37. anuvāsanōttarabasticikitsitam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

અથાતોઽનુવાસનોત્તરબસ્તિચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨|| વિરેચનાત્ સપ્તરાત્રે ગતે જાતબલાય વૈ | કૃતાન્નાયાનુવાસ્યાય સમ્યગ્દેયોઽનુવાસનઃ ||૩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

યથાવયો નિરૂહાણાં યા માત્રાઃ પરિકીર્તિતાઃ | પાદાવકૃષ્ટાસ્તાઃ કાર્યાઃ સ્નેહબસ્તિષુ દેહિનામ્ ||૪||

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6

ઉત્સૃષ્ટાનિલવિણ્મૂત્રે નરે બસ્તિં વિધાપયેત્ | એતૈર્હિ વિહતઃ સ્નેહો નૈવાન્તઃ પ્રતિપદ્યતે ||૫|| સ્નેહબસ્તિર્વિધેયસ્તુ નાવિશુદ્ધસ્ય દેહિનઃ | સ્નેહવીર્યં તથા દત્તે દેહં ચાનુવિસર્પતિ ||૬||

Adhikarana 4 (7-14) · Śloka 14

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ તૈલાનીહ યથાક્રમમ્ | પાનાન્વાસનનસ્યેષુ યાનિ હન્યુર્ગદાન્ બહૂન્ ||૭|| શટીપુષ્કરકૃષ્ણાહ્વામદનામરદારુભિઃ | શતાહ્વાકુષ્ઠયષ્ટ્યાહ્વવચાબિલ્વહુતાશનૈઃ ||૮|| સુપિષ્ટૈર્દ્વિગુણક્ષીરં તૈલં તોયચતુર્ગુણમ્ | પક્ત્વા બસ્તૌ વિધાતવ્યં મૂઢવાતાનુલોમનમ્ ||૯|| અર્શાંસિ ગ્રહણીદોષમાનાહં વિષમજ્વરમ્ | કટ્યૂરુપૃષ્ઠકોષ્ઠસ્થાન્ વાતરોગાંશ્ચ નાશયેત્ ||૧૦|| વચાપુષ્કરકુષ્ઠૈલામદનામરસિન્ધુજૈઃ | કાકોલીદ્વયયષ્ટ્યાહ્વમેદાયુગ્મનરાધિપૈઃ ||૧૧|| પાઠાજીવકજીવન્તીભાર્ગીચન્દનકટ્ફલૈઃ | સરલાગુરુબિલ્વામ્બુવાજિગન્ધાગ્નિવૃદ્ધિભિઃ ||૧૨|| વિડઙ્ગારગ્વધશ્યામાત્રિવૃન્માગધિકર્ધિભિઃ | પિષ્ટૈસ્તૈલં પચેત્ ક્ષીરપઞ્ચમૂલરસાન્વિતમ્ ||૧૩|| ગુલ્માનાહાગ્નિષઙ્ગાર્શોગ્રહણીમૂત્રસઙ્ગિનામ્ | અન્વાસનવિધૌ યુક્તં શસ્યતેઽનિલરોગિણામ્ ||૧૪||

Adhikarana 5 (15-18) · Śloka 18

ચિત્રકાતિવિષાપાઠાદન્તીબિલ્વવચામિષૈઃ | સરલાંશુમતીરાસ્નાનીલિનીચતુરઙ્ગુલૈઃ ||૧૫|| ચવ્યાજમોદકાકોલીમેદાયુગ્મસુરદ્રુમૈઃ | જીવકર્ષભવર્ષાભૂબસ્તગન્ધાશતાહ્વયૈઃ ||૧૬|| રેણ્વશ્વગન્ધામઞ્જિષ્ઠાશટીપુષ્કરતસ્કરૈઃ | સક્ષીરં વિપચેત્તૈલં મારુતામયનાશનમ્ ||૧૭|| ગૃધ્રસીખઞ્જકુબ્જાઢ્યમૂત્રોદાવર્તરોગિણામ્ | શસ્યતેઽલ્પબલાગ્નીનાં બસ્તાવાશુ નિયોજિતમ્ ||૧૮||

