Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

40. dhūmanasyakavalagrahacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ தூமநஸ்யகவலக்ரஹசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातो धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

தூமஃ பஞ்சவிதோ பவதி; தத்யதா- ப்ராயோகிகஃ, ஸ்நைஹிகோ, வைரேசநிகஃ, காஸக்நோ, வாமநீயஶ்சேதி ||௩||

View original

धूमः पञ्चविधो भवति; तद्यथा- प्रायोगिकः, स्नैहिको, वैरेचनिकः, कासघ्नो, वामनीयश्चेति ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தத்ரைலாதிநா குஷ்டதகரவர்ஜ்யேந ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டேந த்வாதஶாங்குலஂ ஶரகாண்டமங்குலிபரிணாஹஂ க்ஷௌமேணாஷ்டாங்குலஂ வேஷ்டயித்வா லேபயேதேஷா வர்திஃ ப்ராயோகிகே , ஸ்நேஹபலஸாரமதூச்சிஷ்டஸர்ஜரஸகுக்குலுப்ரபதிபிஃ ஸ்நேஹமிஶ்ரைஃ ஸ்நைஹிகே, ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைர்வைரேசநே, பஹதீகண்டகாரிகாத்ரிகடுகாஸமர்தஹிங்க்விங்குதீத்வங்மநஃஶிலாச்சிந்நருஹாகர்கடஶங்கீப்ரபதிபிஃ காஸஹரைஶ்ச காஸக்நே, ஸ்நாயுசர்மகுரஶங்ககர்கடகாஸ்திஶுஷ்கமத்ஸ்யவல்லூரகமிப்ரபதிபிர்வாமநீயைஶ்ச வாமநீயே ||௪||

View original

तत्रैलादिना कुष्ठतगरवर्ज्येन श्लक्ष्णपिष्टेन द्वादशाङ्गुलं शरकाण्डमङ्गुलिपरिणाहं क्षौमेणाष्टाङ्गुलं वेष्टयित्वा लेपयेदेषा वर्तिः प्रायोगिके , स्नेहफलसारमधूच्छिष्टसर्जरसगुग्गुलुप्रभृतिभिः स्नेहमिश्रैः स्नैहिके, शिरोविरेचनद्रव्यैर्वैरेचने, बृहतीकण्टकारिकात्रिकटुकासमर्दहिङ्ग्विङ्गुदीत्वङ्मनःशिलाच्छिन्नरुहाकर्कटशृङ्गीप्रभृतिभिः कासहरैश्च कासघ्ने, स्नायुचर्मखुरशृङ्गकर्कटकास्थिशुष्कमत्स्यवल्लूरकृमिप्रभृतिभिर्वामनीयैश्च वामनीये ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

தத்ர பஸ்திநேத்ரத்ரவ்யைர்தூமநேத்ரத்ரவ்யாணி வ்யாக்யாதாநி பவந்தி | தூமநேத்ரஂ து கநிஷ்டிகாபரிணாஹமக்ரே கலாயமாத்ரஸ்ரோதோ மூலேऽங்குஷ்டபரிணாஹஂ தூமவர்திப்ரவேஶஸ்ரோதோऽங்குலாந்யஷ்டசத்வாரிஂஶத் ப்ராயோகிகே, த்வாத்ரிஂஶத் ஸ்நேஹநே, சதுர்விஂஶதிர்வைரேசநே, ஷோடஶாங்குலஂ காஸக்நே வாமநீயே ச | ஏதேऽபி கோலாஸ்திமாத்ரச்சித்ரே பவதஃ | வ்ரணநேத்ரமஷ்டாங்குலஂ வ்ரணதூபநார்தஂ கலாயபரிமண்டலஂ குலத்தவாஹிஸ்ரோத இதி ||௫||

View original

तत्र बस्तिनेत्रद्रव्यैर्धूमनेत्रद्रव्याणि व्याख्यातानि भवन्ति | धूमनेत्रं तु कनिष्ठिकापरिणाहमग्रे कलायमात्रस्रोतो मूलेऽङ्गुष्ठपरिणाहं धूमवर्तिप्रवेशस्रोतोऽङ्गुलान्यष्टचत्वारिंशत् प्रायोगिके, द्वात्रिंशत् स्नेहने, चतुर्विंशतिर्वैरेचने, षोडशाङ्गुलं कासघ्ने वामनीये च | एतेऽपि कोलास्थिमात्रच्छिद्रे भवतः | व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं व्रणधूपनार्थं कलायपरिमण्डलं कुलत्थवाहिस्रोत इति ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6-9) · Śloka 9

அத ஸுகோபவிஷ்டஃ ஸுமநா ஜ்வதோதஷ்டிரதந்த்ரிதஃ ஸ்நேஹாக்ததீப்தாக்ராஂ வர்திஂ நேத்ரஸ்ரோதஸி ப்ரணிதாய தூமஂ பிபேத் ||௬|| முகேந தஂ பிபேத் பூர்வஂ நாஸிகாப்யாஂ ததஃ பிபேத் | முகபீதஂ முகேநைவ வமேத் பீதஂ ச நாஸயா ||௭|| முகேந தூமமாதாய நாஸிகாப்யாஂ ந நிர்ஹரேத் | தேந ஹி ப்ரதிலோமேந தஷ்டிஸ்தத்ர நிஹந்யதே ||௮|| விஶேஷதஸ்து ப்ராயோகிகஂ க்ராணேநாததீத, ஸ்நைஹிகஂ முகநாஸாப்யாஂ, நாஸிகயா வைரேசநிகஂ, முகேநைவேதரௌ ||௯||

View original

अथ सुखोपविष्टः सुमना ऋज्वधोदृष्टिरतन्द्रितः स्नेहाक्तदीप्ताग्रां वर्तिं नेत्रस्रोतसि प्रणिधाय धूमं पिबेत् ||६|| मुखेन तं पिबेत् पूर्वं नासिकाभ्यां ततः पिबेत् | मुखपीतं मुखेनैव वमेत् पीतं च नासया ||७|| मुखेन धूममादाय नासिकाभ्यां न निर्हरेत् | तेन हि प्रतिलोमेन दृष्टिस्तत्र निहन्यते ||८|| विशेषतस्तु प्रायोगिकं घ्राणेनाददीत, स्नैहिकं मुखनासाभ्यां, नासिकया वैरेचनिकं, मुखेनैवेतरौ ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (10) · Śloka 10

தத்ர ப்ராயோகிகே வர்திஂ வ்யபகதஶரகாண்டாஂ நிவாதாதபஶுஷ்காமங்காரேஷ்வவதீப்ய நேத்ரமூலஸ்ரோதஸி ப்ரயுஜ்ய தூமமாஹரேதி ப்ரூயாத்; ஏவஂ ஸ்நேஹநஂ வைரேசநிகஂ ச குர்யாதிதி | இதரயோர்வ்யபேததூமாங்காரே ஸ்திரே ஸமாஹிதே ஶராவே ப்ரக்ஷிப்ய வர்திஂ மூலச்சித்ரேணாந்யேந ஶராவேண பிதாய தஸ்மிந் சித்ரே நேத்ரமூலஂ ஸஂயோஜ்ய தூமமாஸேவேத, ப்ரஶாந்தே தூமே வர்திமவஶிஷ்டாஂ ப்ரக்ஷிப்ய புநரபி தூமஂ பாயயேதாதோஷவிஶுத்தேஃ; ஏஷ தூமபாநோபாயவிதிஃ ||௧௦||

View original

तत्र प्रायोगिके वर्तिं व्यपगतशरकाण्डां निवातातपशुष्कामङ्गारेष्ववदीप्य नेत्रमूलस्रोतसि प्रयुज्य धूममाहरेति ब्रूयात्; एवं स्नेहनं वैरेचनिकं च कुर्यादिति | इतरयोर्व्यपेतधूमाङ्गारे स्थिरे समाहिते शरावे प्रक्षिप्य वर्तिं मूलच्छिद्रेणान्येन शरावेण पिधाय तस्मिन् छिद्रे नेत्रमूलं संयोज्य धूममासेवेत, प्रशान्ते धूमे वर्तिमवशिष्टां प्रक्षिप्य पुनरपि धूमं पाययेदादोषविशुद्धेः; एष धूमपानोपायविधिः ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (11) · Śloka 11

தத்ர ஶோகஶ்ரமபயாமர்ஷௌஷ்ண்யவிஷரக்தபித்தமதமூர்ச்சாதாஹபிபாஸாபாண்டுரோகதாலுஶோஷச்சர்திஶிரோऽபிகாதோத்காராபதர்பித- திமிரப்ரமேஹோதராத்மாநோர்த்வவாதார்தா பாலவத்ததுர்பலவிரிக்தாஸ்தாபிதஜாகரிதகர்பிணீரூக்ஷக்ஷீணக்ஷதோரஸ்க- மதுகதததிதுக்தமத்ஸ்யமத்யயவாகூபீதால்பகபாஶ்ச ந தூமமாஸேவேரந் ||௧௧||

View original

तत्र शोकश्रमभयामर्षौष्ण्यविषरक्तपित्तमदमूर्च्छादाहपिपासापाण्डुरोगतालुशोषच्छर्दिशिरोऽभिघातोद्गारापतर्पित- तिमिरप्रमेहोदराध्मानोर्ध्ववातार्ता बालवृद्धदुर्बलविरिक्तास्थापितजागरितगर्भिणीरूक्षक्षीणक्षतोरस्क- मधुघृतदधिदुग्धमत्स्यमद्ययवागूपीताल्पकफाश्च न धूममासेवेरन् ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (12) · Śloka 12

அகாலபீதஃ குருதே ப்ரமஂ மூர்ச்சாஂ ஶிரோருஜம் | க்ராணஶ்ரோத்ராக்ஷிஜிஹ்வாநாமுபகாதஂ ச தாருணம் ||௧௨||

View original

अकालपीतः कुरुते भ्रमं मूर्च्छां शिरोरुजम् | घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वानामुपघातं च दारुणम् ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (13) · Śloka 13

ஆத்யாஸ்து த்ரயோ தூமா த்வாதஶஸு காலேஷூபாதேயாஃ | தத்யதா- க்ஷுததந்தப்ரக்ஷாலநநஸ்யஸ்நாநபோஜநதிவாஸ்வப்நமைதுநச்சர்திமூத்ரோச்சாரஹஸிதருஷிதஶஸ்த்ரகர்மாந்தேஷ்விதி | தத்ர விபாகோ- மூத்ரோச்சாரக்ஷவதுஹஸிதருஷிதமைதுநாந்தேஷு ஸ்நைஹிகஃ, ஸ்நாநச்சர்தநதிவாஸ்வப்நாந்தேஷு வைரேசநிகஃ, தந்தப்ரக்ஷாலநஸ்ய ஸ்நாநபோஜநஶஸ்த்ரகர்மாந்தேஷு ப்ராயோகிக இதி ||௧௩||

View original

आद्यास्तु त्रयो धूमा द्वादशसु कालेषूपादेयाः | तद्यथा- क्षुतदन्तप्रक्षालननस्यस्नानभोजनदिवास्वप्नमैथुनच्छर्दिमूत्रोच्चारहसितरुषितशस्त्रकर्मान्तेष्विति | तत्र विभागो- मूत्रोच्चारक्षवथुहसितरुषितमैथुनान्तेषु स्नैहिकः, स्नानच्छर्दनदिवास्वप्नान्तेषु वैरेचनिकः, दन्तप्रक्षालनस्य स्नानभोजनशस्त्रकर्मान्तेषु प्रायोगिक इति ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (14) · Śloka 14

தத்ர ஸ்நைஹிகோ வாதஂ ஶமயதி, ஸ்நேஹாதுபலேபாச்ச; வைரேசநஃ ஶ்லேஷ்மாணமுத்க்லேஶ்யாபகர்ஷதி, ரௌக்ஷ்யாத்தைக்ஷ்ண்யாதௌஷ்ண்யாத்வைஶத்யாச்ச; ப்ராயோகிகஃ ஶ்லேஷ்மாணமுத்க்லேஶயத்யுத்க்லிஷ்டஂ சாபகர்ஷதி ஶமயதி வாதஂ ஸாதாரணத்வாத் பூர்வாப்யாமிதி ||௧௪||

View original

तत्र स्नैहिको वातं शमयति, स्नेहादुपलेपाच्च; वैरेचनः श्लेष्माणमुत्क्लेश्यापकर्षति, रौक्ष्यात्तैक्ष्ण्यादौष्ण्याद्वैशद्याच्च; प्रायोगिकः श्लेष्माणमुत्क्लेशयत्युत्क्लिष्टं चापकर्षति शमयति वातं साधारणत्वात् पूर्वाभ्यामिति ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16

பவதி சாத்ர- நரோ தூமோபயோகாச்ச ப்ரஸந்நேந்த்ரியவாங்மநாஃ | தடகேஶத்விஜஶ்மஶ்ருஃ ஸுகந்திவிஶதாநநஃ ||௧௫|| ததா காஸஶ்வாஸாரோசகாஸ்யோபலேபஸ்வரபேதமுகாஸ்ராவக்ஷவதுவமதுக்ரததந்த்ராநித்ராஹநுமந்யாஸ்தம்பாஃ பீநஸஶிரோரோககர்ணாக்ஷிஶூலா வாதகபநிமித்தாஶ்சாஸ்ய முகரோகா ந பவந்தி ||௧௬||

View original

भवति चात्र- नरो धूमोपयोगाच्च प्रसन्नेन्द्रियवाङ्मनाः | दृढकेशद्विजश्मश्रुः सुगन्धिविशदाननः ||१५|| तथा कासश्वासारोचकास्योपलेपस्वरभेदमुखास्रावक्षवथुवमथुक्रथतन्द्रानिद्राहनुमन्यास्तम्भाः पीनसशिरोरोगकर्णाक्षिशूला वातकफनिमित्ताश्चास्य मुखरोगा न भवन्ति ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

தஸ்ய யோகாயோகாதியோகா விஜ்ஞாதவ்யாஃ | தத்ர யோகோ ரோகப்ரஶமநஃ, அயோகோ ரோகாப்ரஶமநஃ, தாலுகலஶோஷபரிதாஹபிபாஸாமூர்ச்சாப்ரமமதகர்ணக்ஷ்வேடதஷ்டிநாஸாரோகதௌர்பல்யாந்யதியோகோ ஜநயதி ||௧௭||

View original

तस्य योगायोगातियोगा विज्ञातव्याः | तत्र योगो रोगप्रशमनः, अयोगो रोगाप्रशमनः, तालुगलशोषपरिदाहपिपासामूर्च्छाभ्रममदकर्णक्ष्वेडदृष्टिनासारोगदौर्बल्यान्यतियोगो जनयति ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

ப்ராயோகிகஂ த்ரீஂஸ்த்ரீநுச்ச்வாஸாநாததீத முகநாஸிகாப்யாஂ ச பர்யாயாஂஸ்த்ரீஂஶ்சதுரோ வேதி, ஸ்நைஹிகஂ யாவதஶ்ருபவத்திஃ, வைரேசநிகமாதோஷதர்ஶநாத், திலதண்டுலயவாகூபீதேந பாதவ்யோ வாமநீயஃ, க்ராஸாந்தரேஷு காஸக்ந இதி ||௧௮||

View original

प्रायोगिकं त्रींस्त्रीनुच्छ्वासानाददीत मुखनासिकाभ्यां च पर्यायांस्त्रींश्चतुरो वेति, स्नैहिकं यावदश्रुपवृत्तिः, वैरेचनिकमादोषदर्शनात्, तिलतण्डुलयवागूपीतेन पातव्यो वामनीयः, ग्रासान्तरेषु कासघ्न इति ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20

வ்ரணதூமஂ ஶராவஸம்புடோபநீதேந நேத்ரேண வ்ரணமாநயேத், தூமபாநாத்வேதநோபஶமோ வ்ரணவைஶத்யமாஸ்ராவோபஶமஶ்ச பவதி ||௧௯|| விதிரேஷ ஸமாஸேந தூமஸ்யாபிஹிதோ மயா | நஸ்யஸ்யாதஃ ப்ரவக்ஷ்யாமி விதிஂ நிரவஶேஷதஃ ||௨௦||

View original

व्रणधूमं शरावसम्पुटोपनीतेन नेत्रेण व्रणमानयेत्, धूमपानाद्वेदनोपशमो व्रणवैशद्यमास्रावोपशमश्च भवति ||१९|| विधिरेष समासेन धूमस्याभिहितो मया | नस्यस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं निरवशेषतः ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (21) · Śloka 21

ஔஷதமௌஷதஸித்தோ வா ஸ்நேஹோ நாஸிகாப்யாஂ தீயத இதி நஸ்யம் | தத்த்விவிதஂ ஶிரோவிரேசநஂ, ஸ்நேஹநஂ ச | தத்த்விவிதமபி பஞ்சதா | தத்யதா- நஸ்யஂ, ஶிரோவிரேசநஂ, ப்ரதிமர்ஶோ, அவபீடஃ, ப்ரதமநஂ ச | தேஷு நஸ்யஂ ப்ரதாநஂ ஶிரோவிரேசநஂ ச; நஸ்யவிகல்பஃ ப்ரதிமர்ஶஃ, ஶிரோவிரேசநவிகல்போऽவபீடஃ ப்ரதமநஂ ச; ததோ நஸ்யஶப்தஃ பஞ்சதா நியமிதஃ ||௨௧||

View original

औषधमौषधसिद्धो वा स्नेहो नासिकाभ्यां दीयत इति नस्यम् | तद्द्विविधं शिरोविरेचनं, स्नेहनं च | तद्द्विविधमपि पञ्चधा | तद्यथा- नस्यं, शिरोविरेचनं, प्रतिमर्शो, अवपीडः, प्रधमनं च | तेषु नस्यं प्रधानं शिरोविरेचनं च; नस्यविकल्पः प्रतिमर्शः, शिरोविरेचनविकल्पोऽवपीडः प्रधमनं च; ततो नस्यशब्दः पञ्चधा नियमितः ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (22) · Śloka 22

தத்ர யஃ ஸ்நேஹநார்தஂ ஶூந்யஶிரஸாஂ க்ரீவாஸ்கந்தோரஸாஂ ச பலஜநநார்தஂ தஷ்டிப்ரஸாதஜநநார்தஂ வா ஸ்நேஹோ விதீயதே தஸ்மிந் வைஶேஷிகோ நஸ்யஶப்தஃ | தத்து தேயஂ வாதாபிபூதே ஶிரஸி தந்தகேஶஶ்மஶ்ருப்ரபாததாருணகர்ணஶூலகர்ணக்ஷ்வேடதிமிரஸ்வரோபகாத- நாஸாரோகாஸ்யஶோஷாவபாஹுகாகாலஜவலீபலிதப்ராதுர்பாவதாருணப்ரபோதேஷு வாதபைத்திகேஷு முகரோகேஷ்வந்யேஷு ச வாதபித்தஹரத்ரவ்யஸித்தேந ஸ்நேஹேநேதி ||௨௨||

