Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō nirūhakramacikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो निरूहक्रमचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
38. nirūhakramacikitsitam
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
athānuvāsitamāsthāpayēt; svabhyaktasvinnaśarīramutsr̥ṣṭabahirvēgamavātē śucau vēśmani madhyāhnē pratatāyāṁ śayyāyāmadhaḥsuparigrahāyāṁ śrōṇipradēśaprativyūḍhāyāmanupadhānāyāṁ vāmapārśvaśāyinamākuñcitadakṣiṇasakthimitaraprasāritasakthiṁ sumanasaṁ jīrṇānnaṁ vāgyataṁ suniṣaṇṇadēhaṁ viditvā, tatō vāmapādasyōpari nētraṁ kr̥tvētarapādāṅguṣṭhāṅgulibhyāṁ karṇikāmupari niṣpīḍya, savyapāṇikaniṣṭhikānāmikābhyāṁ bastērmukhārdhaṁ saṅkōcya, madhyamāpradēśinyaṅguṣṭhairardhaṁ tu vivr̥tāsyaṁ kr̥tvā, bastāvauṣadhaṁ prakṣipya, dakṣiṇahastāṅguṣṭhēna pradēśinīmadhyamābhyāṁ cānusiktamanāyatamabudbudamasaṅkucitamavātamauṣadhāsannamupasaṅgr̥hya , punarupari taditarēṇa gr̥hītvā dakṣiṇēnāvasiñcēt, tataḥ sūtrēṇaivauṣadhāntē dvistrirvā''vēṣṭya badhnīyāt, atha dakṣiṇēnōttānēna pāṇinā bastiṁ gr̥hītvā vāmahastamadhyamāṅgulipradēśinībhyāṁ nētramupasaṅgr̥hyāṅguṣṭhēna nētradvāraṁ pidhāya, ghr̥tābhyaktāgranētraṁ ghr̥tāktamupādāya prayacchēdanupr̥ṣṭhavaṁśaṁ samamunmukhamākarṇikaṁ nētraṁ praṇidhatsvēti brūyāt ||3|| bastiṁ savyē karē kr̥tvā dakṣiṇēnāvapīḍayēt | ēkēnaivāvapīḍēna na drutaṁ na vilambitam ||4|| tatō nētramapanīya triṁśanmātrāḥ pīḍanakālādupēkṣyōttiṣṭhētyāturaṁ brūyāt | athāturamupavēśayēdutkuṭukaṁ bastyāgamanārtham | nirūhapratyāgamanakālastu muhūrtō bhavati ||5|| anēna vidhinā bastiṁ dadyādbastiviśāradaḥ | dvitīyaṁ vā tr̥tīyaṁ vā caturthaṁ vā yathārthataḥ ||6||
View original
अथानुवासितमास्थापयेत्; स्वभ्यक्तस्विन्नशरीरमुत्सृष्टबहिर्वेगमवाते शुचौ वेश्मनि मध्याह्ने प्रततायां शय्यायामधःसुपरिग्रहायां श्रोणिप्रदेशप्रतिव्यूढायामनुपधानायां वामपार्श्वशायिनमाकुञ्चितदक्षिणसक्थिमितरप्रसारितसक्थिं सुमनसं जीर्णान्नं वाग्यतं सुनिषण्णदेहं विदित्वा, ततो वामपादस्योपरि नेत्रं कृत्वेतरपादाङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां कर्णिकामुपरि निष्पीड्य, सव्यपाणिकनिष्ठिकानामिकाभ्यां बस्तेर्मुखार्धं सङ्कोच्य, मध्यमाप्रदेशिन्यङ्गुष्ठैरर्धं तु विवृतास्यं कृत्वा, बस्तावौषधं प्रक्षिप्य, दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठेन प्रदेशिनीमध्यमाभ्यां चानुसिक्तमनायतमबुद्बुदमसङ्कुचितमवातमौषधासन्नमुपसङ्गृह्य , पुनरुपरि तदितरेण गृहीत्वा दक्षिणेनावसिञ्चेत्, ततः सूत्रेणैवौषधान्ते द्विस्त्रिर्वाऽऽवेष्ट्य बध्नीयात्, अथ दक्षिणेनोत्तानेन पाणिना बस्तिं गृहीत्वा वामहस्तमध्यमाङ्गुलिप्रदेशिनीभ्यां नेत्रमुपसङ्गृह्याङ्गुष्ठेन नेत्रद्वारं पिधाय, घृताभ्यक्ताग्रनेत्रं घृताक्तमुपादाय प्रयच्छेदनुपृष्ठवंशं सममुन्मुखमाकर्णिकं नेत्रं प्रणिधत्स्वेति ब्रूयात् ||३|| बस्तिं सव्ये करे कृत्वा दक्षिणेनावपीडयेत् | एकेनैवावपीडेन न द्रुतं न विलम्बितम् ||४|| ततो नेत्रमपनीय त्रिंशन्मात्राः पीडनकालादुपेक्ष्योत्तिष्ठेत्यातुरं ब्रूयात् | अथातुरमुपवेशयेदुत्कुटुकं बस्त्यागमनार्थम् | निरूहप्रत्यागमनकालस्तु मुहूर्तो भवति ||५|| अनेन विधिना बस्तिं दद्याद्बस्तिविशारदः | द्वितीयं वा तृतीयं वा चतुर्थं वा यथार्थतः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (7) · Śloka 7
samyaṅnirūḍhaliṅgē tu prāptē bastiṁ nivārayēt |7|
View original
सम्यङ्निरूढलिङ्गे तु प्राप्ते बस्तिं निवारयेत् |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
viśēṣāt sukumārāṇāṁ hīna ēva kramō hitaḥ ||7|| api hīnakramaṁ kuryānna tu kuryādatikramam |8|
View original
विशेषात् सुकुमाराणां हीन एव क्रमो हितः ||७|| अपि हीनक्रमं कुर्यान्न तु कुर्यादतिक्रमम् |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
yasya syādbastiralpō'lpavēgō hīnamalānilaḥ ||8|| durnirūḍhaḥ sa vijñēyō mūtrārtyarucijāḍyavān |9|
View original
