Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ധൂമനസ്യകവലഗ്രഹചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
40. dhūmanasyakavalagrahacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ധൂമഃ പഞ്ചവിധോ ഭവതി; തദ്യഥാ- പ്രായോഗികഃ, സ്നൈഹികോ, വൈരേചനികഃ, കാസഘ്നോ, വാമനീയശ്ചേതി ||൩||
View original
धूमः पञ्चविधो भवति; तद्यथा- प्रायोगिकः, स्नैहिको, वैरेचनिकः, कासघ्नो, वामनीयश्चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തത്രൈലാദിനാ കുഷ്ഠതഗരവര്ജ്യേന ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടേന ദ്വാദശാങ്ഗുലം ശരകാണ്ഡമങ്ഗുലിപരിണാഹം ക്ഷൌമേണാഷ്ടാങ്ഗുലം വേഷ്ടയിത്വാ ലേപയേദേഷാ വര്തിഃ പ്രായോഗികേ , സ്നേഹഫലസാരമധൂച്ഛിഷ്ടസര്ജരസഗുഗ്ഗുലുപ്രഭൃതിഭിഃ സ്നേഹമിശ്രൈഃ സ്നൈഹികേ, ശിരോവിരേചനദ്രവ്യൈര്വൈരേചനേ, ബൃഹതീകണ്ടകാരികാത്രികടുകാസമര്ദഹിങ്ഗ്വിങ്ഗുദീത്വങ്മനഃശിലാച്ഛിന്നരുഹാകര്കടശൃങ്ഗീപ്രഭൃതിഭിഃ കാസഹരൈശ്ച കാസഘ്നേ, സ്നായുചര്മഖുരശൃങ്ഗകര്കടകാസ്ഥിശുഷ്കമത്സ്യവല്ലൂരകൃമിപ്രഭൃതിഭിര്വാമനീയൈശ്ച വാമനീയേ ||൪||
View original
तत्रैलादिना कुष्ठतगरवर्ज्येन श्लक्ष्णपिष्टेन द्वादशाङ्गुलं शरकाण्डमङ्गुलिपरिणाहं क्षौमेणाष्टाङ्गुलं वेष्टयित्वा लेपयेदेषा वर्तिः प्रायोगिके , स्नेहफलसारमधूच्छिष्टसर्जरसगुग्गुलुप्रभृतिभिः स्नेहमिश्रैः स्नैहिके, शिरोविरेचनद्रव्यैर्वैरेचने, बृहतीकण्टकारिकात्रिकटुकासमर्दहिङ्ग्विङ्गुदीत्वङ्मनःशिलाच्छिन्नरुहाकर्कटशृङ्गीप्रभृतिभिः कासहरैश्च कासघ्ने, स्नायुचर्मखुरशृङ्गकर्कटकास्थिशुष्कमत्स्यवल्लूरकृमिप्रभृतिभिर्वामनीयैश्च वामनीये ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തത്ര ബസ്തിനേത്രദ്രവ്യൈര്ധൂമനേത്രദ്രവ്യാണി വ്യാഖ്യാതാനി ഭവന്തി | ധൂമനേത്രം തു കനിഷ്ഠികാപരിണാഹമഗ്രേ കലായമാത്രസ്രോതോ മൂലേऽങ്ഗുഷ്ഠപരിണാഹം ധൂമവര്തിപ്രവേശസ്രോതോऽങ്ഗുലാന്യഷ്ടചത്വാരിംശത് പ്രായോഗികേ, ദ്വാത്രിംശത് സ്നേഹനേ, ചതുര്വിംശതിര്വൈരേചനേ, ഷോഡശാങ്ഗുലം കാസഘ്നേ വാമനീയേ ച | ഏതേऽപി കോലാസ്ഥിമാത്രച്ഛിദ്രേ ഭവതഃ | വ്രണനേത്രമഷ്ടാങ്ഗുലം വ്രണധൂപനാര്ഥം കലായപരിമണ്ഡലം കുലത്ഥവാഹിസ്രോത ഇതി ||൫||
View original
तत्र बस्तिनेत्रद्रव्यैर्धूमनेत्रद्रव्याणि व्याख्यातानि भवन्ति | धूमनेत्रं तु कनिष्ठिकापरिणाहमग्रे कलायमात्रस्रोतो मूलेऽङ्गुष्ठपरिणाहं धूमवर्तिप्रवेशस्रोतोऽङ्गुलान्यष्टचत्वारिंशत् प्रायोगिके, द्वात्रिंशत् स्नेहने, चतुर्विंशतिर्वैरेचने, षोडशाङ्गुलं कासघ्ने वामनीये च | एतेऽपि कोलास्थिमात्रच्छिद्रे भवतः | व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं व्रणधूपनार्थं कलायपरिमण्डलं कुलत्थवाहिस्रोत इति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-9) · Śloka 9
അഥ സുഖോപവിഷ്ടഃ സുമനാ ഋജ്വധോദൃഷ്ടിരതന്ദ്രിതഃ സ്നേഹാക്തദീപ്താഗ്രാം വര്തിം നേത്രസ്രോതസി പ്രണിധായ ധൂമം പിബേത് ||൬|| മുഖേന തം പിബേത് പൂര്വം നാസികാഭ്യാം തതഃ പിബേത് | മുഖപീതം മുഖേനൈവ വമേത് പീതം ച നാസയാ ||൭|| മുഖേന ധൂമമാദായ നാസികാഭ്യാം ന നിര്ഹരേത് | തേന ഹി പ്രതിലോമേന ദൃഷ്ടിസ്തത്ര നിഹന്യതേ ||൮|| വിശേഷതസ്തു പ്രായോഗികം ഘ്രാണേനാദദീത, സ്നൈഹികം മുഖനാസാഭ്യാം, നാസികയാ വൈരേചനികം, മുഖേനൈവേതരൌ ||൯||
View original
अथ सुखोपविष्टः सुमना ऋज्वधोदृष्टिरतन्द्रितः स्नेहाक्तदीप्ताग्रां वर्तिं नेत्रस्रोतसि प्रणिधाय धूमं पिबेत् ||६|| मुखेन तं पिबेत् पूर्वं नासिकाभ्यां ततः पिबेत् | मुखपीतं मुखेनैव वमेत् पीतं च नासया ||७|| मुखेन धूममादाय नासिकाभ्यां न निर्हरेत् | तेन हि प्रतिलोमेन दृष्टिस्तत्र निहन्यते ||८|| विशेषतस्तु प्रायोगिकं घ्राणेनाददीत, स्नैहिकं मुखनासाभ्यां, नासिकया वैरेचनिकं, मुखेनैवेतरौ ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
തത്ര പ്രായോഗികേ വര്തിം വ്യപഗതശരകാണ്ഡാം നിവാതാതപശുഷ്കാമങ്ഗാരേഷ്വവദീപ്യ നേത്രമൂലസ്രോതസി പ്രയുജ്യ ധൂമമാഹരേതി ബ്രൂയാത്; ഏവം സ്നേഹനം വൈരേചനികം ച കുര്യാദിതി | ഇതരയോര്വ്യപേതധൂമാങ്ഗാരേ സ്ഥിരേ സമാഹിതേ ശരാവേ പ്രക്ഷിപ്യ വര്തിം മൂലച്ഛിദ്രേണാന്യേന ശരാവേണ പിധായ തസ്മിന് ഛിദ്രേ നേത്രമൂലം സംയോജ്യ ധൂമമാസേവേത, പ്രശാന്തേ ധൂമേ വര്തിമവശിഷ്ടാം പ്രക്ഷിപ്യ പുനരപി ധൂമം പായയേദാദോഷവിശുദ്ധേഃ; ഏഷ ധൂമപാനോപായവിധിഃ ||൧൦||
View original
तत्र प्रायोगिके वर्तिं व्यपगतशरकाण्डां निवातातपशुष्कामङ्गारेष्ववदीप्य नेत्रमूलस्रोतसि प्रयुज्य धूममाहरेति ब्रूयात्; एवं स्नेहनं वैरेचनिकं च कुर्यादिति | इतरयोर्व्यपेतधूमाङ्गारे स्थिरे समाहिते शरावे प्रक्षिप्य वर्तिं मूलच्छिद्रेणान्येन शरावेण पिधाय तस्मिन् छिद्रे नेत्रमूलं संयोज्य धूममासेवेत, प्रशान्ते धूमे वर्तिमवशिष्टां प्रक्षिप्य पुनरपि धूमं पाययेदादोषविशुद्धेः; एष धूमपानोपायविधिः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
തത്ര ശോകശ്രമഭയാമര്ഷൌഷ്ണ്യവിഷരക്തപിത്തമദമൂര്ച്ഛാദാഹപിപാസാപാണ്ഡുരോഗതാലുശോഷച്ഛര്ദിശിരോऽഭിഘാതോദ്ഗാരാപതര്പിത- തിമിരപ്രമേഹോദരാധ്മാനോര്ധ്വവാതാര്താ ബാലവൃദ്ധദുര്ബലവിരിക്താസ്ഥാപിതജാഗരിതഗര്ഭിണീരൂക്ഷക്ഷീണക്ഷതോരസ്ക- മധുഘൃതദധിദുഗ്ധമത്സ്യമദ്യയവാഗൂപീതാല്പകഫാശ്ച ന ധൂമമാസേവേരന് ||൧൧||
View original
तत्र शोकश्रमभयामर्षौष्ण्यविषरक्तपित्तमदमूर्च्छादाहपिपासापाण्डुरोगतालुशोषच्छर्दिशिरोऽभिघातोद्गारापतर्पित- तिमिरप्रमेहोदराध्मानोर्ध्ववातार्ता बालवृद्धदुर्बलविरिक्तास्थापितजागरितगर्भिणीरूक्षक्षीणक्षतोरस्क- मधुघृतदधिदुग्धमत्स्यमद्ययवागूपीताल्पकफाश्च न धूममासेवेरन् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
അകാലപീതഃ കുരുതേ ഭ്രമം മൂര്ച്ഛാം ശിരോരുജമ് | ഘ്രാണശ്രോത്രാക്ഷിജിഹ്വാനാമുപഘാതം ച ദാരുണമ് ||൧൨||
View original
अकालपीतः कुरुते भ्रमं मूर्च्छां शिरोरुजम् | घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वानामुपघातं च दारुणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ആദ്യാസ്തു ത്രയോ ധൂമാ ദ്വാദശസു കാലേഷൂപാദേയാഃ | തദ്യഥാ- ക്ഷുതദന്തപ്രക്ഷാലനനസ്യസ്നാനഭോജനദിവാസ്വപ്നമൈഥുനച്ഛര്ദിമൂത്രോച്ചാരഹസിതരുഷിതശസ്ത്രകര്മാന്തേഷ്വിതി | തത്ര വിഭാഗോ- മൂത്രോച്ചാരക്ഷവഥുഹസിതരുഷിതമൈഥുനാന്തേഷു സ്നൈഹികഃ, സ്നാനച്ഛര്ദനദിവാസ്വപ്നാന്തേഷു വൈരേചനികഃ, ദന്തപ്രക്ഷാലനസ്യ സ്നാനഭോജനശസ്ത്രകര്മാന്തേഷു പ്രായോഗിക ഇതി ||൧൩||
View original
आद्यास्तु त्रयो धूमा द्वादशसु कालेषूपादेयाः | तद्यथा- क्षुतदन्तप्रक्षालननस्यस्नानभोजनदिवास्वप्नमैथुनच्छर्दिमूत्रोच्चारहसितरुषितशस्त्रकर्मान्तेष्विति | तत्र विभागो- मूत्रोच्चारक्षवथुहसितरुषितमैथुनान्तेषु स्नैहिकः, स्नानच्छर्दनदिवास्वप्नान्तेषु वैरेचनिकः, दन्तप्रक्षालनस्य स्नानभोजनशस्त्रकर्मान्तेषु प्रायोगिक इति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
തത്ര സ്നൈഹികോ വാതം ശമയതി, സ്നേഹാദുപലേപാച്ച; വൈരേചനഃ ശ്ലേഷ്മാണമുത്ക്ലേശ്യാപകര്ഷതി, രൌക്ഷ്യാത്തൈക്ഷ്ണ്യാദൌഷ്ണ്യാദ്വൈശദ്യാച്ച; പ്രായോഗികഃ ശ്ലേഷ്മാണമുത്ക്ലേശയത്യുത്ക്ലിഷ്ടം ചാപകര്ഷതി ശമയതി വാതം സാധാരണത്വാത് പൂര്വാഭ്യാമിതി ||൧൪||
View original
तत्र स्नैहिको वातं शमयति, स्नेहादुपलेपाच्च; वैरेचनः श्लेष्माणमुत्क्लेश्यापकर्षति, रौक्ष्यात्तैक्ष्ण्यादौष्ण्याद्वैशद्याच्च; प्रायोगिकः श्लेष्माणमुत्क्लेशयत्युत्क्लिष्टं चापकर्षति शमयति वातं साधारणत्वात् पूर्वाभ्यामिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16