View original

तत्र यः स्नेहनार्थं शून्यशिरसां ग्रीवास्कन्धोरसां च बलजननार्थं दृष्टिप्रसादजननार्थं वा स्नेहो विधीयते तस्मिन् वैशेषिको नस्यशब्दः | तत्तु देयं वाताभिभूते शिरसि दन्तकेशश्मश्रुप्रपातदारुणकर्णशूलकर्णक्ष्वेडतिमिरस्वरोपघात- नासारोगास्यशोषावबाहुकाकालजवलीपलितप्रादुर्भावदारुणप्रबोधेषु वातपैत्तिकेषु मुखरोगेष्वन्येषु च वातपित्तहरद्रव्यसिद्धेन स्नेहेनेति ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (23) · Śloka 23

ஶிரோவிரேசநஂ ஶ்லேஷ்மணாऽபிவ்யாப்ததாலுகண்டஶிரஸாமரோசகஶிரோகௌரவஶூலபீநஸார்தாவபேதக- கமிப்ரதிஶ்யாயாபஸ்மாரகந்தாஜ்ஞாநேஷ்வந்யேஷுசோர்த்வஜத்ருகதேஷு கபஜேஷு விகாரேஷு ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைஸ்தத்ஸித்தேந வா ஸ்நேஹேநேதி ||௨௩||

View original

शिरोविरेचनं श्लेष्मणाऽभिव्याप्ततालुकण्ठशिरसामरोचकशिरोगौरवशूलपीनसार्धावभेदक- कृमिप्रतिश्यायापस्मारगन्धाज्ञानेष्वन्येषुचोर्ध्वजत्रुगतेषु कफजेषु विकारेषु शिरोविरेचनद्रव्यैस्तत्सिद्धेन वा स्नेहेनेति ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (24) · Śloka 24

தத்ரைதத்த்விவிதமப்யபுக்தவதோऽந்நகாலே பூர்வாஹ்ணே ஶ்லேஷ்மரோகிணாஂ, மத்யாஹ்நே பித்தரோகிணாஂ, அபராஹ்ணே வாதரோகிணாம் ||௨௪||

View original

तत्रैतद्द्विविधमप्यभुक्तवतोऽन्नकाले पूर्वाह्णे श्लेष्मरोगिणां, मध्याह्ने पित्तरोगिणां, अपराह्णे वातरोगिणाम् ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (25-27) · Śloka 27

அத புருஷாய ஶிரோவிரேசநீயாய த்யக்தமூத்ரபுரீஷாய புக்தவதே வ்யப்ரே காலே தந்தகாஷ்டதூமபாநாப்யாஂ விஶுத்தவக்த்ரஸ்ரோதஸே பாணிதாபபரிஸ்விந்நமதிதகலகபோலலலாடப்ரதேஶாய வாதாதபரஜோஹீநே வேஶ்மந்யுத்தாநஶாயிநே ப்ரஸாரிதகரசரணாய கிஞ்சித் ப்ரவிலம்பிதஶிரஸே வஸ்த்ராச்சாதிதநேத்ராய வாமஹஸ்தப்ரதேஶிந்யக்ரோந்நாமிதநாஸாக்ராய விஶுத்தஸ்ரோதஸி தக்ஷிணஹஸ்தேந ஸ்நேஹமுஷ்ணாம்புநா ப்ரதப்தஂ ரஜதஸுவர்ணதாம்ரமணிமத்பாத்ரஶுக்தீநாமந்யதமஸ்தஂ ஶுக்த்யா பிசுநா வா ஸுகோஷ்ணஂ ஸ்நேஹமத்ருதமாஸிஞ்சேதவ்யவச்சிந்நதாரஂ யதா நேத்ரே ந ப்ராப்நோதி ||௨௫|| ஸ்நேஹேऽவஸிச்யமாநே து ஶிரோ நைவ ப்ரகம்பயேத் | ந குப்யேந்ந ப்ரபாஷேச்ச ந க்ஷுயாந்ந ஹஸேத்ததா ||௨௬|| ஏதைர்ஹி விஹதஃ ஸ்நேஹோ ந ஸம்யக் ப்ரதிபத்யதே | ததஃ காஸப்ரதிஶ்யாயஶிரோऽக்ஷிகதஸம்பவஃ ||௨௭||

View original

अथ पुरुषाय शिरोविरेचनीयाय त्यक्तमूत्रपुरीषाय भुक्तवते व्यभ्रे काले दन्तकाष्ठधूमपानाभ्यां विशुद्धवक्त्रस्रोतसे पाणितापपरिस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशाय वातातपरजोहीने वेश्मन्युत्तानशायिने प्रसारितकरचरणाय किञ्चित् प्रविलम्बितशिरसे वस्त्राच्छादितनेत्राय वामहस्तप्रदेशिन्यग्रोन्नामितनासाग्राय विशुद्धस्रोतसि दक्षिणहस्तेन स्नेहमुष्णाम्बुना प्रतप्तं रजतसुवर्णताम्रमणिमृत्पात्रशुक्तीनामन्यतमस्थं शुक्त्या पिचुना वा सुखोष्णं स्नेहमद्रुतमासिञ्चेदव्यवच्छिन्नधारं यथा नेत्रे न प्राप्नोति ||२५|| स्नेहेऽवसिच्यमाने तु शिरो नैव प्रकम्पयेत् | न कुप्येन्न प्रभाषेच्च न क्षुयान्न हसेत्तथा ||२६|| एतैर्हि विहतः स्नेहो न सम्यक् प्रतिपद्यते | ततः कासप्रतिश्यायशिरोऽक्षिगदसम्भवः ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

தஸ்ய ப்ரமாணமஷ்டௌ பிந்தவஃ ப்ரதேஶிநீபர்வத்வயநிஃஸதாஃ ப்ரதமா மாத்ரா, த்விதீயா ஶுக்திஃ, ததீயா பாணிஶுக்திஃ, இத்யேதாஸ்திஸ்ரோ மாத்ரா யதாபலஂ ப்ரயோஜ்யாஃ ||௨௮||

