Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો ધૂમનસ્યકવલગ્રહચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातो धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
40. dhūmanasyakavalagrahacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ધૂમઃ પઞ્ચવિધો ભવતિ; તદ્યથા- પ્રાયોગિકઃ, સ્નૈહિકો, વૈરેચનિકઃ, કાસઘ્નો, વામનીયશ્ચેતિ ||૩||
View original
धूमः पञ्चविधो भवति; तद्यथा- प्रायोगिकः, स्नैहिको, वैरेचनिकः, कासघ्नो, वामनीयश्चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તત્રૈલાદિના કુષ્ઠતગરવર્જ્યેન શ્લક્ષ્ણપિષ્ટેન દ્વાદશાઙ્ગુલં શરકાણ્ડમઙ્ગુલિપરિણાહં ક્ષૌમેણાષ્ટાઙ્ગુલં વેષ્ટયિત્વા લેપયેદેષા વર્તિઃ પ્રાયોગિકે , સ્નેહફલસારમધૂચ્છિષ્ટસર્જરસગુગ્ગુલુપ્રભૃતિભિઃ સ્નેહમિશ્રૈઃ સ્નૈહિકે, શિરોવિરેચનદ્રવ્યૈર્વૈરેચને, બૃહતીકણ્ટકારિકાત્રિકટુકાસમર્દહિઙ્ગ્વિઙ્ગુદીત્વઙ્મનઃશિલાચ્છિન્નરુહાકર્કટશૃઙ્ગીપ્રભૃતિભિઃ કાસહરૈશ્ચ કાસઘ્ને, સ્નાયુચર્મખુરશૃઙ્ગકર્કટકાસ્થિશુષ્કમત્સ્યવલ્લૂરકૃમિપ્રભૃતિભિર્વામનીયૈશ્ચ વામનીયે ||૪||
View original
तत्रैलादिना कुष्ठतगरवर्ज्येन श्लक्ष्णपिष्टेन द्वादशाङ्गुलं शरकाण्डमङ्गुलिपरिणाहं क्षौमेणाष्टाङ्गुलं वेष्टयित्वा लेपयेदेषा वर्तिः प्रायोगिके , स्नेहफलसारमधूच्छिष्टसर्जरसगुग्गुलुप्रभृतिभिः स्नेहमिश्रैः स्नैहिके, शिरोविरेचनद्रव्यैर्वैरेचने, बृहतीकण्टकारिकात्रिकटुकासमर्दहिङ्ग्विङ्गुदीत्वङ्मनःशिलाच्छिन्नरुहाकर्कटशृङ्गीप्रभृतिभिः कासहरैश्च कासघ्ने, स्नायुचर्मखुरशृङ्गकर्कटकास्थिशुष्कमत्स्यवल्लूरकृमिप्रभृतिभिर्वामनीयैश्च वामनीये ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
તત્ર બસ્તિનેત્રદ્રવ્યૈર્ધૂમનેત્રદ્રવ્યાણિ વ્યાખ્યાતાનિ ભવન્તિ | ધૂમનેત્રં તુ કનિષ્ઠિકાપરિણાહમગ્રે કલાયમાત્રસ્રોતો મૂલેઽઙ્ગુષ્ઠપરિણાહં ધૂમવર્તિપ્રવેશસ્રોતોઽઙ્ગુલાન્યષ્ટચત્વારિંશત્ પ્રાયોગિકે, દ્વાત્રિંશત્ સ્નેહને, ચતુર્વિંશતિર્વૈરેચને, ષોડશાઙ્ગુલં કાસઘ્ને વામનીયે ચ | એતેઽપિ કોલાસ્થિમાત્રચ્છિદ્રે ભવતઃ | વ્રણનેત્રમષ્ટાઙ્ગુલં વ્રણધૂપનાર્થં કલાયપરિમણ્ડલં કુલત્થવાહિસ્રોત ઇતિ ||૫||
View original
तत्र बस्तिनेत्रद्रव्यैर्धूमनेत्रद्रव्याणि व्याख्यातानि भवन्ति | धूमनेत्रं तु कनिष्ठिकापरिणाहमग्रे कलायमात्रस्रोतो मूलेऽङ्गुष्ठपरिणाहं धूमवर्तिप्रवेशस्रोतोऽङ्गुलान्यष्टचत्वारिंशत् प्रायोगिके, द्वात्रिंशत् स्नेहने, चतुर्विंशतिर्वैरेचने, षोडशाङ्गुलं कासघ्ने वामनीये च | एतेऽपि कोलास्थिमात्रच्छिद्रे भवतः | व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं व्रणधूपनार्थं कलायपरिमण्डलं कुलत्थवाहिस्रोत इति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-9) · Śloka 9
અથ સુખોપવિષ્ટઃ સુમના ઋજ્વધોદૃષ્ટિરતન્દ્રિતઃ સ્નેહાક્તદીપ્તાગ્રાં વર્તિં નેત્રસ્રોતસિ પ્રણિધાય ધૂમં પિબેત્ ||૬|| મુખેન તં પિબેત્ પૂર્વં નાસિકાભ્યાં તતઃ પિબેત્ | મુખપીતં મુખેનૈવ વમેત્ પીતં ચ નાસયા ||૭|| મુખેન ધૂમમાદાય નાસિકાભ્યાં ન નિર્હરેત્ | તેન હિ પ્રતિલોમેન દૃષ્ટિસ્તત્ર નિહન્યતે ||૮|| વિશેષતસ્તુ પ્રાયોગિકં ઘ્રાણેનાદદીત, સ્નૈહિકં મુખનાસાભ્યાં, નાસિકયા વૈરેચનિકં, મુખેનૈવેતરૌ ||૯||
View original
अथ सुखोपविष्टः सुमना ऋज्वधोदृष्टिरतन्द्रितः स्नेहाक्तदीप्ताग्रां वर्तिं नेत्रस्रोतसि प्रणिधाय धूमं पिबेत् ||६|| मुखेन तं पिबेत् पूर्वं नासिकाभ्यां ततः पिबेत् | मुखपीतं मुखेनैव वमेत् पीतं च नासया ||७|| मुखेन धूममादाय नासिकाभ्यां न निर्हरेत् | तेन हि प्रतिलोमेन दृष्टिस्तत्र निहन्यते ||८|| विशेषतस्तु प्रायोगिकं घ्राणेनाददीत, स्नैहिकं मुखनासाभ्यां, नासिकया वैरेचनिकं, मुखेनैवेतरौ ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
તત્ર પ્રાયોગિકે વર્તિં વ્યપગતશરકાણ્ડાં નિવાતાતપશુષ્કામઙ્ગારેષ્વવદીપ્ય નેત્રમૂલસ્રોતસિ પ્રયુજ્ય ધૂમમાહરેતિ બ્રૂયાત્; એવં સ્નેહનં વૈરેચનિકં ચ કુર્યાદિતિ | ઇતરયોર્વ્યપેતધૂમાઙ્ગારે સ્થિરે સમાહિતે શરાવે પ્રક્ષિપ્ય વર્તિં મૂલચ્છિદ્રેણાન્યેન શરાવેણ પિધાય તસ્મિન્ છિદ્રે નેત્રમૂલં સંયોજ્ય ધૂમમાસેવેત, પ્રશાન્તે ધૂમે વર્તિમવશિષ્ટાં પ્રક્ષિપ્ય પુનરપિ ધૂમં પાયયેદાદોષવિશુદ્ધેઃ; એષ ધૂમપાનોપાયવિધિઃ ||૧૦||
View original
तत्र प्रायोगिके वर्तिं व्यपगतशरकाण्डां निवातातपशुष्कामङ्गारेष्ववदीप्य नेत्रमूलस्रोतसि प्रयुज्य धूममाहरेति ब्रूयात्; एवं स्नेहनं वैरेचनिकं च कुर्यादिति | इतरयोर्व्यपेतधूमाङ्गारे स्थिरे समाहिते शरावे प्रक्षिप्य वर्तिं मूलच्छिद्रेणान्येन शरावेण पिधाय तस्मिन् छिद्रे नेत्रमूलं संयोज्य धूममासेवेत, प्रशान्ते धूमे वर्तिमवशिष्टां प्रक्षिप्य पुनरपि धूमं पाययेदादोषविशुद्धेः; एष धूमपानोपायविधिः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
તત્ર શોકશ્રમભયામર્ષૌષ્ણ્યવિષરક્તપિત્તમદમૂર્ચ્છાદાહપિપાસાપાણ્ડુરોગતાલુશોષચ્છર્દિશિરોઽભિઘાતોદ્ગારાપતર્પિત- તિમિરપ્રમેહોદરાધ્માનોર્ધ્વવાતાર્તા બાલવૃદ્ધદુર્બલવિરિક્તાસ્થાપિતજાગરિતગર્ભિણીરૂક્ષક્ષીણક્ષતોરસ્ક- મધુઘૃતદધિદુગ્ધમત્સ્યમદ્યયવાગૂપીતાલ્પકફાશ્ચ ન ધૂમમાસેવેરન્ ||૧૧||
View original
तत्र शोकश्रमभयामर्षौष्ण्यविषरक्तपित्तमदमूर्च्छादाहपिपासापाण्डुरोगतालुशोषच्छर्दिशिरोऽभिघातोद्गारापतर्पित- तिमिरप्रमेहोदराध्मानोर्ध्ववातार्ता बालवृद्धदुर्बलविरिक्तास्थापितजागरितगर्भिणीरूक्षक्षीणक्षतोरस्क- मधुघृतदधिदुग्धमत्स्यमद्ययवागूपीताल्पकफाश्च न धूममासेवेरन् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
અકાલપીતઃ કુરુતે ભ્રમં મૂર્ચ્છાં શિરોરુજમ્ | ઘ્રાણશ્રોત્રાક્ષિજિહ્વાનામુપઘાતં ચ દારુણમ્ ||૧૨||
View original
अकालपीतः कुरुते भ्रमं मूर्च्छां शिरोरुजम् | घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वानामुपघातं च दारुणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
આદ્યાસ્તુ ત્રયો ધૂમા દ્વાદશસુ કાલેષૂપાદેયાઃ | તદ્યથા- ક્ષુતદન્તપ્રક્ષાલનનસ્યસ્નાનભોજનદિવાસ્વપ્નમૈથુનચ્છર્દિમૂત્રોચ્ચારહસિતરુષિતશસ્ત્રકર્માન્તેષ્વિતિ | તત્ર વિભાગો- મૂત્રોચ્ચારક્ષવથુહસિતરુષિતમૈથુનાન્તેષુ સ્નૈહિકઃ, સ્નાનચ્છર્દનદિવાસ્વપ્નાન્તેષુ વૈરેચનિકઃ, દન્તપ્રક્ષાલનસ્ય સ્નાનભોજનશસ્ત્રકર્માન્તેષુ પ્રાયોગિક ઇતિ ||૧૩||
View original
आद्यास्तु त्रयो धूमा द्वादशसु कालेषूपादेयाः | तद्यथा- क्षुतदन्तप्रक्षालननस्यस्नानभोजनदिवास्वप्नमैथुनच्छर्दिमूत्रोच्चारहसितरुषितशस्त्रकर्मान्तेष्विति | तत्र विभागो- मूत्रोच्चारक्षवथुहसितरुषितमैथुनान्तेषु स्नैहिकः, स्नानच्छर्दनदिवास्वप्नान्तेषु वैरेचनिकः, दन्तप्रक्षालनस्य स्नानभोजनशस्त्रकर्मान्तेषु प्रायोगिक इति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
તત્ર સ્નૈહિકો વાતં શમયતિ, સ્નેહાદુપલેપાચ્ચ; વૈરેચનઃ શ્લેષ્માણમુત્ક્લેશ્યાપકર્ષતિ, રૌક્ષ્યાત્તૈક્ષ્ણ્યાદૌષ્ણ્યાદ્વૈશદ્યાચ્ચ; પ્રાયોગિકઃ શ્લેષ્માણમુત્ક્લેશયત્યુત્ક્લિષ્ટં ચાપકર્ષતિ શમયતિ વાતં સાધારણત્વાત્ પૂર્વાભ્યામિતિ ||૧૪||
View original
तत्र स्नैहिको वातं शमयति, स्नेहादुपलेपाच्च; वैरेचनः श्लेष्माणमुत्क्लेश्यापकर्षति, रौक्ष्यात्तैक्ष्ण्यादौष्ण्याद्वैशद्याच्च; प्रायोगिकः श्लेष्माणमुत्क्लेशयत्युत्क्लिष्टं चापकर्षति शमयति वातं साधारणत्वात् पूर्वाभ्यामिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16
ભવતિ ચાત્ર- નરો ધૂમોપયોગાચ્ચ પ્રસન્નેન્દ્રિયવાઙ્મનાઃ | દૃઢકેશદ્વિજશ્મશ્રુઃ સુગન્ધિવિશદાનનઃ ||૧૫|| તથા કાસશ્વાસારોચકાસ્યોપલેપસ્વરભેદમુખાસ્રાવક્ષવથુવમથુક્રથતન્દ્રાનિદ્રાહનુમન્યાસ્તમ્ભાઃ પીનસશિરોરોગકર્ણાક્ષિશૂલા વાતકફનિમિત્તાશ્ચાસ્ય મુખરોગા ન ભવન્તિ ||૧૬||
View original
भवति चात्र- नरो धूमोपयोगाच्च प्रसन्नेन्द्रियवाङ्मनाः | दृढकेशद्विजश्मश्रुः सुगन्धिविशदाननः ||१५|| तथा कासश्वासारोचकास्योपलेपस्वरभेदमुखास्रावक्षवथुवमथुक्रथतन्द्रानिद्राहनुमन्यास्तम्भाः पीनसशिरोरोगकर्णाक्षिशूला वातकफनिमित्ताश्चास्य मुखरोगा न भवन्ति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
તસ્ય યોગાયોગાતિયોગા વિજ્ઞાતવ્યાઃ | તત્ર યોગો રોગપ્રશમનઃ, અયોગો રોગાપ્રશમનઃ, તાલુગલશોષપરિદાહપિપાસામૂર્ચ્છાભ્રમમદકર્ણક્ષ્વેડદૃષ્ટિનાસારોગદૌર્બલ્યાન્યતિયોગો જનયતિ ||૧૭||
View original
तस्य योगायोगातियोगा विज्ञातव्याः | तत्र योगो रोगप्रशमनः, अयोगो रोगाप्रशमनः, तालुगलशोषपरिदाहपिपासामूर्च्छाभ्रममदकर्णक्ष्वेडदृष्टिनासारोगदौर्बल्यान्यतियोगो जनयति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
પ્રાયોગિકં ત્રીંસ્ત્રીનુચ્છ્વાસાનાદદીત મુખનાસિકાભ્યાં ચ પર્યાયાંસ્ત્રીંશ્ચતુરો વેતિ, સ્નૈહિકં યાવદશ્રુપવૃત્તિઃ, વૈરેચનિકમાદોષદર્શનાત્, તિલતણ્ડુલયવાગૂપીતેન પાતવ્યો વામનીયઃ, ગ્રાસાન્તરેષુ કાસઘ્ન ઇતિ ||૧૮||
View original
प्रायोगिकं त्रींस्त्रीनुच्छ्वासानाददीत मुखनासिकाभ्यां च पर्यायांस्त्रींश्चतुरो वेति, स्नैहिकं यावदश्रुपवृत्तिः, वैरेचनिकमादोषदर्शनात्, तिलतण्डुलयवागूपीतेन पातव्यो वामनीयः, ग्रासान्तरेषु कासघ्न इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20
વ્રણધૂમં શરાવસમ્પુટોપનીતેન નેત્રેણ વ્રણમાનયેત્, ધૂમપાનાદ્વેદનોપશમો વ્રણવૈશદ્યમાસ્રાવોપશમશ્ચ ભવતિ ||૧૯|| વિધિરેષ સમાસેન ધૂમસ્યાભિહિતો મયા | નસ્યસ્યાતઃ પ્રવક્ષ્યામિ વિધિં નિરવશેષતઃ ||૨૦||
View original
व्रणधूमं शरावसम्पुटोपनीतेन नेत्रेण व्रणमानयेत्, धूमपानाद्वेदनोपशमो व्रणवैशद्यमास्रावोपशमश्च भवति ||१९|| विधिरेष समासेन धूमस्याभिहितो मया | नस्यस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं निरवशेषतः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
ઔષધમૌષધસિદ્ધો વા સ્નેહો નાસિકાભ્યાં દીયત ઇતિ નસ્યમ્ | તદ્દ્વિવિધં શિરોવિરેચનં, સ્નેહનં ચ | તદ્દ્વિવિધમપિ પઞ્ચધા | તદ્યથા- નસ્યં, શિરોવિરેચનં, પ્રતિમર્શો, અવપીડઃ, પ્રધમનં ચ | તેષુ નસ્યં પ્રધાનં શિરોવિરેચનં ચ; નસ્યવિકલ્પઃ પ્રતિમર્શઃ, શિરોવિરેચનવિકલ્પોઽવપીડઃ પ્રધમનં ચ; તતો નસ્યશબ્દઃ પઞ્ચધા નિયમિતઃ ||૨૧||
View original
औषधमौषधसिद्धो वा स्नेहो नासिकाभ्यां दीयत इति नस्यम् | तद्द्विविधं शिरोविरेचनं, स्नेहनं च | तद्द्विविधमपि पञ्चधा | तद्यथा- नस्यं, शिरोविरेचनं, प्रतिमर्शो, अवपीडः, प्रधमनं च | तेषु नस्यं प्रधानं शिरोविरेचनं च; नस्यविकल्पः प्रतिमर्शः, शिरोविरेचनविकल्पोऽवपीडः प्रधमनं च; ततो नस्यशब्दः पञ्चधा नियमितः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
તત્ર યઃ સ્નેહનાર્થં શૂન્યશિરસાં ગ્રીવાસ્કન્ધોરસાં ચ બલજનનાર્થં દૃષ્ટિપ્રસાદજનનાર્થં વા સ્નેહો વિધીયતે તસ્મિન્ વૈશેષિકો નસ્યશબ્દઃ | તત્તુ દેયં વાતાભિભૂતે શિરસિ દન્તકેશશ્મશ્રુપ્રપાતદારુણકર્ણશૂલકર્ણક્ષ્વેડતિમિરસ્વરોપઘાત- નાસારોગાસ્યશોષાવબાહુકાકાલજવલીપલિતપ્રાદુર્ભાવદારુણપ્રબોધેષુ વાતપૈત્તિકેષુ મુખરોગેષ્વન્યેષુ ચ વાતપિત્તહરદ્રવ્યસિદ્ધેન સ્નેહેનેતિ ||૨૨||
View original
तत्र यः स्नेहनार्थं शून्यशिरसां ग्रीवास्कन्धोरसां च बलजननार्थं दृष्टिप्रसादजननार्थं वा स्नेहो विधीयते तस्मिन् वैशेषिको नस्यशब्दः | तत्तु देयं वाताभिभूते शिरसि दन्तकेशश्मश्रुप्रपातदारुणकर्णशूलकर्णक्ष्वेडतिमिरस्वरोपघात- नासारोगास्यशोषावबाहुकाकालजवलीपलितप्रादुर्भावदारुणप्रबोधेषु वातपैत्तिकेषु मुखरोगेष्वन्येषु च वातपित्तहरद्रव्यसिद्धेन स्नेहेनेति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
શિરોવિરેચનં શ્લેષ્મણાઽભિવ્યાપ્તતાલુકણ્ઠશિરસામરોચકશિરોગૌરવશૂલપીનસાર્ધાવભેદક- કૃમિપ્રતિશ્યાયાપસ્મારગન્ધાજ્ઞાનેષ્વન્યેષુચોર્ધ્વજત્રુગતેષુ કફજેષુ વિકારેષુ શિરોવિરેચનદ્રવ્યૈસ્તત્સિદ્ધેન વા સ્નેહેનેતિ ||૨૩||
View original
शिरोविरेचनं श्लेष्मणाऽभिव्याप्ततालुकण्ठशिरसामरोचकशिरोगौरवशूलपीनसार्धावभेदक- कृमिप्रतिश्यायापस्मारगन्धाज्ञानेष्वन्येषुचोर्ध्वजत्रुगतेषु कफजेषु विकारेषु शिरोविरेचनद्रव्यैस्तत्सिद्धेन वा स्नेहेनेति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
તત્રૈતદ્દ્વિવિધમપ્યભુક્તવતોઽન્નકાલે પૂર્વાહ્ણે શ્લેષ્મરોગિણાં, મધ્યાહ્ને પિત્તરોગિણાં, અપરાહ્ણે વાતરોગિણામ્ ||૨૪||
View original
तत्रैतद्द्विविधमप्यभुक्तवतोऽन्नकाले पूर्वाह्णे श्लेष्मरोगिणां, मध्याह्ने पित्तरोगिणां, अपराह्णे वातरोगिणाम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25-27) · Śloka 27
અથ પુરુષાય શિરોવિરેચનીયાય ત્યક્તમૂત્રપુરીષાય ભુક્તવતે વ્યભ્રે કાલે દન્તકાષ્ઠધૂમપાનાભ્યાં વિશુદ્ધવક્ત્રસ્રોતસે પાણિતાપપરિસ્વિન્નમૃદિતગલકપોલલલાટપ્રદેશાય વાતાતપરજોહીને વેશ્મન્યુત્તાનશાયિને પ્રસારિતકરચરણાય કિઞ્ચિત્ પ્રવિલમ્બિતશિરસે વસ્ત્રાચ્છાદિતનેત્રાય વામહસ્તપ્રદેશિન્યગ્રોન્નામિતનાસાગ્રાય વિશુદ્ધસ્રોતસિ દક્ષિણહસ્તેન સ્નેહમુષ્ણામ્બુના પ્રતપ્તં રજતસુવર્ણતામ્રમણિમૃત્પાત્રશુક્તીનામન્યતમસ્થં શુક્ત્યા પિચુના વા સુખોષ્ણં સ્નેહમદ્રુતમાસિઞ્ચેદવ્યવચ્છિન્નધારં યથા નેત્રે ન પ્રાપ્નોતિ ||૨૫|| સ્નેહેઽવસિચ્યમાને તુ શિરો નૈવ પ્રકમ્પયેત્ | ન કુપ્યેન્ન પ્રભાષેચ્ચ ન ક્ષુયાન્ન હસેત્તથા ||૨૬|| એતૈર્હિ વિહતઃ સ્નેહો ન સમ્યક્ પ્રતિપદ્યતે | તતઃ કાસપ્રતિશ્યાયશિરોઽક્ષિગદસમ્ભવઃ ||૨૭||
View original
अथ पुरुषाय शिरोविरेचनीयाय त्यक्तमूत्रपुरीषाय भुक्तवते व्यभ्रे काले दन्तकाष्ठधूमपानाभ्यां विशुद्धवक्त्रस्रोतसे पाणितापपरिस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशाय वातातपरजोहीने वेश्मन्युत्तानशायिने प्रसारितकरचरणाय किञ्चित् प्रविलम्बितशिरसे वस्त्राच्छादितनेत्राय वामहस्तप्रदेशिन्यग्रोन्नामितनासाग्राय विशुद्धस्रोतसि दक्षिणहस्तेन स्नेहमुष्णाम्बुना प्रतप्तं रजतसुवर्णताम्रमणिमृत्पात्रशुक्तीनामन्यतमस्थं शुक्त्या पिचुना वा सुखोष्णं स्नेहमद्रुतमासिञ्चेदव्यवच्छिन्नधारं यथा नेत्रे न प्राप्नोति ||२५|| स्नेहेऽवसिच्यमाने तु शिरो नैव प्रकम्पयेत् | न कुप्येन्न प्रभाषेच्च न क्षुयान्न हसेत्तथा ||२६|| एतैर्हि विहतः स्नेहो न सम्यक् प्रतिपद्यते | ततः कासप्रतिश्यायशिरोऽक्षिगदसम्भवः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
તસ્ય પ્રમાણમષ્ટૌ બિન્દવઃ પ્રદેશિનીપર્વદ્વયનિઃસૃતાઃ પ્રથમા માત્રા, દ્વિતીયા શુક્તિઃ, તૃતીયા પાણિશુક્તિઃ, ઇત્યેતાસ્તિસ્રો માત્રા યથાબલં પ્રયોજ્યાઃ ||૨૮||
View original
तस्य प्रमाणमष्टौ बिन्दवः प्रदेशिनीपर्वद्वयनिःसृताः प्रथमा मात्रा, द्वितीया शुक्तिः, तृतीया पाणिशुक्तिः, इत्येतास्तिस्रो मात्रा यथाबलं प्रयोज्याः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30
સ્નેહનસ્યં નોપગિલેત્કથઞ્ચિદપિ બુદ્ધિમાન્ ||૨૯|| શૃઙ્ગાટકમભિપ્લાવ્ય નિરેતિ વદનાદ્યથા | કફોત્ક્લેશભયાચ્ચૈનં નિષ્ઠીવેદવિધારયન્ ||૩૦||
View original
स्नेहनस्यं नोपगिलेत्कथञ्चिदपि बुद्धिमान् ||२९|| शृङ्गाटकमभिप्लाव्य निरेति वदनाद्यथा | कफोत्क्लेशभयाच्चैनं निष्ठीवेदविधारयन् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31) · Śloka 31
દત્તે ચ પુનરપિ સંસ્વેદ્ય ગલકપોલાદીન્ ધૂમમાસેવેત, ભોજયેચ્ચૈનમભિષ્યન્દિ, તતોઽસ્યાચારિકમાદિશેત્; રજોધૂમસ્નેહાતપમદ્યદ્રવપાનશિરઃસ્નાનાતિયાનક્રોધાદીનિ ચ પરિહરેત્ ||૩૧||
View original
दत्ते च पुनरपि संस्वेद्य गलकपोलादीन् धूममासेवेत, भोजयेच्चैनमभिष्यन्दि, ततोऽस्याचारिकमादिशेत्; रजोधूमस्नेहातपमद्यद्रवपानशिरःस्नानातियानक्रोधादीनि च परिहरेत् ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (32-35) · Śloka 35
તસ્ય યોગાતિયોગાયોગાનામિદં વિજ્ઞાનં ભવતિ ||૩૨|| લાઘવં શિરસો યોગે સુખસ્વપ્નપ્રબોધનમ્ | વિકારોપશમઃ શુદ્ધિરિન્દ્રિયાણાં મનઃસુખમ્ ||૩૩|| કફપ્રસેકઃ શિરસો ગુરુતેન્દ્રિયવિભ્રમઃ | લક્ષણં મૂર્ધ્ન્યતિસ્નિગ્ધે રૂક્ષં તત્રાવચારયેત્ ||૩૪|| અયોગે વાતવૈગુણ્યમિન્દ્રિયાણાં ચ રૂક્ષતા | રોગાશાન્તિશ્ચ તત્રેષ્ટં ભૂયો નસ્યં પ્રયોજયેત્ ||૩૫||
View original
तस्य योगातियोगायोगानामिदं विज्ञानं भवति ||३२|| लाघवं शिरसो योगे सुखस्वप्नप्रबोधनम् | विकारोपशमः शुद्धिरिन्द्रियाणां मनःसुखम् ||३३|| कफप्रसेकः शिरसो गुरुतेन्द्रियविभ्रमः | लक्षणं मूर्ध्न्यतिस्निग्धे रूक्षं तत्रावचारयेत् ||३४|| अयोगे वातवैगुण्यमिन्द्रियाणां च रूक्षता | रोगाशान्तिश्च तत्रेष्टं भूयो नस्यं प्रयोजयेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (36) · Śloka 36
ચત્વારો બિન્દવઃ ષડ્ વા તથાઽષ્ટૌ વા યથાબલમ્ | શિરોવિરેકસ્નેહસ્ય પ્રમાણમભિનિર્દિશેત્ ||૩૬||
View original
चत्वारो बिन्दवः षड् वा तथाऽष्टौ वा यथाबलम् | शिरोविरेकस्नेहस्य प्रमाणमभिनिर्दिशेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (37-43) · Śloka 43
નસ્યે ત્રીણ્યુપદિષ્ટાનિ લક્ષણાનિ પ્રયોગતઃ | શુદ્ધ(દ્ધિ)હીનાતિસઞ્જ્ઞાનિ વિશેષાચ્છાસ્ત્રચિન્તકૈઃ ||૩૭|| લાઘવં શિરસઃ શુદ્ધિઃ સ્રોતસાં વ્યાધિનિર્જયઃ | ચિત્તોન્દ્રિયપ્રસાદશ્ચ શિરસઃ શુદ્ધિલક્ષણમ્ ||૩૮|| કણ્ડૂપદેહૌ ગુરુતા સ્રોતસાં કફસંસ્રવઃ | મૂર્ધ્નિ હીનવિશુદ્ધે તુ લક્ષણં પરિકીર્તિતમ્ ||૩૯|| મસ્તુલુઙ્ગાગમો વાતવૃદ્ધિરિન્દ્રિયવિભ્રમઃ | શૂન્યતા શિરસશ્ચાપિ મૂર્ધ્નિ ગાઢવિરેચિતે ||૪૦|| હીનાતિશુદ્ધે શિરસિ કફવાતઘ્નમાચરેત્ | સમ્યગ્વિશુદ્ધે શિરસિ સર્પિર્નસ્યં નિષેચયેત્ ||૪૧|| (એકાન્તરં દ્વ્યન્તરં વા સપ્તાહં વા પુનઃ પુનઃ | એકવિંશતિરાત્રં વા યાવદ્વા સાધુ મન્યતે ||૪૨|| મારુતેનાભિભૂતસ્ય વાઽત્યન્તં યસ્ય દેહિનઃ | દ્વિકાલં ચાપિ દાતવ્યં નસ્યં તસ્ય વિજાનતા ) ||૪૩||
View original
नस्ये त्रीण्युपदिष्टानि लक्षणानि प्रयोगतः | शुद्ध(द्धि)हीनातिसञ्ज्ञानि विशेषाच्छास्त्रचिन्तकैः ||३७|| लाघवं शिरसः शुद्धिः स्रोतसां व्याधिनिर्जयः | चित्तोन्द्रियप्रसादश्च शिरसः शुद्धिलक्षणम् ||३८|| कण्डूपदेहौ गुरुता स्रोतसां कफसंस्रवः | मूर्ध्नि हीनविशुद्धे तु लक्षणं परिकीर्तितम् ||३९|| मस्तुलुङ्गागमो वातवृद्धिरिन्द्रियविभ्रमः | शून्यता शिरसश्चापि मूर्ध्नि गाढविरेचिते ||४०|| हीनातिशुद्धे शिरसि कफवातघ्नमाचरेत् | सम्यग्विशुद्धे शिरसि सर्पिर्नस्यं निषेचयेत् ||४१|| (एकान्तरं द्व्यन्तरं वा सप्ताहं वा पुनः पुनः | एकविंशतिरात्रं वा यावद्वा साधु मन्यते ||४२|| मारुतेनाभिभूतस्य वाऽत्यन्तं यस्य देहिनः | द्विकालं चापि दातव्यं नस्यं तस्य विजानता ) ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (44-45) · Śloka 45
અવપીડસ્તુ શિરોવિરેચનવદભિષ્યણ્ણસર્પદષ્ટવિસઞ્જ્ઞેભ્યો દદ્યાચ્છિરોવિરેચનદ્રવ્યાણામન્યતમમવપિષ્યાવપીડ્ય ચ, શર્કરેક્ષુરસક્ષીરઘૃતમાંસરસાનામન્યતમં ક્ષીણાનાં શોણિતપિત્તે ચ વિદધ્યાત્ ||૪૪|| કૃશદુર્બલભીરૂણાં સુકુમારસ્ય યોષિતામ્ | શૃતાઃ સ્નેહાઃ શિરઃશુદ્ધ્યૈ કલ્કસ્તેભ્યો યથા હિતઃ ||૪૫||
View original
अवपीडस्तु शिरोविरेचनवदभिष्यण्णसर्पदष्टविसञ्ज्ञेभ्यो दद्याच्छिरोविरेचनद्रव्याणामन्यतममवपिष्यावपीड्य च, शर्करेक्षुरसक्षीरघृतमांसरसानामन्यतमं क्षीणानां शोणितपित्ते च विदध्यात् ||४४|| कृशदुर्बलभीरूणां सुकुमारस्य योषिताम् | शृताः स्नेहाः शिरःशुद्ध्यै कल्कस्तेभ्यो यथा हितः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (46) · Śloka 46
ચેતોવિકારકૃમિવિષાભિપન્નાનાં ચૂર્ણં પ્રધમેત્ ||૪૬||
View original
चेतोविकारकृमिविषाभिपन्नानां चूर्णं प्रधमेत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (47) · Śloka 47
નસ્યેન પરિહર્તવ્યો ભુક્તવાનપતર્પિતોઽત્યર્થતરુણપ્રતિશ્યાયી ગર્ભિણી પીતસ્નેહોદકમદ્યદ્રવોઽજીર્ણી દત્તબસ્તિઃ ક્રુદ્ધો ગરાર્તસ્તૃષિતઃ શોકાભિભૂતઃ શ્રાન્તો બાલો વૃદ્ધો વેગાવરોધિતઃ શિરઃસ્નાતુકામશ્ચેતિ; અનાર્તવે ચાભ્રે નસ્યધૂમૌ પરિહરેત્ ||૪૭||
View original
नस्येन परिहर्तव्यो भुक्तवानपतर्पितोऽत्यर्थतरुणप्रतिश्यायी गर्भिणी पीतस्नेहोदकमद्यद्रवोऽजीर्णी दत्तबस्तिः क्रुद्धो गरार्तस्तृषितः शोकाभिभूतः श्रान्तो बालो वृद्धो वेगावरोधितः शिरःस्नातुकामश्चेति; अनार्तवे चाभ्रे नस्यधूमौ परिहरेत् ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (48) · Śloka 48
તત્ર હીનાતિમાત્રાતિશીતોષ્ણસહસાપ્રદાનાદતિપ્રવિલમ્બિતશિરસ ઉચ્છિઙ્ઘતો વિચલતોઽભ્યવહરતો વા પ્રતિષિદ્ધપ્રદાનાચ્ચ વ્યાપદો ભવન્તિ તૃષ્ણોદ્ગારાદયો દોષનિમિત્તાઃ ક્ષયજાશ્ચ ||૪૮||
View original
तत्र हीनातिमात्रातिशीतोष्णसहसाप्रदानादतिप्रविलम्बितशिरस उच्छिङ्घतो विचलतोऽभ्यवहरतो वा प्रतिषिद्धप्रदानाच्च व्यापदो भवन्ति तृष्णोद्गारादयो दोषनिमित्ताः क्षयजाश्च ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (49) · Śloka 49
ભવતશ્ચાત્ર- નસ્યે શિરોવિરેકે ચ વ્યાપદો દ્વિવિધાઃ સ્મૃતાઃ | દોષોત્ક્લેશાત્ ક્ષયાચ્ચૈવ વિજ્ઞેયાસ્તા યથાક્રમમ્ ||૪૯||
View original
भवतश्चात्र- नस्ये शिरोविरेके च व्यापदो द्विविधाः स्मृताः | दोषोत्क्लेशात् क्षयाच्चैव विज्ञेयास्ता यथाक्रमम् ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (50) · Śloka 50
દોષોક્લેશનિમિત્તાસ્તુ જયેચ્છમનશોધનૈઃ | અથ ક્ષયનિમિત્તાસુ યથાસ્વં બૃંહણં હિતમ્ ||૫૦||
View original
दोषोक्लेशनिमित्तास्तु जयेच्छमनशोधनैः | अथ क्षयनिमित्तासु यथास्वं बृंहणं हितम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (51-53) · Śloka 53
પ્રતિમર્શશ્ચતુર્દશસુ કાલેષૂપાદેયઃ; તદ્યથા- તલ્પોત્થિતેન, પ્રક્ષાલિતદન્તેન, ગૃહાન્નિર્ગચ્છતા, વ્યાયામવ્યવાયાધ્વપરિશ્રાન્તેન, મૂત્રોચ્ચારકવલાઞ્જનાન્તે, ભુક્તવતા, છર્દિતવતા, દિવાસ્વપ્નોત્થિતેન, સાયં ચેતિ ||૫૧|| તત્ર તલ્પોત્થિતેનાસેવિતઃ પ્રતિમર્શો રાત્રાવુપચિતં નાસાસ્રોતોગતં મલમુપહન્તિ મનઃપ્રસાદં ચ કરોતિ, પ્રક્ષાલિતદન્તેનાસેવિતો દન્તાનાં દૃઢતાં વદનસૌગન્ધ્યં ચાપાદયતિ, ગૃહાન્નિર્ગચ્છતા સેવિતો નાસાસ્રોતસઃ ક્લિન્નતયા રજોધૂમો વા ન બાધતે, વ્યાયામમૈથુનાધ્વપરિશ્રાન્તેનાસેવિતઃ શ્રમમુપહન્તિ, મૂત્રોચ્ચારાન્તે સેવિતો દૃષ્ટેર્ગુરુત્વમપનયતિ, કવલાઞ્જનાન્તે સેવિતો દૃષ્ટિં પ્રસાદયતિ, ભુક્તવતા સેવિતઃ સ્રોતસાં વિશુદ્ધિં લઘુતાં ચાપાદયતિ, વાન્તેનાસેવિતઃ સ્રોતોવિલગ્નં શ્લેષ્માણમપોહ્ય ભક્તાકાઙ્ક્ષામાપાદયતિ, દિવાસ્વપ્નોત્થિતેનાસેવિતો નિદ્રાશેષં ગુરુત્વં મલં ચાપોહ્ય ચિત્તૈકાગ્ર્યં જનયતિ, સાયં ચાસેવિતઃ સુખનિદ્રાપ્રબોધં ચેતિ ||૫૨|| ઈષદુચ્છિઙ્ઘતઃ સ્નેહો યાવદ્વક્ત્રં પ્રપદ્યતે | નસ્યે નિષિક્તં તં વિદ્યાત્ પ્રતિમર્શં પ્રમાણતઃ ||૫૩||
View original
प्रतिमर्शश्चतुर्दशसु कालेषूपादेयः; तद्यथा- तल्पोत्थितेन, प्रक्षालितदन्तेन, गृहान्निर्गच्छता, व्यायामव्यवायाध्वपरिश्रान्तेन, मूत्रोच्चारकवलाञ्जनान्ते, भुक्तवता, छर्दितवता, दिवास्वप्नोत्थितेन, सायं चेति ||५१|| तत्र तल्पोत्थितेनासेवितः प्रतिमर्शो रात्रावुपचितं नासास्रोतोगतं मलमुपहन्ति मनःप्रसादं च करोति, प्रक्षालितदन्तेनासेवितो दन्तानां दृढतां वदनसौगन्ध्यं चापादयति, गृहान्निर्गच्छता सेवितो नासास्रोतसः क्लिन्नतया रजोधूमो वा न बाधते, व्यायाममैथुनाध्वपरिश्रान्तेनासेवितः श्रममुपहन्ति, मूत्रोच्चारान्ते सेवितो दृष्टेर्गुरुत्वमपनयति, कवलाञ्जनान्ते सेवितो दृष्टिं प्रसादयति, भुक्तवता सेवितः स्रोतसां विशुद्धिं लघुतां चापादयति, वान्तेनासेवितः स्रोतोविलग्नं श्लेष्माणमपोह्य भक्ताकाङ्क्षामापादयति, दिवास्वप्नोत्थितेनासेवितो निद्राशेषं गुरुत्वं मलं चापोह्य चित्तैकाग्र्यं जनयति, सायं चासेवितः सुखनिद्राप्रबोधं चेति ||५२|| ईषदुच्छिङ्घतः स्नेहो यावद्वक्त्रं प्रपद्यते | नस्ये निषिक्तं तं विद्यात् प्रतिमर्शं प्रमाणतः ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (54-55) · Śloka 55
નસ્યેન રોગાઃ શામ્યન્તિ નરાણામૂર્ધ્વજત્રુજાઃ | ઇન્દ્રિયાણાં ચ વૈમલ્યં કુર્યાદાસ્યં સુગન્ધિ ચ ||૫૪|| હનુદન્તશિરોગ્રીવાત્રિકબાહૂરસાં બલમ્ | વલીપલિતખાલિત્યવ્યઙ્ગાનાં ચાપ્યસમ્ભવમ્ ||૫૫||
View original
नस्येन रोगाः शाम्यन्ति नराणामूर्ध्वजत्रुजाः | इन्द्रियाणां च वैमल्यं कुर्यादास्यं सुगन्धि च ||५४|| हनुदन्तशिरोग्रीवात्रिकबाहूरसां बलम् | वलीपलितखालित्यव्यङ्गानां चाप्यसम्भवम् ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (56-57) · Śloka 57
તૈલં કફે સવાતે સ્યાત્ કેવલે પવને વસામ્ | દદ્યાત્સર્પિઃ સદા પિત્તે મજ્જાનં ચ સમારુતે ||૫૬|| ચતુર્વિધસ્ય સ્નેહસ્ય વિધિરેવં પ્રકીર્તિતઃ | શ્લેષ્મસ્થાનાવિરોધિત્વાત્તેષુ તૈલં વિધીયતે ||૫૭||
View original
तैलं कफे सवाते स्यात् केवले पवने वसाम् | दद्यात्सर्पिः सदा पित्ते मज्जानं च समारुते ||५६|| चतुर्विधस्य स्नेहस्य विधिरेवं प्रकीर्तितः | श्लेष्मस्थानाविरोधित्वात्तेषु तैलं विधीयते ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (58-60) · Śloka 60
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ કવલગ્રહણે વિધિમ્ | ચતુર્ધા કવલઃ સ્નેહી પ્રસાદી શોધિરોપણૌ ||૫૮|| સ્નિગ્ધોષ્ણૈઃ સ્નૈહિકો વાતે, સ્વાદુશીતૈઃ પ્રસાદનઃ | પિત્તે, કટ્વમ્લલવણૈ રૂક્ષોષ્ણૈઃ શોધનઃ કફે ||૫૯|| કષાયતિક્તમધુરૈઃ કટૂષ્ણૈ રોપણો વ્રણે | ચતુર્વિધસ્ય ચૈવાસ્ય વિશેષોઽયં પ્રકીર્તિતઃ ||૬૦||
View original
अतः परं प्रवक्ष्यामि कवलग्रहणे विधिम् | चतुर्धा कवलः स्नेही प्रसादी शोधिरोपणौ ||५८|| स्निग्धोष्णैः स्नैहिको वाते, स्वादुशीतैः प्रसादनः | पित्ते, कट्वम्ललवणै रूक्षोष्णैः शोधनः कफे ||५९|| कषायतिक्तमधुरैः कटूष्णै रोपणो व्रणे | चतुर्विधस्य चैवास्य विशेषोऽयं प्रकीर्तितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (61) · Śloka 61
તત્ર ત્રિકટુકવચાસર્ષપહરીતકીકલ્કમાલોડ્ય તૈલશુક્તસુરામૂત્રક્ષારમધૂનામન્યતમેન સલવણમભિપ્રતપ્તમુપસ્વિન્નમૃદિતગલકપોલલલાટપ્રદેશો ધારયેત્ ||૬૧||
View original
तत्र त्रिकटुकवचासर्षपहरीतकीकल्कमालोड्य तैलशुक्तसुरामूत्रक्षारमधूनामन्यतमेन सलवणमभिप्रतप्तमुपस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशो धारयेत् ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (62) · Śloka 62
સુખં સઞ્ચાર્યતે યા તુ માત્રા સ (સા) કવલઃ સ્મૃતઃ | અસઞ્ચાર્યા તુ યા માત્રા ગણ્ડૂષઃ સ પ્રકીર્તિતઃ ||૬૨||
View original
सुखं सञ्चार्यते या तु मात्रा स (सा) कवलः स्मृतः | असञ्चार्या तु या मात्रा गण्डूषः स प्रकीर्तितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (63) · Śloka 63
તાવચ્ચ ધારયિતવ્યોઽનન્યમનસોન્નતદેહેન યાવદ્દોષપરિપૂર્ણકપોલત્વં નાસાસ્રોતોનયનપરિપ્લાવશ્ચ ભવતિ તદા વિમોક્તવ્યઃ, પુનશ્ચાન્યો ગ્રહીતવ્ય ઇતિ ||૬૩||
View original
तावच्च धारयितव्योऽनन्यमनसोन्नतदेहेन यावद्दोषपरिपूर्णकपोलत्वं नासास्रोतोनयनपरिप्लावश्च भवति तदा विमोक्तव्यः, पुनश्चान्यो ग्रहीतव्य इति ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (64) · Śloka 64
એવં સ્નેહપયઃક્ષૌદ્રરસમૂત્રામ્લસમ્ભૃતાઃ | કષાયોષ્ણોદકાભ્યાં ચ કવલા દોષતો હિતાઃ ||૬૪||
View original
एवं स्नेहपयःक्षौद्ररसमूत्राम्लसम्भृताः | कषायोष्णोदकाभ्यां च कवला दोषतो हिताः ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (65-66) · Śloka 67
વ્યાધેરપચયસ્તુષ્ટિર્વૈશદ્યં વક્ત્રલાઘવમ્ | ઇન્દ્રિયાણાં પ્રસાદશ્ચ કવલે શુદ્ધિલક્ષણમ્ ||૬૫|| હીને જાડ્યકફોત્ક્લેશાવરસજ્ઞાનમેવ ચ | અતિયોગાન્મુખે પાકઃ શોષતૃષ્ણારુચિક્લમાઃ ||૬૬|| શોધનીયે વિશેષેણ ભવન્ત્યેવ ન સંશયઃ |૬૭|
View original
व्याधेरपचयस्तुष्टिर्वैशद्यं वक्त्रलाघवम् | इन्द्रियाणां प्रसादश्च कवले शुद्धिलक्षणम् ||६५|| हीने जाड्यकफोत्क्लेशावरसज्ञानमेव च | अतियोगान्मुखे पाकः शोषतृष्णारुचिक्लमाः ||६६|| शोधनीये विशेषेण भवन्त्येव न संशयः |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (67-68) · Śloka 68
તિલા નીલોત્પલં સર્પિઃ શર્કરા ક્ષીરમેવ ચ ||૬૭|| સક્ષૌદ્રો દગ્ધવક્ત્રસ્ય ગણ્ડૂષો દાહનાશનઃ | કવલસ્ય વિધિર્હ્યેષ સમાસેન પ્રકીર્તિતઃ ||૬૮||
View original
तिला नीलोत्पलं सर्पिः शर्करा क्षीरमेव च ||६७|| सक्षौद्रो दग्धवक्त्रस्य गण्डूषो दाहनाशनः | कवलस्य विधिर्ह्येष समासेन प्रकीर्तितः ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (69) · Śloka 70
વિભજ્ય ભેષજં બુદ્ધ્યા કુર્વીત પ્રતિસારણમ્ | કલ્કો રસક્રિયા ક્ષૌદ્રં ચૂર્ણં ચેતિ ચતુર્વિધમ્ ||૬૯|| અઙ્ગુલ્યગ્રપ્રણીતં તુ યથાસ્વં મુખરોગિણામ્ |૭૦|
View original
विभज्य भेषजं बुद्ध्या कुर्वीत प्रतिसारणम् | कल्को रसक्रिया क्षौद्रं चूर्णं चेति चतुर्विधम् ||६९|| अङ्गुल्यग्रप्रणीतं तु यथास्वं मुखरोगिणाम् |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (70-71) · Śloka 71
તસ્મિન્ યોગમયોગં ચ કવલોક્તં વિભાવયેત્ ||૭૦|| તાનેવ શમયેદ્ વ્યાધીન્ કવલો યાનપોહતિ | દોષઘ્નમનભિષ્યન્દિ ભોજયેચ્ચ તથા નરમ્ ||૭૧||
View original
तस्मिन् योगमयोगं च कवलोक्तं विभावयेत् ||७०|| तानेव शमयेद् व्याधीन् कवलो यानपोहति | दोषघ्नमनभिष्यन्दि भोजयेच्च तथा नरम् ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 40
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં ચિકિત્સાસ્થાને ધૂમનસ્યકવલગ્રહચિકિત્સિતં નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ||૪૦|| ઇતિ ભગવતા શ્રીધન્વન્તરિણોપદિષ્ટાયાં તચ્છિષ્યેણ મહર્ષિણા સુશ્રુતેન વિરચિતાયાં સુશ્રુતસંહિતાયાં ચતુર્થં ચિકિત્સાસ્થાનં સમાપ્તમ્|
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ||४०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां चतुर्थं चिकित्सास्थानं समाप्तम्|
🔊 Audio coming soon