Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতো ধূমনস্যকবলগ্রহচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
View original
अथातो धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
40. dhūmanasyakavalagrahacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ধূমঃ পঞ্চবিধো ভবতি; তদ্যথা- প্রাযোগিকঃ, স্নৈহিকো, বৈরেচনিকঃ, কাসঘ্নো, বামনীযশ্চেতি ||৩||
View original
धूमः पञ्चविधो भवति; तद्यथा- प्रायोगिकः, स्नैहिको, वैरेचनिकः, कासघ्नो, वामनीयश्चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
তত্রৈলাদিনা কুষ্ঠতগরবর্জ্যেন শ্লক্ষ্ণপিষ্টেন দ্বাদশাঙ্গুলং শরকাণ্ডমঙ্গুলিপরিণাহং ক্ষৌমেণাষ্টাঙ্গুলং বেষ্টযিত্বা লেপযেদেষা বর্তিঃ প্রাযোগিকে , স্নেহফলসারমধূচ্ছিষ্টসর্জরসগুগ্গুলুপ্রভৃতিভিঃ স্নেহমিশ্রৈঃ স্নৈহিকে, শিরোবিরেচনদ্রব্যৈর্বৈরেচনে, বৃহতীকণ্টকারিকাত্রিকটুকাসমর্দহিঙ্গ্বিঙ্গুদীত্বঙ্মনঃশিলাচ্ছিন্নরুহাকর্কটশৃঙ্গীপ্রভৃতিভিঃ কাসহরৈশ্চ কাসঘ্নে, স্নাযুচর্মখুরশৃঙ্গকর্কটকাস্থিশুষ্কমত্স্যবল্লূরকৃমিপ্রভৃতিভির্বামনীযৈশ্চ বামনীযে ||৪||
View original
तत्रैलादिना कुष्ठतगरवर्ज्येन श्लक्ष्णपिष्टेन द्वादशाङ्गुलं शरकाण्डमङ्गुलिपरिणाहं क्षौमेणाष्टाङ्गुलं वेष्टयित्वा लेपयेदेषा वर्तिः प्रायोगिके , स्नेहफलसारमधूच्छिष्टसर्जरसगुग्गुलुप्रभृतिभिः स्नेहमिश्रैः स्नैहिके, शिरोविरेचनद्रव्यैर्वैरेचने, बृहतीकण्टकारिकात्रिकटुकासमर्दहिङ्ग्विङ्गुदीत्वङ्मनःशिलाच्छिन्नरुहाकर्कटशृङ्गीप्रभृतिभिः कासहरैश्च कासघ्ने, स्नायुचर्मखुरशृङ्गकर्कटकास्थिशुष्कमत्स्यवल्लूरकृमिप्रभृतिभिर्वामनीयैश्च वामनीये ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
তত্র বস্তিনেত্রদ্রব্যৈর্ধূমনেত্রদ্রব্যাণি ব্যাখ্যাতানি ভবন্তি | ধূমনেত্রং তু কনিষ্ঠিকাপরিণাহমগ্রে কলাযমাত্রস্রোতো মূলেঽঙ্গুষ্ঠপরিণাহং ধূমবর্তিপ্রবেশস্রোতোঽঙ্গুলান্যষ্টচত্বারিংশত্ প্রাযোগিকে, দ্বাত্রিংশত্ স্নেহনে, চতুর্বিংশতির্বৈরেচনে, ষোডশাঙ্গুলং কাসঘ্নে বামনীযে চ | এতেঽপি কোলাস্থিমাত্রচ্ছিদ্রে ভবতঃ | ব্রণনেত্রমষ্টাঙ্গুলং ব্রণধূপনার্থং কলাযপরিমণ্ডলং কুলত্থবাহিস্রোত ইতি ||৫||
View original
तत्र बस्तिनेत्रद्रव्यैर्धूमनेत्रद्रव्याणि व्याख्यातानि भवन्ति | धूमनेत्रं तु कनिष्ठिकापरिणाहमग्रे कलायमात्रस्रोतो मूलेऽङ्गुष्ठपरिणाहं धूमवर्तिप्रवेशस्रोतोऽङ्गुलान्यष्टचत्वारिंशत् प्रायोगिके, द्वात्रिंशत् स्नेहने, चतुर्विंशतिर्वैरेचने, षोडशाङ्गुलं कासघ्ने वामनीये च | एतेऽपि कोलास्थिमात्रच्छिद्रे भवतः | व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं व्रणधूपनार्थं कलायपरिमण्डलं कुलत्थवाहिस्रोत इति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-9) · Śloka 9
অথ সুখোপবিষ্টঃ সুমনা ঋজ্বধোদৃষ্টিরতন্দ্রিতঃ স্নেহাক্তদীপ্তাগ্রাং বর্তিং নেত্রস্রোতসি প্রণিধায ধূমং পিবেত্ ||৬|| মুখেন তং পিবেত্ পূর্বং নাসিকাভ্যাং ততঃ পিবেত্ | মুখপীতং মুখেনৈব বমেত্ পীতং চ নাসযা ||৭|| মুখেন ধূমমাদায নাসিকাভ্যাং ন নির্হরেত্ | তেন হি প্রতিলোমেন দৃষ্টিস্তত্র নিহন্যতে ||৮|| বিশেষতস্তু প্রাযোগিকং ঘ্রাণেনাদদীত, স্নৈহিকং মুখনাসাভ্যাং, নাসিকযা বৈরেচনিকং, মুখেনৈবেতরৌ ||৯||
View original
अथ सुखोपविष्टः सुमना ऋज्वधोदृष्टिरतन्द्रितः स्नेहाक्तदीप्ताग्रां वर्तिं नेत्रस्रोतसि प्रणिधाय धूमं पिबेत् ||६|| मुखेन तं पिबेत् पूर्वं नासिकाभ्यां ततः पिबेत् | मुखपीतं मुखेनैव वमेत् पीतं च नासया ||७|| मुखेन धूममादाय नासिकाभ्यां न निर्हरेत् | तेन हि प्रतिलोमेन दृष्टिस्तत्र निहन्यते ||८|| विशेषतस्तु प्रायोगिकं घ्राणेनाददीत, स्नैहिकं मुखनासाभ्यां, नासिकया वैरेचनिकं, मुखेनैवेतरौ ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