View original

तस्य प्रमाणमष्टौ बिन्दवः प्रदेशिनीपर्वद्वयनिःसृताः प्रथमा मात्रा, द्वितीया शुक्तिः, तृतीया पाणिशुक्तिः, इत्येतास्तिस्रो मात्रा यथाबलं प्रयोज्याः ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30

ஸ்நேஹநஸ்யஂ நோபகிலேத்கதஞ்சிதபி புத்திமாந் ||௨௯|| ஶங்காடகமபிப்லாவ்ய நிரேதி வதநாத்யதா | கபோத்க்லேஶபயாச்சைநஂ நிஷ்டீவேதவிதாரயந் ||௩௦||

View original

स्नेहनस्यं नोपगिलेत्कथञ्चिदपि बुद्धिमान् ||२९|| शृङ्गाटकमभिप्लाव्य निरेति वदनाद्यथा | कफोत्क्लेशभयाच्चैनं निष्ठीवेदविधारयन् ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (31) · Śloka 31

தத்தே ச புநரபி ஸஂஸ்வேத்ய கலகபோலாதீந் தூமமாஸேவேத, போஜயேச்சைநமபிஷ்யந்தி, ததோऽஸ்யாசாரிகமாதிஶேத்; ரஜோதூமஸ்நேஹாதபமத்யத்ரவபாநஶிரஃஸ்நாநாதியாநக்ரோதாதீநி ச பரிஹரேத் ||௩௧||

View original

दत्ते च पुनरपि संस्वेद्य गलकपोलादीन् धूममासेवेत, भोजयेच्चैनमभिष्यन्दि, ततोऽस्याचारिकमादिशेत्; रजोधूमस्नेहातपमद्यद्रवपानशिरःस्नानातियानक्रोधादीनि च परिहरेत् ||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (32-35) · Śloka 35

தஸ்ய யோகாதியோகாயோகாநாமிதஂ விஜ்ஞாநஂ பவதி ||௩௨|| லாகவஂ ஶிரஸோ யோகே ஸுகஸ்வப்நப்ரபோதநம் | விகாரோபஶமஃ ஶுத்திரிந்த்ரியாணாஂ மநஃஸுகம் ||௩௩|| கபப்ரஸேகஃ ஶிரஸோ குருதேந்த்ரியவிப்ரமஃ | லக்ஷணஂ மூர்த்ந்யதிஸ்நிக்தே ரூக்ஷஂ தத்ராவசாரயேத் ||௩௪|| அயோகே வாதவைகுண்யமிந்த்ரியாணாஂ ச ரூக்ஷதா | ரோகாஶாந்திஶ்ச தத்ரேஷ்டஂ பூயோ நஸ்யஂ ப்ரயோஜயேத் ||௩௫||

View original

तस्य योगातियोगायोगानामिदं विज्ञानं भवति ||३२|| लाघवं शिरसो योगे सुखस्वप्नप्रबोधनम् | विकारोपशमः शुद्धिरिन्द्रियाणां मनःसुखम् ||३३|| कफप्रसेकः शिरसो गुरुतेन्द्रियविभ्रमः | लक्षणं मूर्ध्न्यतिस्निग्धे रूक्षं तत्रावचारयेत् ||३४|| अयोगे वातवैगुण्यमिन्द्रियाणां च रूक्षता | रोगाशान्तिश्च तत्रेष्टं भूयो नस्यं प्रयोजयेत् ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (36) · Śloka 36

சத்வாரோ பிந்தவஃ ஷட் வா ததாऽஷ்டௌ வா யதாபலம் | ஶிரோவிரேகஸ்நேஹஸ்ய ப்ரமாணமபிநிர்திஶேத் ||௩௬||

View original

चत्वारो बिन्दवः षड् वा तथाऽष्टौ वा यथाबलम् | शिरोविरेकस्नेहस्य प्रमाणमभिनिर्दिशेत् ||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (37-43) · Śloka 43

நஸ்யே த்ரீண்யுபதிஷ்டாநி லக்ஷணாநி ப்ரயோகதஃ | ஶுத்த(த்தி)ஹீநாதிஸஞ்ஜ்ஞாநி விஶேஷாச்சாஸ்த்ரசிந்தகைஃ ||௩௭|| லாகவஂ ஶிரஸஃ ஶுத்திஃ ஸ்ரோதஸாஂ வ்யாதிநிர்ஜயஃ | சித்தோந்த்ரியப்ரஸாதஶ்ச ஶிரஸஃ ஶுத்திலக்ஷணம் ||௩௮|| கண்டூபதேஹௌ குருதா ஸ்ரோதஸாஂ கபஸஂஸ்ரவஃ | மூர்த்நி ஹீநவிஶுத்தே து லக்ஷணஂ பரிகீர்திதம் ||௩௯|| மஸ்துலுங்காகமோ வாதவத்திரிந்த்ரியவிப்ரமஃ | ஶூந்யதா ஶிரஸஶ்சாபி மூர்த்நி காடவிரேசிதே ||௪௦|| ஹீநாதிஶுத்தே ஶிரஸி கபவாதக்நமாசரேத் | ஸம்யக்விஶுத்தே ஶிரஸி ஸர்பிர்நஸ்யஂ நிஷேசயேத் ||௪௧|| (ஏகாந்தரஂ த்வ்யந்தரஂ வா ஸப்தாஹஂ வா புநஃ புநஃ | ஏகவிஂஶதிராத்ரஂ வா யாவத்வா ஸாது மந்யதே ||௪௨|| மாருதேநாபிபூதஸ்ய வாऽத்யந்தஂ யஸ்ய தேஹிநஃ | த்விகாலஂ சாபி தாதவ்யஂ நஸ்யஂ தஸ்ய விஜாநதா ) ||௪௩||

View original

नस्ये त्रीण्युपदिष्टानि लक्षणानि प्रयोगतः | शुद्ध(द्धि)हीनातिसञ्ज्ञानि विशेषाच्छास्त्रचिन्तकैः ||३७|| लाघवं शिरसः शुद्धिः स्रोतसां व्याधिनिर्जयः | चित्तोन्द्रियप्रसादश्च शिरसः शुद्धिलक्षणम् ||३८|| कण्डूपदेहौ गुरुता स्रोतसां कफसंस्रवः | मूर्ध्नि हीनविशुद्धे तु लक्षणं परिकीर्तितम् ||३९|| मस्तुलुङ्गागमो वातवृद्धिरिन्द्रियविभ्रमः | शून्यता शिरसश्चापि मूर्ध्नि गाढविरेचिते ||४०|| हीनातिशुद्धे शिरसि कफवातघ्नमाचरेत् | सम्यग्विशुद्धे शिरसि सर्पिर्नस्यं निषेचयेत् ||४१|| (एकान्तरं द्व्यन्तरं वा सप्ताहं वा पुनः पुनः | एकविंशतिरात्रं वा यावद्वा साधु मन्यते ||४२|| मारुतेनाभिभूतस्य वाऽत्यन्तं यस्य देहिनः | द्विकालं चापि दातव्यं नस्यं तस्य विजानता ) ||४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (44-45) · Śloka 45

அவபீடஸ்து ஶிரோவிரேசநவதபிஷ்யண்ணஸர்பதஷ்டவிஸஞ்ஜ்ஞேப்யோ தத்யாச்சிரோவிரேசநத்ரவ்யாணாமந்யதமமவபிஷ்யாவபீட்ய ச, ஶர்கரேக்ஷுரஸக்ஷீரகதமாஂஸரஸாநாமந்யதமஂ க்ஷீணாநாஂ ஶோணிதபித்தே ச விதத்யாத் ||௪௪|| கஶதுர்பலபீரூணாஂ ஸுகுமாரஸ்ய யோஷிதாம் | ஶதாஃ ஸ்நேஹாஃ ஶிரஃஶுத்த்யை கல்கஸ்தேப்யோ யதா ஹிதஃ ||௪௫||

View original

अवपीडस्तु शिरोविरेचनवदभिष्यण्णसर्पदष्टविसञ्ज्ञेभ्यो दद्याच्छिरोविरेचनद्रव्याणामन्यतममवपिष्यावपीड्य च, शर्करेक्षुरसक्षीरघृतमांसरसानामन्यतमं क्षीणानां शोणितपित्ते च विदध्यात् ||४४|| कृशदुर्बलभीरूणां सुकुमारस्य योषिताम् | शृताः स्नेहाः शिरःशुद्ध्यै कल्कस्तेभ्यो यथा हितः ||४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (46) · Śloka 46

சேதோவிகாரகமிவிஷாபிபந்நாநாஂ சூர்ணஂ ப்ரதமேத் ||௪௬||

View original

चेतोविकारकृमिविषाभिपन्नानां चूर्णं प्रधमेत् ||४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (47) · Śloka 47

நஸ்யேந பரிஹர்தவ்யோ புக்தவாநபதர்பிதோऽத்யர்ததருணப்ரதிஶ்யாயீ கர்பிணீ பீதஸ்நேஹோதகமத்யத்ரவோऽஜீர்ணீ தத்தபஸ்திஃ க்ருத்தோ கரார்தஸ்தஷிதஃ ஶோகாபிபூதஃ ஶ்ராந்தோ பாலோ வத்தோ வேகாவரோதிதஃ ஶிரஃஸ்நாதுகாமஶ்சேதி; அநார்தவே சாப்ரே நஸ்யதூமௌ பரிஹரேத் ||௪௭||

View original

नस्येन परिहर्तव्यो भुक्तवानपतर्पितोऽत्यर्थतरुणप्रतिश्यायी गर्भिणी पीतस्नेहोदकमद्यद्रवोऽजीर्णी दत्तबस्तिः क्रुद्धो गरार्तस्तृषितः शोकाभिभूतः श्रान्तो बालो वृद्धो वेगावरोधितः शिरःस्नातुकामश्चेति; अनार्तवे चाभ्रे नस्यधूमौ परिहरेत् ||४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (48) · Śloka 48

தத்ர ஹீநாதிமாத்ராதிஶீதோஷ்ணஸஹஸாப்ரதாநாததிப்ரவிலம்பிதஶிரஸ உச்சிங்கதோ விசலதோऽப்யவஹரதோ வா ப்ரதிஷித்தப்ரதாநாச்ச வ்யாபதோ பவந்தி தஷ்ணோத்காராதயோ தோஷநிமித்தாஃ க்ஷயஜாஶ்ச ||௪௮||

View original

तत्र हीनातिमात्रातिशीतोष्णसहसाप्रदानादतिप्रविलम्बितशिरस उच्छिङ्घतो विचलतोऽभ्यवहरतो वा प्रतिषिद्धप्रदानाच्च व्यापदो भवन्ति तृष्णोद्गारादयो दोषनिमित्ताः क्षयजाश्च ||४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (49) · Śloka 49

பவதஶ்சாத்ர- நஸ்யே ஶிரோவிரேகே ச வ்யாபதோ த்விவிதாஃ ஸ்மதாஃ | தோஷோத்க்லேஶாத் க்ஷயாச்சைவ விஜ்ஞேயாஸ்தா யதாக்ரமம் ||௪௯||

View original

भवतश्चात्र- नस्ये शिरोविरेके च व्यापदो द्विविधाः स्मृताः | दोषोत्क्लेशात् क्षयाच्चैव विज्ञेयास्ता यथाक्रमम् ||४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (50) · Śloka 50

தோஷோக்லேஶநிமித்தாஸ்து ஜயேச்சமநஶோதநைஃ | அத க்ஷயநிமித்தாஸு யதாஸ்வஂ பஂஹணஂ ஹிதம் ||௫௦||

View original

दोषोक्लेशनिमित्तास्तु जयेच्छमनशोधनैः | अथ क्षयनिमित्तासु यथास्वं बृंहणं हितम् ||५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (51-53) · Śloka 53