Adhikarana 6 (19-26) · Śloka 26

ભૂતિકૈરણ્ડવર્ષાભૂરાસ્નાવૃષકરોહિષૈઃ | દશમૂલસહાભાર્ગીષડ્ગ્રન્થામરદારુભિઃ ||૧૯|| બલાનાગબલામૂર્વાવાજિગન્ધામૃતાદ્વયૈઃ | સહાચરવરીવિશ્વાકાકનાસાવિદારિભિઃ ||૨૦|| યવમાષાતસીકોલકુલત્થૈઃ ક્વથિતૈઃ શૃતમ્ | જીવનીયપ્રતીવાપં તૈલં ક્ષીરચતુર્ગુણમ્ ||૨૧|| જઙ્ઘોરુત્રિકપાર્શ્વાંસબાહુમન્યાશિરઃસ્થિતાન્ | હન્યાદ્વાતવિકારાંસ્તુ બસ્તિયોગૈર્નિષેવિતમ્ ||૨૨|| જીવન્ત્યતિબલામેદાકાકોલીદ્વયજીવકૈઃ | ઋષભાતિવિષાકૃષ્ણાકાકનાસાવચામરૈઃ ||૨૩|| રાસ્નામદનયષ્ટ્યાહ્વસરલાભીરુચન્દનૈઃ | સ્વયઙ્ગુપ્તાશટીશૃઙ્ગીકલસીસારિવાદ્વયૈઃ ||૨૪|| પિષ્ટૈસ્તૈલઘૃતં પક્વં ક્ષીરેણાષ્ટગુણેન તુ | તચ્ચાનુવાસને દેયં શુક્રાગ્નિબલવર્ધનમ્ ||૨૫|| બૃંહણં વાતપિત્તઘ્નં ગુલ્માનાહહરં પરમ્ | નસ્યે પાને ચ સંયુક્તમૂર્ધ્વજત્રુગદાપહમ્ ||૨૬||

Adhikarana 7 (27-29) · Śloka 29

મધુકોશીરકાશ્મર્યકટુકોત્પલચન્દનૈઃ | શ્યામાપદ્મકજીમૂતશક્રાહ્વાતિવિષામ્બુભિઃ ||૨૭|| તૈલપાદં પચેત્ સર્પિઃ પયસાઽષ્ટગુણેન ચ | ન્યગ્રોધાદિગણક્વાથયુક્તં બસ્તિષુ યોજિતમ્ ||૧૮|| દાહાસૃગ્દરવીસર્પવાતશોણિતવિદ્રધીન્ | પિત્તરક્તજ્વરાદ્યાંશ્ચ હન્યાત્ પિત્તકૃતાન્ ગદાન્ ||૨૯||

Adhikarana 8 (30-32) · Śloka 32

મૃણાલોત્પલશાલૂકસારિવાદ્વયકેશરૈઃ | ચન્દનદ્વયભૂનિમ્બપદ્મબીજકસેરુકૈઃ ||૩૦|| પટોલકટુકારક્તાગુન્દ્રાપર્પટવાસકૈઃ | પિષ્ટૈસ્તૈલઘૃતં પક્વં તૃણમૂલરસેન ચ ||૩૧|| ક્ષીરદ્વિગુણસંયુક્તં બસ્તિકર્મણિ યોજિતમ્ | નસ્યેઽભ્યઞ્જનપાને વા હન્યાત્ પિત્તગદાન્ બહૂન્ ||૩૨||