তত্র প্রাযোগিকে বর্তিং ব্যপগতশরকাণ্ডাং নিবাতাতপশুষ্কামঙ্গারেষ্ববদীপ্য নেত্রমূলস্রোতসি প্রযুজ্য ধূমমাহরেতি ব্রূযাত্; এবং স্নেহনং বৈরেচনিকং চ কুর্যাদিতি | ইতরযোর্ব্যপেতধূমাঙ্গারে স্থিরে সমাহিতে শরাবে প্রক্ষিপ্য বর্তিং মূলচ্ছিদ্রেণান্যেন শরাবেণ পিধায তস্মিন্ ছিদ্রে নেত্রমূলং সংযোজ্য ধূমমাসেবেত, প্রশান্তে ধূমে বর্তিমবশিষ্টাং প্রক্ষিপ্য পুনরপি ধূমং পাযযেদাদোষবিশুদ্ধেঃ; এষ ধূমপানোপাযবিধিঃ ||১০||
View original
तत्र प्रायोगिके वर्तिं व्यपगतशरकाण्डां निवातातपशुष्कामङ्गारेष्ववदीप्य नेत्रमूलस्रोतसि प्रयुज्य धूममाहरेति ब्रूयात्; एवं स्नेहनं वैरेचनिकं च कुर्यादिति | इतरयोर्व्यपेतधूमाङ्गारे स्थिरे समाहिते शरावे प्रक्षिप्य वर्तिं मूलच्छिद्रेणान्येन शरावेण पिधाय तस्मिन् छिद्रे नेत्रमूलं संयोज्य धूममासेवेत, प्रशान्ते धूमे वर्तिमवशिष्टां प्रक्षिप्य पुनरपि धूमं पाययेदादोषविशुद्धेः; एष धूमपानोपायविधिः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
তত্র শোকশ্রমভযামর্ষৌষ্ণ্যবিষরক্তপিত্তমদমূর্চ্ছাদাহপিপাসাপাণ্ডুরোগতালুশোষচ্ছর্দিশিরোঽভিঘাতোদ্গারাপতর্পিত- তিমিরপ্রমেহোদরাধ্মানোর্ধ্ববাতার্তা বালবৃদ্ধদুর্বলবিরিক্তাস্থাপিতজাগরিতগর্ভিণীরূক্ষক্ষীণক্ষতোরস্ক- মধুঘৃতদধিদুগ্ধমত্স্যমদ্যযবাগূপীতাল্পকফাশ্চ ন ধূমমাসেবেরন্ ||১১||
View original
तत्र शोकश्रमभयामर्षौष्ण्यविषरक्तपित्तमदमूर्च्छादाहपिपासापाण्डुरोगतालुशोषच्छर्दिशिरोऽभिघातोद्गारापतर्पित- तिमिरप्रमेहोदराध्मानोर्ध्ववातार्ता बालवृद्धदुर्बलविरिक्तास्थापितजागरितगर्भिणीरूक्षक्षीणक्षतोरस्क- मधुघृतदधिदुग्धमत्स्यमद्ययवागूपीताल्पकफाश्च न धूममासेवेरन् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
অকালপীতঃ কুরুতে ভ্রমং মূর্চ্ছাং শিরোরুজম্ | ঘ্রাণশ্রোত্রাক্ষিজিহ্বানামুপঘাতং চ দারুণম্ ||১২||
View original
अकालपीतः कुरुते भ्रमं मूर्च्छां शिरोरुजम् | घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वानामुपघातं च दारुणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
আদ্যাস্তু ত্রযো ধূমা দ্বাদশসু কালেষূপাদেযাঃ | তদ্যথা- ক্ষুতদন্তপ্রক্ষালননস্যস্নানভোজনদিবাস্বপ্নমৈথুনচ্ছর্দিমূত্রোচ্চারহসিতরুষিতশস্ত্রকর্মান্তেষ্বিতি | তত্র বিভাগো- মূত্রোচ্চারক্ষবথুহসিতরুষিতমৈথুনান্তেষু স্নৈহিকঃ, স্নানচ্ছর্দনদিবাস্বপ্নান্তেষু বৈরেচনিকঃ, দন্তপ্রক্ষালনস্য স্নানভোজনশস্ত্রকর্মান্তেষু প্রাযোগিক ইতি ||১৩||
View original
आद्यास्तु त्रयो धूमा द्वादशसु कालेषूपादेयाः | तद्यथा- क्षुतदन्तप्रक्षालननस्यस्नानभोजनदिवास्वप्नमैथुनच्छर्दिमूत्रोच्चारहसितरुषितशस्त्रकर्मान्तेष्विति | तत्र विभागो- मूत्रोच्चारक्षवथुहसितरुषितमैथुनान्तेषु स्नैहिकः, स्नानच्छर्दनदिवास्वप्नान्तेषु वैरेचनिकः, दन्तप्रक्षालनस्य स्नानभोजनशस्त्रकर्मान्तेषु प्रायोगिक इति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
তত্র স্নৈহিকো বাতং শমযতি, স্নেহাদুপলেপাচ্চ; বৈরেচনঃ শ্লেষ্মাণমুত্ক্লেশ্যাপকর্ষতি, রৌক্ষ্যাত্তৈক্ষ্ণ্যাদৌষ্ণ্যাদ্বৈশদ্যাচ্চ; প্রাযোগিকঃ শ্লেষ্মাণমুত্ক্লেশযত্যুত্ক্লিষ্টং চাপকর্ষতি শমযতি বাতং সাধারণত্বাত্ পূর্বাভ্যামিতি ||১৪||
View original
तत्र स्नैहिको वातं शमयति, स्नेहादुपलेपाच्च; वैरेचनः श्लेष्माणमुत्क्लेश्यापकर्षति, रौक्ष्यात्तैक्ष्ण्यादौष्ण्याद्वैशद्याच्च; प्रायोगिकः श्लेष्माणमुत्क्लेशयत्युत्क्लिष्टं चापकर्षति शमयति वातं साधारणत्वात् पूर्वाभ्यामिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16
ভবতি চাত্র- নরো ধূমোপযোগাচ্চ প্রসন্নেন্দ্রিযবাঙ্মনাঃ | দৃঢকেশদ্বিজশ্মশ্রুঃ সুগন্ধিবিশদাননঃ ||১৫|| তথা কাসশ্বাসারোচকাস্যোপলেপস্বরভেদমুখাস্রাবক্ষবথুবমথুক্রথতন্দ্রানিদ্রাহনুমন্যাস্তম্ভাঃ পীনসশিরোরোগকর্ণাক্ষিশূলা বাতকফনিমিত্তাশ্চাস্য মুখরোগা ন ভবন্তি ||১৬||
View original
भवति चात्र- नरो धूमोपयोगाच्च प्रसन्नेन्द्रियवाङ्मनाः | दृढकेशद्विजश्मश्रुः सुगन्धिविशदाननः ||१५|| तथा कासश्वासारोचकास्योपलेपस्वरभेदमुखास्रावक्षवथुवमथुक्रथतन्द्रानिद्राहनुमन्यास्तम्भाः पीनसशिरोरोगकर्णाक्षिशूला वातकफनिमित्ताश्चास्य मुखरोगा न भवन्ति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
তস্য যোগাযোগাতিযোগা বিজ্ঞাতব্যাঃ | তত্র যোগো রোগপ্রশমনঃ, অযোগো রোগাপ্রশমনঃ, তালুগলশোষপরিদাহপিপাসামূর্চ্ছাভ্রমমদকর্ণক্ষ্বেডদৃষ্টিনাসারোগদৌর্বল্যান্যতিযোগো জনযতি ||১৭||
View original
तस्य योगायोगातियोगा विज्ञातव्याः | तत्र योगो रोगप्रशमनः, अयोगो रोगाप्रशमनः, तालुगलशोषपरिदाहपिपासामूर्च्छाभ्रममदकर्णक्ष्वेडदृष्टिनासारोगदौर्बल्यान्यतियोगो जनयति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
প্রাযোগিকং ত্রীংস্ত্রীনুচ্ছ্বাসানাদদীত মুখনাসিকাভ্যাং চ পর্যাযাংস্ত্রীংশ্চতুরো বেতি, স্নৈহিকং যাবদশ্রুপবৃত্তিঃ, বৈরেচনিকমাদোষদর্শনাত্, তিলতণ্ডুলযবাগূপীতেন পাতব্যো বামনীযঃ, গ্রাসান্তরেষু কাসঘ্ন ইতি ||১৮||
View original
प्रायोगिकं त्रींस्त्रीनुच्छ्वासानाददीत मुखनासिकाभ्यां च पर्यायांस्त्रींश्चतुरो वेति, स्नैहिकं यावदश्रुपवृत्तिः, वैरेचनिकमादोषदर्शनात्, तिलतण्डुलयवागूपीतेन पातव्यो वामनीयः, ग्रासान्तरेषु कासघ्न इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20
ব্রণধূমং শরাবসম্পুটোপনীতেন নেত্রেণ ব্রণমানযেত্, ধূমপানাদ্বেদনোপশমো ব্রণবৈশদ্যমাস্রাবোপশমশ্চ ভবতি ||১৯|| বিধিরেষ সমাসেন ধূমস্যাভিহিতো মযা | নস্যস্যাতঃ প্রবক্ষ্যামি বিধিং নিরবশেষতঃ ||২০||
View original
व्रणधूमं शरावसम्पुटोपनीतेन नेत्रेण व्रणमानयेत्, धूमपानाद्वेदनोपशमो व्रणवैशद्यमास्रावोपशमश्च भवति ||१९|| विधिरेष समासेन धूमस्याभिहितो मया | नस्यस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं निरवशेषतः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
ঔষধমৌষধসিদ্ধো বা স্নেহো নাসিকাভ্যাং দীযত ইতি নস্যম্ | তদ্দ্বিবিধং শিরোবিরেচনং, স্নেহনং চ | তদ্দ্বিবিধমপি পঞ্চধা | তদ্যথা- নস্যং, শিরোবিরেচনং, প্রতিমর্শো, অবপীডঃ, প্রধমনং চ | তেষু নস্যং প্রধানং শিরোবিরেচনং চ; নস্যবিকল্পঃ প্রতিমর্শঃ, শিরোবিরেচনবিকল্পোঽবপীডঃ প্রধমনং চ; ততো নস্যশব্দঃ পঞ্চধা নিযমিতঃ ||২১||
View original
औषधमौषधसिद्धो वा स्नेहो नासिकाभ्यां दीयत इति नस्यम् | तद्द्विविधं शिरोविरेचनं, स्नेहनं च | तद्द्विविधमपि पञ्चधा | तद्यथा- नस्यं, शिरोविरेचनं, प्रतिमर्शो, अवपीडः, प्रधमनं च | तेषु नस्यं प्रधानं शिरोविरेचनं च; नस्यविकल्पः प्रतिमर्शः, शिरोविरेचनविकल्पोऽवपीडः प्रधमनं च; ततो नस्यशब्दः पञ्चधा नियमितः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
তত্র যঃ স্নেহনার্থং শূন্যশিরসাং গ্রীবাস্কন্ধোরসাং চ বলজননার্থং দৃষ্টিপ্রসাদজননার্থং বা স্নেহো বিধীযতে তস্মিন্ বৈশেষিকো নস্যশব্দঃ | তত্তু দেযং বাতাভিভূতে শিরসি দন্তকেশশ্মশ্রুপ্রপাতদারুণকর্ণশূলকর্ণক্ষ্বেডতিমিরস্বরোপঘাত- নাসারোগাস্যশোষাববাহুকাকালজবলীপলিতপ্রাদুর্ভাবদারুণপ্রবোধেষু বাতপৈত্তিকেষু মুখরোগেষ্বন্যেষু চ বাতপিত্তহরদ্রব্যসিদ্ধেন স্নেহেনেতি ||২২||
View original
तत्र यः स्नेहनार्थं शून्यशिरसां ग्रीवास्कन्धोरसां च बलजननार्थं दृष्टिप्रसादजननार्थं वा स्नेहो विधीयते तस्मिन् वैशेषिको नस्यशब्दः | तत्तु देयं वाताभिभूते शिरसि दन्तकेशश्मश्रुप्रपातदारुणकर्णशूलकर्णक्ष्वेडतिमिरस्वरोपघात- नासारोगास्यशोषावबाहुकाकालजवलीपलितप्रादुर्भावदारुणप्रबोधेषु वातपैत्तिकेषु मुखरोगेष्वन्येषु च वातपित्तहरद्रव्यसिद्धेन स्नेहेनेति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
শিরোবিরেচনং শ্লেষ্মণাঽভিব্যাপ্ততালুকণ্ঠশিরসামরোচকশিরোগৌরবশূলপীনসার্ধাবভেদক- কৃমিপ্রতিশ্যাযাপস্মারগন্ধাজ্ঞানেষ্বন্যেষুচোর্ধ্বজত্রুগতেষু কফজেষু বিকারেষু শিরোবিরেচনদ্রব্যৈস্তত্সিদ্ধেন বা স্নেহেনেতি ||২৩||
View original
शिरोविरेचनं श्लेष्मणाऽभिव्याप्ततालुकण्ठशिरसामरोचकशिरोगौरवशूलपीनसार्धावभेदक- कृमिप्रतिश्यायापस्मारगन्धाज्ञानेष्वन्येषुचोर्ध्वजत्रुगतेषु कफजेषु विकारेषु शिरोविरेचनद्रव्यैस्तत्सिद्धेन वा स्नेहेनेति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
তত্রৈতদ্দ্বিবিধমপ্যভুক্তবতোঽন্নকালে পূর্বাহ্ণে শ্লেষ্মরোগিণাং, মধ্যাহ্নে পিত্তরোগিণাং, অপরাহ্ণে বাতরোগিণাম্ ||২৪||
View original
तत्रैतद्द्विविधमप्यभुक्तवतोऽन्नकाले पूर्वाह्णे श्लेष्मरोगिणां, मध्याह्ने पित्तरोगिणां, अपराह्णे वातरोगिणाम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25-27) · Śloka 27
অথ পুরুষায শিরোবিরেচনীযায ত্যক্তমূত্রপুরীষায ভুক্তবতে ব্যভ্রে কালে দন্তকাষ্ঠধূমপানাভ্যাং বিশুদ্ধবক্ত্রস্রোতসে পাণিতাপপরিস্বিন্নমৃদিতগলকপোলললাটপ্রদেশায বাতাতপরজোহীনে বেশ্মন্যুত্তানশাযিনে প্রসারিতকরচরণায কিঞ্চিত্ প্রবিলম্বিতশিরসে বস্ত্রাচ্ছাদিতনেত্রায বামহস্তপ্রদেশিন্যগ্রোন্নামিতনাসাগ্রায বিশুদ্ধস্রোতসি দক্ষিণহস্তেন স্নেহমুষ্ণাম্বুনা প্রতপ্তং রজতসুবর্ণতাম্রমণিমৃত্পাত্রশুক্তীনামন্যতমস্থং শুক্ত্যা পিচুনা বা সুখোষ্ণং স্নেহমদ্রুতমাসিঞ্চেদব্যবচ্ছিন্নধারং যথা নেত্রে ন প্রাপ্নোতি ||২৫|| স্নেহেঽবসিচ্যমানে তু শিরো নৈব প্রকম্পযেত্ | ন কুপ্যেন্ন প্রভাষেচ্চ ন ক্ষুযান্ন হসেত্তথা ||২৬|| এতৈর্হি বিহতঃ স্নেহো ন সম্যক্ প্রতিপদ্যতে | ততঃ কাসপ্রতিশ্যাযশিরোঽক্ষিগদসম্ভবঃ ||২৭||
View original
अथ पुरुषाय शिरोविरेचनीयाय त्यक्तमूत्रपुरीषाय भुक्तवते व्यभ्रे काले दन्तकाष्ठधूमपानाभ्यां विशुद्धवक्त्रस्रोतसे पाणितापपरिस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशाय वातातपरजोहीने वेश्मन्युत्तानशायिने प्रसारितकरचरणाय किञ्चित् प्रविलम्बितशिरसे वस्त्राच्छादितनेत्राय वामहस्तप्रदेशिन्यग्रोन्नामितनासाग्राय विशुद्धस्रोतसि दक्षिणहस्तेन स्नेहमुष्णाम्बुना प्रतप्तं रजतसुवर्णताम्रमणिमृत्पात्रशुक्तीनामन्यतमस्थं शुक्त्या पिचुना वा सुखोष्णं स्नेहमद्रुतमासिञ्चेदव्यवच्छिन्नधारं यथा नेत्रे न प्राप्नोति ||२५|| स्नेहेऽवसिच्यमाने तु शिरो नैव प्रकम्पयेत् | न कुप्येन्न प्रभाषेच्च न क्षुयान्न हसेत्तथा ||२६|| एतैर्हि विहतः स्नेहो न सम्यक् प्रतिपद्यते | ततः कासप्रतिश्यायशिरोऽक्षिगदसम्भवः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
তস্য প্রমাণমষ্টৌ বিন্দবঃ প্রদেশিনীপর্বদ্বযনিঃসৃতাঃ প্রথমা মাত্রা, দ্বিতীযা শুক্তিঃ, তৃতীযা পাণিশুক্তিঃ, ইত্যেতাস্তিস্রো মাত্রা যথাবলং প্রযোজ্যাঃ ||২৮||
View original
तस्य प्रमाणमष्टौ बिन्दवः प्रदेशिनीपर्वद्वयनिःसृताः प्रथमा मात्रा, द्वितीया शुक्तिः, तृतीया पाणिशुक्तिः, इत्येतास्तिस्रो मात्रा यथाबलं प्रयोज्याः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30
স্নেহনস্যং নোপগিলেত্কথঞ্চিদপি বুদ্ধিমান্ ||২৯|| শৃঙ্গাটকমভিপ্লাব্য নিরেতি বদনাদ্যথা | কফোত্ক্লেশভযাচ্চৈনং নিষ্ঠীবেদবিধারযন্ ||৩০||
View original
स्नेहनस्यं नोपगिलेत्कथञ्चिदपि बुद्धिमान् ||२९|| शृङ्गाटकमभिप्लाव्य निरेति वदनाद्यथा | कफोत्क्लेशभयाच्चैनं निष्ठीवेदविधारयन् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31) · Śloka 31
দত্তে চ পুনরপি সংস্বেদ্য গলকপোলাদীন্ ধূমমাসেবেত, ভোজযেচ্চৈনমভিষ্যন্দি, ততোঽস্যাচারিকমাদিশেত্; রজোধূমস্নেহাতপমদ্যদ্রবপানশিরঃস্নানাতিযানক্রোধাদীনি চ পরিহরেত্ ||৩১||
View original
दत्ते च पुनरपि संस्वेद्य गलकपोलादीन् धूममासेवेत, भोजयेच्चैनमभिष्यन्दि, ततोऽस्याचारिकमादिशेत्; रजोधूमस्नेहातपमद्यद्रवपानशिरःस्नानातियानक्रोधादीनि च परिहरेत् ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (32-35) · Śloka 35
তস্য যোগাতিযোগাযোগানামিদং বিজ্ঞানং ভবতি ||৩২|| লাঘবং শিরসো যোগে সুখস্বপ্নপ্রবোধনম্ | বিকারোপশমঃ শুদ্ধিরিন্দ্রিযাণাং মনঃসুখম্ ||৩৩|| কফপ্রসেকঃ শিরসো গুরুতেন্দ্রিযবিভ্রমঃ | লক্ষণং মূর্ধ্ন্যতিস্নিগ্ধে রূক্ষং তত্রাবচারযেত্ ||৩৪|| অযোগে বাতবৈগুণ্যমিন্দ্রিযাণাং চ রূক্ষতা | রোগাশান্তিশ্চ তত্রেষ্টং ভূযো নস্যং প্রযোজযেত্ ||৩৫||
View original
तस्य योगातियोगायोगानामिदं विज्ञानं भवति ||३२|| लाघवं शिरसो योगे सुखस्वप्नप्रबोधनम् | विकारोपशमः शुद्धिरिन्द्रियाणां मनःसुखम् ||३३|| कफप्रसेकः शिरसो गुरुतेन्द्रियविभ्रमः | लक्षणं मूर्ध्न्यतिस्निग्धे रूक्षं तत्रावचारयेत् ||३४|| अयोगे वातवैगुण्यमिन्द्रियाणां च रूक्षता | रोगाशान्तिश्च तत्रेष्टं भूयो नस्यं प्रयोजयेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (36) · Śloka 36
চত্বারো বিন্দবঃ ষড্ বা তথাঽষ্টৌ বা যথাবলম্ | শিরোবিরেকস্নেহস্য প্রমাণমভিনির্দিশেত্ ||৩৬||
View original
चत्वारो बिन्दवः षड् वा तथाऽष्टौ वा यथाबलम् | शिरोविरेकस्नेहस्य प्रमाणमभिनिर्दिशेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (37-43) · Śloka 43
নস্যে ত্রীণ্যুপদিষ্টানি লক্ষণানি প্রযোগতঃ | শুদ্ধ(দ্ধি)হীনাতিসঞ্জ্ঞানি বিশেষাচ্ছাস্ত্রচিন্তকৈঃ ||৩৭|| লাঘবং শিরসঃ শুদ্ধিঃ স্রোতসাং ব্যাধিনির্জযঃ | চিত্তোন্দ্রিযপ্রসাদশ্চ শিরসঃ শুদ্ধিলক্ষণম্ ||৩৮|| কণ্ডূপদেহৌ গুরুতা স্রোতসাং কফসংস্রবঃ | মূর্ধ্নি হীনবিশুদ্ধে তু লক্ষণং পরিকীর্তিতম্ ||৩৯|| মস্তুলুঙ্গাগমো বাতবৃদ্ধিরিন্দ্রিযবিভ্রমঃ | শূন্যতা শিরসশ্চাপি মূর্ধ্নি গাঢবিরেচিতে ||৪০|| হীনাতিশুদ্ধে শিরসি কফবাতঘ্নমাচরেত্ | সম্যগ্বিশুদ্ধে শিরসি সর্পির্নস্যং নিষেচযেত্ ||৪১|| (একান্তরং দ্ব্যন্তরং বা সপ্তাহং বা পুনঃ পুনঃ | একবিংশতিরাত্রং বা যাবদ্বা সাধু মন্যতে ||৪২|| মারুতেনাভিভূতস্য বাঽত্যন্তং যস্য দেহিনঃ | দ্বিকালং চাপি দাতব্যং নস্যং তস্য বিজানতা ) ||৪৩||
View original
नस्ये त्रीण्युपदिष्टानि लक्षणानि प्रयोगतः | शुद्ध(द्धि)हीनातिसञ्ज्ञानि विशेषाच्छास्त्रचिन्तकैः ||३७|| लाघवं शिरसः शुद्धिः स्रोतसां व्याधिनिर्जयः | चित्तोन्द्रियप्रसादश्च शिरसः शुद्धिलक्षणम् ||३८|| कण्डूपदेहौ गुरुता स्रोतसां कफसंस्रवः | मूर्ध्नि हीनविशुद्धे तु लक्षणं परिकीर्तितम् ||३९|| मस्तुलुङ्गागमो वातवृद्धिरिन्द्रियविभ्रमः | शून्यता शिरसश्चापि मूर्ध्नि गाढविरेचिते ||४०|| हीनातिशुद्धे शिरसि कफवातघ्नमाचरेत् | सम्यग्विशुद्धे शिरसि सर्पिर्नस्यं निषेचयेत् ||४१|| (एकान्तरं द्व्यन्तरं वा सप्ताहं वा पुनः पुनः | एकविंशतिरात्रं वा यावद्वा साधु मन्यते ||४२|| मारुतेनाभिभूतस्य वाऽत्यन्तं यस्य देहिनः | द्विकालं चापि दातव्यं नस्यं तस्य विजानता ) ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (44-45) · Śloka 45
অবপীডস্তু শিরোবিরেচনবদভিষ্যণ্ণসর্পদষ্টবিসঞ্জ্ঞেভ্যো দদ্যাচ্ছিরোবিরেচনদ্রব্যাণামন্যতমমবপিষ্যাবপীড্য চ, শর্করেক্ষুরসক্ষীরঘৃতমাংসরসানামন্যতমং ক্ষীণানাং শোণিতপিত্তে চ বিদধ্যাত্ ||৪৪|| কৃশদুর্বলভীরূণাং সুকুমারস্য যোষিতাম্ | শৃতাঃ স্নেহাঃ শিরঃশুদ্ধ্যৈ কল্কস্তেভ্যো যথা হিতঃ ||৪৫||
View original
अवपीडस्तु शिरोविरेचनवदभिष्यण्णसर्पदष्टविसञ्ज्ञेभ्यो दद्याच्छिरोविरेचनद्रव्याणामन्यतममवपिष्यावपीड्य च, शर्करेक्षुरसक्षीरघृतमांसरसानामन्यतमं क्षीणानां शोणितपित्ते च विदध्यात् ||४४|| कृशदुर्बलभीरूणां सुकुमारस्य योषिताम् | शृताः स्नेहाः शिरःशुद्ध्यै कल्कस्तेभ्यो यथा हितः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (46) · Śloka 46
চেতোবিকারকৃমিবিষাভিপন্নানাং চূর্ণং প্রধমেত্ ||৪৬||
View original
चेतोविकारकृमिविषाभिपन्नानां चूर्णं प्रधमेत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (47) · Śloka 47
নস্যেন পরিহর্তব্যো ভুক্তবানপতর্পিতোঽত্যর্থতরুণপ্রতিশ্যাযী গর্ভিণী পীতস্নেহোদকমদ্যদ্রবোঽজীর্ণী দত্তবস্তিঃ ক্রুদ্ধো গরার্তস্তৃষিতঃ শোকাভিভূতঃ শ্রান্তো বালো বৃদ্ধো বেগাবরোধিতঃ শিরঃস্নাতুকামশ্চেতি; অনার্তবে চাভ্রে নস্যধূমৌ পরিহরেত্ ||৪৭||
View original
नस्येन परिहर्तव्यो भुक्तवानपतर्पितोऽत्यर्थतरुणप्रतिश्यायी गर्भिणी पीतस्नेहोदकमद्यद्रवोऽजीर्णी दत्तबस्तिः क्रुद्धो गरार्तस्तृषितः शोकाभिभूतः श्रान्तो बालो वृद्धो वेगावरोधितः शिरःस्नातुकामश्चेति; अनार्तवे चाभ्रे नस्यधूमौ परिहरेत् ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (48) · Śloka 48
তত্র হীনাতিমাত্রাতিশীতোষ্ণসহসাপ্রদানাদতিপ্রবিলম্বিতশিরস উচ্ছিঙ্ঘতো বিচলতোঽভ্যবহরতো বা প্রতিষিদ্ধপ্রদানাচ্চ ব্যাপদো ভবন্তি তৃষ্ণোদ্গারাদযো দোষনিমিত্তাঃ ক্ষযজাশ্চ ||৪৮||
View original
तत्र हीनातिमात्रातिशीतोष्णसहसाप्रदानादतिप्रविलम्बितशिरस उच्छिङ्घतो विचलतोऽभ्यवहरतो वा प्रतिषिद्धप्रदानाच्च व्यापदो भवन्ति तृष्णोद्गारादयो दोषनिमित्ताः क्षयजाश्च ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (49) · Śloka 49
ভবতশ্চাত্র- নস্যে শিরোবিরেকে চ ব্যাপদো দ্বিবিধাঃ স্মৃতাঃ | দোষোত্ক্লেশাত্ ক্ষযাচ্চৈব বিজ্ঞেযাস্তা যথাক্রমম্ ||৪৯||
View original
भवतश्चात्र- नस्ये शिरोविरेके च व्यापदो द्विविधाः स्मृताः | दोषोत्क्लेशात् क्षयाच्चैव विज्ञेयास्ता यथाक्रमम् ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (50) · Śloka 50
দোষোক্লেশনিমিত্তাস্তু জযেচ্ছমনশোধনৈঃ | অথ ক্ষযনিমিত্তাসু যথাস্বং বৃংহণং হিতম্ ||৫০||
View original
दोषोक्लेशनिमित्तास्तु जयेच्छमनशोधनैः | अथ क्षयनिमित्तासु यथास्वं बृंहणं हितम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (51-53) · Śloka 53
প্রতিমর্শশ্চতুর্দশসু কালেষূপাদেযঃ; তদ্যথা- তল্পোত্থিতেন, প্রক্ষালিতদন্তেন, গৃহান্নির্গচ্ছতা, ব্যাযামব্যবাযাধ্বপরিশ্রান্তেন, মূত্রোচ্চারকবলাঞ্জনান্তে, ভুক্তবতা, ছর্দিতবতা, দিবাস্বপ্নোত্থিতেন, সাযং চেতি ||৫১|| তত্র তল্পোত্থিতেনাসেবিতঃ প্রতিমর্শো রাত্রাবুপচিতং নাসাস্রোতোগতং মলমুপহন্তি মনঃপ্রসাদং চ করোতি, প্রক্ষালিতদন্তেনাসেবিতো দন্তানাং দৃঢতাং বদনসৌগন্ধ্যং চাপাদযতি, গৃহান্নির্গচ্ছতা সেবিতো নাসাস্রোতসঃ ক্লিন্নতযা রজোধূমো বা ন বাধতে, ব্যাযামমৈথুনাধ্বপরিশ্রান্তেনাসেবিতঃ শ্রমমুপহন্তি, মূত্রোচ্চারান্তে সেবিতো দৃষ্টের্গুরুত্বমপনযতি, কবলাঞ্জনান্তে সেবিতো দৃষ্টিং প্রসাদযতি, ভুক্তবতা সেবিতঃ স্রোতসাং বিশুদ্ধিং লঘুতাং চাপাদযতি, বান্তেনাসেবিতঃ স্রোতোবিলগ্নং শ্লেষ্মাণমপোহ্য ভক্তাকাঙ্ক্ষামাপাদযতি, দিবাস্বপ্নোত্থিতেনাসেবিতো নিদ্রাশেষং গুরুত্বং মলং চাপোহ্য চিত্তৈকাগ্র্যং জনযতি, সাযং চাসেবিতঃ সুখনিদ্রাপ্রবোধং চেতি ||৫২|| ঈষদুচ্ছিঙ্ঘতঃ স্নেহো যাবদ্বক্ত্রং প্রপদ্যতে | নস্যে নিষিক্তং তং বিদ্যাত্ প্রতিমর্শং প্রমাণতঃ ||৫৩||
View original
प्रतिमर्शश्चतुर्दशसु कालेषूपादेयः; तद्यथा- तल्पोत्थितेन, प्रक्षालितदन्तेन, गृहान्निर्गच्छता, व्यायामव्यवायाध्वपरिश्रान्तेन, मूत्रोच्चारकवलाञ्जनान्ते, भुक्तवता, छर्दितवता, दिवास्वप्नोत्थितेन, सायं चेति ||५१|| तत्र तल्पोत्थितेनासेवितः प्रतिमर्शो रात्रावुपचितं नासास्रोतोगतं मलमुपहन्ति मनःप्रसादं च करोति, प्रक्षालितदन्तेनासेवितो दन्तानां दृढतां वदनसौगन्ध्यं चापादयति, गृहान्निर्गच्छता सेवितो नासास्रोतसः क्लिन्नतया रजोधूमो वा न बाधते, व्यायाममैथुनाध्वपरिश्रान्तेनासेवितः श्रममुपहन्ति, मूत्रोच्चारान्ते सेवितो दृष्टेर्गुरुत्वमपनयति, कवलाञ्जनान्ते सेवितो दृष्टिं प्रसादयति, भुक्तवता सेवितः स्रोतसां विशुद्धिं लघुतां चापादयति, वान्तेनासेवितः स्रोतोविलग्नं श्लेष्माणमपोह्य भक्ताकाङ्क्षामापादयति, दिवास्वप्नोत्थितेनासेवितो निद्राशेषं गुरुत्वं मलं चापोह्य चित्तैकाग्र्यं जनयति, सायं चासेवितः सुखनिद्राप्रबोधं चेति ||५२|| ईषदुच्छिङ्घतः स्नेहो यावद्वक्त्रं प्रपद्यते | नस्ये निषिक्तं तं विद्यात् प्रतिमर्शं प्रमाणतः ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (54-55) · Śloka 55
নস্যেন রোগাঃ শাম্যন্তি নরাণামূর্ধ্বজত্রুজাঃ | ইন্দ্রিযাণাং চ বৈমল্যং কুর্যাদাস্যং সুগন্ধি চ ||৫৪|| হনুদন্তশিরোগ্রীবাত্রিকবাহূরসাং বলম্ | বলীপলিতখালিত্যব্যঙ্গানাং চাপ্যসম্ভবম্ ||৫৫||
View original
नस्येन रोगाः शाम्यन्ति नराणामूर्ध्वजत्रुजाः | इन्द्रियाणां च वैमल्यं कुर्यादास्यं सुगन्धि च ||५४|| हनुदन्तशिरोग्रीवात्रिकबाहूरसां बलम् | वलीपलितखालित्यव्यङ्गानां चाप्यसम्भवम् ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (56-57) · Śloka 57
তৈলং কফে সবাতে স্যাত্ কেবলে পবনে বসাম্ | দদ্যাত্সর্পিঃ সদা পিত্তে মজ্জানং চ সমারুতে ||৫৬|| চতুর্বিধস্য স্নেহস্য বিধিরেবং প্রকীর্তিতঃ | শ্লেষ্মস্থানাবিরোধিত্বাত্তেষু তৈলং বিধীযতে ||৫৭||
View original
तैलं कफे सवाते स्यात् केवले पवने वसाम् | दद्यात्सर्पिः सदा पित्ते मज्जानं च समारुते ||५६|| चतुर्विधस्य स्नेहस्य विधिरेवं प्रकीर्तितः | श्लेष्मस्थानाविरोधित्वात्तेषु तैलं विधीयते ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (58-60) · Śloka 60
অতঃ পরং প্রবক্ষ্যামি কবলগ্রহণে বিধিম্ | চতুর্ধা কবলঃ স্নেহী প্রসাদী শোধিরোপণৌ ||৫৮|| স্নিগ্ধোষ্ণৈঃ স্নৈহিকো বাতে, স্বাদুশীতৈঃ প্রসাদনঃ | পিত্তে, কট্বম্ললবণৈ রূক্ষোষ্ণৈঃ শোধনঃ কফে ||৫৯|| কষাযতিক্তমধুরৈঃ কটূষ্ণৈ রোপণো ব্রণে | চতুর্বিধস্য চৈবাস্য বিশেষোঽযং প্রকীর্তিতঃ ||৬০||
View original
अतः परं प्रवक्ष्यामि कवलग्रहणे विधिम् | चतुर्धा कवलः स्नेही प्रसादी शोधिरोपणौ ||५८|| स्निग्धोष्णैः स्नैहिको वाते, स्वादुशीतैः प्रसादनः | पित्ते, कट्वम्ललवणै रूक्षोष्णैः शोधनः कफे ||५९|| कषायतिक्तमधुरैः कटूष्णै रोपणो व्रणे | चतुर्विधस्य चैवास्य विशेषोऽयं प्रकीर्तितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (61) · Śloka 61
তত্র ত্রিকটুকবচাসর্ষপহরীতকীকল্কমালোড্য তৈলশুক্তসুরামূত্রক্ষারমধূনামন্যতমেন সলবণমভিপ্রতপ্তমুপস্বিন্নমৃদিতগলকপোলললাটপ্রদেশো ধারযেত্ ||৬১||
View original
तत्र त्रिकटुकवचासर्षपहरीतकीकल्कमालोड्य तैलशुक्तसुरामूत्रक्षारमधूनामन्यतमेन सलवणमभिप्रतप्तमुपस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशो धारयेत् ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (62) · Śloka 62
সুখং সঞ্চার্যতে যা তু মাত্রা স (সা) কবলঃ স্মৃতঃ | অসঞ্চার্যা তু যা মাত্রা গণ্ডূষঃ স প্রকীর্তিতঃ ||৬২||
View original
सुखं सञ्चार्यते या तु मात्रा स (सा) कवलः स्मृतः | असञ्चार्या तु या मात्रा गण्डूषः स प्रकीर्तितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (63) · Śloka 63
তাবচ্চ ধারযিতব্যোঽনন্যমনসোন্নতদেহেন যাবদ্দোষপরিপূর্ণকপোলত্বং নাসাস্রোতোনযনপরিপ্লাবশ্চ ভবতি তদা বিমোক্তব্যঃ, পুনশ্চান্যো গ্রহীতব্য ইতি ||৬৩||
View original
तावच्च धारयितव्योऽनन्यमनसोन्नतदेहेन यावद्दोषपरिपूर्णकपोलत्वं नासास्रोतोनयनपरिप्लावश्च भवति तदा विमोक्तव्यः, पुनश्चान्यो ग्रहीतव्य इति ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (64) · Śloka 64
এবং স্নেহপযঃক্ষৌদ্ররসমূত্রাম্লসম্ভৃতাঃ | কষাযোষ্ণোদকাভ্যাং চ কবলা দোষতো হিতাঃ ||৬৪||
View original
एवं स्नेहपयःक्षौद्ररसमूत्राम्लसम्भृताः | कषायोष्णोदकाभ्यां च कवला दोषतो हिताः ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (65-66) · Śloka 67
ব্যাধেরপচযস্তুষ্টির্বৈশদ্যং বক্ত্রলাঘবম্ | ইন্দ্রিযাণাং প্রসাদশ্চ কবলে শুদ্ধিলক্ষণম্ ||৬৫|| হীনে জাড্যকফোত্ক্লেশাবরসজ্ঞানমেব চ | অতিযোগান্মুখে পাকঃ শোষতৃষ্ণারুচিক্লমাঃ ||৬৬|| শোধনীযে বিশেষেণ ভবন্ত্যেব ন সংশযঃ |৬৭|
View original
व्याधेरपचयस्तुष्टिर्वैशद्यं वक्त्रलाघवम् | इन्द्रियाणां प्रसादश्च कवले शुद्धिलक्षणम् ||६५|| हीने जाड्यकफोत्क्लेशावरसज्ञानमेव च | अतियोगान्मुखे पाकः शोषतृष्णारुचिक्लमाः ||६६|| शोधनीये विशेषेण भवन्त्येव न संशयः |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (67-68) · Śloka 68
তিলা নীলোত্পলং সর্পিঃ শর্করা ক্ষীরমেব চ ||৬৭|| সক্ষৌদ্রো দগ্ধবক্ত্রস্য গণ্ডূষো দাহনাশনঃ | কবলস্য বিধির্হ্যেষ সমাসেন প্রকীর্তিতঃ ||৬৮||
View original
तिला नीलोत्पलं सर्पिः शर्करा क्षीरमेव च ||६७|| सक्षौद्रो दग्धवक्त्रस्य गण्डूषो दाहनाशनः | कवलस्य विधिर्ह्येष समासेन प्रकीर्तितः ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (69) · Śloka 70
বিভজ্য ভেষজং বুদ্ধ্যা কুর্বীত প্রতিসারণম্ | কল্কো রসক্রিযা ক্ষৌদ্রং চূর্ণং চেতি চতুর্বিধম্ ||৬৯|| অঙ্গুল্যগ্রপ্রণীতং তু যথাস্বং মুখরোগিণাম্ |৭০|
View original
विभज्य भेषजं बुद्ध्या कुर्वीत प्रतिसारणम् | कल्को रसक्रिया क्षौद्रं चूर्णं चेति चतुर्विधम् ||६९|| अङ्गुल्यग्रप्रणीतं तु यथास्वं मुखरोगिणाम् |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (70-71) · Śloka 71
তস্মিন্ যোগমযোগং চ কবলোক্তং বিভাবযেত্ ||৭০|| তানেব শমযেদ্ ব্যাধীন্ কবলো যানপোহতি | দোষঘ্নমনভিষ্যন্দি ভোজযেচ্চ তথা নরম্ ||৭১||
View original
तस्मिन् योगमयोगं च कवलोक्तं विभावयेत् ||७०|| तानेव शमयेद् व्याधीन् कवलो यानपोहति | दोषघ्नमनभिष्यन्दि भोजयेच्च तथा नरम् ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 40
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং চিকিত্সাস্থানে ধূমনস্যকবলগ্রহচিকিত্সিতং নাম চত্বারিংশোঽধ্যাযঃ ||৪০|| ইতি ভগবতা শ্রীধন্বন্তরিণোপদিষ্টাযাং তচ্ছিষ্যেণ মহর্ষিণা সুশ্রুতেন বিরচিতাযাং সুশ্রুতসংহিতাযাং চতুর্থং চিকিত্সাস্থানং সমাপ্তম্|
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ||४०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां चतुर्थं चिकित्सास्थानं समाप्तम्|
🔊 Audio coming soon