ഭവതി ചാത്ര- നരോ ധൂമോപയോഗാച്ച പ്രസന്നേന്ദ്രിയവാങ്മനാഃ | ദൃഢകേശദ്വിജശ്മശ്രുഃ സുഗന്ധിവിശദാനനഃ ||൧൫|| തഥാ കാസശ്വാസാരോചകാസ്യോപലേപസ്വരഭേദമുഖാസ്രാവക്ഷവഥുവമഥുക്രഥതന്ദ്രാനിദ്രാഹനുമന്യാസ്തമ്ഭാഃ പീനസശിരോരോഗകര്ണാക്ഷിശൂലാ വാതകഫനിമിത്താശ്ചാസ്യ മുഖരോഗാ ന ഭവന്തി ||൧൬||
View original
भवति चात्र- नरो धूमोपयोगाच्च प्रसन्नेन्द्रियवाङ्मनाः | दृढकेशद्विजश्मश्रुः सुगन्धिविशदाननः ||१५|| तथा कासश्वासारोचकास्योपलेपस्वरभेदमुखास्रावक्षवथुवमथुक्रथतन्द्रानिद्राहनुमन्यास्तम्भाः पीनसशिरोरोगकर्णाक्षिशूला वातकफनिमित्ताश्चास्य मुखरोगा न भवन्ति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
തസ്യ യോഗായോഗാതിയോഗാ വിജ്ഞാതവ്യാഃ | തത്ര യോഗോ രോഗപ്രശമനഃ, അയോഗോ രോഗാപ്രശമനഃ, താലുഗലശോഷപരിദാഹപിപാസാമൂര്ച്ഛാഭ്രമമദകര്ണക്ഷ്വേഡദൃഷ്ടിനാസാരോഗദൌര്ബല്യാന്യതിയോഗോ ജനയതി ||൧൭||
View original
तस्य योगायोगातियोगा विज्ञातव्याः | तत्र योगो रोगप्रशमनः, अयोगो रोगाप्रशमनः, तालुगलशोषपरिदाहपिपासामूर्च्छाभ्रममदकर्णक्ष्वेडदृष्टिनासारोगदौर्बल्यान्यतियोगो जनयति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
പ്രായോഗികം ത്രീംസ്ത്രീനുച്ഛ്വാസാനാദദീത മുഖനാസികാഭ്യാം ച പര്യായാംസ്ത്രീംശ്ചതുരോ വേതി, സ്നൈഹികം യാവദശ്രുപവൃത്തിഃ, വൈരേചനികമാദോഷദര്ശനാത്, തിലതണ്ഡുലയവാഗൂപീതേന പാതവ്യോ വാമനീയഃ, ഗ്രാസാന്തരേഷു കാസഘ്ന ഇതി ||൧൮||
View original
प्रायोगिकं त्रींस्त्रीनुच्छ्वासानाददीत मुखनासिकाभ्यां च पर्यायांस्त्रींश्चतुरो वेति, स्नैहिकं यावदश्रुपवृत्तिः, वैरेचनिकमादोषदर्शनात्, तिलतण्डुलयवागूपीतेन पातव्यो वामनीयः, ग्रासान्तरेषु कासघ्न इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20
വ്രണധൂമം ശരാവസമ്പുടോപനീതേന നേത്രേണ വ്രണമാനയേത്, ധൂമപാനാദ്വേദനോപശമോ വ്രണവൈശദ്യമാസ്രാവോപശമശ്ച ഭവതി ||൧൯|| വിധിരേഷ സമാസേന ധൂമസ്യാഭിഹിതോ മയാ | നസ്യസ്യാതഃ പ്രവക്ഷ്യാമി വിധിം നിരവശേഷതഃ ||൨൦||
View original
व्रणधूमं शरावसम्पुटोपनीतेन नेत्रेण व्रणमानयेत्, धूमपानाद्वेदनोपशमो व्रणवैशद्यमास्रावोपशमश्च भवति ||१९|| विधिरेष समासेन धूमस्याभिहितो मया | नस्यस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं निरवशेषतः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
ഔഷധമൌഷധസിദ്ധോ വാ സ്നേഹോ നാസികാഭ്യാം ദീയത ഇതി നസ്യമ് | തദ്ദ്വിവിധം ശിരോവിരേചനം, സ്നേഹനം ച | തദ്ദ്വിവിധമപി പഞ്ചധാ | തദ്യഥാ- നസ്യം, ശിരോവിരേചനം, പ്രതിമര്ശോ, അവപീഡഃ, പ്രധമനം ച | തേഷു നസ്യം പ്രധാനം ശിരോവിരേചനം ച; നസ്യവികല്പഃ പ്രതിമര്ശഃ, ശിരോവിരേചനവികല്പോऽവപീഡഃ പ്രധമനം ച; തതോ നസ്യശബ്ദഃ പഞ്ചധാ നിയമിതഃ ||൨൧||
View original
औषधमौषधसिद्धो वा स्नेहो नासिकाभ्यां दीयत इति नस्यम् | तद्द्विविधं शिरोविरेचनं, स्नेहनं च | तद्द्विविधमपि पञ्चधा | तद्यथा- नस्यं, शिरोविरेचनं, प्रतिमर्शो, अवपीडः, प्रधमनं च | तेषु नस्यं प्रधानं शिरोविरेचनं च; नस्यविकल्पः प्रतिमर्शः, शिरोविरेचनविकल्पोऽवपीडः प्रधमनं च; ततो नस्यशब्दः पञ्चधा नियमितः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
തത്ര യഃ സ്നേഹനാര്ഥം ശൂന്യശിരസാം ഗ്രീവാസ്കന്ധോരസാം ച ബലജനനാര്ഥം ദൃഷ്ടിപ്രസാദജനനാര്ഥം വാ സ്നേഹോ വിധീയതേ തസ്മിന് വൈശേഷികോ നസ്യശബ്ദഃ | തത്തു ദേയം വാതാഭിഭൂതേ ശിരസി ദന്തകേശശ്മശ്രുപ്രപാതദാരുണകര്ണശൂലകര്ണക്ഷ്വേഡതിമിരസ്വരോപഘാത- നാസാരോഗാസ്യശോഷാവബാഹുകാകാലജവലീപലിതപ്രാദുര്ഭാവദാരുണപ്രബോധേഷു വാതപൈത്തികേഷു മുഖരോഗേഷ്വന്യേഷു ച വാതപിത്തഹരദ്രവ്യസിദ്ധേന സ്നേഹേനേതി ||൨൨||
View original
तत्र यः स्नेहनार्थं शून्यशिरसां ग्रीवास्कन्धोरसां च बलजननार्थं दृष्टिप्रसादजननार्थं वा स्नेहो विधीयते तस्मिन् वैशेषिको नस्यशब्दः | तत्तु देयं वाताभिभूते शिरसि दन्तकेशश्मश्रुप्रपातदारुणकर्णशूलकर्णक्ष्वेडतिमिरस्वरोपघात- नासारोगास्यशोषावबाहुकाकालजवलीपलितप्रादुर्भावदारुणप्रबोधेषु वातपैत्तिकेषु मुखरोगेष्वन्येषु च वातपित्तहरद्रव्यसिद्धेन स्नेहेनेति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ശിരോവിരേചനം ശ്ലേഷ്മണാऽഭിവ്യാപ്തതാലുകണ്ഠശിരസാമരോചകശിരോഗൌരവശൂലപീനസാര്ധാവഭേദക- കൃമിപ്രതിശ്യായാപസ്മാരഗന്ധാജ്ഞാനേഷ്വന്യേഷുചോര്ധ്വജത്രുഗതേഷു കഫജേഷു വികാരേഷു ശിരോവിരേചനദ്രവ്യൈസ്തത്സിദ്ധേന വാ സ്നേഹേനേതി ||൨൩||
View original
शिरोविरेचनं श्लेष्मणाऽभिव्याप्ततालुकण्ठशिरसामरोचकशिरोगौरवशूलपीनसार्धावभेदक- कृमिप्रतिश्यायापस्मारगन्धाज्ञानेष्वन्येषुचोर्ध्वजत्रुगतेषु कफजेषु विकारेषु शिरोविरेचनद्रव्यैस्तत्सिद्धेन वा स्नेहेनेति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
തത്രൈതദ്ദ്വിവിധമപ്യഭുക്തവതോऽന്നകാലേ പൂര്വാഹ്ണേ ശ്ലേഷ്മരോഗിണാം, മധ്യാഹ്നേ പിത്തരോഗിണാം, അപരാഹ്ണേ വാതരോഗിണാമ് ||൨൪||
View original
तत्रैतद्द्विविधमप्यभुक्तवतोऽन्नकाले पूर्वाह्णे श्लेष्मरोगिणां, मध्याह्ने पित्तरोगिणां, अपराह्णे वातरोगिणाम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25-27) · Śloka 27
അഥ പുരുഷായ ശിരോവിരേചനീയായ ത്യക്തമൂത്രപുരീഷായ ഭുക്തവതേ വ്യഭ്രേ കാലേ ദന്തകാഷ്ഠധൂമപാനാഭ്യാം വിശുദ്ധവക്ത്രസ്രോതസേ പാണിതാപപരിസ്വിന്നമൃദിതഗലകപോലലലാടപ്രദേശായ വാതാതപരജോഹീനേ വേശ്മന്യുത്താനശായിനേ പ്രസാരിതകരചരണായ കിഞ്ചിത് പ്രവിലമ്ബിതശിരസേ വസ്ത്രാച്ഛാദിതനേത്രായ വാമഹസ്തപ്രദേശിന്യഗ്രോന്നാമിതനാസാഗ്രായ വിശുദ്ധസ്രോതസി ദക്ഷിണഹസ്തേന സ്നേഹമുഷ്ണാമ്ബുനാ പ്രതപ്തം രജതസുവര്ണതാമ്രമണിമൃത്പാത്രശുക്തീനാമന്യതമസ്ഥം ശുക്ത്യാ പിചുനാ വാ സുഖോഷ്ണം സ്നേഹമദ്രുതമാസിഞ്ചേദവ്യവച്ഛിന്നധാരം യഥാ നേത്രേ ന പ്രാപ്നോതി ||൨൫|| സ്നേഹേऽവസിച്യമാനേ തു ശിരോ നൈവ പ്രകമ്പയേത് | ന കുപ്യേന്ന പ്രഭാഷേച്ച ന ക്ഷുയാന്ന ഹസേത്തഥാ ||൨൬|| ഏതൈര്ഹി വിഹതഃ സ്നേഹോ ന സമ്യക് പ്രതിപദ്യതേ | തതഃ കാസപ്രതിശ്യായശിരോऽക്ഷിഗദസമ്ഭവഃ ||൨൭||
View original
अथ पुरुषाय शिरोविरेचनीयाय त्यक्तमूत्रपुरीषाय भुक्तवते व्यभ्रे काले दन्तकाष्ठधूमपानाभ्यां विशुद्धवक्त्रस्रोतसे पाणितापपरिस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशाय वातातपरजोहीने वेश्मन्युत्तानशायिने प्रसारितकरचरणाय किञ्चित् प्रविलम्बितशिरसे वस्त्राच्छादितनेत्राय वामहस्तप्रदेशिन्यग्रोन्नामितनासाग्राय विशुद्धस्रोतसि दक्षिणहस्तेन स्नेहमुष्णाम्बुना प्रतप्तं रजतसुवर्णताम्रमणिमृत्पात्रशुक्तीनामन्यतमस्थं शुक्त्या पिचुना वा सुखोष्णं स्नेहमद्रुतमासिञ्चेदव्यवच्छिन्नधारं यथा नेत्रे न प्राप्नोति ||२५|| स्नेहेऽवसिच्यमाने तु शिरो नैव प्रकम्पयेत् | न कुप्येन्न प्रभाषेच्च न क्षुयान्न हसेत्तथा ||२६|| एतैर्हि विहतः स्नेहो न सम्यक् प्रतिपद्यते | ततः कासप्रतिश्यायशिरोऽक्षिगदसम्भवः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
തസ്യ പ്രമാണമഷ്ടൌ ബിന്ദവഃ പ്രദേശിനീപര്വദ്വയനിഃസൃതാഃ പ്രഥമാ മാത്രാ, ദ്വിതീയാ ശുക്തിഃ, തൃതീയാ പാണിശുക്തിഃ, ഇത്യേതാസ്തിസ്രോ മാത്രാ യഥാബലം പ്രയോജ്യാഃ ||൨൮||
View original
तस्य प्रमाणमष्टौ बिन्दवः प्रदेशिनीपर्वद्वयनिःसृताः प्रथमा मात्रा, द्वितीया शुक्तिः, तृतीया पाणिशुक्तिः, इत्येतास्तिस्रो मात्रा यथाबलं प्रयोज्याः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30
സ്നേഹനസ്യം നോപഗിലേത്കഥഞ്ചിദപി ബുദ്ധിമാന് ||൨൯|| ശൃങ്ഗാടകമഭിപ്ലാവ്യ നിരേതി വദനാദ്യഥാ | കഫോത്ക്ലേശഭയാച്ചൈനം നിഷ്ഠീവേദവിധാരയന് ||൩൦||
View original
स्नेहनस्यं नोपगिलेत्कथञ्चिदपि बुद्धिमान् ||२९|| शृङ्गाटकमभिप्लाव्य निरेति वदनाद्यथा | कफोत्क्लेशभयाच्चैनं निष्ठीवेदविधारयन् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31) · Śloka 31
ദത്തേ ച പുനരപി സംസ്വേദ്യ ഗലകപോലാദീന് ധൂമമാസേവേത, ഭോജയേച്ചൈനമഭിഷ്യന്ദി, തതോऽസ്യാചാരികമാദിശേത്; രജോധൂമസ്നേഹാതപമദ്യദ്രവപാനശിരഃസ്നാനാതിയാനക്രോധാദീനി ച പരിഹരേത് ||൩൧||
View original
दत्ते च पुनरपि संस्वेद्य गलकपोलादीन् धूममासेवेत, भोजयेच्चैनमभिष्यन्दि, ततोऽस्याचारिकमादिशेत्; रजोधूमस्नेहातपमद्यद्रवपानशिरःस्नानातियानक्रोधादीनि च परिहरेत् ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (32-35) · Śloka 35
തസ്യ യോഗാതിയോഗായോഗാനാമിദം വിജ്ഞാനം ഭവതി ||൩൨|| ലാഘവം ശിരസോ യോഗേ സുഖസ്വപ്നപ്രബോധനമ് | വികാരോപശമഃ ശുദ്ധിരിന്ദ്രിയാണാം മനഃസുഖമ് ||൩൩|| കഫപ്രസേകഃ ശിരസോ ഗുരുതേന്ദ്രിയവിഭ്രമഃ | ലക്ഷണം മൂര്ധ്ന്യതിസ്നിഗ്ധേ രൂക്ഷം തത്രാവചാരയേത് ||൩൪|| അയോഗേ വാതവൈഗുണ്യമിന്ദ്രിയാണാം ച രൂക്ഷതാ | രോഗാശാന്തിശ്ച തത്രേഷ്ടം ഭൂയോ നസ്യം പ്രയോജയേത് ||൩൫||
View original
तस्य योगातियोगायोगानामिदं विज्ञानं भवति ||३२|| लाघवं शिरसो योगे सुखस्वप्नप्रबोधनम् | विकारोपशमः शुद्धिरिन्द्रियाणां मनःसुखम् ||३३|| कफप्रसेकः शिरसो गुरुतेन्द्रियविभ्रमः | लक्षणं मूर्ध्न्यतिस्निग्धे रूक्षं तत्रावचारयेत् ||३४|| अयोगे वातवैगुण्यमिन्द्रियाणां च रूक्षता | रोगाशान्तिश्च तत्रेष्टं भूयो नस्यं प्रयोजयेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (36) · Śloka 36
ചത്വാരോ ബിന്ദവഃ ഷഡ് വാ തഥാऽഷ്ടൌ വാ യഥാബലമ് | ശിരോവിരേകസ്നേഹസ്യ പ്രമാണമഭിനിര്ദിശേത് ||൩൬||
View original
चत्वारो बिन्दवः षड् वा तथाऽष्टौ वा यथाबलम् | शिरोविरेकस्नेहस्य प्रमाणमभिनिर्दिशेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (37-43) · Śloka 43
നസ്യേ ത്രീണ്യുപദിഷ്ടാനി ലക്ഷണാനി പ്രയോഗതഃ | ശുദ്ധ(ദ്ധി)ഹീനാതിസഞ്ജ്ഞാനി വിശേഷാച്ഛാസ്ത്രചിന്തകൈഃ ||൩൭|| ലാഘവം ശിരസഃ ശുദ്ധിഃ സ്രോതസാം വ്യാധിനിര്ജയഃ | ചിത്തോന്ദ്രിയപ്രസാദശ്ച ശിരസഃ ശുദ്ധിലക്ഷണമ് ||൩൮|| കണ്ഡൂപദേഹൌ ഗുരുതാ സ്രോതസാം കഫസംസ്രവഃ | മൂര്ധ്നി ഹീനവിശുദ്ധേ തു ലക്ഷണം പരികീര്തിതമ് ||൩൯|| മസ്തുലുങ്ഗാഗമോ വാതവൃദ്ധിരിന്ദ്രിയവിഭ്രമഃ | ശൂന്യതാ ശിരസശ്ചാപി മൂര്ധ്നി ഗാഢവിരേചിതേ ||൪൦|| ഹീനാതിശുദ്ധേ ശിരസി കഫവാതഘ്നമാചരേത് | സമ്യഗ്വിശുദ്ധേ ശിരസി സര്പിര്നസ്യം നിഷേചയേത് ||൪൧|| (ഏകാന്തരം ദ്വ്യന്തരം വാ സപ്താഹം വാ പുനഃ പുനഃ | ഏകവിംശതിരാത്രം വാ യാവദ്വാ സാധു മന്യതേ ||൪൨|| മാരുതേനാഭിഭൂതസ്യ വാऽത്യന്തം യസ്യ ദേഹിനഃ | ദ്വികാലം ചാപി ദാതവ്യം നസ്യം തസ്യ വിജാനതാ ) ||൪൩||
View original
नस्ये त्रीण्युपदिष्टानि लक्षणानि प्रयोगतः | शुद्ध(द्धि)हीनातिसञ्ज्ञानि विशेषाच्छास्त्रचिन्तकैः ||३७|| लाघवं शिरसः शुद्धिः स्रोतसां व्याधिनिर्जयः | चित्तोन्द्रियप्रसादश्च शिरसः शुद्धिलक्षणम् ||३८|| कण्डूपदेहौ गुरुता स्रोतसां कफसंस्रवः | मूर्ध्नि हीनविशुद्धे तु लक्षणं परिकीर्तितम् ||३९|| मस्तुलुङ्गागमो वातवृद्धिरिन्द्रियविभ्रमः | शून्यता शिरसश्चापि मूर्ध्नि गाढविरेचिते ||४०|| हीनातिशुद्धे शिरसि कफवातघ्नमाचरेत् | सम्यग्विशुद्धे शिरसि सर्पिर्नस्यं निषेचयेत् ||४१|| (एकान्तरं द्व्यन्तरं वा सप्ताहं वा पुनः पुनः | एकविंशतिरात्रं वा यावद्वा साधु मन्यते ||४२|| मारुतेनाभिभूतस्य वाऽत्यन्तं यस्य देहिनः | द्विकालं चापि दातव्यं नस्यं तस्य विजानता ) ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (44-45) · Śloka 45