यस्य स्याद्बस्तिरल्पोऽल्पवेगो हीनमलानिलः ||८|| दुर्निरूढः स विज्ञेयो मूत्रार्त्यरुचिजाड्यवान् |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
yānyēva prāṅmayōktāni liṅgānyativirēcitē ||9|| tānyēvātinirūḍhē'pi vijñēyāni vipaścitā |10|
View original
यान्येव प्राङ्मयोक्तानि लिङ्गान्यतिविरेचिते ||९|| तान्येवातिनिरूढेऽपि विज्ञेयानि विपश्चिता |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 11
yasya kramēṇa gacchanti viṭpittakaphavāyavaḥ ||10|| lāghavaṁ cōpajāyēta sunirūḍhaṁ tamādiśēt |11|
View original
यस्य क्रमेण गच्छन्ति विट्पित्तकफवायवः ||१०|| लाघवं चोपजायेत सुनिरूढं तमादिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11-13) · Śloka 14
sunirūḍhaṁ tatō jantuṁ snātavantaṁ tu bhōjayēt ||11|| pittaślēṣmānilāviṣṭaṁ kṣīrayūṣarasaiḥ kramāt | sarvaṁ vā jāṅgalarasairbhōjayēdavikāribhiḥ ||12|| tribhāgahīnamardhaṁ vā hīnamātramathāpi vā | yathāgnidōṣaṁ mātrēyaṁ bhōjanasya vidhīyatē ||13|| anantaraṁ tatō yuñjyādyathāsvaṁ snēhabastinā |14|
View original
सुनिरूढं ततो जन्तुं स्नातवन्तं तु भोजयेत् ||११|| पित्तश्लेष्मानिलाविष्टं क्षीरयूषरसैः क्रमात् | सर्वं वा जाङ्गलरसैर्भोजयेदविकारिभिः ||१२|| त्रिभागहीनमर्धं वा हीनमात्रमथापि वा | यथाग्निदोषं मात्रेयं भोजनस्य विधीयते ||१३|| अनन्तरं ततो युञ्ज्याद्यथास्वं स्नेहबस्तिना |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (14) · Śloka 15
viviktatā manastuṣṭiḥ snigdhatā vyādhinigrahaḥ ||14|| āsthāpanasnēhabastyōḥ samyagdānē tu lakṣaṇam |15|
View original
विविक्तता मनस्तुष्टिः स्निग्धता व्याधिनिग्रहः ||१४|| आस्थापनस्नेहबस्त्योः सम्यग्दाने तु लक्षणम् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 16
tadahastasya pavanādbhayaṁ balavadiṣyatē ||15|| rasaudanastēna śastastadahaścānuvāsanam |16|
View original
तदहस्तस्य पवनाद्भयं बलवदिष्यते ||१५|| रसौदनस्तेन शस्तस्तदहश्चानुवासनम् |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 17
paścādagnibalaṁ matvā pavanasya ca cēṣṭitam ||16|| annōpastambhitē kōṣṭhē snēhabastirvidhīyatē |17|
View original
पश्चादग्निबलं मत्वा पवनस्य च चेष्टितम् ||१६|| अन्नोपस्तम्भिते कोष्ठे स्नेहबस्तिर्विधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 18
anāyāntaṁ muhūrtāttu nirūhaṁ śōdhanairharēt ||17|| tīkṣṇairnirūhairmatimān kṣāramūtrāmlasaṁyutaiḥ |18|
View original
अनायान्तं मुहूर्तात्तु निरूहं शोधनैर्हरेत् ||१७|| तीक्ष्णैर्निरूहैर्मतिमान् क्षारमूत्राम्लसंयुतैः |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 19
viguṇānilaviṣṭabdhaṁ ciraṁ tiṣṭhannirūhaṇam ||18|| śūlāratijvarānāhānmaraṇaṁ vā pravartayēt |19|
View original
विगुणानिलविष्टब्धं चिरं तिष्ठन्निरूहणम् ||१८|| शूलारतिज्वरानाहान्मरणं वा प्रवर्तयेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20
na tu bhuktavatō dēyamāsthāpanamiti sthitiḥ ||19|| visūcikāṁ vā janayēcchardiṁ vā'pi sudāruṇām | kōpayēt sarvadōṣān vā tasmāddadyādabhōjinē ||20||
View original
न तु भुक्तवतो देयमास्थापनमिति स्थितिः ||१९|| विसूचिकां वा जनयेच्छर्दिं वाऽपि सुदारुणाम् | कोपयेत् सर्वदोषान् वा तस्माद्दद्यादभोजिने ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
jīrṇānnasyāśayē dōṣāḥ puṁsaḥ pravyaktimāgatāḥ | niḥśēṣāḥ sukhamāyānti bhōjanēnāprapīḍitāḥ ||21|| navā''sthāpanavikṣiptamannamagniḥ pradhāvati | tasmādāsthāpanaṁ dēyaṁ nirāhārāya jānatā ||22||
View original
जीर्णान्नस्याशये दोषाः पुंसः प्रव्यक्तिमागताः | निःशेषाः सुखमायान्ति भोजनेनाप्रपीडिताः ||२१|| नवाऽऽस्थापनविक्षिप्तमन्नमग्निः प्रधावति | तस्मादास्थापनं देयं निराहाराय जानता ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
āvasthikaṁ kramaṁ cāpi buddhvā kāryaṁ nirūhaṇam | malē'pakr̥ṣṭē dōṣāṇāṁ balavattvaṁ na vidyatē ||23||
View original
आवस्थिकं क्रमं चापि बुद्ध्वा कार्यं निरूहणम् | मलेऽपकृष्टे दोषाणां बलवत्त्वं न विद्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24-28) · Śloka 28