ப்ரதிமர்ஶஶ்சதுர்தஶஸு காலேஷூபாதேயஃ; தத்யதா- தல்போத்திதேந, ப்ரக்ஷாலிததந்தேந, கஹாந்நிர்கச்சதா, வ்யாயாமவ்யவாயாத்வபரிஶ்ராந்தேந, மூத்ரோச்சாரகவலாஞ்ஜநாந்தே, புக்தவதா, சர்திதவதா, திவாஸ்வப்நோத்திதேந, ஸாயஂ சேதி ||௫௧|| தத்ர தல்போத்திதேநாஸேவிதஃ ப்ரதிமர்ஶோ ராத்ராவுபசிதஂ நாஸாஸ்ரோதோகதஂ மலமுபஹந்தி மநஃப்ரஸாதஂ ச கரோதி, ப்ரக்ஷாலிததந்தேநாஸேவிதோ தந்தாநாஂ தடதாஂ வதநஸௌகந்த்யஂ சாபாதயதி, கஹாந்நிர்கச்சதா ஸேவிதோ நாஸாஸ்ரோதஸஃ க்லிந்நதயா ரஜோதூமோ வா ந பாததே, வ்யாயாமமைதுநாத்வபரிஶ்ராந்தேநாஸேவிதஃ ஶ்ரமமுபஹந்தி, மூத்ரோச்சாராந்தே ஸேவிதோ தஷ்டேர்குருத்வமபநயதி, கவலாஞ்ஜநாந்தே ஸேவிதோ தஷ்டிஂ ப்ரஸாதயதி, புக்தவதா ஸேவிதஃ ஸ்ரோதஸாஂ விஶுத்திஂ லகுதாஂ சாபாதயதி, வாந்தேநாஸேவிதஃ ஸ்ரோதோவிலக்நஂ ஶ்லேஷ்மாணமபோஹ்ய பக்தாகாங்க்ஷாமாபாதயதி, திவாஸ்வப்நோத்திதேநாஸேவிதோ நித்ராஶேஷஂ குருத்வஂ மலஂ சாபோஹ்ய சித்தைகாக்ர்யஂ ஜநயதி, ஸாயஂ சாஸேவிதஃ ஸுகநித்ராப்ரபோதஂ சேதி ||௫௨|| ஈஷதுச்சிங்கதஃ ஸ்நேஹோ யாவத்வக்த்ரஂ ப்ரபத்யதே | நஸ்யே நிஷிக்தஂ தஂ வித்யாத் ப்ரதிமர்ஶஂ ப்ரமாணதஃ ||௫௩||

View original

प्रतिमर्शश्चतुर्दशसु कालेषूपादेयः; तद्यथा- तल्पोत्थितेन, प्रक्षालितदन्तेन, गृहान्निर्गच्छता, व्यायामव्यवायाध्वपरिश्रान्तेन, मूत्रोच्चारकवलाञ्जनान्ते, भुक्तवता, छर्दितवता, दिवास्वप्नोत्थितेन, सायं चेति ||५१|| तत्र तल्पोत्थितेनासेवितः प्रतिमर्शो रात्रावुपचितं नासास्रोतोगतं मलमुपहन्ति मनःप्रसादं च करोति, प्रक्षालितदन्तेनासेवितो दन्तानां दृढतां वदनसौगन्ध्यं चापादयति, गृहान्निर्गच्छता सेवितो नासास्रोतसः क्लिन्नतया रजोधूमो वा न बाधते, व्यायाममैथुनाध्वपरिश्रान्तेनासेवितः श्रममुपहन्ति, मूत्रोच्चारान्ते सेवितो दृष्टेर्गुरुत्वमपनयति, कवलाञ्जनान्ते सेवितो दृष्टिं प्रसादयति, भुक्तवता सेवितः स्रोतसां विशुद्धिं लघुतां चापादयति, वान्तेनासेवितः स्रोतोविलग्नं श्लेष्माणमपोह्य भक्ताकाङ्क्षामापादयति, दिवास्वप्नोत्थितेनासेवितो निद्राशेषं गुरुत्वं मलं चापोह्य चित्तैकाग्र्यं जनयति, सायं चासेवितः सुखनिद्राप्रबोधं चेति ||५२|| ईषदुच्छिङ्घतः स्नेहो यावद्वक्त्रं प्रपद्यते | नस्ये निषिक्तं तं विद्यात् प्रतिमर्शं प्रमाणतः ||५३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (54-55) · Śloka 55

நஸ்யேந ரோகாஃ ஶாம்யந்தி நராணாமூர்த்வஜத்ருஜாஃ | இந்த்ரியாணாஂ ச வைமல்யஂ குர்யாதாஸ்யஂ ஸுகந்தி ச ||௫௪|| ஹநுதந்தஶிரோக்ரீவாத்ரிகபாஹூரஸாஂ பலம் | வலீபலிதகாலித்யவ்யங்காநாஂ சாப்யஸம்பவம் ||௫௫||

View original

नस्येन रोगाः शाम्यन्ति नराणामूर्ध्वजत्रुजाः | इन्द्रियाणां च वैमल्यं कुर्यादास्यं सुगन्धि च ||५४|| हनुदन्तशिरोग्रीवात्रिकबाहूरसां बलम् | वलीपलितखालित्यव्यङ्गानां चाप्यसम्भवम् ||५५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (56-57) · Śloka 57

தைலஂ கபே ஸவாதே ஸ்யாத் கேவலே பவநே வஸாம் | தத்யாத்ஸர்பிஃ ஸதா பித்தே மஜ்ஜாநஂ ச ஸமாருதே ||௫௬|| சதுர்விதஸ்ய ஸ்நேஹஸ்ய விதிரேவஂ ப்ரகீர்திதஃ | ஶ்லேஷ்மஸ்தாநாவிரோதித்வாத்தேஷு தைலஂ விதீயதே ||௫௭||

View original

तैलं कफे सवाते स्यात् केवले पवने वसाम् | दद्यात्सर्पिः सदा पित्ते मज्जानं च समारुते ||५६|| चतुर्विधस्य स्नेहस्य विधिरेवं प्रकीर्तितः | श्लेष्मस्थानाविरोधित्वात्तेषु तैलं विधीयते ||५७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (58-60) · Śloka 60

அதஃ பரஂ ப்ரவக்ஷ்யாமி கவலக்ரஹணே விதிம் | சதுர்தா கவலஃ ஸ்நேஹீ ப்ரஸாதீ ஶோதிரோபணௌ ||௫௮|| ஸ்நிக்தோஷ்ணைஃ ஸ்நைஹிகோ வாதே, ஸ்வாதுஶீதைஃ ப்ரஸாதநஃ | பித்தே, கட்வம்லலவணை ரூக்ஷோஷ்ணைஃ ஶோதநஃ கபே ||௫௯|| கஷாயதிக்தமதுரைஃ கடூஷ்ணை ரோபணோ வ்ரணே | சதுர்விதஸ்ய சைவாஸ்ய விஶேஷோऽயஂ ப்ரகீர்திதஃ ||௬௦||

View original

अतः परं प्रवक्ष्यामि कवलग्रहणे विधिम् | चतुर्धा कवलः स्नेही प्रसादी शोधिरोपणौ ||५८|| स्निग्धोष्णैः स्नैहिको वाते, स्वादुशीतैः प्रसादनः | पित्ते, कट्वम्ललवणै रूक्षोष्णैः शोधनः कफे ||५९|| कषायतिक्तमधुरैः कटूष्णै रोपणो व्रणे | चतुर्विधस्य चैवास्य विशेषोऽयं प्रकीर्तितः ||६०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (61) · Śloka 61