Adhikarana 9 (33-42) · Śloka 42

ત્રિફલાતિવિષામૂર્વાત્રિવૃચ્ચિત્રકવાસકૈઃ | નિમ્બારગ્વધષડ્ગ્રન્થાસપ્તપર્ણનિશાદ્વયૈઃ ||૩૩|| ગુડૂચીન્દ્રસુરાકૃષ્ણાકુષ્ઠસર્ષપનાગરૈઃ | તૈલમેભિઃ સમૈઃ પક્વં સુરસાદિરસાપ્લુતમ્ ||૩૪|| પાનાભ્યઞ્જનગણ્ડૂષનસ્યબસ્તિષુ યોજિતમ્ | સ્થૂલતાલસ્યકણ્ડ્વાદીન્ જયેત્કફકૃતાન્ ગદાન્ ||૩૫|| પાઠાજમોદાશાર્ઙ્ગેષ્ટાપિપ્પલીદ્વયનાગરૈઃ | સરલાગુરુકાલીયભાર્ગીચવ્યામરદ્રુમૈઃ ||૩૬|| મરિચૈલાભયાકટ્વીશટીગ્રન્થિકકટ્ફલૈઃ | તૈલમેરણ્ડતૈલં વા પક્વમેભિઃ સમાયુતમ્ ||૩૭|| વલ્લીકણ્ટકમૂલાભ્યાં ક્વાથેન દ્વિગુણેન ચ | હન્યાદન્વાસનૈર્દત્તં સર્વાન્ કફકૃતાન્ ગદાન્ ||૩૮|| વિડઙ્ગોદીચ્યસિન્ધૂત્થશટીપુષ્કરચિત્રકૈઃ | કટ્ફલાતિવિષાભાર્ઙ્ગીવચાકુષ્ઠસુરાહ્વયૈઃ ||૩૯|| મેદામદનયષ્ટ્યાહ્વશ્યામાનિચુલનાગરૈઃ | શતાહ્વાનીલિનીરાસ્નાકલસીવૃષરેણુભિઃ ||૪૦|| બિલ્વાજમોદકૃષ્ણાહ્વાદન્તીચવ્યનરાધિપૈઃ | તૈલમેરણ્ડતૈલં વા મુષ્કકાદિરસાપ્લુતમ્ ||૪૧|| પ્લીહોદાવર્તવાતાસૃગ્ગુલ્માનાહકફામયાન્ | પ્રમેહશર્કરાર્શાંસિ હન્યાદાશ્વનુવાસનૈઃ ||૪૨||

Adhikarana 10 (43) · Śloka 43

અશુદ્ધમપિ વાતેન કેવલેનાતિપીડિતમ્ | અહોરાત્રસ્ય કાલેષુ સર્વેષ્વેવાનુવાસયેત્ ||૪૩||

Adhikarana 11 (44) · Śloka 44

રૂક્ષસ્ય બહુવાતસ્ય દ્વૌ ત્રીનપ્યનુવાસનાન્ | દત્ત્વા સ્નિગ્ધતનું જ્ઞાત્વા તતઃ પશ્ચાન્નિરૂહયેત્ ||૪૪||

Adhikarana 12 (45) · Śloka 45

અસ્નિગ્ધમપિ વાતેન કેવલેનાતિપીડિતમ્ | સ્નેહપ્રગાઢૈર્મતિમાન્નિરૂહૈઃ સમુપાચરેત્ ||૪૫||

Adhikarana 13 (46) · Śloka 46

અથ સમ્યઙ્નિરૂઢં તુ વાતાદિષ્વનુવાસયેત્ | બિલ્વયષ્ટ્યાહ્વમદનફલતૈલૈર્યથાક્રમમ્ ||૪૬||

Adhikarana 14 (47) · Śloka 47

રાત્રૌ બસ્તિં ન દદ્યાત્તુ દોષોત્ક્લેશો હિ રાત્રિજઃ | સ્નેહવીર્યયુતઃ કુર્યાદાધ્માનં ગૌરવં જ્વરમ્ ||૪૭||

Adhikarana 15 (48) · Śloka 48

અહ્નિ સ્થાનસ્થિતે દોષે વહ્નૌ ચાન્નરસાન્વિતે | સ્ફુટસ્રોતોમુખે દેહે સ્નેહૌજઃ પરિસર્પતિ ||૪૮||

Adhikarana 16 (49-50) · Śloka 50

પિત્તેઽધિકે કફે ક્ષીણે રૂક્ષે વાતરુગર્દિતે | નરે રાત્રૌ તુ દાતવ્યં કાલે ચોષ્ણેઽનુવાસનમ્ ||૪૯|| ઉષ્ણે પિત્તાધિકે વાઽપિ દિવા દાહાદયો ગદાઃ | સમ્ભવન્તિ યતસ્તસ્માત્ પ્રદોષે યોજયેદ્ભિષક્ ||૫૦||

Adhikarana 17 (51) · Śloka 51

શીતે વસન્તે ચ દિવા ગ્રીષ્મપ્રાવૃડ્ઘનાત્યયે | સ્નેહ્યો દિનાન્તે પાનોક્તાન્ દોષાન્ પરિજિહીર્ષતા ||૫૧||

Adhikarana 18 (52) · Śloka 52

અહોરાત્રસ્ય કાલેષુ સર્વેષ્વેવાનિલાધિકમ્ | તીવ્રાયાં રુજિ જીર્ણાન્નં ભોજયિત્વાઽનુવાસયેત્ ||૫૨||

Adhikarana 19 (53) · Śloka 53

ન ચાભુક્તવતઃ સ્નેહઃ પ્રણિધેયઃ કથઞ્ચન | શુદ્ધત્વાચ્છૂન્યકોષ્ઠસ્ય સ્નેહ ઊર્ધ્વં સમુત્પતેત્ ||૫૩||

Adhikarana 20 (54-57) · Śloka 57

સદાઽનુવાસયેચ્ચાપિ ભોજયિત્વાઽઽર્દ્રપાણિનમ્ | જ્વરં વિદગ્ધભુક્તસ્ય કુર્યાત્ સ્નેહઃ પ્રયોજિતઃ ||૫૪|| ન ચાતિસ્નિગ્ધમશનં ભોજયિત્વાઽનુવાસયેત્ | મદં મૂર્ચ્છાં ચ જનયેદ્ દ્વિધા સ્નેહઃ પ્રયોજિતઃ ||૫૫|| રૂક્ષં ભુક્તવતો હ્યન્નં બલં વર્ણં ચ હાપયેત્ | યુક્તસ્નેહમતો જન્તું ભોજયિત્વાઽનુવાસયેત્ ||૫૬|| યૂષક્ષીરરસૈસ્તસ્માદ્યથાવ્યાધિ સમીક્ષ્ય વા | યથોચિતાત્ પાદહીનં ભોજયિત્વાઽનુવાસયેત્ ||૫૭||

Adhikarana 21 (58-59) · Śloka 59

અથાનુવાસ્યં સ્વભ્યક્તમુષ્ણામ્બુસ્વેદિતં શનૈઃ | ભોજયિત્વા યથાશાસ્ત્રં કૃતચઙ્ક્રમણં તતઃ ||૫૮|| વિસૃજ્ય ચ શકૃન્મૂત્રં યોજયેત્ સ્નેહબસ્તિના | પ્રણિધાનવિધાનં તુ નિરૂહે સમ્પ્રવક્ષ્યતે ||૫૯||

Adhikarana 22 (60-62) · Śloka 62

તતઃ પ્રણિહિતસ્નેહ ઉત્તાનો વાક્શતં ભવેત્ | પ્રસારિતૈઃ સર્વગાત્રૈસ્તથા વીર્યં વિસર્પતિ ||૬૦|| તાડયેત્તલયોરેનં ત્રીંસ્ત્રીન્ વારાઞ્છનૈઃ શનૈઃ | સ્ફિચોશ્ચૈનં તતઃ શય્યાં ત્રીન્ વારાનુત્ક્ષિપેત્તતઃ ||૬૧|| એવં પ્રણિહિતે બસ્તૌ મન્દાયાસોઽથ મન્દવાક્ | સ્વાસ્તીર્ણે શયને કામમાસીતાચારિકે રતઃ ||૬૨||

Adhikarana 23 (63-66) · Śloka 66

સ તુ સૈન્ધવચૂર્ણેન શતાહ્વેન ચ યોજિતઃ | દેયઃ સુખોષ્ણશ્ચ તથા નિરેતિ સહસા સુખમ્ ||૬૩|| યસ્યાનુવાસનો દત્તઃ સકૃદન્વક્ષમાવ્રજેત્ | અત્યૌષ્ણ્યાદતિતૈક્ષ્ણ્યાદ્વા વાયુના વા પ્રપીડિતઃ ||૬૪|| સવાતોઽધિકમાત્રો વા ગુરુત્વાદ્વા સભેષજઃ | તસ્યાન્યોઽલ્પતરો દેયો ન હિ સ્નિહ્યત્યતિષ્ઠતિ ||૬૫|| વિષ્ટબ્ધાનિલવિણ્મૂત્રઃ સ્નેહહીનેઽનુવાસને | દાહક્લમપ્રવાહાર્તિકરશ્ચાત્યનુવાસનઃ ||૬૬||

Adhikarana 24 (67-69) · Śloka 69

સાનિલઃ સપુરીષશ્ચ સ્નેહઃ પ્રત્યેતિ યસ્ય તુ | ઓષચોષૌ વિના શીઘ્રં સ સમ્યગનુવાસિતઃ ||૬૭|| જીર્ણાન્નમથ સાયાહ્ને સ્નેહે પ્રત્યાગતે પુનઃ | લઘ્વન્નં ભોજયેત્ કામં દીપ્તાગ્નિસ્તુ નરો યદિ ||૬૮|| પ્રાતરુષ્ણોદકં દેયં ધાન્યનાગરસાધિતમ્ | તેનાસ્ય દીપ્યતે વહ્નિર્ભક્તાકાઙ્ક્ષા ચ જાયતે ||૬૯||

Adhikarana 25 (70) · Śloka 70

સ્નેહબસ્તિક્રમેષ્વેવં વિધિમાહુર્મનીષિણઃ |૭૦|

Adhikarana 26 (70) · Śloka 71

અનેન વિધિના ષડ્ વા સપ્ત વાઽષ્ટૌ નવૈવ વા ||૭૦|| વિધેયા બસ્તયસ્તેષામન્તરા તુ નિરૂહણમ્ |૭૧|

Adhikarana 27 (71-74) · Śloka 74

દત્તસ્તુ પ્રથમો બસ્તિઃ સ્નેહયેદ્બસ્તિવઙ્ક્ષણૌ ||૭૧|| સમ્યગ્દત્તો દ્વિતીયસ્તુ મૂર્ધસ્થમનિલં જયેત્ | જનયેદ્બલવર્ણૌ ચ તૃતીયસ્તુ પ્રયોજિતઃ ||૭૨|| રસં ચતુર્થો રક્તં તુ પઞ્ચમઃ સ્નેહયેત્તથા | ષષ્ઠસ્તુ સ્નેહયેન્માંસં મેદઃ સપ્તમ એવ ચ ||૭૩|| અષ્ટમો નવમશ્ચાસ્થિ મજ્જાનં ચ યથાક્રમમ્ | એવં શુક્રગતાન્ દોષાન્ દ્વિગુણઃ સાધુ સાધયેત્ ||૭૪||

Adhikarana 28 (75-76) · Śloka 76

અષ્ટાદશાષ્ટાદશકાન્ બસ્તીનાં યો નિષેવતે | યથોક્તેન વિધાનેન પરિહારક્રમેણ ચ ||૭૫|| સ કુઞ્જરબલોઽશ્વસ્ય જવૈસ્તુલ્યોઽમરપ્રભઃ | વીતપાપ્મા શ્રુતધરઃ સહસ્રાયુર્નરો ભવેત્ ||૭૬||

Adhikarana 29 (77-78) · Śloka 78

સ્નેહબસ્તિં નિરૂહં વા નૈકમેવાતિશીલયેત્ | સ્નેહાદગ્નિવધોત્ક્લેશૌ નિરૂહાત્ પવનાદ્ભયમ્ ||૭૭|| તસ્માન્નિરૂઢોઽનુવાસ્યો નિરૂહ્યશ્ચાનુવાસિતઃ | નૈવં પિત્તકફોત્ક્લેશૌ સ્યાતાં ન પવનાદ્ભયમ્ ||૭૮||

Adhikarana 30 (79) · Śloka 79

રૂક્ષાય બહુવાતાય સ્નેહબસ્તિં દિને દિને | દદ્યાદ્વૈદ્યસ્તતોઽન્યેષામગ્ન્યાબાધભયાત્ત્ર્યહાત્ ||૭૯||

Adhikarana 31 (80) · Śloka 80

સ્નેહોઽલ્પમાત્રો રૂક્ષાણાં દીર્ઘકાલમનત્યયઃ | તથા નિરૂહઃ સ્નિગ્ધાનામલ્પમાત્રઃ પ્રશસ્યતે ||૮૦||

Adhikarana 32 (81-85) · Śloka 85

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ વ્યાપદઃ સ્નેહબસ્તિજાઃ | બલવન્તો યદા દોષાઃ કોષ્ઠે સ્યુરનિલાદયઃ ||૮૧|| અલ્પવીર્યં તદા સ્નેહમભિભૂય પૃથગ્વિધાન્ | કુર્વન્ત્યુપદ્રવાન્ સ્નેહઃ, સ ચાપિ ન નિવર્તતે ||૮૨|| તત્ર વાતાભિભૂતે તુ સ્નેહે મુખકષાયતા | જૃમ્ભા વાતરુજસ્તાસ્તા વેપથુર્વિષમજ્વરઃ ||૮૩|| પિત્તાભિભૂતે સ્નેહે તુ મુખસ્ય કટુતા ભવેત્ | દાહસ્તૃષ્ણા જ્વરઃ સ્વેદો નેત્રમૂત્રાઙ્ગપીતતા ||૮૪|| શ્લેષ્માભિભૂતે સ્નેહે તુ પ્રસેકો મધુરાસ્યતા | ગૌરવં છર્દિરુચ્છ્વાસઃ કૃચ્છ્રાચ્છીતજ્વરોઽરુચિઃ ||૮૫||