kṣīrāṇyamlāni mūtrāṇi snēhāḥ kvāthā rasāstathā | lavaṇāni phalaṁ kṣaudraṁ śatāhvā sarṣapaṁ vacā ||24|| ēlā trikaṭukaṁ rāsnā saralō dēvadāru ca | rajanī madhukaṁ hiṅgu kuṣṭhaṁ saṁśōdhanāni ca ||25|| kaṭukā śarkarā mustamuśīraṁ candanaṁ śaṭī | mañjiṣṭhā madanaṁ caṇḍā trāyamāṇā rasāñjanam ||26|| bilvamadhyaṁ yavānī ca phalinī śakrajā yavāḥ | kākōlī kṣīrakākōlī jīvakarṣabhakāvubhau ||27|| tathā mēdā mahāmēdā r̥ddhirvr̥ddhirmadhūlikā | nirūhēṣu yathālābhamēṣa vargō vidhīyatē ||28||
View original
क्षीराण्यम्लानि मूत्राणि स्नेहाः क्वाथा रसास्तथा | लवणानि फलं क्षौद्रं शताह्वा सर्षपं वचा ||२४|| एला त्रिकटुकं रास्ना सरलो देवदारु च | रजनी मधुकं हिङ्गु कुष्ठं संशोधनानि च ||२५|| कटुका शर्करा मुस्तमुशीरं चन्दनं शटी | मञ्जिष्ठा मदनं चण्डा त्रायमाणा रसाञ्जनम् ||२६|| बिल्वमध्यं यवानी च फलिनी शक्रजा यवाः | काकोली क्षीरकाकोली जीवकर्षभकावुभौ ||२७|| तथा मेदा महामेदा ऋद्धिर्वृद्धिर्मधूलिका | निरूहेषु यथालाभमेष वर्गो विधीयते ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (29) · Śloka 31
svasthē kvāthasya catvārō bhāgāḥ snēhasya pañcamaḥ | kruddhē'nilē caturthastu ṣaṣṭhaḥ pittē kaphē'ṣṭamaḥ ||29|| sarvēṣu cāṣṭamō bhāgaḥ kalkānāṁ lavaṇaṁ punaḥ | kṣaudraṁ mūtraṁ phalaṁ kṣīramamlaṁ māṁsarasaṁ tathā ||30|| yuktyā prakalpayēddhīmān nirūhē ... |31|
View original
स्वस्थे क्वाथस्य चत्वारो भागाः स्नेहस्य पञ्चमः | क्रुद्धेऽनिले चतुर्थस्तु षष्ठः पित्ते कफेऽष्टमः ||२९|| सर्वेषु चाष्टमो भागः कल्कानां लवणं पुनः | क्षौद्रं मूत्रं फलं क्षीरमम्लं मांसरसं तथा ||३०|| युक्त्या प्रकल्पयेद्धीमान् निरूहे ... |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (30-32) · Śloka 32
... kalpanā tviyam ||31|| kalkasnēhakaṣāyāṇāmavivēkādbhiṣagvaraiḥ | bastēḥ sukalpanā prōktā tasya dānaṁ yathārthakr̥t ||32||
View original
... कल्पना त्वियम् ||३१|| कल्कस्नेहकषायाणामविवेकाद्भिषग्वरैः | बस्तेः सुकल्पना प्रोक्ता तस्य दानं यथार्थकृत् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33-36) · Śloka 36
dattvā''dau saindhavasyākṣaṁ madhunaḥ prasr̥tadvayam | pātrē talēna mathnīyāttadvat snēhaṁ śanaiḥ śanaiḥ ||33|| samyak sumathitē dadyāt phalakalkamataḥ param | tatō yathōcitān kalkān bhāgaiḥ svaiḥ ślakṣṇapēṣitān ||34|| gambhīrē bhājanē'nyasminmathnīyāttaṁ khajēna ca | yathā vā sādhu manyēta na sāndrō na tanuḥ samaḥ ||35|| rasakṣīrāmlamūtrāṇāṁ dōṣāvasthāmavēkṣya tu | kaṣāyaprasr̥tān pañca supūtāṁstatra dāpayēt ||36||
View original
दत्त्वाऽऽदौ सैन्धवस्याक्षं मधुनः प्रसृतद्वयम् | पात्रे तलेन मथ्नीयात्तद्वत् स्नेहं शनैः शनैः ||३३|| सम्यक् सुमथिते दद्यात् फलकल्कमतः परम् | ततो यथोचितान् कल्कान् भागैः स्वैः श्लक्ष्णपेषितान् ||३४|| गम्भीरे भाजनेऽन्यस्मिन्मथ्नीयात्तं खजेन च | यथा वा साधु मन्येत न सान्द्रो न तनुः समः ||३५|| रसक्षीराम्लमूत्राणां दोषावस्थामवेक्ष्य तु | कषायप्रसृतान् पञ्च सुपूतांस्तत्र दापयेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (37-41) · Śloka 41
ata ūrdhvaṁ dvādaśaprasr̥tān vakṣyāmaḥ | dattvā''dau saindhavasyākṣaṁ madhunaḥ prasr̥tidvayam | vinirmathya tatō dadyāt snēhasya prasr̥titrayam ||37|| ēkībhūtē tataḥ snēhē kalkasya prasr̥tiṁ kṣipēt | sammūrcchitē kaṣāyaṁ tu catuḥprasr̥tisammitam ||38|| vitarēcca tadāvāpamantē dviprasr̥tōnmitam | ēvaṁ prakalpitō bastirdvādaśaprasr̥tō bhavēt ||39|| jyēṣṭhāyāḥ khalu mātrāyāḥ pramāṇamidamīritam | apahrāsē bhiṣakkuryāttadvat prasr̥tihāpanam ||40|| yathāvayō nirūhāṇāṁ kalpanēyamudāhr̥tā | saindhavādidravāntānāṁ siddhikāmairbhiṣagvaraiḥ ||41||
View original
अत ऊर्ध्वं द्वादशप्रसृतान् वक्ष्यामः | दत्त्वाऽऽदौ सैन्धवस्याक्षं मधुनः प्रसृतिद्वयम् | विनिर्मथ्य ततो दद्यात् स्नेहस्य प्रसृतित्रयम् ||३७|| एकीभूते ततः स्नेहे कल्कस्य प्रसृतिं क्षिपेत् | सम्मूर्च्छिते कषायं तु चतुःप्रसृतिसम्मितम् ||३८|| वितरेच्च तदावापमन्ते द्विप्रसृतोन्मितम् | एवं प्रकल्पितो बस्तिर्द्वादशप्रसृतो भवेत् ||३९|| ज्येष्ठायाः खलु मात्रायाः प्रमाणमिदमीरितम् | अपह्रासे भिषक्कुर्यात्तद्वत् प्रसृतिहापनम् ||४०|| यथावयो निरूहाणां कल्पनेयमुदाहृता | सैन्धवादिद्रवान्तानां सिद्धिकामैर्भिषग्वरैः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (42) · Śloka 42
ata ūrdhvaṁ pravakṣyantē bastayō'tra vibhāgaśaḥ | yathādōṣaṁ prayuktā yē hanyurnānāvidhān gadān ||42||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यन्ते बस्तयोऽत्र विभागशः | यथादोषं प्रयुक्ता ये हन्युर्नानाविधान् गदान् ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (43-46) · Śloka 46
śampākōrubuvarṣābhūvājigandhāniśācchadaiḥ | pañcamūlībalārāsnāguḍūcīsuradārubhiḥ ||43|| kvathitaiḥ pālikairēbhirmadanāṣṭakasaṁyutaiḥ | kalkairmāgadhikāmbhōdahapuṣāmisisaindhavaiḥ ||44|| vatsāhvayapriyaṅgūgrāyaṣṭyāhvayarasāñjanaiḥ | dadyādāsthāpanaṁ kōṣṇaṁ kṣaudrādyairabhisaṁskr̥tam ||45|| pr̥ṣṭhōrutrikaśūlāśmaviṇmūtrānilasaṅginām | grahaṇīmārutārśōghnaṁ raktamāṁsabalapradam ||46||
View original
शम्पाकोरुबुवर्षाभूवाजिगन्धानिशाच्छदैः | पञ्चमूलीबलारास्नागुडूचीसुरदारुभिः ||४३|| क्वथितैः पालिकैरेभिर्मदनाष्टकसंयुतैः | कल्कैर्मागधिकाम्भोदहपुषामिसिसैन्धवैः ||४४|| वत्साह्वयप्रियङ्गूग्रायष्ट्याह्वयरसाञ्जनैः | दद्यादास्थापनं कोष्णं क्षौद्राद्यैरभिसंस्कृतम् ||४५|| पृष्ठोरुत्रिकशूलाश्मविण्मूत्रानिलसङ्गिनाम् | ग्रहणीमारुतार्शोघ्नं रक्तमांसबलप्रदम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (47-50) · Śloka 50
guḍūcītriphalārāsnādaśamūlabalāpalaiḥ | kvathitaiḥ ślakṣṇapiṣṭaistu priyaṅgughanasaindhavaiḥ ||47|| śatapuṣpāvacākr̥ṣṇāyavānīkuṣṭhabilvajaiḥ | saguḍairakṣamātraistu madanārdhapalānvitaiḥ ||48|| kṣaudratailaghr̥takṣīraśuktakāñjikamastubhiḥ | samālōḍya ca mūtrēṇa dadyādāsthāpanaṁ param ||49|| tējōvarṇabalōtsāhavīryāgniprāṇavardhanam | sarvamārutarōgaghnaṁ vayaḥsthāpanamuttamam ||50||
View original
गुडूचीत्रिफलारास्नादशमूलबलापलैः | क्वथितैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तु प्रियङ्गुघनसैन्धवैः ||४७|| शतपुष्पावचाकृष्णायवानीकुष्ठबिल्वजैः | सगुडैरक्षमात्रैस्तु मदनार्धपलान्वितैः ||४८|| क्षौद्रतैलघृतक्षीरशुक्तकाञ्जिकमस्तुभिः | समालोड्य च मूत्रेण दद्यादास्थापनं परम् ||४९|| तेजोवर्णबलोत्साहवीर्याग्निप्राणवर्धनम् | सर्वमारुतरोगघ्नं वयःस्थापनमुत्तमम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (51-54) · Śloka 54
kuśādipañcamūlābdatriphalōtpalavāsakaiḥ | sārivōśīramañjiṣṭhārāsnārēṇuparūṣakaiḥ ||51|| pālikaiḥ kvathitaiḥ samyag dravyairēbhiśca pēṣitaiḥ | śr̥ṅgāṭakātmaguptēbhakēsarāgurucandanaiḥ ||52|| vidārīmisimañjiṣṭhāśyāmēndrayavasindhujaiḥ | phalapadmakayaṣṭhyāhvaiḥ kṣaudrakṣīraghr̥tāplutaiḥ ||53|| dattamāsthāpanaṁ śītamamlahīnaistathā dravaiḥ | dāhāsr̥gdarapittāsr̥kpittagulmajvarāñjayēt ||54||
View original
कुशादिपञ्चमूलाब्दत्रिफलोत्पलवासकैः | सारिवोशीरमञ्जिष्ठारास्नारेणुपरूषकैः ||५१|| पालिकैः क्वथितैः सम्यग् द्रव्यैरेभिश्च पेषितैः | शृङ्गाटकात्मगुप्तेभकेसरागुरुचन्दनैः ||५२|| विदारीमिसिमञ्जिष्ठाश्यामेन्द्रयवसिन्धुजैः | फलपद्मकयष्ठ्याह्वैः क्षौद्रक्षीरघृताप्लुतैः ||५३|| दत्तमास्थापनं शीतमम्लहीनैस्तथा द्रवैः | दाहासृग्दरपित्तासृक्पित्तगुल्मज्वराञ्जयेत् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (55-59) · Śloka 59
rōdhracandanamañjiṣṭhārāsnānantābalardhibhiḥ | sārivāvr̥ṣakāśmaryamēdāmadhukapadmakaiḥ ||55|| sthirāditr̥ṇamūlaiśca kvāthaḥ karṣatrayōnmitaiḥ | piṣṭairjīvakakākōlīyugardhimadhukōtpalaiḥ ||56|| prapauṇḍarīkajīvantīmēdārēṇuparūṣakaiḥ | abhīrumisisindhūtthavatsakōśīrapadmakaiḥ ||57|| kasēruśarkarāyuktaiḥ sarpirmadhupayaḥplutaiḥ | dravaistīkṣṇāmlavarjyaiśca dattō bastiḥ suśītalaḥ ||58|| gulmāsr̥gdarahr̥tpāṇḍurōgān saviṣamajvarān | asr̥kpittātisārau ca hanyātpittakr̥tān gadān ||59||
View original
रोध्रचन्दनमञ्जिष्ठारास्नानन्ताबलर्धिभिः | सारिवावृषकाश्मर्यमेदामधुकपद्मकैः ||५५|| स्थिरादितृणमूलैश्च क्वाथः कर्षत्रयोन्मितैः | पिष्टैर्जीवककाकोलीयुगर्धिमधुकोत्पलैः ||५६|| प्रपौण्डरीकजीवन्तीमेदारेणुपरूषकैः | अभीरुमिसिसिन्धूत्थवत्सकोशीरपद्मकैः ||५७|| कसेरुशर्करायुक्तैः सर्पिर्मधुपयःप्लुतैः | द्रवैस्तीक्ष्णाम्लवर्ज्यैश्च दत्तो बस्तिः सुशीतलः ||५८|| गुल्मासृग्दरहृत्पाण्डुरोगान् सविषमज्वरान् | असृक्पित्तातिसारौ च हन्यात्पित्तकृतान् गदान् ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (60-63) · Śloka 63
bhadrānimbakulatthārkakōśātakyamr̥tāmaraiḥ | sārivābr̥hatīpāṭhāmūrvāragvadhavatsakaiḥ ||60|| kvāthaḥ, kalkastu kartavyō vacāmadanasarṣapaiḥ | saindhavāmarakuṣṭhailāpippalībilvanāgaraiḥ ||61|| kaṭutailamadhukṣāramūtratailāmlasaṁyutaiḥ | kāryamāsthāpanaṁ tūrṇaṁ kāmalāpāṇḍumēhinām ||62|| mēdasvināmanagnīnāṁ kapharōgāśanadviṣām | galagaṇḍagaraglāniślīpadōdararōgiṇām ||63||
View original
भद्रानिम्बकुलत्थार्ककोशातक्यमृतामरैः | सारिवाबृहतीपाठामूर्वारग्वधवत्सकैः ||६०|| क्वाथः, कल्कस्तु कर्तव्यो वचामदनसर्षपैः | सैन्धवामरकुष्ठैलापिप्पलीबिल्वनागरैः ||६१|| कटुतैलमधुक्षारमूत्रतैलाम्लसंयुतैः | कार्यमास्थापनं तूर्णं कामलापाण्डुमेहिनाम् ||६२|| मेदस्विनामनग्नीनां कफरोगाशनद्विषाम् | गलगण्डगरग्लानिश्लीपदोदररोगिणाम् ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (64-66) · Śloka 66
daśamūlīniśābilvapaṭōlatriphalāmaraiḥ | kvathitaiḥ kalkapiṣṭaistu mustasaindhavadārubhiḥ ||64|| pāṭhāmāgadhikēndrāhvaistailakṣāramadhuplutaiḥ | kuryādāsthāpanaṁ samyaṅmūtrāmlaphalayōjitaiḥ ||65|| kaphapāṇḍugadālasyamūtramārutasaṅginām | āmāṭōpāpacīślēṣmagulmakrimivikāriṇām ||66||
View original
दशमूलीनिशाबिल्वपटोलत्रिफलामरैः | क्वथितैः कल्कपिष्टैस्तु मुस्तसैन्धवदारुभिः ||६४|| पाठामागधिकेन्द्राह्वैस्तैलक्षारमधुप्लुतैः | कुर्यादास्थापनं सम्यङ्मूत्राम्लफलयोजितैः ||६५|| कफपाण्डुगदालस्यमूत्रमारुतसङ्गिनाम् | आमाटोपापचीश्लेष्मगुल्मक्रिमिविकारिणाम् ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (67-70) · Śloka 70
vr̥ṣāśmabhēdavarṣābhūdhānyagandharvahastakaiḥ | daśamūlabalāmūrvāyavakōlaniśācchadaiḥ ||67|| kulatthabilvabhūnimbaiḥ kvathitaiḥ palasammitaiḥ | kalkairmadanayaṣṭyāhvaṣaḍgranthāmarasarṣapaiḥ ||68|| pippalīmūlasindhūtthayavānīmisivatsakaiḥ | kṣaudrēkṣukṣīragōmūtrasarpistailarasāplutaiḥ ||69|| tūrṇamāsthāpanaṁ kāryaṁ saṁsr̥ṣṭabahurōgiṇām | gr̥dhrasīśarkarāṣṭhīlātūnīgulmagadāpaham ||70||
View original
वृषाश्मभेदवर्षाभूधान्यगन्धर्वहस्तकैः | दशमूलबलामूर्वायवकोलनिशाच्छदैः ||६७|| कुलत्थबिल्वभूनिम्बैः क्वथितैः पलसम्मितैः | कल्कैर्मदनयष्ट्याह्वषड्ग्रन्थामरसर्षपैः ||६८|| पिप्पलीमूलसिन्धूत्थयवानीमिसिवत्सकैः | क्षौद्रेक्षुक्षीरगोमूत्रसर्पिस्तैलरसाप्लुतैः ||६९|| तूर्णमास्थापनं कार्यं संसृष्टबहुरोगिणाम् | गृध्रसीशर्कराष्ठीलातूनीगुल्मगदापहम् ||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (71- 76) · Śloka 76
rāsnāragvadhavarṣābhūkaṭukōśīravāridaiḥ | trāyamāṇāmr̥tāraktāpañcamūlībibhītakaiḥ ||71|| sabalaiḥ pālikaiḥ kvāthaḥ kalkastu madanānvitaiḥ | yaṣṭyāhvamisisindhūtthaphalinīndrayavāhvayaiḥ ||72|| rasāñjanarasakṣaudradrākṣāsauvīrasaṁyutaiḥ | yuktō bastiḥ sukhōṣṇō'yaṁ māṁsaśukrabalaujasām ||73|| āyuṣō'gnēśca saṁskartā hanti cāśu gadānimān | gulmāsr̥gdaravīsarpamūtrakr̥cchrakṣatakṣayān ||74|| viṣamajvaramarśāṁsi grahaṇīṁ vātakuṇḍalīm | jānujaṅghāśirōbastigrahōdāvartamārutān ||75|| vātāsr̥kśarkarāṣṭhīlākukṣiśūlōdarārucīḥ | raktapittakaphōnmādapramēhādhmānahr̥dgrahān ||76||
View original
रास्नारग्वधवर्षाभूकटुकोशीरवारिदैः | त्रायमाणामृतारक्तापञ्चमूलीबिभीतकैः ||७१|| सबलैः पालिकैः क्वाथः कल्कस्तु मदनान्वितैः | यष्ट्याह्वमिसिसिन्धूत्थफलिनीन्द्रयवाह्वयैः ||७२|| रसाञ्जनरसक्षौद्रद्राक्षासौवीरसंयुतैः | युक्तो बस्तिः सुखोष्णोऽयं मांसशुक्रबलौजसाम् ||७३|| आयुषोऽग्नेश्च संस्कर्ता हन्ति चाशु गदानिमान् | गुल्मासृग्दरवीसर्पमूत्रकृच्छ्रक्षतक्षयान् ||७४|| विषमज्वरमर्शांसि ग्रहणीं वातकुण्डलीम् | जानुजङ्घाशिरोबस्तिग्रहोदावर्तमारुतान् ||७५|| वातासृक्शर्कराष्ठीलाकुक्षिशूलोदरारुचीः | रक्तपित्तकफोन्मादप्रमेहाध्मानहृद्ग्रहान् ||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (77) · Śloka 77
vātaghnauṣadhaniṣkvāthāḥ saindhavatrivr̥tāyutāḥ | sāmlāḥ sukhōṣṇā yōjyāḥ syurbastayaḥ kupitē'nilē ||77||
View original
वातघ्नौषधनिष्क्वाथाः सैन्धवत्रिवृतायुताः | साम्लाः सुखोष्णा योज्याः स्युर्बस्तयः कुपितेऽनिले ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (78) · Śloka 78
nyagrōdhādigaṇakvāthāḥ kākōlyādisamāyutāḥ | vidhēyā bastayaḥ pittē sasarpiṣkāḥ saśarkarāḥ ||78||
View original
न्यग्रोधादिगणक्वाथाः काकोल्यादिसमायुताः | विधेया बस्तयः पित्ते ससर्पिष्काः सशर्कराः ||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (79) · Śloka 79
āragvadhādiniṣkvāthāḥ pippalyādisamāyutāḥ | sakṣaudramūtrā dēyāḥ syurbastayaḥ kupitē kaphē ||79||
View original
आरग्वधादिनिष्क्वाथाः पिप्पल्यादिसमायुताः | सक्षौद्रमूत्रा देयाः स्युर्बस्तयः कुपिते कफे ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (80) · Śloka 80
śarkarēkṣurasakṣīraghr̥tayuktāḥ suśītalāḥ | kṣīravr̥kṣakaṣāyāḍhyā bastayaḥ śōṇitē hitāḥ ||80||
View original
शर्करेक्षुरसक्षीरघृतयुक्ताः सुशीतलाः | क्षीरवृक्षकषायाढ्या बस्तयः शोणिते हिताः ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (81) · Śloka 81
śōdhanadravyaniṣkvāthāstatkalkasnēhasaindhavaiḥ | yuktāḥ khajēna mathitabastayaḥ śōdhanāḥ smr̥tāḥ ||81||
View original
शोधनद्रव्यनिष्क्वाथास्तत्कल्कस्नेहसैन्धवैः | युक्ताः खजेन मथितबस्तयः शोधनाः स्मृताः ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (82) · Śloka 82
triphalākvāthagōmūtrakṣaudrakṣārasamāyutāḥ | ūṣakādipratīvāpā bastayō lēkhanāḥ smr̥tāḥ ||82||
View original
त्रिफलाक्वाथगोमूत्रक्षौद्रक्षारसमायुताः | ऊषकादिप्रतीवापा बस्तयो लेखनाः स्मृताः ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (83) · Śloka 83
br̥ṁhaṇadravyaniṣkvāthāḥ kalkairmadhurakairyutāḥ | sarpirmāṁsarasōpētā bastayō br̥ṁhaṇāḥ smr̥tāḥ ||83||
View original
बृंहणद्रव्यनिष्क्वाथाः कल्कैर्मधुरकैर्युताः | सर्पिर्मांसरसोपेता बस्तयो बृंहणाः स्मृताः ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (84) · Śloka 84
caṭakāṇḍōccaṭākvāthāḥ sakṣīraghr̥taśarkarāḥ | ātmaguptāphalāvāpāḥ smr̥tā vājīkarā nr̥ṇām ||84||
View original
चटकाण्डोच्चटाक्वाथाः सक्षीरघृतशर्कराः | आत्मगुप्ताफलावापाः स्मृता वाजीकरा नृणाम् ||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (85-86) · Śloka 86
badaryairāvatīśēluśālmalīdhanvanāṅkurāḥ | kṣīrasiddhāḥ kṣaudrayutāḥ sāsrāḥ picchilasañjñitāḥ ||85|| vārāhamāhiṣaurabhrabaiḍālaiṇēyakaukkuṭam | sadyaskamasr̥gājaṁ vā dēyaṁ picchilabastiṣu ||86||
View original
बदर्यैरावतीशेलुशाल्मलीधन्वनाङ्कुराः | क्षीरसिद्धाः क्षौद्रयुताः सास्राः पिच्छिलसञ्ज्ञिताः ||८५|| वाराहमाहिषौरभ्रबैडालैणेयकौक्कुटम् | सद्यस्कमसृगाजं वा देयं पिच्छिलबस्तिषु ||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (87) · Śloka 87
priyaṅgvādigaṇakvāthā ambaṣṭhādyēna saṁyutāḥ | sakṣaudrāḥ saghr̥tāścaiva grāhiṇō bastayaḥ smr̥tāḥ ||87||
View original
प्रियङ्ग्वादिगणक्वाथा अम्बष्ठाद्येन संयुताः | सक्षौद्राः सघृताश्चैव ग्राहिणो बस्तयः स्मृताः ||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (88) · Śloka 88
ētēṣvēva ca yōgēṣu snēhāḥ siddhāḥ pr̥thak pr̥thak | samastēṣvathavā samyagvidhēyāḥ snēhabastayaḥ ||88||
View original
एतेष्वेव च योगेषु स्नेहाः सिद्धाः पृथक् पृथक् | समस्तेष्वथवा सम्यग्विधेयाः स्नेहबस्तयः ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (89) · Śloka 89
vandhyānāṁ śatapākēna śōdhitānāṁ yathākramam | balātailēna dēyāḥ syurbastayastraivr̥tēna ca ||89||
View original
वन्ध्यानां शतपाकेन शोधितानां यथाक्रमम् | बलातैलेन देयाः स्युर्बस्तयस्त्रैवृतेन च ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (90) · Śloka 90
narasyōttamasattvasya tīkṣṇaṁ bastiṁ nidhāpayēt | madhyamaṁ madhyasattvasya viparītasya vai mr̥dum ||90||
View original
नरस्योत्तमसत्त्वस्य तीक्ष्णं बस्तिं निधापयेत् | मध्यमं मध्यसत्त्वस्य विपरीतस्य वै मृदुम् ||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (91) · Śloka 91
ēvaṁ kālaṁ balaṁ dōṣaṁ vikāraṁ ca vikāravit | bastidravyabalaṁ caiva vīkṣya bastīn prayōjayēt ||91||
View original
एवं कालं बलं दोषं विकारं च विकारवित् | बस्तिद्रव्यबलं चैव वीक्ष्य बस्तीन् प्रयोजयेत् ||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (92) · Śloka 92
dadyādutklēśanaṁ pūrvaṁ madhyē dōṣaharaṁ punaḥ | paścāt saṁśamanīyaṁ ca dadyādbastiṁ vicakṣaṇaḥ ||92||
View original
दद्यादुत्क्लेशनं पूर्वं मध्ये दोषहरं पुनः | पश्चात् संशमनीयं च दद्याद्बस्तिं विचक्षणः ||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (93-95) · Śloka 95
ēraṇḍabījaṁ madhukaṁ pippalī saindhavaṁ vacā | hapuṣāphalakalkaśca bastirutklēśanaḥ smr̥taḥ ||93|| śatāhvā madhukaṁ bījaṁ kauṭajaṁ phalamēva ca | sakāñjikaḥ sagōmūtrō bastirdōṣaharaḥ smr̥taḥ ||94|| priyaṅgurmadhukaṁ mustā tathaiva ca rasāñjanam | sakṣīraḥ śasyatē bastirdōṣāṇāṁ śamanaḥ paraḥ ||95||
View original
एरण्डबीजं मधुकं पिप्पली सैन्धवं वचा | हपुषाफलकल्कश्च बस्तिरुत्क्लेशनः स्मृतः ||९३|| शताह्वा मधुकं बीजं कौटजं फलमेव च | सकाञ्जिकः सगोमूत्रो बस्तिर्दोषहरः स्मृतः ||९४|| प्रियङ्गुर्मधुकं मुस्ता तथैव च रसाञ्जनम् | सक्षीरः शस्यते बस्तिर्दोषाणां शमनः परः ||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (96-99) · Śloka 99
nr̥pāṇāṁ tatsamānānāṁ tathā sumahatāmapi | nārīṇāṁ sukumārāṇāṁ śiśusthavirayōrapi ||96|| dōṣanirharaṇārthāya balavarṇōdayāya ca | samāsēnōpadēkṣyāmi vidhānaṁ mādhutailikam ||97|| yānastrībhōjyapānēṣu niyamaścātra nōcyatē | phalaṁ ca vipulaṁ dr̥ṣṭaṁ vyāpadāṁ cāpyasambhavaḥ ||98|| yōjyastvataḥ sukhēnaiva nirūhakramamicchatā | yadēcchati tadaivaiṣa prayōktavyō vipaścitā ||99||
View original
नृपाणां तत्समानानां तथा सुमहतामपि | नारीणां सुकुमाराणां शिशुस्थविरयोरपि ||९६|| दोषनिर्हरणार्थाय बलवर्णोदयाय च | समासेनोपदेक्ष्यामि विधानं माधुतैलिकम् ||९७|| यानस्त्रीभोज्यपानेषु नियमश्चात्र नोच्यते | फलं च विपुलं दृष्टं व्यापदां चाप्यसम्भवः ||९८|| योज्यस्त्वतः सुखेनैव निरूहक्रममिच्छता | यदेच्छति तदैवैष प्रयोक्तव्यो विपश्चिता ||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (100-101) · Śloka 101
madhutailē samē syātāṁ kvāthaścairaṇḍamūlajaḥ | palārdhaṁ śatapuṣpāyāstatō'rdhaṁ saindhavasya ca ||100|| phalēnaikēna saṁyuktaḥ khajēna ca vilōḍitaḥ | dēyaḥ sukhōṣṇō bhiṣajā mādhutailikasañjñitaḥ ||101||
View original
मधुतैले समे स्यातां क्वाथश्चैरण्डमूलजः | पलार्धं शतपुष्पायास्ततोऽर्धं सैन्धवस्य च ||१००|| फलेनैकेन संयुक्तः खजेन च विलोडितः | देयः सुखोष्णो भिषजा माधुतैलिकसञ्ज्ञितः ||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (102) · Śloka 102
vacāmadhukatailaṁ ca kvāthaḥ sarasasaindhavaḥ | pippalīphalasaṁyuktō bastiryuktarathaḥ smr̥taḥ ||102||
View original
वचामधुकतैलं च क्वाथः सरससैन्धवः | पिप्पलीफलसंयुक्तो बस्तिर्युक्तरथः स्मृतः ||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (103) · Śloka 103
suradāru varā rāsnā śatapuṣpā vacā madhu | hiṅgusaindhavasaṁyuktō bastirdōṣaharaḥ smr̥taḥ ||103||
View original
सुरदारु वरा रास्ना शतपुष्पा वचा मधु | हिङ्गुसैन्धवसंयुक्तो बस्तिर्दोषहरः स्मृतः ||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (104) · Śloka 104
pañcamūlīkaṣāyaṁ ca tailaṁ māgadhikā madhu | bastirēṣa vidhātavyaḥ saśatāhvaḥ sasaindhavaḥ ||104||
View original
पञ्चमूलीकषायं च तैलं मागधिका मधु | बस्तिरेष विधातव्यः सशताह्वः ससैन्धवः ||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (105) · Śloka 105
yavakōlakulatthānāṁ kvāthō māgadhikā madhu | sasaindhavaḥ sayaṣṭyāhvaḥ siddhabastiriti smr̥taḥ ||105||
View original
यवकोलकुलत्थानां क्वाथो मागधिका मधु | ससैन्धवः सयष्ट्याह्वः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः ||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (103-111) · Śloka 111
mustāpāṭhāmr̥tātiktābalārāsnāpunarnavāḥ | mañjiṣṭhāragvadhōśīratrāyamāṇākhyagōkṣurān ||106|| pālikān pañcamūlālpasahitānmadanāṣṭakam | jalāḍhakē pacēt kvāthaṁ pādaśēṣaṁ punaḥ pacēt ||107|| kṣīrārdhāḍhakasaṁyuktamākṣīrāt suparisrutam | pādēna jāṅgalarasastathā madhughr̥taṁ samam ||108|| śatāhvāphalinīyaṣṭīvatsakaiḥ sarasāñjanaiḥ | kārṣikaiḥ saindhavōnmiśraiḥ kalkairbastiḥ prayōjitaḥ ||109|| vātāsr̥ṅmēhaśōphārśōgulmamūtravibandhanut | visarpajvaraviḍbhaṅgaraktapittavināśanaḥ ||110|| balyaḥ sañjīvanō vr̥ṣyaścakṣuṣyaḥ śūlanāśanaḥ | yāpanānāmayaṁ rājā bastirmustādikō mataḥ ||111||
View original
मुस्तापाठामृतातिक्ताबलारास्नापुनर्नवाः | मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाख्यगोक्षुरान् ||१०६|| पालिकान् पञ्चमूलाल्पसहितान्मदनाष्टकम् | जलाढके पचेत् क्वाथं पादशेषं पुनः पचेत् ||१०७|| क्षीरार्धाढकसंयुक्तमाक्षीरात् सुपरिस्रुतम् | पादेन जाङ्गलरसस्तथा मधुघृतं समम् ||१०८|| शताह्वाफलिनीयष्टीवत्सकैः सरसाञ्जनैः | कार्षिकैः सैन्धवोन्मिश्रैः कल्कैर्बस्तिः प्रयोजितः ||१०९|| वातासृङ्मेहशोफार्शोगुल्ममूत्रविबन्धनुत् | विसर्पज्वरविड्भङ्गरक्तपित्तविनाशनः ||११०|| बल्यः सञ्जीवनो वृष्यश्चक्षुष्यः शूलनाशनः | यापनानामयं राजा बस्तिर्मुस्तादिको मतः ||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (112) · Śloka 112
avēkṣya bhēṣajaṁ buddhyā vikāraṁ ca vikāravit | bījēnānēna śāstrajñaḥ kuryādbastiśatānyapi ||112||
View original
अवेक्ष्य भेषजं बुद्ध्या विकारं च विकारवित् | बीजेनानेन शास्त्रज्ञः कुर्याद्बस्तिशतान्यपि ||११२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (113) · Śloka 113
ajīrṇē na prayuñjīta divāsvapnaṁ ca varjayat | āhārācārikaṁ śēṣamanyat kāmaṁ samācarēt ||113||
View original
अजीर्णे न प्रयुञ्जीत दिवास्वप्नं च वर्जयत् | आहाराचारिकं शेषमन्यत् कामं समाचरेत् ||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (114-117) · Śloka 117
yasmānmadhu ca tailaṁ ca prādhānyēna pradīyatē | mādhutailika ityēvaṁ bhiṣagbhirbastirucyatē ||114|| rathēṣvapi ca yuktēṣu hastyaśvē cāpi kalpitē | yasmānna pratiṣiddhō'yamatō yuktarathaḥ smr̥taḥ ||115|| balōpacayavarṇānāṁ yasmād vyādhiśatasya ca | bhavatyētēna siddhistu siddhabastiratō mataḥ ||116|| sukhināmalpadōṣāṇāṁ nityaṁ snigdhāśca yē narāḥ | mr̥dukōṣṭhāśca yē tēṣāṁ vidhēyā mādhutailikāḥ ||117||
View original
यस्मान्मधु च तैलं च प्राधान्येन प्रदीयते | माधुतैलिक इत्येवं भिषग्भिर्बस्तिरुच्यते ||११४|| रथेष्वपि च युक्तेषु हस्त्यश्वे चापि कल्पिते | यस्मान्न प्रतिषिद्धोऽयमतो युक्तरथः स्मृतः ||११५|| बलोपचयवर्णानां यस्माद् व्याधिशतस्य च | भवत्येतेन सिद्धिस्तु सिद्धबस्तिरतो मतः ||११६|| सुखिनामल्पदोषाणां नित्यं स्निग्धाश्च ये नराः | मृदुकोष्ठाश्च ये तेषां विधेया माधुतैलिकाः ||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (118) · Śloka 118
mr̥dutvāt pādahīnatvādakr̥tsnavidhisēvanāt | ēkabastipradānācca siddhabastiṣvayantraṇā ||118||
View original
मृदुत्वात् पादहीनत्वादकृत्स्नविधिसेवनात् | एकबस्तिप्रदानाच्च सिद्धबस्तिष्वयन्त्रणा ||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 38
iti suśrutasaṁhitāyāṁ cikitsāsthānē nirūhakramacikitsitaṁ nāmāṣṭatriṁśō'dhyāyaḥ ||38||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने निरूहक्रमचिकित्सितं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः ||३८||
🔊 Audio coming soon