Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤੋ ਮੂਢਗਰ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
ਨਾਤੋਨ੍ਯਤ੍ ਕਸ੍ਟਤਮਮਸ੍ਤਿ ਯਥਾ ਮੂਢਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਮ੍; ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਯੋਨਿਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਨ੍ਤ੍ਰਵਿਵਰਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ, ਉਤ੍ਕਰ੍ਸਣਾਪਕਰ੍ਸਣਸ੍ਥਾਨਾਪਵਰ੍ਤਨੋਤ੍ਕਰ੍ਤਨਭੇਦਨਚ੍ਛੇਦਨਪੀਡਨਰ੍ਜੂਕਰਣਦਾਰਣਾਨਿ ਚੈਕਹਸ੍ਤੇਨ ਗਰ੍ਭਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਚਾਹਿਂਸਤਾ, ਤਸ੍ਮਾਦਧਿਪਤਿਮਾਪਚ੍ਛ੍ਯ ਪਰਂ ਚ ਯਤ੍ਨਮਾਸ੍ਥਾਯੋਪਕ੍ਰਮੇਤ ||੩||
View original
अथातो मूढगर्भचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
नातोऽन्यत् कष्टतममस्ति यथा मूढगर्भशल्योद्धरणम्; अत्र हि योनियकृत्प्लीहान्त्रविवरगर्भाशयानां मध्ये कर्म कर्तव्यं स्पर्शेन, उत्कर्षणापकर्षणस्थानापवर्तनोत्कर्तनभेदनच्छेदनपीडनर्जूकरणदारणानि चैकहस्तेन गर्भं गर्भिणीं चाहिंसता, तस्मादधिपतिमापृच्छ्य परं च यत्नमास्थायोपक्रमेत ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸੇਨਾਸ੍ਟਵਿਧਾ ਮੂਢਗਰ੍ਭਗਤਿਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ; ਸ੍ਵਭਾਵਗਤਾ ਅਪਿ ਤ੍ਰਯਃ ਸਙ੍ਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ- ਸ਼ਿਰਸੋ ਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦਂਸਯੋਰ੍ਜਘਨਸ੍ਯ ਵਾ ||੪||
View original
तत्र समासेनाष्टविधा मूढगर्भगतिरुद्दिष्टा; स्वभावगता अपि त्रयः सङ्गा भवन्ति- शिरसो वैगुण्यादंसयोर्जघनस्य वा ||४||
Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 8
ਜੀਵਤਿ ਤੁ ਗਰ੍ਭੇ ਸੂਤਿਕਾਗਰ੍ਭਨਿਰ੍ਹਰਣੇ ਪ੍ਰਯਤੇਤ |
ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯੇ ਚ੍ਯਾਵਨਾਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨੁਪਸ਼ਣੁਯਾਤ੍; ਤਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ||੫||
‘ਇਹਾਮਤਂ ਚ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਸ਼੍ਚ ਭਾਮਿਨਿ |
ਉਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਤੁਰਗੋ ਮਨ੍ਦਿਰੇ ਨਿਵਸਨ੍ਤੁ ਤੇ ||੬||
ਇਦਮਮਤਮਪਾਂ ਸਮੁਦ੍ਧਤਂ ਵੈ ਤਵ ਲਘੁ ਗਰ੍ਭਮਿਮਂ ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰਿ |
ਤਦਨਲਪਵਨਾਰ੍ਕਵਾਸਵਾਸ੍ਤੇ ਸਹ ਲਵਣਾਮ੍ਬੁਧਰੈਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ||੭||
ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਸ਼ੋਰ੍ਵਿਪਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਰਸ਼੍ਮਯਃ |
ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਭਯਾਦ੍ਗਰ੍ਭ ਏਹ੍ਯੇਹਿ ਵਿਰਮਾਵਿਤਃ ||੮||
View original
जीवति तु गर्भे सूतिकागर्भनिर्हरणे प्रयतेत |
निर्हर्तुमशक्ये च्यावनान् मन्त्रानुपशृणुयात्; तान् वक्ष्यामः ||५||
‘इहामृतं च सोमश्च चित्रभानुश्च भामिनि |
उच्चैःश्रवाश्च तुरगो मन्दिरे निवसन्तु ते ||६||
इदममृतमपां समुद्धृतं वै तव लघु गर्भमिमं प्रमुञ्चतु स्त्रि |
तदनलपवनार्कवासवास्ते सह लवणाम्बुधरैर्दिशन्तु शान्तिम् ||७||
मुक्ताः पशोर्विपाशाश्च मुक्ताः सूर्येण रश्मयः |
मुक्तः सर्वभयाद्गर्भ एह्येहि विरमावितः ||८||
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11
ਔਸਧਾਨਿ ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਿ |
ਮਤੇ ਚੋਤ੍ਤਾਨਾਯਾ ਆਭੁਗ੍ਨਸਕ੍ਥ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਧਾਰਕੋਨ੍ਨਮਿਤਕਟ੍ਯਾ ਧਨ੍ਵਨਨਗਵਤ੍ਤਿਕਾਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਮਤ੍ਸ੍ਨਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮ੍ਰਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤਂ ਯੋਨੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਗਰ੍ਭਮੁਪਹਰੇਤ੍ |
ਤਤ੍ਰ ਸਕ੍ਥਿਭ੍ਯਾਮਾਗਤਮਨੁਲੋਮਮੇਵਾਞ੍ਛੇਤ੍, ਏਕਸਕ੍ਥ੍ਨਾ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤਰਸਕ੍ਥਿ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯਾਪਹਰੇਤ੍, ਸ੍ਫਿਗ੍ਦੇਸ਼ੇਨਾਗਤਸ੍ਯ ਸ੍ਫਿਗ੍ਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯਾਪਹਰੇਤ੍, ਤਿਰ੍ਯਗਾਗਤਸ੍ਯ ਪਰਿਘਸ੍ਯੇਵ ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦਰ੍ਧਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਮਪਤ੍ਯਪਥਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਰ੍ਜਵਮਾਨੀਯਾਪਹਰੇਤ੍, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤਸ਼ਿਰਸਮਂਸਂ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਪਤ੍ਯਪਥਮਾਨੀਯਾਪਹਰੇਤ੍, ਬਾਹੁਦ੍ਵਯਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਪੀਡ੍ਯਾਂਸੌ ਸ਼ਿਰੋਨੁਲੋਮਮਾਨੀਯਾਪਹਰੇਤ੍, ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾਵਸਾਧ੍ਯੌ ਮੂਢਗਰ੍ਭੌ, ਏਵਮਸ਼ਕ੍ਯੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੯||
ਸਚੇਤਨਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਕਥਞ੍ਚਨ ਦਾਰਯੇਤ੍ |
ਦਾਰ੍ਯਮਾਣੋ ਹਿ ਜਨਨੀਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚੈਵ ਘਾਤਯੇਤ੍ ||੧੦||
ਅਵਿਸਹ੍ਯੇ ਵਿਕਾਰੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਪਾਤਨਮ੍ |
ਨ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨ ਹਾਪਯੇਤ੍ ||੧੧||
View original
औषधानि च विदध्याद्यथोक्तानि |
मृते चोत्तानाया आभुग्नसक्थ्या वस्त्राधारकोन्नमितकट्या धन्वननगवृत्तिकाशाल्मलीमृत्स्नघृताभ्यां म्रक्षयित्वा हस्तं योनौ प्रवेश्य गर्भमुपहरेत् |
तत्र सक्थिभ्यामागतमनुलोममेवाञ्छेत्, एकसक्थ्ना प्रतिपन्नस्येतरसक्थि प्रसार्यापहरेत्, स्फिग्देशेनागतस्य स्फिग्देशं प्रपीड्योर्ध्वमुत्क्षिप्य सक्थिनी प्रसार्यापहरेत्, तिर्यगागतस्य परिघस्येव तिरश्चीनस्य पश्चादर्धमूर्ध्वमुत्क्षिप्य पूर्वार्धमपत्यपथं प्रत्यार्जवमानीयापहरेत्, पार्श्वापवृत्तशिरसमंसं प्रपीड्योर्ध्वमुत्क्षिप्य शिरोऽपत्यपथमानीयापहरेत्, बाहुद्वयप्रतिपन्नस्योर्ध्वमुत्पीड्यांसौ शिरोऽनुलोममानीयापहरेत्, द्वावन्त्यावसाध्यौ मूढगर्भौ, एवमशक्ये शस्त्रमवचारयेत् ||९||
सचेतनं च शस्त्रेण न कथञ्चन दारयेत् |
दार्यमाणो हि जननीमात्मानं चैव घातयेत् ||१०||
अविषह्ये विकारे तु श्रेयो गर्भस्य पातनम् |
न गर्भिण्या विपर्यासस्तस्मात्प्राप्तं न हापयेत् ||११||
Adhikarana 5 (12-19) · Śloka 20
ਤਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣਾਙ੍ਗੁਲੀਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਦਾਰ੍ਯ, ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲਾਨ੍ਯਾਹਤ੍ਯ, ਸ਼ਙ੍ਕੁਨਾ ਗਹੀਤ੍ਵੋਰਸਿ ਕਕ੍ਸਾਯਾਂ ਵਾਪਹਰੇਤ੍; ਅਭਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਸਮਕ੍ਸਿਕੂਟੇ ਗਣ੍ਡੇ ਵਾ, ਅਂਸਸਂਸਕ੍ਤਸ੍ਯਾਂਸਦੇਸ਼ੇ ਬਾਹੂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਦਤਿਮਿਵਾਤਤਂ ਵਾਤਪੂਰ੍ਣੋਦਰਂ ਵਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਨਿਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿਥਿਲੀਭੂਤਮਾਹਰੇਤ੍, ਜਘਨਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾ ਜਘਨਕਪਾਲਾਨੀਤਿ ||੧੨||