Adhikarana 33 (86) · Śloka 86

તત્ર દોષાભિભૂતે તુ સ્નેહે બસ્તિં નિધાપયેત્ | યથાસ્વં દોષશમનાન્યુપયોજ્યાનિ યાનિ ચ ||૮૬||

Adhikarana 34 (87-92) · Śloka 92

અત્યાશિતેઽન્નાભિભવાત્ સ્નેહો નૈતિ યદા તદા | ગુરુરામાશયઃ શૂલં વાયોશ્ચાપ્રતિસઞ્ચરઃ ||૮૭|| હૃત્પીડા મુખવૈરસ્યં શ્વાસો મૂર્ચ્છા ભ્રમોઽરુચિઃ | તત્રાપતર્પણસ્યાન્તે દીપનો વિધિરિષ્યતે ||૮૮|| અશુદ્ધસ્ય મલોન્મિશ્રઃ સ્નેહો નૈતિ યદા પુનઃ | તદાઽઙ્ગસદનાધ્માને શ્વાસઃ શૂલં ચ જાયતે ||૮૯|| પક્વાશયગુરુત્વં ચ તત્ર દદ્યાન્નિરૂહણમ્ | તીક્ષ્ણં તીક્ષ્ણૌષધૈરેવ સિદ્ધં ચાપ્યનુવાસનમ્ ||૯૦|| શુદ્ધસ્ય દૂરાનુસૃતે સ્નેહે સ્નેહસ્ય દર્શનમ્ | ગાત્રેષુ સર્વેન્દ્રિયાણામુપલેપાઽવસાદનમ્ ||૯૧|| સ્નેહગન્ધિ મુખં ચાપિ કાસશ્વાસાવરોચકઃ | અતિપીડિતવત્તત્ર સિદ્ધિરાસ્થાપનં તથા ||૯૨||

Adhikarana 35 (93-94) · Śloka 94

અસ્વિન્નસ્યાવિશુદ્ધસ્ય સ્નેહોઽલ્પઃ સમ્પ્રયોજિતઃ | શીતો મૃદુશ્ચ નાભ્યેતિ તતો મન્દં પ્રવાહતે ||૯૩|| વિબન્ધગૌરવાધ્માનશૂલાઃ પક્વાશયં પ્રતિ | તત્રાસ્થાપનમેવાશુ પ્રયોજ્યં સાનુવાસનમ્ ||૯૪||

Adhikarana 36 (95-96) · Śloka 96

અલ્પં ભુક્તવતોઽલ્પો હિ સ્નેહો મન્દગુણસ્તથા | દત્તો નૈતિ ક્લમોત્ક્લેશૌ ભૃશં ચારતિમાવહેત્ ||૯૫|| તત્રાપ્યાસ્થાપનં કાર્યં શોધનીયેન બસ્તિના | (અન્વાસનં ચ સ્નેહેન શોધનીયેન શસ્યતે ) ||૯૬||

Adhikarana 37 (97) · Śloka 97

અહોરાત્રાદપિ સ્નેહઃ પ્રત્યાગચ્છન્ન દુષ્યતિ | કુર્યાદ્બસ્તિગુણાંશ્ચાપિ જીર્ણસ્ત્વલ્પગુણો ભવેત્ ||૯૭||

Adhikarana 38 (98) · Śloka 98

યસ્ય નોપદ્રવં કુર્યાત્ સ્નેહબસ્તિરનિઃસૃતઃ | સર્વોઽલ્પોવાઽઽવૃતો રૌક્ષ્યાદુપેક્ષ્યઃ સ વિજાનતા ||૯૮||

Adhikarana 39 (99) · Śloka 99

અનાયાન્તં ત્વહોરાત્રાત્ સ્નેહં સંશોધનૈર્હરેત્ |૯૯|

Adhikarana 40 (99) · Śloka 99

સ્નેહબસ્તાવનાયાતે નાન્યઃ સ્નેહો વિધીયતે ||૯૯||

Adhikarana 41 (100) · Śloka 100

ઇત્યુક્તા વ્યાપદઃ સર્વા સલક્ષણચિકિત્સિતાઃ |૧૦૦|

Adhikarana 42 (100-101) · Śloka 101

બસ્તેરુત્તરસઞ્જ્ઞસ્ય વિધિં વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્ ||૧૦૦|| ચતુર્દશાઙ્ગુલં નેત્રમાતુરાઙ્ગુલસમ્મિતમ્ | માલતીપુષ્પવૃન્તાગ્રં છિદ્રં સર્ષપનિર્ગમમ્ ||૧૦૧||

Adhikarana 43 (102) · Śloka 102

સ્નેહપ્રમાણં પરમં પ્રકુઞ્ચશ્ચાત્ર કીર્તિતઃ | પઞ્ચવિંશાદધો માત્રાં વિદધ્યાદ્બુદ્ધિકલ્પિતામ્ ||૧૦૨||

Adhikarana 44 (103) · Śloka 104

નિવિષ્ટકર્ણિકં મધ્યે, નારીણાં ચતુરઙ્ગુલે | મૂત્રસ્રોતઃપરીણાહં મુદ્ગવાહિ દશાઙ્ગુલમ્ ||૧૦૩|| મેઢ્રાયામસમં કેચિદિચ્છન્તિ ખલુ તદ્વિદઃ |૧૦૪|

Adhikarana 45 (104-105) · Śloka 105

તાસામપત્યમાર્ગે તુ નિદધ્યાચ્ચતુરઙ્ગુલમ્ ||૧૦૪|| દ્વ્યઙ્ગુલં મૂત્રમાર્ગે તુ કન્યાનાં ત્વેકમઙ્ગુલમ્ | વિધેયં ચાઙ્ગુલં તાસાં વિધિવદ્ધક્ષ્યતે યથા ||૧૦૫||

Adhikarana 46 (106) · Śloka 106

સ્નેહસ્ય પ્રસૃતં ચાત્ર સ્વાઙ્ગુલીમૂલસમ્મિતમ્ | દેયં પ્રમાણં પરમમર્વાગ્ બુદ્ધિવિકલ્પિતમ્ ||૧૦૬||

Adhikarana 47 (107) · Śloka 108

ઔરભ્રઃ શૌકરો વાઽપિ બસ્તિરાજશ્ચ પૂજિતઃ | તદલાભે પ્રયુઞ્જીત ગલચર્મ તુ પક્ષિણામ્ ||૧૦૭|| (તસ્યાલાભે દૃતેઃ પાદો મૃદુચર્મ તતોઽપિ વા ) |૧૦૮|

Adhikarana 48 (108-113) · Śloka 114

અથાતુરમુપસ્નિગ્ધં સ્વિન્નં પ્રશિથિલાશયમ્ ||૧૦૮|| યવાગૂં સઘૃતક્ષીરાં પીતવન્તં યથાબલમ્ | નિષણ્ણમાજાનુસમે પીઠે સોપાશ્રયે સમમ્ ||૧૦૯|| સ્વભ્યક્તબસ્તિમૂર્ધાનં તૈલેનોષ્ણેન માનવમ્ | તતઃ સમં સ્થાપયિત્વા નાલમસ્ય પ્રહર્ષિતમ્ ||૧૧૦|| પૂર્વં શલાકયાઽન્વિષ્ય તતો નેત્રમનન્તરમ્ | શનૈઃ શનૈર્ઘૃતાભ્યક્તં વિદધ્યાલાનિ ષટ્ ||૧૧૧|| મેઢ્રયામસમં કેચિદિચ્છન્તિ પ્રણિધાનકમ્ | તતોઽવપીડયેદ્બસ્તિં શનૈર્નેત્રં ચ નિર્હરેત્ ||૧૧૨|| તતઃ પ્રત્યાગતસ્નેહમપરાહ્ણે વિચક્ષણઃ | ભોજયેત્ પયસા માત્રાં યૂષેણાથ રસેન વા ||૧૧૩|| અનેન વિધિના દદ્યાદ્બસ્તીંસ્ત્રીંશ્ચતુરોઽપિ વા |૧૧૪|

Adhikarana 49 (114-115) · Śloka 115

ઊર્ધ્વજાન્વૈ સ્ત્રિયૈ દદ્યાદુત્તાનાયૈ વિચક્ષણઃ ||૧૧૪|| સમ્યક્ પ્રપીડયેદ્યોનિં દદ્યાત્ સુમૃદુપીડિતમ્ | ત્રિકર્ણિકેન નેત્રેણ દદ્યાદ્યોનિમુખં પ્રતિ ||૧૧૫||

Adhikarana 50 (116) · Śloka 116

ગર્ભાશયવિશુદ્ધ્યર્થં સ્નેહેન દ્વિગુણેન તુ |૧૧૬|

Adhikarana 51 (116) · Śloka 117

ક્વાથપ્રમાણં પ્રસૃતં, સ્ત્રિયા દ્વિપ્રસૃતં ભવેત્ ||૧૧૬|| કન્યેતરસ્યાઃ, કન્યાયાસ્તદ્વદ્બસ્તિપ્રમાણકમ્ |૧૧૭|

Adhikarana 52 (117-122) · Śloka 123

અપ્રત્યાગચ્છતિ ભિષગ્ બસ્તાવુત્તરસઞ્જ્ઞિતે ||૧૧૭|| ભૂયો બસ્તિં નિદધ્યાત્તુ સંયુક્તં શોધનૈર્ગણૈઃ | ગુદે વર્તિં નિદધ્યાદ્વા શોધનદ્રવ્યસમ્ભૃતામ્ ||૧૧૮|| પ્રવેશયેદ્વા મતિમાન્ બસ્તિદ્વારમથૈષણીમ્ | પીડયેદ્વાઽપ્યધો નાભેર્બલેનોત્તરમુષ્ટિના ||૧૧૯|| આરગ્વધસ્ય પત્રૈસ્તુ નિર્ગુણ્ડ્યાઃ સ્વરસેન ચ | કુર્યાદ્ગોમૂત્રપિષ્ટેષુ વર્તીર્વાઽપિ સસૈન્ધવાઃ ||૧૨૦|| મુદ્ગૈલાસર્ષપસમાઃ પ્રવિભજ્ય વયાંસિ તુ | બસ્તેરાગમનાર્થાય તા નિદધ્યાચ્છલાકયા ||૧૨૧|| આગારધૂમબૃહતીપિપ્પલીફલસૈન્ધવૈઃ | કૃતા વા શુક્તગોમૂત્રસુરાપિષ્ટૈઃ સનાગરૈઃ ||૧૨૨|| અનુવાસનસિદ્ધિં ચ વીક્ષ્ય કર્મ પ્રયોજયેત્ |૧૨૩|

Adhikarana 53 (123-124) · Śloka 124

શર્કરામધુમિશ્રેણ શીતેન મધુકામ્બુના ||૧૨૩|| દહ્યમાને તદા બસ્તૌ દદ્યાદ્બસ્તિં વિચક્ષણઃ | ક્ષીરવૃક્ષકષાયેણ પયસા શીતલેન ચ ||૧૨૪||

Adhikarana 54 (125-126) · Śloka 126

શુક્રં દુષ્ટં શોણિતં ચાઙ્ગનાનાં પુષ્પોદ્રેકં તસ્ય નાશં ચ કષ્ટમ્ | મૂત્રાઘાતાન્મૂત્રદોષાન્ પ્રવૃદ્ધાન્ યોનિવ્યાધિં સંસ્થિતિં ચાપરાયાઃ ||૧૨૫|| શુક્રોત્સેકં શર્કરામશ્મરીં ચ શૂલં બસ્તૌ વઙ્ક્ષણે મેહને ચ | ઘોરાનન્યાન્ બસ્તિજાંશ્ચાપિ રોગાન્ હિત્વા મેહાનુત્તરો હન્તિ બસ્તિઃ ||૧૨૬||

Adhikarana 55 (127) · Śloka 127

સમ્યગ્દત્તસ્ય લિઙ્ગાનિ વ્યાપદઃ ક્રમ એવ ચ | બસ્તેરુત્તરસઞ્જ્ઞસ્ય સમાનં સ્નેહબસ્તિના ||૧૨૭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 37

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં ચિકિત્સાસ્થાનેઽનુવાસનોત્તરબસ્તિચિકિત્સિતં નામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ ||૩૭||