर्वगश्च यः ||७|| अर्धाङ्गेऽरिष्टभूतश्च यश्चोर्ध्वं परिसर्पति | श्वासः पिपासा दौर्बल्यं ज्वरश्च्छर्दिररोचकः ||८|| हिक्कातीसारकासाश्च शूनं सङ्क्षपयन्ति हि | सामान्यतो विशेषाच्च तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10-11) · Śloka 11
ಶೋಫಿನಃ ಸರ್ವ ಏವ ಪರಿಹರೇಯುರಮ್ಲಲವಣದಧಿಗುಡವಸಾಪಯಸ್ತೈಲಘೃತಪಿಷ್ಟಮಯಗುರೂಣಿ ||೧೦|| ತತ್ರ ವಾತಶ್ವಯಥೌ ತ್ರೈವೃತಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾ ಮಾಸಮರ್ಧಮಾಸಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್, ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಕಷಾಯಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತಶ್ವಯಥೌ, ಆರಗ್ವಧಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಶ್ವಯಥೌ, ಸನ್ನಿಪಾತಶ್ವಯಥೌ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಪಾತ್ರಂ ದ್ವಾದಶಭಿರಮ್ಲಪಾತ್ರೈಃ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಜ್ಯ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ಪಾಯಯೇತ್, ವಿಷನಿಮಿತ್ತೇಷು ಕಲ್ಪೇಷು ಪ್ರತೀಕಾರಃ ||೧೧||
शोफिनः सर्व एव परिहरेयुरम्ललवणदधिगुडवसापयस्तैलघृतपिष्टमयगुरूणि ||१०|| तत्र वातश्वयथौ त्रैवृतमेरण्डतैलं वा मासमर्धमासं वा पाययेत्, न्यग्रोधादिककषायसिद्धं सर्पिः पित्तश्वयथौ, आरग्वधादिसिद्धं सर्पिः श्लेष्मश्वयथौ, सन्निपातश्वयथौ स्नुहीक्षीरपात्रं द्वादशभिरम्लपात्रैः प्रतिसंसृज्य दन्तीद्रवन्तीप्रतीवापं सर्पिः पाचयित्वा पाययेत्, विषनिमित्तेषु कल्पेषु प्रतीकारः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತಿಲ್ವಕಘೃತಚತುರ್ಥಾನಿ ಯಾನ್ಯುಕ್ತಾನ್ಯುದರೇಷು ತತೋಽನ್ಯತಮಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನಂ ಶ್ವಯಥುಮಪಹನ್ತಿ, ಮೂತ್ರವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾಂ ವಾ ಸೇವೇತ, ನವಾಯಸಂ ವಾಽಹರಹರ್ಮಧುನಾ, ವಿಡಙ್ಗಾತಿವಿಷಾಕುಟಜಫಲಭದ್ರದಾರುನಾಗರಮರಿಚಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಧರಣಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ, ತ್ರಿಕಟುಕ್ಷಾರಾಯಶ್ಚೂರ್ಣಾನಿ ವಾ ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯೇಣ, ಮೂತ್ರಂ ವಾ ತುಲ್ಯಕ್ಷೀರಂ, ಹರೀತಕೀಂ ವಾ ತುಲ್ಯಗುಡಾಮುಪಯುಞ್ಜೀತ, ದೇವದಾರುಶುಣ್ಠೀಂ ವಾ, ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ ಮೂತ್ರೇಣ ವರ್ಷಾಭೂಕಷಾಯಾನುಪಾನಂ ವಾ, ತುಲ್ಯಗುಡಂ ಶೃಙ್ಗವೇರಂ ವಾ, ವರ್ಷಾಭೂಕಷಾಯಂ ಮೂಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸಶೃಙ್ಗವೇರಂ ಪಯೋಽನುಪಾನಮಹರಹರ್ಮಾಸಂ, ವ್ಯೋಷವರ್ಷಾಭೂಕಷಾಯಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಮುದ್ಗೋಲುಮ್ಬಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್, ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಮಯೂರಕವರ್ಷಾಭೂಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್, ಸಹೌಷಧಮುರಙ್ಗೀಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ವಾ, ತ್ರಿಕಟುಕೈರಣ್ಡಶ್ಯಾಮಾಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ವಾ, ವರ್ಷಾಭೂಶೃಙ್ಗವೇರಸಹಾದೇವದಾರುಸಿದ್ಧಂ ವಾ, ತಥಾಽಲಾಬೂಬಿಭೀತಕಫಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ; ಕ್ಷಾರಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಶೃಙ್ಗವೇರಾನುಸಿದ್ಧೇನ ಚ ಮುದ್ಗಯೂಷೇಣಾಲವಣೇನಾಲ್ಪಸ್ನೇಹೇನ ಭೋಜಯೇದ್ಯವಾನ್ನಂ ಗೋಧೂಮಾನ್ನಂ ವಾ; ವೃಕ್ಷಕಾರ್ಕನಕ್ತಮಾಲನಿಮ್ಬವರ್ಷಾಭೂಕ್ವಾಥೈಶ್ಚ ಪರಿಷೇಕಃ; ಸರ್ಷಪಸುವರ್ಚಲಾಸೈನ್ಧವಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾಭಿಶ್ಚ ಪ್ರದೇಹಃ ಕಾರ್ಯಃ; ಯಥಾದೋಷಂ ಚ ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ಯಜಸ್ರಮುಪಸೇವೇತ, ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪನಾಹಾಂಶ್ಚ; ಸಿರಾಭಿಶ್ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶೋಣಿತಮವಸೇಚಯೇದನ್ಯತ್ರೋಪದ್ರವಶೋಫಾದಿತಿ ||೧೨||
अत ऊर्ध्वं सामान्यचिकित्सितमुपदेक्ष्यामः- तिल्वकघृतचतुर्थानि यान्युक्तान्युदरेषु ततोऽन्यतममुपयुज्यमानं श्वयथुमपहन्ति, मूत्रवर्तिक्रियां वा सेवेत, नवायसं वाऽहरहर्मधुना, विडङ्गातिविषाकुटजफलभद्रदारुनागरमरिचचूर्णं वा धरणमुष्णाम्बुना, त्रिकटुक्षारायश्चूर्णानि वा त्रिफलाकषायेण, मूत्रं वा तुल्यक्षीरं, हरीतकीं वा तुल्यगुडामुपयुञ्जीत, देवदारुशुण्ठीं वा, गुग्गुलुं वा मूत्रेण वर्षाभूकषायानुपानं वा, तुल्यगुडं शृङ्गवेरं वा, वर्षाभूकषायं मूलकल्कं वा सशृङ्गवेरं पयोऽनुपानमहरहर्मासं, व्योषवर्षाभूकषायसिद्धेन वा सर्पिषा मुद्गोलुम्बान् भक्षयेत्, पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकमयूरकवर्षाभूसिद्धं वा क्षीरं पिबेत्, सहौषधमुरङ्गीमूलसिद्धं वा, त्रिकटुकैरण्डश्यामामूलसिद्धं वा, वर्षाभूशृङ्गवेरसहादेवदारुसिद्धं वा, तथाऽलाबूबिभीतकफलकल्कं वा तण्डुलाम्बुना; क्षारपिप्पलीमरिचशृङ्गवेरानुसिद्धेन च मुद्गयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन भोजयेद्यवान्नं गोधूमान्नं वा; वृक्षकार्कनक्तमालनिम्बवर्षाभूक्वाथैश्च परिषेकः; सर्षपसुवर्चलासैन्धवशार्ङ्गेष्टाभिश्च प्रदेहः कार्यः; यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानि तीक्ष्णान्यजस्रमुपसेवेत, स्नेहस्वेदोपनाहांश्च; सिराभिश्चाभीक्ष्णं शोणितमवसेचयेदन्यत्रोपद्रवशोफादिति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಮಮ್ಲಂ ಲವಣಾನಿ ಮದ್ಯಂ ಮೃದಂ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಮಜಾಙ್ಗಲಂ ಚ | ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಘೃತಂ ತೈಲಪಯೋಗುರೂಣಿ ಶೋಫಂ ಜಿಘಾಂಸುಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ತು ||೧೩||
भवति चात्र- पिष्टान्नमम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमजाङ्गलं च | स्त्रियो घृतं तैलपयोगुरूणि शोफं जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಶೋಥಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೩||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शोथचिकित्सितं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
🔊 Audio coming soon