ਕਿਮ੍ਬਹੁਨਾ- ਯਦ੍ਯਦਙ੍ਗਂ ਹਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸਜ੍ਜਤਿ ਤਦ੍ਭਿਸਕ੍ |
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਚ੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਸੇਨ੍ਨਾਰੀਂ ਚ ਯਤ੍ਨਤਃ ||੧੩||
ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਗਤਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇਨਿਲਕੋਪਤਃ |
ਤਤ੍ਰਾਨਲ੍ਪਮਤਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਰ੍ਤੇਤ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ||੧੪||
ਨੋਪੇਕ੍ਸੇਤ ਮਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਪਣ੍ਡਿਤਃ |
ਸ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜਨਨੀਂ ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਪਸ਼ੁਂ ਯਥਾ ||੧੫||
ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਛੇਦ੍ਯਮਨ੍ਤਰ੍ਵਿਜਾਨਤਾ |
ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਹਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਂ ਨਾਰੀਂ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਦਾਚਨ ||੧੬||
ਅਥਾਪਤਨ੍ਤੀਮਪਰਾਂ ਪਾਤਯੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਭਿਸਕ੍ |
ਹਸ੍ਤੇਨਾਪਹਰੇਦ੍ਵਾਪਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਪੀਡ੍ਯ ਵਾ ||੧੭||
ਧੁਨੁਯਾਚ੍ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਨਾਰੀਂ ਪੀਡਯੇਦ੍ਵਾਂਸਪਿਣ੍ਡਿਕਾਮ੍ |
ਤੈਲਾਕ੍ਤਯੋਨੇਰੇਵਂ ਤਾਂ ਪਾਤਯੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ ||੧੮||
ਏਵਂ ਨਿਰ੍ਹਤਸ਼ਲ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਿਞ੍ਚੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ |
ਤਤੋਭ੍ਯਕ੍ਤਸ਼ਰੀਰਾਯਾ ਯੋਨੌ ਸ੍ਨੇਹਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ||੧੯||
ਏਵਂ ਮਦ੍ਵੀ ਭਵੇਦ੍ਯੋਨਿਸ੍ਤਚ੍ਛੂਲਂ ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ |੨੦|
View original
ततः स्त्रियमाश्वास्य मण्डलाग्रेणाङ्गुलीशस्त्रेण वा शिरो विदार्य, शिरःकपालान्याहृत्य, शङ्कुना गृहीत्वोरसि कक्षायां वाऽपहरेत्; अभिन्नशिरसमक्षिकूटे गण्डे वा, अंससंसक्तस्यांसदेशे बाहू छित्त्वा, दृतिमिवाततं वातपूर्णोदरं वा विदार्य निरस्यान्त्राणि शिथिलीभूतमाहरेत्, जघनसक्तस्य वा जघनकपालानीति ||१२||
किम्बहुना- यद्यदङ्गं हि गर्भस्य तस्य सज्जति तद्भिषक् |
सम्यग्विनिर्हरेच्छित्त्वा रक्षेन्नारीं च यत्नतः ||१३||
गर्भस्य गतयश्चित्रा जायन्तेऽनिलकोपतः |
तत्रानल्पमतिर्वैद्यो वर्तेत विधिपूर्वकम् ||१४||
नोपेक्षेत मृतं गर्भं मुहूर्तमपि पण्डितः |
स ह्याशु जननीं हन्ति निरुच्छ्वासं पशुं यथा ||१५||
मण्डलाग्रेण कर्तव्यं छेद्यमन्तर्विजानता |
वृद्धिपत्रं हि तीक्ष्णाग्रं नारीं हिंस्यात् कदाचन ||१६||
अथापतन्तीमपरां पातयेत् पूर्ववद्भिषक् |
हस्तेनापहरेद्वाऽपि पार्श्वभ्यां परिपीड्य वा ||१७||
धुनुयाच्च मुहुर्नारीं पीडयेद्वांऽसपिण्डिकाम् |
तैलाक्तयोनेरेवं तां पातयेन्मतिमान् भिषक् ||१८||
एवं निर्हृतशल्यां तु सिञ्चेदुष्णेन वारिणा |
ततोऽभ्यक्तशरीराया योनौ स्नेहं निधापयेत् ||१९||
एवं मृद्वी भवेद्योनिस्तच्छूलं चोपशाम्यति |२०|
Adhikarana 6 (20-27) · Śloka 28
ਕਸ੍ਣਾਤਨ੍ਮੂਲਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੇਲਾਹਿਙ੍ਗੁਭਾਰ੍ਗੀਃ ਸਦੀਪ੍ਯਕਾਃ ||੨੦||
ਵਚਾਮਤਿਵਿਸਾਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਚਵ੍ਯਂ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤ੍ |
ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਦੋਸਸ੍ਯਨ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਯ ਚ ||੨੧||
ਕ੍ਵਾਥਂ ਚੈਸਾਂ ਤਥਾ ਕਲ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ |
ਸ਼ਾਕਤ੍ਵਗ੍ਘਿਙ੍ਗ੍ਵਤਿਵਿਸਾਪਾਠਾਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਃ ||੨੨||
ਤਥਾ ਤੇਜੋਵਤੀਂ ਚਾਪਿ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਭਿਸਕ੍ |
ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਾਹਂ ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪੁਨਃ ਪਿਬੇਤ੍ ||੨੩||
ਪਾਯਯੇਤਾਸਵਂ ਨਕ੍ਤਮਰਿਸ੍ਟਂ ਵਾ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ |
ਸ਼ਿਰੀਸਕਕੁਭਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਤੋਯਮਾਚਮਨੇ ਹਿਤਮ੍ ||੨੪||
ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇਨ੍ਯੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ |
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਥ੍ਯਾਲ੍ਪਭੋਜਨਾ ||੨੫||
ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਵੇਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ |
ਪਯੋ ਵਾਤਹਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਾਹਂ ਭੋਜਨੇ ਹਿਤਮ੍ ||੨੬||
ਰਸਂ ਦਸ਼ਾਹਂ ਸ਼ੇਸੇ ਤੁ ਯਥਾਯੋਗਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ |
ਵ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀਮ੍ ||੨੭||
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਤੁਰ੍ਭ੍ਯੋ ਮਾਸੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸਜੇਤ੍ ਪਰਿਹਾਰਤਃ |੨੮|
View original
कृष्णातन्मूलशुण्ठ्येलाहिङ्गुभार्गीः सदीप्यकाः ||२०||
वचामतिविषां रास्नां चव्यं सञ्चूर्ण्य पाययेत् |
स्नेहेन दोषस्यन्दार्थं वेदनोपशमाय च ||२१||
क्वाथं चैषां तथा कल्कं चूर्णं वा स्नेहवर्जितम् |
शाकत्वग्घिङ्ग्वतिविषापाठाकटुकरोहिणीः ||२२||
तथा तेजोवतीं चापि पाययेत् पूर्ववद्भिषक् |
त्रिरात्रं पञ्चसप्ताहं ततः स्नेहं पुनः पिबेत् ||२३||
पाययेतासवं नक्तमरिष्टं वा सुसंस्कृतम् |
शिरीषककुभाभ्यां च तोयमाचमने हितम् ||२४||
उपद्रवाश्च येऽन्ये स्युस्तान् यथास्वमुपाचरेत् |
सर्वतः परिशुद्धा च स्निग्धपथ्याल्पभोजना ||२५||
स्वेदाभ्यङ्गपरा नित्यं भवेत् क्रोधविवर्जिता |
पयो वातहरैः सिद्धं दशाहं भोजने हितम् ||२६||
रसं दशाहं शेषे तु यथायोगमुपाचरेत् |
व्युपद्रवां विशुद्धां च ज्ञात्वा च वरवर्णिनीम् ||२७||
ऊर्ध्वं चतुर्भ्यो मासेभ्यो विसृजेत् परिहारतः |२८|
Adhikarana 7 (28-39) · Śloka 39
ਯੋਨਿਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੇਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਪਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਸੁ ਭੋਜਨੇ ||੨੮||
ਬਲਾਤੈਲਮਿਦਂ ਚਾਸ੍ਯੈ ਦਦ੍ਯਾਦਨਿਲਵਾਰਣਮ੍ |
ਬਲਾਮੂਲਕਸਾਯਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੂਲੀਸ਼ਤਸ੍ਯ ਚ ||੨੯||
ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਯਸਸ੍ਤਥਾ |
ਅਸ੍ਟਾਵਸ੍ਟੌ ਸ਼ੁਭਾ ਭਾਗਾਸ੍ਤੈਲਾਦੇਕਸ੍ਤਦੇਕਤਃ ||੩੦||
ਪਚੇਦਾਵਾਪ੍ਯ ਮਧੁਰਂ ਗਣਂ ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਮ੍ |
ਤਥਾਗੁਰੁਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਸਰਲਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ ||੩੧||
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਕੁਸ੍ਠਮੇਲਾਂ ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾਮ੍ |
ਮਾਂਸੀਂ ਸ਼ੈਲੇਯਕਂ ਪਤ੍ਰਂ ਤਗਰਂ ਸਾਰਿਵਾਂ ਵਚਾਮ੍ ||੩੨||
ਸ਼ਤਾਵਰੀਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍ |
ਤਤ੍ ਸਾਧੁਸਿਦ੍ਧਂ ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਰਾਜਤੇ ਮਨ੍ਮਯੇਪਿ ਵਾ ||੩੩||
ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕਲਸ਼ੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਵਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ |
ਬਲਾਤੈਲਮਿਦਂ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍ ||੩੪||
ਯਥਾਬਲਮਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਸੂਤਿਕਾਯੈ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ |
ਯਾ ਚ ਗਰ੍ਭਾਰ੍ਥਿਨੀ ਨਾਰੀ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ||੩੫||
ਵਾਤਕ੍ਸੀਣੇ ਮਰ੍ਮਹਤੇ ਮਥਿਤੇਭਿਹਤੇ ਤਥਾ |
ਭਗ੍ਨੇ ਸ਼੍ਰਮਾਭਿਪਨ੍ਨੇ ਚ ਸਰ੍ਵਥੈਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ||੩੬||
ਏਤਦਾਕ੍ਸੇਪਕਾਦੀਨ੍ ਵੈ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧੀਨਪੋਹਤਿ |
ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਕਾਸਮਧੀਮਨ੍ਥਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ ਦੁਸ੍ਤਰਮ੍ ||੩੭||
ਸਣ੍ਮਾਸਾਨੁਪਯੁਜ੍ਯੈਤਦਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਮਪੋਹਤਿ |
ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਧਾਤੁਃ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵੇਚ੍ਚ ਸ੍ਥਿਰਯੌਵਨਃ ||੩੮||
ਰਾਜ੍ਞਾਮੇਤਦ੍ਧਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਨਰਾਃ |
ਸੁਖਿਨਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਸ਼੍ਚ ਧਨਿਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯੇ ਨਰਾਃ ||੩੯||
View original
योनिसन्तर्पणेऽभ्यङ्गे पाने बस्तिषु भोजने ||२८||
बलातैलमिदं चास्यै दद्यादनिलवारणम् |
बलामूलकषायस्य दशमूलीशृतस्य च ||२९||
यवकोलकुलत्थानां क्वाथस्य पयसस्तथा |
अष्टावष्टौ शुभा भागास्तैलादेकस्तदेकतः ||३०||
पचेदावाप्य मधुरं गणं सैन्धवसंयुतम् |
तथाऽगुरुं सर्जरसं सरलं देवदारु च ||३१||
मञ्जिष्ठां चन्दनं कुष्ठमेलां कालानुसारिवाम् |
मांसीं शैलेयकं पत्रं तगरं सारिवां वचाम् ||३२||
शतावरीमश्वगन्धां शतपुष्पां पुनर्नवाम् |
तत् साधुसिद्धं सौवर्णे राजते मृन्मयेऽपि वा ||३३||
प्रक्षिप्य कलशे सम्यक् स्वनुगुप्तं निधापयेत् |
बलातैलमिदं ख्यातं सर्ववातविकारनुत् ||३४||
यथाबलमतो मात्रां सूतिकायै प्रदापयेत् |
या च गर्भार्थिनी नारी क्षीणशुक्रश्च यः पुमान् ||३५||
वातक्षीणे मर्महते मथितेऽभिहते तथा |
भग्ने श्रमाभिपन्ने च सर्वथैवोपयुज्यते ||३६||
एतदाक्षेपकादीन् वै वातव्याधीनपोहति |
हिक्कां कासमधीमन्थं गुल्मं श्वासं च दुस्तरम् ||३७||
षण्मासानुपयुज्यैतदन्त्रवृद्धिमपोहति |
प्रत्यग्रधातुः पुरुषो भवेच्च स्थिरयौवनः ||३८||
राज्ञामेतद्धि कर्तव्यं राजमात्राश्च ये नराः |
सुखिनः सुकुमाराश्च धनिनश्चापि ये नराः ||३९||
Adhikarana 8 (40-43) · Śloka 43
ਬਲਾਕਸਾਯਪੀਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤਿਲੇਭ੍ਯੋ ਵਾਪ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ |
ਤੈਲਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਸ਼ਤਪਾਕਂ ਕਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ||੪੦||
ਨਿਵਾਤੇ ਨਿਭਤਾਗਾਰੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਥਾਬਲਮ੍ |
ਜੀਰ੍ਣੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਯਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸਸ੍ਟਿਕੌਦਨਮ੍ ||੪੧||
ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਦ੍ਰੋਣਮੁਪਯੁਜ੍ਯਾਨ੍ਨਮੀਰਿਤਮ੍ |
ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕਾਲਂ ਬਲਵਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤਸ੍ਤਤਃ ||੪੨||
ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਤਾਯੁਃ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵੇਤ੍ |
ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਂ ਤਥੋਤ੍ਕਰ੍ਸੋ ਦ੍ਰੋਣੇ ਦ੍ਰੋਣੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੪੩||
View original
बलाकषायपीतेभ्यस्तिलेभ्यो वाऽप्यनेकशः |
तैलमुत्पाद्य तत्क्वाथशतपाकं कृतं शुभम् ||४०||
निवाते निभृतागारे प्रयुञ्जीत यथाबलम् |
जीर्णेऽस्मिन् पयसा स्निग्धमश्नीयात् षष्टिकौदनम् ||४१||
अनेन विधिना द्रोणमुपयुज्यान्नमीरितम् |
भुञ्जीत द्विगुणं कालं बलवर्णान्वितस्ततः ||४२||
सर्वपापैर्विनिर्मुक्तः शतायुः पुरुषो भवेत् |
शतं शतं तथोत्कर्षो द्रोणे द्रोणे प्रकीर्तितः ||४३||
Adhikarana 9 (44) · Śloka 45
ਬਲਾਕਲ੍ਪੇਨਾਤਿਬਲਾਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਪਰ੍ਣਿਸੁ |
ਸੈਰੇਯਕੇ ਵੀਰਤਰੌ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੇ ||੪੪||
ਤੈਲਾਨਿ ਮਧੁਕੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਰਿਣ੍ਯਾਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ |੪੫|
View original
बलाकल्पेनातिबलागुडूच्यादित्यपर्णिषु |
सैरेयके वीरतरौ शतावर्यां त्रिकण्टके ||४४||
तैलानि मधुके कुर्यात् प्रसारिण्यां च बुद्धिमान् |४५|
Adhikarana 10 (45-47) · Śloka 47
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ ਵਰੀਮੂਲਂ ਗਵ੍ਯੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ||੪੫||
ਸ਼ਤਪਾਕਂ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਤਿਲਤੈਲਂ ਪਚੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ |
ਬਲਾਤੈਲਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕਾਂਸ੍ਤੁ ਸੁਪਿਸ੍ਟਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੬||
ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਜਾਨੀਯਾਦੁਪਯੋਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ |
ਬਲਾਤੈਲਵਦੇਤੇਸਾਂ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੪੭||
View original
नीलोत्पलं वरीमूलं गव्ये क्षीरे विपाचयेत् ||४५||
शतपाकं ततस्तेन तिलतैलं पचेद्भिषक् |
बलातैलस्य कल्कांस्तु सुपिष्टांस्तत्र दापयेत् ||४६||
सर्वेषामेव जानीयादुपयोगं चिकित्सकः |
बलातैलवदेतेषां गुणांश्चैव विशेषतः ||४७||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਮੂਢਗਰ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने मूढगर्भचिकित्सितं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||