അവപീഡസ്തു ശിരോവിരേചനവദഭിഷ്യണ്ണസര്പദഷ്ടവിസഞ്ജ്ഞേഭ്യോ ദദ്യാച്ഛിരോവിരേചനദ്രവ്യാണാമന്യതമമവപിഷ്യാവപീഡ്യ ച, ശര്കരേക്ഷുരസക്ഷീരഘൃതമാംസരസാനാമന്യതമം ക്ഷീണാനാം ശോണിതപിത്തേ ച വിദധ്യാത് ||൪൪|| കൃശദുര്ബലഭീരൂണാം സുകുമാരസ്യ യോഷിതാമ് | ശൃതാഃ സ്നേഹാഃ ശിരഃശുദ്ധ്യൈ കല്കസ്തേഭ്യോ യഥാ ഹിതഃ ||൪൫||
View original
अवपीडस्तु शिरोविरेचनवदभिष्यण्णसर्पदष्टविसञ्ज्ञेभ्यो दद्याच्छिरोविरेचनद्रव्याणामन्यतममवपिष्यावपीड्य च, शर्करेक्षुरसक्षीरघृतमांसरसानामन्यतमं क्षीणानां शोणितपित्ते च विदध्यात् ||४४|| कृशदुर्बलभीरूणां सुकुमारस्य योषिताम् | शृताः स्नेहाः शिरःशुद्ध्यै कल्कस्तेभ्यो यथा हितः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (46) · Śloka 46
ചേതോവികാരകൃമിവിഷാഭിപന്നാനാം ചൂര്ണം പ്രധമേത് ||൪൬||
View original
चेतोविकारकृमिविषाभिपन्नानां चूर्णं प्रधमेत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (47) · Śloka 47
നസ്യേന പരിഹര്തവ്യോ ഭുക്തവാനപതര്പിതോऽത്യര്ഥതരുണപ്രതിശ്യായീ ഗര്ഭിണീ പീതസ്നേഹോദകമദ്യദ്രവോऽജീര്ണീ ദത്തബസ്തിഃ ക്രുദ്ധോ ഗരാര്തസ്തൃഷിതഃ ശോകാഭിഭൂതഃ ശ്രാന്തോ ബാലോ വൃദ്ധോ വേഗാവരോധിതഃ ശിരഃസ്നാതുകാമശ്ചേതി; അനാര്തവേ ചാഭ്രേ നസ്യധൂമൌ പരിഹരേത് ||൪൭||
View original
नस्येन परिहर्तव्यो भुक्तवानपतर्पितोऽत्यर्थतरुणप्रतिश्यायी गर्भिणी पीतस्नेहोदकमद्यद्रवोऽजीर्णी दत्तबस्तिः क्रुद्धो गरार्तस्तृषितः शोकाभिभूतः श्रान्तो बालो वृद्धो वेगावरोधितः शिरःस्नातुकामश्चेति; अनार्तवे चाभ्रे नस्यधूमौ परिहरेत् ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (48) · Śloka 48
തത്ര ഹീനാതിമാത്രാതിശീതോഷ്ണസഹസാപ്രദാനാദതിപ്രവിലമ്ബിതശിരസ ഉച്ഛിങ്ഘതോ വിചലതോऽഭ്യവഹരതോ വാ പ്രതിഷിദ്ധപ്രദാനാച്ച വ്യാപദോ ഭവന്തി തൃഷ്ണോദ്ഗാരാദയോ ദോഷനിമിത്താഃ ക്ഷയജാശ്ച ||൪൮||
View original
तत्र हीनातिमात्रातिशीतोष्णसहसाप्रदानादतिप्रविलम्बितशिरस उच्छिङ्घतो विचलतोऽभ्यवहरतो वा प्रतिषिद्धप्रदानाच्च व्यापदो भवन्ति तृष्णोद्गारादयो दोषनिमित्ताः क्षयजाश्च ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (49) · Śloka 49
ഭവതശ്ചാത്ര- നസ്യേ ശിരോവിരേകേ ച വ്യാപദോ ദ്വിവിധാഃ സ്മൃതാഃ | ദോഷോത്ക്ലേശാത് ക്ഷയാച്ചൈവ വിജ്ഞേയാസ്താ യഥാക്രമമ് ||൪൯||
View original
भवतश्चात्र- नस्ये शिरोविरेके च व्यापदो द्विविधाः स्मृताः | दोषोत्क्लेशात् क्षयाच्चैव विज्ञेयास्ता यथाक्रमम् ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (50) · Śloka 50
ദോഷോക്ലേശനിമിത്താസ്തു ജയേച്ഛമനശോധനൈഃ | അഥ ക്ഷയനിമിത്താസു യഥാസ്വം ബൃംഹണം ഹിതമ് ||൫൦||
View original
दोषोक्लेशनिमित्तास्तु जयेच्छमनशोधनैः | अथ क्षयनिमित्तासु यथास्वं बृंहणं हितम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (51-53) · Śloka 53
പ്രതിമര്ശശ്ചതുര്ദശസു കാലേഷൂപാദേയഃ; തദ്യഥാ- തല്പോത്ഥിതേന, പ്രക്ഷാലിതദന്തേന, ഗൃഹാന്നിര്ഗച്ഛതാ, വ്യായാമവ്യവായാധ്വപരിശ്രാന്തേന, മൂത്രോച്ചാരകവലാഞ്ജനാന്തേ, ഭുക്തവതാ, ഛര്ദിതവതാ, ദിവാസ്വപ്നോത്ഥിതേന, സായം ചേതി ||൫൧|| തത്ര തല്പോത്ഥിതേനാസേവിതഃ പ്രതിമര്ശോ രാത്രാവുപചിതം നാസാസ്രോതോഗതം മലമുപഹന്തി മനഃപ്രസാദം ച കരോതി, പ്രക്ഷാലിതദന്തേനാസേവിതോ ദന്താനാം ദൃഢതാം വദനസൌഗന്ധ്യം ചാപാദയതി, ഗൃഹാന്നിര്ഗച്ഛതാ സേവിതോ നാസാസ്രോതസഃ ക്ലിന്നതയാ രജോധൂമോ വാ ന ബാധതേ, വ്യായാമമൈഥുനാധ്വപരിശ്രാന്തേനാസേവിതഃ ശ്രമമുപഹന്തി, മൂത്രോച്ചാരാന്തേ സേവിതോ ദൃഷ്ടേര്ഗുരുത്വമപനയതി, കവലാഞ്ജനാന്തേ സേവിതോ ദൃഷ്ടിം പ്രസാദയതി, ഭുക്തവതാ സേവിതഃ സ്രോതസാം വിശുദ്ധിം ലഘുതാം ചാപാദയതി, വാന്തേനാസേവിതഃ സ്രോതോവിലഗ്നം ശ്ലേഷ്മാണമപോഹ്യ ഭക്താകാങ്ക്ഷാമാപാദയതി, ദിവാസ്വപ്നോത്ഥിതേനാസേവിതോ നിദ്രാശേഷം ഗുരുത്വം മലം ചാപോഹ്യ ചിത്തൈകാഗ്ര്യം ജനയതി, സായം ചാസേവിതഃ സുഖനിദ്രാപ്രബോധം ചേതി ||൫൨|| ഈഷദുച്ഛിങ്ഘതഃ സ്നേഹോ യാവദ്വക്ത്രം പ്രപദ്യതേ | നസ്യേ നിഷിക്തം തം വിദ്യാത് പ്രതിമര്ശം പ്രമാണതഃ ||൫൩||
View original
प्रतिमर्शश्चतुर्दशसु कालेषूपादेयः; तद्यथा- तल्पोत्थितेन, प्रक्षालितदन्तेन, गृहान्निर्गच्छता, व्यायामव्यवायाध्वपरिश्रान्तेन, मूत्रोच्चारकवलाञ्जनान्ते, भुक्तवता, छर्दितवता, दिवास्वप्नोत्थितेन, सायं चेति ||५१|| तत्र तल्पोत्थितेनासेवितः प्रतिमर्शो रात्रावुपचितं नासास्रोतोगतं मलमुपहन्ति मनःप्रसादं च करोति, प्रक्षालितदन्तेनासेवितो दन्तानां दृढतां वदनसौगन्ध्यं चापादयति, गृहान्निर्गच्छता सेवितो नासास्रोतसः क्लिन्नतया रजोधूमो वा न बाधते, व्यायाममैथुनाध्वपरिश्रान्तेनासेवितः श्रममुपहन्ति, मूत्रोच्चारान्ते सेवितो दृष्टेर्गुरुत्वमपनयति, कवलाञ्जनान्ते सेवितो दृष्टिं प्रसादयति, भुक्तवता सेवितः स्रोतसां विशुद्धिं लघुतां चापादयति, वान्तेनासेवितः स्रोतोविलग्नं श्लेष्माणमपोह्य भक्ताकाङ्क्षामापादयति, दिवास्वप्नोत्थितेनासेवितो निद्राशेषं गुरुत्वं मलं चापोह्य चित्तैकाग्र्यं जनयति, सायं चासेवितः सुखनिद्राप्रबोधं चेति ||५२|| ईषदुच्छिङ्घतः स्नेहो यावद्वक्त्रं प्रपद्यते | नस्ये निषिक्तं तं विद्यात् प्रतिमर्शं प्रमाणतः ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (54-55) · Śloka 55
നസ്യേന രോഗാഃ ശാമ്യന്തി നരാണാമൂര്ധ്വജത്രുജാഃ | ഇന്ദ്രിയാണാം ച വൈമല്യം കുര്യാദാസ്യം സുഗന്ധി ച ||൫൪|| ഹനുദന്തശിരോഗ്രീവാത്രികബാഹൂരസാം ബലമ് | വലീപലിതഖാലിത്യവ്യങ്ഗാനാം ചാപ്യസമ്ഭവമ് ||൫൫||
View original
नस्येन रोगाः शाम्यन्ति नराणामूर्ध्वजत्रुजाः | इन्द्रियाणां च वैमल्यं कुर्यादास्यं सुगन्धि च ||५४|| हनुदन्तशिरोग्रीवात्रिकबाहूरसां बलम् | वलीपलितखालित्यव्यङ्गानां चाप्यसम्भवम् ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (56-57) · Śloka 57
തൈലം കഫേ സവാതേ സ്യാത് കേവലേ പവനേ വസാമ് | ദദ്യാത്സര്പിഃ സദാ പിത്തേ മജ്ജാനം ച സമാരുതേ ||൫൬|| ചതുര്വിധസ്യ സ്നേഹസ്യ വിധിരേവം പ്രകീര്തിതഃ | ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനാവിരോധിത്വാത്തേഷു തൈലം വിധീയതേ ||൫൭||
View original
तैलं कफे सवाते स्यात् केवले पवने वसाम् | दद्यात्सर्पिः सदा पित्ते मज्जानं च समारुते ||५६|| चतुर्विधस्य स्नेहस्य विधिरेवं प्रकीर्तितः | श्लेष्मस्थानाविरोधित्वात्तेषु तैलं विधीयते ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (58-60) · Śloka 60
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി കവലഗ്രഹണേ വിധിമ് | ചതുര്ധാ കവലഃ സ്നേഹീ പ്രസാദീ ശോധിരോപണൌ ||൫൮|| സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈഃ സ്നൈഹികോ വാതേ, സ്വാദുശീതൈഃ പ്രസാദനഃ | പിത്തേ, കട്വമ്ലലവണൈ രൂക്ഷോഷ്ണൈഃ ശോധനഃ കഫേ ||൫൯|| കഷായതിക്തമധുരൈഃ കടൂഷ്ണൈ രോപണോ വ്രണേ | ചതുര്വിധസ്യ ചൈവാസ്യ വിശേഷോऽയം പ്രകീര്തിതഃ ||൬൦||
View original
अतः परं प्रवक्ष्यामि कवलग्रहणे विधिम् | चतुर्धा कवलः स्नेही प्रसादी शोधिरोपणौ ||५८|| स्निग्धोष्णैः स्नैहिको वाते, स्वादुशीतैः प्रसादनः | पित्ते, कट्वम्ललवणै रूक्षोष्णैः शोधनः कफे ||५९|| कषायतिक्तमधुरैः कटूष्णै रोपणो व्रणे | चतुर्विधस्य चैवास्य विशेषोऽयं प्रकीर्तितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (61) · Śloka 61
തത്ര ത്രികടുകവചാസര്ഷപഹരീതകീകല്കമാലോഡ്യ തൈലശുക്തസുരാമൂത്രക്ഷാരമധൂനാമന്യതമേന സലവണമഭിപ്രതപ്തമുപസ്വിന്നമൃദിതഗലകപോലലലാടപ്രദേശോ ധാരയേത് ||൬൧||
View original
तत्र त्रिकटुकवचासर्षपहरीतकीकल्कमालोड्य तैलशुक्तसुरामूत्रक्षारमधूनामन्यतमेन सलवणमभिप्रतप्तमुपस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशो धारयेत् ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (62) · Śloka 62
സുഖം സഞ്ചാര്യതേ യാ തു മാത്രാ സ (സാ) കവലഃ സ്മൃതഃ | അസഞ്ചാര്യാ തു യാ മാത്രാ ഗണ്ഡൂഷഃ സ പ്രകീര്തിതഃ ||൬൨||
View original
सुखं सञ्चार्यते या तु मात्रा स (सा) कवलः स्मृतः | असञ्चार्या तु या मात्रा गण्डूषः स प्रकीर्तितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (63) · Śloka 63
താവച്ച ധാരയിതവ്യോऽനന്യമനസോന്നതദേഹേന യാവദ്ദോഷപരിപൂര്ണകപോലത്വം നാസാസ്രോതോനയനപരിപ്ലാവശ്ച ഭവതി തദാ വിമോക്തവ്യഃ, പുനശ്ചാന്യോ ഗ്രഹീതവ്യ ഇതി ||൬൩||
View original
तावच्च धारयितव्योऽनन्यमनसोन्नतदेहेन यावद्दोषपरिपूर्णकपोलत्वं नासास्रोतोनयनपरिप्लावश्च भवति तदा विमोक्तव्यः, पुनश्चान्यो ग्रहीतव्य इति ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (64) · Śloka 64
ഏവം സ്നേഹപയഃക്ഷൌദ്രരസമൂത്രാമ്ലസമ്ഭൃതാഃ | കഷായോഷ്ണോദകാഭ്യാം ച കവലാ ദോഷതോ ഹിതാഃ ||൬൪||
View original
एवं स्नेहपयःक्षौद्ररसमूत्राम्लसम्भृताः | कषायोष्णोदकाभ्यां च कवला दोषतो हिताः ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (65-66) · Śloka 67
വ്യാധേരപചയസ്തുഷ്ടിര്വൈശദ്യം വക്ത്രലാഘവമ് | ഇന്ദ്രിയാണാം പ്രസാദശ്ച കവലേ ശുദ്ധിലക്ഷണമ് ||൬൫|| ഹീനേ ജാഡ്യകഫോത്ക്ലേശാവരസജ്ഞാനമേവ ച | അതിയോഗാന്മുഖേ പാകഃ ശോഷതൃഷ്ണാരുചിക്ലമാഃ ||൬൬|| ശോധനീയേ വിശേഷേണ ഭവന്ത്യേവ ന സംശയഃ |൬൭|
View original
व्याधेरपचयस्तुष्टिर्वैशद्यं वक्त्रलाघवम् | इन्द्रियाणां प्रसादश्च कवले शुद्धिलक्षणम् ||६५|| हीने जाड्यकफोत्क्लेशावरसज्ञानमेव च | अतियोगान्मुखे पाकः शोषतृष्णारुचिक्लमाः ||६६|| शोधनीये विशेषेण भवन्त्येव न संशयः |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (67-68) · Śloka 68
തിലാ നീലോത്പലം സര്പിഃ ശര്കരാ ക്ഷീരമേവ ച ||൬൭|| സക്ഷൌദ്രോ ദഗ്ധവക്ത്രസ്യ ഗണ്ഡൂഷോ ദാഹനാശനഃ | കവലസ്യ വിധിര്ഹ്യേഷ സമാസേന പ്രകീര്തിതഃ ||൬൮||
View original
तिला नीलोत्पलं सर्पिः शर्करा क्षीरमेव च ||६७|| सक्षौद्रो दग्धवक्त्रस्य गण्डूषो दाहनाशनः | कवलस्य विधिर्ह्येष समासेन प्रकीर्तितः ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (69) · Śloka 70
വിഭജ്യ ഭേഷജം ബുദ്ധ്യാ കുര്വീത പ്രതിസാരണമ് | കല്കോ രസക്രിയാ ക്ഷൌദ്രം ചൂര്ണം ചേതി ചതുര്വിധമ് ||൬൯|| അങ്ഗുല്യഗ്രപ്രണീതം തു യഥാസ്വം മുഖരോഗിണാമ് |൭൦|
View original
विभज्य भेषजं बुद्ध्या कुर्वीत प्रतिसारणम् | कल्को रसक्रिया क्षौद्रं चूर्णं चेति चतुर्विधम् ||६९|| अङ्गुल्यग्रप्रणीतं तु यथास्वं मुखरोगिणाम् |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (70-71) · Śloka 71
തസ്മിന് യോഗമയോഗം ച കവലോക്തം വിഭാവയേത് ||൭൦|| താനേവ ശമയേദ് വ്യാധീന് കവലോ യാനപോഹതി | ദോഷഘ്നമനഭിഷ്യന്ദി ഭോജയേച്ച തഥാ നരമ് ||൭൧||
View original
तस्मिन् योगमयोगं च कवलोक्तं विभावयेत् ||७०|| तानेव शमयेद् व्याधीन् कवलो यानपोहति | दोषघ्नमनभिष्यन्दि भोजयेच्च तथा नरम् ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 40
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ധൂമനസ്യകവലഗ്രഹചികിത്സിതം നാമ ചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൪൦|| ഇതി ഭഗവതാ ശ്രീധന്വന്തരിണോപദിഷ്ടായാം തച്ഛിഷ്യേണ മഹര്ഷിണാ സുശ്രുതേന വിരചിതായാം സുശ്രുതസംഹിതായാം ചതുര്ഥം ചികിത്സാസ്ഥാനം സമാപ്തമ്|
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ||४०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां चतुर्थं चिकित्सास्थानं समाप्तम्|
🔊 Audio coming soon