தத்ர த்ரிகடுகவசாஸர்ஷபஹரீதகீகல்கமாலோட்ய தைலஶுக்தஸுராமூத்ரக்ஷாரமதூநாமந்யதமேந ஸலவணமபிப்ரதப்தமுபஸ்விந்நமதிதகலகபோலலலாடப்ரதேஶோ தாரயேத் ||௬௧||

View original

तत्र त्रिकटुकवचासर्षपहरीतकीकल्कमालोड्य तैलशुक्तसुरामूत्रक्षारमधूनामन्यतमेन सलवणमभिप्रतप्तमुपस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशो धारयेत् ||६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (62) · Śloka 62

ஸுகஂ ஸஞ்சார்யதே யா து மாத்ரா ஸ (ஸா) கவலஃ ஸ்மதஃ | அஸஞ்சார்யா து யா மாத்ரா கண்டூஷஃ ஸ ப்ரகீர்திதஃ ||௬௨||

View original

सुखं सञ्चार्यते या तु मात्रा स (सा) कवलः स्मृतः | असञ्चार्या तु या मात्रा गण्डूषः स प्रकीर्तितः ||६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (63) · Śloka 63

தாவச்ச தாரயிதவ்யோऽநந்யமநஸோந்நததேஹேந யாவத்தோஷபரிபூர்ணகபோலத்வஂ நாஸாஸ்ரோதோநயநபரிப்லாவஶ்ச பவதி ததா விமோக்தவ்யஃ, புநஶ்சாந்யோ க்ரஹீதவ்ய இதி ||௬௩||

View original

तावच्च धारयितव्योऽनन्यमनसोन्नतदेहेन यावद्दोषपरिपूर्णकपोलत्वं नासास्रोतोनयनपरिप्लावश्च भवति तदा विमोक्तव्यः, पुनश्चान्यो ग्रहीतव्य इति ||६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 39 (64) · Śloka 64

ஏவஂ ஸ்நேஹபயஃக்ஷௌத்ரரஸமூத்ராம்லஸம்பதாஃ | கஷாயோஷ்ணோதகாப்யாஂ ச கவலா தோஷதோ ஹிதாஃ ||௬௪||

View original

एवं स्नेहपयःक्षौद्ररसमूत्राम्लसम्भृताः | कषायोष्णोदकाभ्यां च कवला दोषतो हिताः ||६४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 40 (65-66) · Śloka 67

வ்யாதேரபசயஸ்துஷ்டிர்வைஶத்யஂ வக்த்ரலாகவம் | இந்த்ரியாணாஂ ப்ரஸாதஶ்ச கவலே ஶுத்திலக்ஷணம் ||௬௫|| ஹீநே ஜாட்யகபோத்க்லேஶாவரஸஜ்ஞாநமேவ ச | அதியோகாந்முகே பாகஃ ஶோஷதஷ்ணாருசிக்லமாஃ ||௬௬|| ஶோதநீயே விஶேஷேண பவந்த்யேவ ந ஸஂஶயஃ |௬௭|

View original

व्याधेरपचयस्तुष्टिर्वैशद्यं वक्त्रलाघवम् | इन्द्रियाणां प्रसादश्च कवले शुद्धिलक्षणम् ||६५|| हीने जाड्यकफोत्क्लेशावरसज्ञानमेव च | अतियोगान्मुखे पाकः शोषतृष्णारुचिक्लमाः ||६६|| शोधनीये विशेषेण भवन्त्येव न संशयः |६७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 41 (67-68) · Śloka 68

திலா நீலோத்பலஂ ஸர்பிஃ ஶர்கரா க்ஷீரமேவ ச ||௬௭|| ஸக்ஷௌத்ரோ தக்தவக்த்ரஸ்ய கண்டூஷோ தாஹநாஶநஃ | கவலஸ்ய விதிர்ஹ்யேஷ ஸமாஸேந ப்ரகீர்திதஃ ||௬௮||

View original

तिला नीलोत्पलं सर्पिः शर्करा क्षीरमेव च ||६७|| सक्षौद्रो दग्धवक्त्रस्य गण्डूषो दाहनाशनः | कवलस्य विधिर्ह्येष समासेन प्रकीर्तितः ||६८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 42 (69) · Śloka 70

விபஜ்ய பேஷஜஂ புத்த்யா குர்வீத ப்ரதிஸாரணம் | கல்கோ ரஸக்ரியா க்ஷௌத்ரஂ சூர்ணஂ சேதி சதுர்விதம் ||௬௯|| அங்குல்யக்ரப்ரணீதஂ து யதாஸ்வஂ முகரோகிணாம் |௭௦|

View original

विभज्य भेषजं बुद्ध्या कुर्वीत प्रतिसारणम् | कल्को रसक्रिया क्षौद्रं चूर्णं चेति चतुर्विधम् ||६९|| अङ्गुल्यग्रप्रणीतं तु यथास्वं मुखरोगिणाम् |७०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 43 (70-71) · Śloka 71

தஸ்மிந் யோகமயோகஂ ச கவலோக்தஂ விபாவயேத் ||௭௦|| தாநேவ ஶமயேத் வ்யாதீந் கவலோ யாநபோஹதி | தோஷக்நமநபிஷ்யந்தி போஜயேச்ச ததா நரம் ||௭௧||

View original

तस्मिन् योगमयोगं च कवलोक्तं विभावयेत् ||७०|| तानेव शमयेद् व्याधीन् कवलो यानपोहति | दोषघ्नमनभिष्यन्दि भोजयेच्च तथा नरम् ||७१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 40

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே தூமநஸ்யகவலக்ரஹசிகித்ஸிதஂ நாம சத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ ||௪௦|| இதி பகவதா ஶ்ரீதந்வந்தரிணோபதிஷ்டாயாஂ தச்சிஷ்யேண மஹர்ஷிணா ஸுஶ்ருதேந விரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சதுர்தஂ சிகித்ஸாஸ்தாநஂ ஸமாப்தம்|

View original

इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ||४०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां चतुर्थं चिकित्सास्थानं समाप्तम्|

🔊 Audio coming soon

40. dhūmanasyakavalagrahacikitsitam — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi