Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

39. āturōpadravacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாத ஆதுரோபத்ரவசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथात आतुरोपद्रवचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

ஸ்நேஹபீதஸ்ய வாந்தஸ்ய விரிக்தஸ்ய ஸ்ருதாஸஜஃ | நிரூடஸ்ய ச காயாக்நிர்மந்தோ பவதி தேஹிநஃ ||௩|| ஸோऽந்நைரத்யர்தகுருபிருபயுக்தைஃ ப்ரஶாம்யதி | அல்போ மஹத்பிர்பஹுபிஶ்சாதிதோऽக்நிரிவேந்தநைஃ ||௪|| ஸ சால்பைர்லகுபிஶ்சாந்நைருபயுக்தைர்விவர்ததே | காஷ்டைரணுபிரல்பைஶ்ச ஸந்துக்ஷித இவாநலஃ ||௫||

View original

स्नेहपीतस्य वान्तस्य विरिक्तस्य स्रुतासृजः | निरूढस्य च कायाग्निर्मन्दो भवति देहिनः ||३|| सोऽन्नैरत्यर्थगुरुभिरुपयुक्तैः प्रशाम्यति | अल्पो महद्भिर्बहुभिश्छादितोऽग्निरिवेन्धनैः ||४|| स चाल्पैर्लघुभिश्चान्नैरुपयुक्तैर्विवर्धते | काष्ठैरणुभिरल्पैश्च सन्धुक्षित इवानलः ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

ஹததோஷப்ரமாணேந ஸதாऽऽஹாரவிதிஃ ஸ்மதஃ |௬|

View original

हृतदोषप्रमाणेन सदाऽऽहारविधिः स्मृतः |६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (6) · Śloka 7

த்ரீணி சாத்ர ப்ரமாணாநி ப்ரஸ்தோऽர்தாடகமாடகம் ||௬|| தத்ராவரஂ ப்ரஸ்தமாத்ரஂ த்வே ஶேஷே மத்யமோத்தமே |௭|

View original

त्रीणि चात्र प्रमाणानि प्रस्थोऽर्धाढकमाढकम् ||६|| तत्रावरं प्रस्थमात्रं द्वे शेषे मध्यमोत्तमे |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (7-11) · Śloka 12

ப்ரஸ்தே பரிஸ்ருதே தேயா யவாகூஃ ஸ்வல்பதண்டுலா ||௭|| த்வே சைவார்தாடகே தேயே திஸ்ரஶ்சாப்யாடகே கதே | விலேபீமுசிதாத்பக்தாச்சதுர்தாஂஶகதாஂ ததஃ ||௮|| தத்யாதுக்தேந விதிநா க்லிந்நஸிக்தாமபிச்சிலாம் | அஸ்நிக்தலவணஂ ஸ்வச்சமுத்கயூஷயுதஂ ததஃ ||௯|| அஂஶத்வயப்ரமாணேந தத்யாத் ஸுஸ்விந்நமோதநம் | ததஸ்து கதஸஞ்ஜ்ஞேந ஹத்யேநேந்த்ரியபோதிநா ||௧௦|| த்ரீநஂஶாந் விதரேத்போக்துமாதுராயௌதநஂ மது | ததோ யதோசிதஂ பக்தஂ போக்துமஸ்மை விசக்ஷணஃ ||௧௧|| லாவைணஹரிணாதீநாஂ ரஸைர்தத்யாத் ஸுஸஂஸ்கதைஃ |௧௨|

View original

प्रस्थे परिस्रुते देया यवागूः स्वल्पतण्डुला ||७|| द्वे चैवार्धाढके देये तिस्रश्चाप्याढके गते | विलेपीमुचिताद्भक्ताच्चतुर्थांशकृतां ततः ||८|| दद्यादुक्तेन विधिना क्लिन्नसिक्थामपिच्छिलाम् | अस्निग्धलवणं स्वच्छमुद्गयूषयुतं ततः ||९|| अंशद्वयप्रमाणेन दद्यात् सुस्विन्नमोदनम् | ततस्तु कृतसञ्ज्ञेन हृद्येनेन्द्रियबोधिना ||१०|| त्रीनंशान् वितरेद्भोक्तुमातुरायौदनं मृदु | ततो यथोचितं भक्तं भोक्तुमस्मै विचक्षणः ||११|| लावैणहरिणादीनां रसैर्दद्यात् सुसंस्कृतैः |१२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (12) · Śloka 13

ஹீநமத்யோத்தமேஷ்வேஷு விரேகேஷு ப்ரகீர்திதஃ ||௧௨|| ஏகத்வித்ரிகுணஃ ஸம்யகாஹாரஸ்ய க்ரமஸ்த்வயம் |௧௩|

View original

हीनमध्योत्तमेष्वेषु विरेकेषु प्रकीर्तितः ||१२|| एकद्वित्रिगुणः सम्यगाहारस्य क्रमस्त्वयम् |१३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (13) · Śloka 14

கபபித்தாதிகாந்மத்யநித்யாந் ஹீநவிஶோதிதாந் ||௧௩|| பேயாऽபிஷ்யந்தயேத்தேஷாஂ தர்பணாதிக்ரமோ ஹிதஃ |௧௪|

View original

कफपित्ताधिकान्मद्यनित्यान् हीनविशोधितान् ||१३|| पेयाऽभिष्यन्दयेत्तेषां तर्पणादिक्रमो हितः |१४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (14) · Śloka 15

வேதநாலாபநியமஶோகவைசித்த்யஹேதுபிஃ ||௧௪|| நராநுபோஷிதாஂஶ்சாபி விரிக்தவதுபாசரேத் |௧௫|

View original

वेदनालाभनियमशोकवैचित्त्यहेतुभिः ||१४|| नरानुपोषितांश्चापि विरिक्तवदुपाचरेत् |१५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (15-16) · Śloka 16

ஆடகார்தாடகப்ரஸ்தஸங்க்யா ஹ்யேஷா விரேசநே ||௧௫|| ஶ்லேஷ்மாந்தத்வாத்விரேகஸ்ய ந தாமிச்சதி தத்விதஃ | ஏகோ விரேகஃ ஶ்லேஷ்மாந்தோ ந த்விதீயோऽஸ்தி கஶ்சந ||௧௬||

View original

आढकार्धाढकप्रस्थसङ्ख्या ह्येषा विरेचने ||१५|| श्लेष्मान्तत्वाद्विरेकस्य न तामिच्छति तद्विदः | एको विरेकः श्लेष्मान्तो न द्वितीयोऽस्ति कश्चन ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (17-18) · Śloka 18

பலஂ யத்த்ரிவிதஂ ப்ரோக்தமதஸ்தத்ர க்ரமஸ்த்ரிதா | தத்ராநுக்ரமமேகஂ து பலஸ்தஃ ஸகதாசரேத் ||௧௭|| த்விராசரேந்மத்யபலஸ்த்ரீந் வாராந் துர்பலஸ்ததா | கேசிதேவஂ க்ரமஂ ப்ராஹுர்மந்தமத்யோத்தமாக்நிஷு ||௧௮||

View original

बलं यत्त्रिविधं प्रोक्तमतस्तत्र क्रमस्त्रिधा | तत्रानुक्रममेकं तु बलस्थः सकृदाचरेत् ||१७|| द्विराचरेन्मध्यबलस्त्रीन् वारान् दुर्बलस्तथा | केचिदेवं क्रमं प्राहुर्मन्दमध्योत्तमाग्निषु ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (19-20) · Śloka 20

ஸஂஸர்கேண விவத்தேऽக்நௌ தோஷகோபபயாத்பஜேத் | ப்ராக் ஸ்வாதுதிக்தௌ ஸ்நிக்தாம்லலவணாந் கடுகஂ ததஃ ||௧௯|| ஸ்வாத்வம்லலவணாந் பூயஃ ஸ்வாதுதிக்தாவதஃ பரம் | ஸ்நிக்தரூக்ஷாந் ரஸாஂஶ்சைவ வ்யத்யாஸாத் ஸ்வஸ்தவத்ததஃ ||௨௦||

View original

संसर्गेण विवृद्धेऽग्नौ दोषकोपभयाद्भजेत् | प्राक् स्वादुतिक्तौ स्निग्धाम्ललवणान् कटुकं ततः ||१९|| स्वाद्वम्ललवणान् भूयः स्वादुतिक्तावतः परम् | स्निग्धरूक्षान् रसांश्चैव व्यत्यासात् स्वस्थवत्ततः ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (21) · Śloka 21

கேவலஂ ஸ்நேஹபீதோ வா வாந்தோ யஶ்சாபி கேவலம் | ஸ ஸப்தராத்ரஂ மநுஜோ புஞ்ஜீத லகு போஜநம் ||௨௧||

View original

केवलं स्नेहपीतो वा वान्तो यश्चापि केवलम् | स सप्तरात्रं मनुजो भुञ्जीत लघु भोजनम् ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (22) · Śloka 22

கதஃ ஸிராவ்யதோ யஸ்ய கதஂ யஸ்ய ச ஶோதநம் | ஸ நா பரிஹரேந்மாஸஂ யாவத்வா பலவாந் பவேத் ||௨௨||

View original

कृतः सिराव्यधो यस्य कृतं यस्य च शोधनम् | स ना परिहरेन्मासं यावद्वा बलवान् भवेत् ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (23) · Śloka 23

த்ர்யஹஂ த்ர்யஹஂ பரிஹரேதேகைகஂ பஸ்திமாதுரஃ | ததீயே து பரீஹாரே யதாயோகஂ ஸமாசரேத் ||௨௩||

View original

त्र्यहं त्र्यहं परिहरेदेकैकं बस्तिमातुरः | तृतीये तु परीहारे यथायोगं समाचरेत् ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (24) · Śloka 24

தைலபூர்ணாமமத்பாண்டஸதர்மாணோ வ்ரணாதுராஃ | ஸ்நிக்தஶுத்தாக்ஷிரோகார்தா ஜ்வராதீஸாரிணஶ்ச யே ||௨௪||

View original

तैलपूर्णाममृद्भाण्डसधर्माणो व्रणातुराः | स्निग्धशुद्धाक्षिरोगार्ता ज्वरातीसारिणश्च ये ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (25-37) · Śloka 37

க்ருத்யதஃ குபிதஂ பித்தஂ குர்யாத்தாஂஸ்தாநுபத்ரவாந் | ஆயாஸ்யதஃ ஶோசதோ வா சித்தஂ விப்ரமமச்சதி ||௨௫|| மைதுநோபகமாத்தோராந் வ்யாதீநாப்நோதி துர்மதிஃ | ஆக்ஷேபகஂ பக்ஷகாதமங்கப்ரக்ரஹமேவ ச ||௨௬|| குஹ்யப்ரதேஶே ஶ்வயதுஂ காஸஶ்வாஸௌ ச தாருணௌ | ருதிரஂ ஶுக்ரவச்சாபி ஸரஜஸ்கஂ ப்ரவர்ததே ||௨௭|| லபதே ச திவாஸ்வப்நாத்தாஂஸ்தாந் வ்யாதீந் கபாத்மகாந் | ப்லீஹோதரஂ ப்ரதிஶ்யாயஂ பாண்டுதாஂ ஶ்வயதுஂ ஜ்வரம் ||௨௮|| மோஹஂ ஸதநமங்காநாமவிபாகஂ ததாऽருசிம் | தமஸா சாபிபூதஸ்து ஸ்வப்நமேவாபிநந்ததி ||௨௯|| உச்சைஃ ஸம்பாஷணாத்வாயுஃ ஶிரஸ்யாபாதயேத்ருஜம் | ஆந்த்யஂ ஜாட்யமஜிக்ரத்வஂ பாதிர்யஂ மூகதாஂ ததா ||௩௦|| ஹநுமோக்ஷமதீமந்தமர்திதஂ ச ஸுதாருணம் | நேத்ரஸ்தம்பஂ நிமேஷஂ வா தஷ்ணாஂ காஸஂ ப்ரஜாகரம் ||௩௧|| லபதே தந்தசாலஂ ச தாஂஸ்தாஂஶ்சாந்யாநுபத்ரவாந் | யாநயாநேந லபதே சர்திமூர்ச்சாப்ரமக்லமாந் ||௩௨|| ததைவாங்கக்ரஹஂ கோரமிந்த்ரியாணாஂ ச விப்ரமம் | சிராஸநாத்ததா ஸ்தாநாச்ச்ரோண்யாஂ பவதி வேதநா ||௩௩|| அதிசங்க்ரமணாத்வாயுர்ஜங்கயோஃ குருதே ருஜஃ | ஸக்திப்ரஶோஷஂ ஶோபஂ வா பாதஹர்ஷமதாபி வா ||௩௪|| ஶீதஸம்போகதோயாநாஂ ஸேவா மாருதவத்தயே | ததோऽங்கமர்தவிஷ்டம்பஶூலாத்மாநப்ரவேபகாஃ ||௩௫|| வாதாதபாப்யாஂ வைவர்ண்யஂ ஜ்வரஂ சாபி ஸமாப்நுயாத் | விருத்தாத்யஶநாந்மத்யுஂ வ்யாதிஂ வா கோரமச்சதி ||௩௬|| அஸாத்ம்யபோஜநஂ ஹந்யாத்பலவர்ணமஸஂஶயம் | அநாத்மவந்தஃ பஶுவத்புஞ்ஜதே யேऽப்ரமாணதஃ | ரோகாநீகஸ்ய தே மூலமஜீர்ணஂ ப்ராப்நுவந்தி ஹி ||௩௭||

View original

क्रुध्यतः कुपितं पित्तं कुर्यात्तांस्तानुपद्रवान् | आयास्यतः शोचतो वा चित्तं विभ्रममृच्छति ||२५|| मैथुनोपगमाद्धोरान् व्याधीनाप्नोति दुर्मतिः | आक्षेपकं पक्षघातमङ्गप्रग्रहमेव च ||२६|| गुह्यप्रदेशे श्वयथुं कासश्वासौ च दारुणौ | रुधिरं शुक्रवच्चापि सरजस्कं प्रवर्तते ||२७|| लभते च दिवास्वप्नात्तांस्तान् व्याधीन् कफात्मकान् | प्लीहोदरं प्रतिश्यायं पाण्डुतां श्वयथुं ज्वरम् ||२८|| मोहं सदनमङ्गानामविपाकं तथाऽरुचिम् | तमसा चाभिभूतस्तु स्वप्नमेवाभिनन्दति ||२९|| उच्चैः सम्भाषणाद्वायुः शिरस्यापादयेद्रुजम् | आन्ध्यं जाड्यमजिघ्रत्वं बाधिर्यं मूकतां तथा ||३०|| हनुमोक्षमधीमन्थमर्दितं च सुदारुणम् | नेत्रस्तम्भं निमेषं वा तृष्णां कासं प्रजागरम् ||३१|| लभते दन्तचालं च तांस्तांश्चान्यानुपद्रवान् | यानयानेन लभते छर्दिमूर्च्छाभ्रमक्लमान् ||३२|| तथैवाङ्गग्रहं घोरमिन्द्रियाणां च विभ्रमम् | चिरासनात्तथा स्थानाच्छ्रोण्यां भवति वेदना ||३३|| अतिचङ्क्रमणाद्वायुर्जङ्घयोः कुरुते रुजः | सक्थिप्रशोषं शोफं वा पादहर्षमथापि वा ||३४|| शीतसम्भोगतोयानां सेवा मारुतवृद्धये | ततोऽङ्गमर्दविष्टम्भशूलाध्मानप्रवेपकाः ||३५|| वातातपाभ्यां वैवर्ण्यं ज्वरं चापि समाप्नुयात् | विरुद्धाध्यशनान्मृत्युं व्याधिं वा घोरमृच्छति ||३६|| असात्म्यभोजनं हन्याद्बलवर्णमसंशयम् | अनात्मवन्तः पशुवद्भुञ्जते येऽप्रमाणतः | रोगानीकस्य ते मूलमजीर्णं प्राप्नुवन्ति हि ||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (38) · Śloka 38

வ்யாபதாஂ காரணஂ வீக்ஷ்ய வ்யாபத்ஸ்வேதாஸு புத்திமாந் | ப்ரயதேதாதுராரோக்யே ப்ரத்யநீகேந ஹேதுநா ||௩௮||

View original

व्यापदां कारणं वीक्ष्य व्यापत्स्वेतासु बुद्धिमान् | प्रयतेतातुरारोग्ये प्रत्यनीकेन हेतुना ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (39) · Śloka 39

விரிக்தவாந்தைர்ஹரிணைணலாவகாஃ ஶஶஶ்ச ஸேவ்யஃ ஸமயூரதித்திரீஃ | ஸஷஷ்டிகாஶ்சைவ புராணஶாலயஸ்ததைவ முத்கா லகு யச்ச கீர்திதம் ||௩௯||

View original

विरिक्तवान्तैर्हरिणैणलावकाः शशश्च सेव्यः समयूरतित्तिरीः | सषष्टिकाश्चैव पुराणशालयस्तथैव मुद्गा लघु यच्च कीर्तितम् ||३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 39

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே ஆதுரோபத்ரவசிகித்ஸிதஂ நாமைகோநசத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ ||௩௯||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने आतुरोपद्रवचिकित्सितं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||

🔊 Audio coming soon

39. āturōpadravacikitsitam — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi