Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ നിരൂഹക്രമചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो निरूहक्रमचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
38. nirūhakramacikitsitam
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
അഥാനുവാസിതമാസ്ഥാപയേത്; സ്വഭ്യക്തസ്വിന്നശരീരമുത്സൃഷ്ടബഹിര്വേഗമവാതേ ശുചൌ വേശ്മനി മധ്യാഹ്നേ പ്രതതായാം ശയ്യായാമധഃസുപരിഗ്രഹായാം ശ്രോണിപ്രദേശപ്രതിവ്യൂഢായാമനുപധാനായാം വാമപാര്ശ്വശായിനമാകുഞ്ചിതദക്ഷിണസക്ഥിമിതരപ്രസാരിതസക്ഥിം സുമനസം ജീര്ണാന്നം വാഗ്യതം സുനിഷണ്ണദേഹം വിദിത്വാ, തതോ വാമപാദസ്യോപരി നേത്രം കൃത്വേതരപാദാങ്ഗുഷ്ഠാങ്ഗുലിഭ്യാം കര്ണികാമുപരി നിഷ്പീഡ്യ, സവ്യപാണികനിഷ്ഠികാനാമികാഭ്യാം ബസ്തേര്മുഖാര്ധം സങ്കോച്യ, മധ്യമാപ്രദേശിന്യങ്ഗുഷ്ഠൈരര്ധം തു വിവൃതാസ്യം കൃത്വാ, ബസ്താവൌഷധം പ്രക്ഷിപ്യ, ദക്ഷിണഹസ്താങ്ഗുഷ്ഠേന പ്രദേശിനീമധ്യമാഭ്യാം ചാനുസിക്തമനായതമബുദ്ബുദമസങ്കുചിതമവാതമൌഷധാസന്നമുപസങ്ഗൃഹ്യ , പുനരുപരി തദിതരേണ ഗൃഹീത്വാ ദക്ഷിണേനാവസിഞ്ചേത്, തതഃ സൂത്രേണൈവൌഷധാന്തേ ദ്വിസ്ത്രിര്വാऽऽവേഷ്ട്യ ബധ്നീയാത്, അഥ ദക്ഷിണേനോത്താനേന പാണിനാ ബസ്തിം ഗൃഹീത്വാ വാമഹസ്തമധ്യമാങ്ഗുലിപ്രദേശിനീഭ്യാം നേത്രമുപസങ്ഗൃഹ്യാങ്ഗുഷ്ഠേന നേത്രദ്വാരം പിധായ, ഘൃതാഭ്യക്താഗ്രനേത്രം ഘൃതാക്തമുപാദായ പ്രയച്ഛേദനുപൃഷ്ഠവംശം സമമുന്മുഖമാകര്ണികം നേത്രം പ്രണിധത്സ്വേതി ബ്രൂയാത് ||൩|| ബസ്തിം സവ്യേ കരേ കൃത്വാ ദക്ഷിണേനാവപീഡയേത് | ഏകേനൈവാവപീഡേന ന ദ്രുതം ന വിലമ്ബിതമ് ||൪|| തതോ നേത്രമപനീയ ത്രിംശന്മാത്രാഃ പീഡനകാലാദുപേക്ഷ്യോത്തിഷ്ഠേത്യാതുരം ബ്രൂയാത് | അഥാതുരമുപവേശയേദുത്കുടുകം ബസ്ത്യാഗമനാര്ഥമ് | നിരൂഹപ്രത്യാഗമനകാലസ്തു മുഹൂര്തോ ഭവതി ||൫|| അനേന വിധിനാ ബസ്തിം ദദ്യാദ്ബസ്തിവിശാരദഃ | ദ്വിതീയം വാ തൃതീയം വാ ചതുര്ഥം വാ യഥാര്ഥതഃ ||൬||
View original
अथानुवासितमास्थापयेत्; स्वभ्यक्तस्विन्नशरीरमुत्सृष्टबहिर्वेगमवाते शुचौ वेश्मनि मध्याह्ने प्रततायां शय्यायामधःसुपरिग्रहायां श्रोणिप्रदेशप्रतिव्यूढायामनुपधानायां वामपार्श्वशायिनमाकुञ्चितदक्षिणसक्थिमितरप्रसारितसक्थिं सुमनसं जीर्णान्नं वाग्यतं सुनिषण्णदेहं विदित्वा, ततो वामपादस्योपरि नेत्रं कृत्वेतरपादाङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां कर्णिकामुपरि निष्पीड्य, सव्यपाणिकनिष्ठिकानामिकाभ्यां बस्तेर्मुखार्धं सङ्कोच्य, मध्यमाप्रदेशिन्यङ्गुष्ठैरर्धं तु विवृतास्यं कृत्वा, बस्तावौषधं प्रक्षिप्य, दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठेन प्रदेशिनीमध्यमाभ्यां चानुसिक्तमनायतमबुद्बुदमसङ्कुचितमवातमौषधासन्नमुपसङ्गृह्य , पुनरुपरि तदितरेण गृहीत्वा दक्षिणेनावसिञ्चेत्, ततः सूत्रेणैवौषधान्ते द्विस्त्रिर्वाऽऽवेष्ट्य बध्नीयात्, अथ दक्षिणेनोत्तानेन पाणिना बस्तिं गृहीत्वा वामहस्तमध्यमाङ्गुलिप्रदेशिनीभ्यां नेत्रमुपसङ्गृह्याङ्गुष्ठेन नेत्रद्वारं पिधाय, घृताभ्यक्ताग्रनेत्रं घृताक्तमुपादाय प्रयच्छेदनुपृष्ठवंशं सममुन्मुखमाकर्णिकं नेत्रं प्रणिधत्स्वेति ब्रूयात् ||३|| बस्तिं सव्ये करे कृत्वा दक्षिणेनावपीडयेत् | एकेनैवावपीडेन न द्रुतं न विलम्बितम् ||४|| ततो नेत्रमपनीय त्रिंशन्मात्राः पीडनकालादुपेक्ष्योत्तिष्ठेत्यातुरं ब्रूयात् | अथातुरमुपवेशयेदुत्कुटुकं बस्त्यागमनार्थम् | निरूहप्रत्यागमनकालस्तु मुहूर्तो भवति ||५|| अनेन विधिना बस्तिं दद्याद्बस्तिविशारदः | द्वितीयं वा तृतीयं वा चतुर्थं वा यथार्थतः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (7) · Śloka 7
സമ്യങ്നിരൂഢലിങ്ഗേ തു പ്രാപ്തേ ബസ്തിം നിവാരയേത് |൭|
View original
सम्यङ्निरूढलिङ्गे तु प्राप्ते बस्तिं निवारयेत् |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
വിശേഷാത് സുകുമാരാണാം ഹീന ഏവ ക്രമോ ഹിതഃ ||൭|| അപി ഹീനക്രമം കുര്യാന്ന തു കുര്യാദതിക്രമമ് |൮|
View original
विशेषात् सुकुमाराणां हीन एव क्रमो हितः ||७|| अपि हीनक्रमं कुर्यान्न तु कुर्यादतिक्रमम् |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
യസ്യ സ്യാദ്ബസ്തിരല്പോऽല്പവേഗോ ഹീനമലാനിലഃ ||൮|| ദുര്നിരൂഢഃ സ വിജ്ഞേയോ മൂത്രാര്ത്യരുചിജാഡ്യവാന് |൯|
View original
यस्य स्याद्बस्तिरल्पोऽल्पवेगो हीनमलानिलः ||८|| दुर्निरूढः स विज्ञेयो मूत्रार्त्यरुचिजाड्यवान् |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
യാന്യേവ പ്രാങ്മയോക്താനി ലിങ്ഗാന്യതിവിരേചിതേ ||൯|| താന്യേവാതിനിരൂഢേऽപി വിജ്ഞേയാനി വിപശ്ചിതാ |൧൦|
View original
यान्येव प्राङ्मयोक्तानि लिङ्गान्यतिविरेचिते ||९|| तान्येवातिनिरूढेऽपि विज्ञेयानि विपश्चिता |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 11
യസ്യ ക്രമേണ ഗച്ഛന്തി വിട്പിത്തകഫവായവഃ ||൧൦|| ലാഘവം ചോപജായേത സുനിരൂഢം തമാദിശേത് |൧൧|
View original
यस्य क्रमेण गच्छन्ति विट्पित्तकफवायवः ||१०|| लाघवं चोपजायेत सुनिरूढं तमादिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11-13) · Śloka 14
സുനിരൂഢം തതോ ജന്തും സ്നാതവന്തം തു ഭോജയേത് ||൧൧|| പിത്തശ്ലേഷ്മാനിലാവിഷ്ടം ക്ഷീരയൂഷരസൈഃ ക്രമാത് | സര്വം വാ ജാങ്ഗലരസൈര്ഭോജയേദവികാരിഭിഃ ||൧൨|| ത്രിഭാഗഹീനമര്ധം വാ ഹീനമാത്രമഥാപി വാ | യഥാഗ്നിദോഷം മാത്രേയം ഭോജനസ്യ വിധീയതേ ||൧൩|| അനന്തരം തതോ യുഞ്ജ്യാദ്യഥാസ്വം സ്നേഹബസ്തിനാ |൧൪|
View original
सुनिरूढं ततो जन्तुं स्नातवन्तं तु भोजयेत् ||११|| पित्तश्लेष्मानिलाविष्टं क्षीरयूषरसैः क्रमात् | सर्वं वा जाङ्गलरसैर्भोजयेदविकारिभिः ||१२|| त्रिभागहीनमर्धं वा हीनमात्रमथापि वा | यथाग्निदोषं मात्रेयं भोजनस्य विधीयते ||१३|| अनन्तरं ततो युञ्ज्याद्यथास्वं स्नेहबस्तिना |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (14) · Śloka 15
വിവിക്തതാ മനസ്തുഷ്ടിഃ സ്നിഗ്ധതാ വ്യാധിനിഗ്രഹഃ ||൧൪|| ആസ്ഥാപനസ്നേഹബസ്ത്യോഃ സമ്യഗ്ദാനേ തു ലക്ഷണമ് |൧൫|
View original
विविक्तता मनस्तुष्टिः स्निग्धता व्याधिनिग्रहः ||१४|| आस्थापनस्नेहबस्त्योः सम्यग्दाने तु लक्षणम् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 16
തദഹസ്തസ്യ പവനാദ്ഭയം ബലവദിഷ്യതേ ||൧൫|| രസൌദനസ്തേന ശസ്തസ്തദഹശ്ചാനുവാസനമ് |൧൬|
View original
तदहस्तस्य पवनाद्भयं बलवदिष्यते ||१५|| रसौदनस्तेन शस्तस्तदहश्चानुवासनम् |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 17
പശ്ചാദഗ്നിബലം മത്വാ പവനസ്യ ച ചേഷ്ടിതമ് ||൧൬|| അന്നോപസ്തമ്ഭിതേ കോഷ്ഠേ സ്നേഹബസ്തിര്വിധീയതേ |൧൭|
View original
पश्चादग्निबलं मत्वा पवनस्य च चेष्टितम् ||१६|| अन्नोपस्तम्भिते कोष्ठे स्नेहबस्तिर्विधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 18
അനായാന്തം മുഹൂര്താത്തു നിരൂഹം ശോധനൈര്ഹരേത് ||൧൭|| തീക്ഷ്ണൈര്നിരൂഹൈര്മതിമാന് ക്ഷാരമൂത്രാമ്ലസംയുതൈഃ |൧൮|
View original
अनायान्तं मुहूर्तात्तु निरूहं शोधनैर्हरेत् ||१७|| तीक्ष्णैर्निरूहैर्मतिमान् क्षारमूत्राम्लसंयुतैः |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 19
വിഗുണാനിലവിഷ്ടബ്ധം ചിരം തിഷ്ഠന്നിരൂഹണമ് ||൧൮|| ശൂലാരതിജ്വരാനാഹാന്മരണം വാ പ്രവര്തയേത് |൧൯|
View original
विगुणानिलविष्टब्धं चिरं तिष्ठन्निरूहणम् ||१८|| शूलारतिज्वरानाहान्मरणं वा प्रवर्तयेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20
ന തു ഭുക്തവതോ ദേയമാസ്ഥാപനമിതി സ്ഥിതിഃ ||൧൯|| വിസൂചികാം വാ ജനയേച്ഛര്ദിം വാऽപി സുദാരുണാമ് | കോപയേത് സര്വദോഷാന് വാ തസ്മാദ്ദദ്യാദഭോജിനേ ||൨൦||
View original
न तु भुक्तवतो देयमास्थापनमिति स्थितिः ||१९|| विसूचिकां वा जनयेच्छर्दिं वाऽपि सुदारुणाम् | कोपयेत् सर्वदोषान् वा तस्माद्दद्यादभोजिने ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
ജീര്ണാന്നസ്യാശയേ ദോഷാഃ പുംസഃ പ്രവ്യക്തിമാഗതാഃ | നിഃശേഷാഃ സുഖമായാന്തി ഭോജനേനാപ്രപീഡിതാഃ ||൨൧|| നവാऽऽസ്ഥാപനവിക്ഷിപ്തമന്നമഗ്നിഃ പ്രധാവതി | തസ്മാദാസ്ഥാപനം ദേയം നിരാഹാരായ ജാനതാ ||൨൨||
View original
जीर्णान्नस्याशये दोषाः पुंसः प्रव्यक्तिमागताः | निःशेषाः सुखमायान्ति भोजनेनाप्रपीडिताः ||२१|| नवाऽऽस्थापनविक्षिप्तमन्नमग्निः प्रधावति | तस्मादास्थापनं देयं निराहाराय जानता ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
ആവസ്ഥികം ക്രമം ചാപി ബുദ്ധ്വാ കാര്യം നിരൂഹണമ് | മലേऽപകൃഷ്ടേ ദോഷാണാം ബലവത്ത്വം ന വിദ്യതേ ||൨൩||
View original
आवस्थिकं क्रमं चापि बुद्ध्वा कार्यं निरूहणम् | मलेऽपकृष्टे दोषाणां बलवत्त्वं न विद्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24-28) · Śloka 28
ക്ഷീരാണ്യമ്ലാനി മൂത്രാണി സ്നേഹാഃ ക്വാഥാ രസാസ്തഥാ | ലവണാനി ഫലം ക്ഷൌദ്രം ശതാഹ്വാ സര്ഷപം വചാ ||൨൪|| ഏലാ ത്രികടുകം രാസ്നാ സരലോ ദേവദാരു ച | രജനീ മധുകം ഹിങ്ഗു കുഷ്ഠം സംശോധനാനി ച ||൨൫|| കടുകാ ശര്കരാ മുസ്തമുശീരം ചന്ദനം ശടീ | മഞ്ജിഷ്ഠാ മദനം ചണ്ഡാ ത്രായമാണാ രസാഞ്ജനമ് ||൨൬|| ബില്വമധ്യം യവാനീ ച ഫലിനീ ശക്രജാ യവാഃ | കാകോലീ ക്ഷീരകാകോലീ ജീവകര്ഷഭകാവുഭൌ ||൨൭|| തഥാ മേദാ മഹാമേദാ ഋദ്ധിര്വൃദ്ധിര്മധൂലികാ | നിരൂഹേഷു യഥാലാഭമേഷ വര്ഗോ വിധീയതേ ||൨൮||
View original
क्षीराण्यम्लानि मूत्राणि स्नेहाः क्वाथा रसास्तथा | लवणानि फलं क्षौद्रं शताह्वा सर्षपं वचा ||२४|| एला त्रिकटुकं रास्ना सरलो देवदारु च | रजनी मधुकं हिङ्गु कुष्ठं संशोधनानि च ||२५|| कटुका शर्करा मुस्तमुशीरं चन्दनं शटी | मञ्जिष्ठा मदनं चण्डा त्रायमाणा रसाञ्जनम् ||२६|| बिल्वमध्यं यवानी च फलिनी शक्रजा यवाः | काकोली क्षीरकाकोली जीवकर्षभकावुभौ ||२७|| तथा मेदा महामेदा ऋद्धिर्वृद्धिर्मधूलिका | निरूहेषु यथालाभमेष वर्गो विधीयते ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (29) · Śloka 31
സ്വസ്ഥേ ക്വാഥസ്യ ചത്വാരോ ഭാഗാഃ സ്നേഹസ്യ പഞ്ചമഃ | ക്രുദ്ധേऽനിലേ ചതുര്ഥസ്തു ഷഷ്ഠഃ പിത്തേ കഫേऽഷ്ടമഃ ||൨൯|| സര്വേഷു ചാഷ്ടമോ ഭാഗഃ കല്കാനാം ലവണം പുനഃ | ക്ഷൌദ്രം മൂത്രം ഫലം ക്ഷീരമമ്ലം മാംസരസം തഥാ ||൩൦|| യുക്ത്യാ പ്രകല്പയേദ്ധീമാന് നിരൂഹേ ... |൩൧|
View original
स्वस्थे क्वाथस्य चत्वारो भागाः स्नेहस्य पञ्चमः | क्रुद्धेऽनिले चतुर्थस्तु षष्ठः पित्ते कफेऽष्टमः ||२९|| सर्वेषु चाष्टमो भागः कल्कानां लवणं पुनः | क्षौद्रं मूत्रं फलं क्षीरमम्लं मांसरसं तथा ||३०|| युक्त्या प्रकल्पयेद्धीमान् निरूहे ... |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (30-32) · Śloka 32
... കല്പനാ ത്വിയമ് ||൩൧|| കല്കസ്നേഹകഷായാണാമവിവേകാദ്ഭിഷഗ്വരൈഃ | ബസ്തേഃ സുകല്പനാ പ്രോക്താ തസ്യ ദാനം യഥാര്ഥകൃത് ||൩൨||
View original
... कल्पना त्वियम् ||३१|| कल्कस्नेहकषायाणामविवेकाद्भिषग्वरैः | बस्तेः सुकल्पना प्रोक्ता तस्य दानं यथार्थकृत् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33-36) · Śloka 36
ദത്ത്വാऽऽദൌ സൈന്ധവസ്യാക്ഷം മധുനഃ പ്രസൃതദ്വയമ് | പാത്രേ തലേന മഥ്നീയാത്തദ്വത് സ്നേഹം ശനൈഃ ശനൈഃ ||൩൩|| സമ്യക് സുമഥിതേ ദദ്യാത് ഫലകല്കമതഃ പരമ് | തതോ യഥോചിതാന് കല്കാന് ഭാഗൈഃ സ്വൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണപേഷിതാന് ||൩൪|| ഗമ്ഭീരേ ഭാജനേऽന്യസ്മിന്മഥ്നീയാത്തം ഖജേന ച | യഥാ വാ സാധു മന്യേത ന സാന്ദ്രോ ന തനുഃ സമഃ ||൩൫|| രസക്ഷീരാമ്ലമൂത്രാണാം ദോഷാവസ്ഥാമവേക്ഷ്യ തു | കഷായപ്രസൃതാന് പഞ്ച സുപൂതാംസ്തത്ര ദാപയേത് ||൩൬||
View original
दत्त्वाऽऽदौ सैन्धवस्याक्षं मधुनः प्रसृतद्वयम् | पात्रे तलेन मथ्नीयात्तद्वत् स्नेहं शनैः शनैः ||३३|| सम्यक् सुमथिते दद्यात् फलकल्कमतः परम् | ततो यथोचितान् कल्कान् भागैः स्वैः श्लक्ष्णपेषितान् ||३४|| गम्भीरे भाजनेऽन्यस्मिन्मथ्नीयात्तं खजेन च | यथा वा साधु मन्येत न सान्द्रो न तनुः समः ||३५|| रसक्षीराम्लमूत्राणां दोषावस्थामवेक्ष्य तु | कषायप्रसृतान् पञ्च सुपूतांस्तत्र दापयेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (37-41) · Śloka 41
അത ഊര്ധ്വം ദ്വാദശപ്രസൃതാന് വക്ഷ്യാമഃ | ദത്ത്വാऽऽദൌ സൈന്ധവസ്യാക്ഷം മധുനഃ പ്രസൃതിദ്വയമ് | വിനിര്മഥ്യ തതോ ദദ്യാത് സ്നേഹസ്യ പ്രസൃതിത്രയമ് ||൩൭|| ഏകീഭൂതേ തതഃ സ്നേഹേ കല്കസ്യ പ്രസൃതിം ക്ഷിപേത് | സമ്മൂര്ച്ഛിതേ കഷായം തു ചതുഃപ്രസൃതിസമ്മിതമ് ||൩൮|| വിതരേച്ച തദാവാപമന്തേ ദ്വിപ്രസൃതോന്മിതമ് | ഏവം പ്രകല്പിതോ ബസ്തിര്ദ്വാദശപ്രസൃതോ ഭവേത് ||൩൯|| ജ്യേഷ്ഠായാഃ ഖലു മാത്രായാഃ പ്രമാണമിദമീരിതമ് | അപഹ്രാസേ ഭിഷക്കുര്യാത്തദ്വത് പ്രസൃതിഹാപനമ് ||൪൦|| യഥാവയോ നിരൂഹാണാം കല്പനേയമുദാഹൃതാ | സൈന്ധവാദിദ്രവാന്താനാം സിദ്ധികാമൈര്ഭിഷഗ്വരൈഃ ||൪൧||
View original
अत ऊर्ध्वं द्वादशप्रसृतान् वक्ष्यामः | दत्त्वाऽऽदौ सैन्धवस्याक्षं मधुनः प्रसृतिद्वयम् | विनिर्मथ्य ततो दद्यात् स्नेहस्य प्रसृतित्रयम् ||३७|| एकीभूते ततः स्नेहे कल्कस्य प्रसृतिं क्षिपेत् | सम्मूर्च्छिते कषायं तु चतुःप्रसृतिसम्मितम् ||३८|| वितरेच्च तदावापमन्ते द्विप्रसृतोन्मितम् | एवं प्रकल्पितो बस्तिर्द्वादशप्रसृतो भवेत् ||३९|| ज्येष्ठायाः खलु मात्रायाः प्रमाणमिदमीरितम् | अपह्रासे भिषक्कुर्यात्तद्वत् प्रसृतिहापनम् ||४०|| यथावयो निरूहाणां कल्पनेयमुदाहृता | सैन्धवादिद्रवान्तानां सिद्धिकामैर्भिषग्वरैः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (42) · Śloka 42
അത ഊര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യന്തേ ബസ്തയോऽത്ര വിഭാഗശഃ | യഥാദോഷം പ്രയുക്താ യേ ഹന്യുര്നാനാവിധാന് ഗദാന് ||൪൨||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यन्ते बस्तयोऽत्र विभागशः | यथादोषं प्रयुक्ता ये हन्युर्नानाविधान् गदान् ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (43-46) · Śloka 46
ശമ്പാകോരുബുവര്ഷാഭൂവാജിഗന്ധാനിശാച്ഛദൈഃ | പഞ്ചമൂലീബലാരാസ്നാഗുഡൂചീസുരദാരുഭിഃ ||൪൩|| ക്വഥിതൈഃ പാലികൈരേഭിര്മദനാഷ്ടകസംയുതൈഃ | കല്കൈര്മാഗധികാമ്ഭോദഹപുഷാമിസിസൈന്ധവൈഃ ||൪൪|| വത്സാഹ്വയപ്രിയങ്ഗൂഗ്രായഷ്ട്യാഹ്വയരസാഞ്ജനൈഃ | ദദ്യാദാസ്ഥാപനം കോഷ്ണം ക്ഷൌദ്രാദ്യൈരഭിസംസ്കൃതമ് ||൪൫|| പൃഷ്ഠോരുത്രികശൂലാശ്മവിണ്മൂത്രാനിലസങ്ഗിനാമ് | ഗ്രഹണീമാരുതാര്ശോഘ്നം രക്തമാംസബലപ്രദമ് ||൪൬||
View original
शम्पाकोरुबुवर्षाभूवाजिगन्धानिशाच्छदैः | पञ्चमूलीबलारास्नागुडूचीसुरदारुभिः ||४३|| क्वथितैः पालिकैरेभिर्मदनाष्टकसंयुतैः | कल्कैर्मागधिकाम्भोदहपुषामिसिसैन्धवैः ||४४|| वत्साह्वयप्रियङ्गूग्रायष्ट्याह्वयरसाञ्जनैः | दद्यादास्थापनं कोष्णं क्षौद्राद्यैरभिसंस्कृतम् ||४५|| पृष्ठोरुत्रिकशूलाश्मविण्मूत्रानिलसङ्गिनाम् | ग्रहणीमारुतार्शोघ्नं रक्तमांसबलप्रदम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (47-50) · Śloka 50
ഗുഡൂചീത്രിഫലാരാസ്നാദശമൂലബലാപലൈഃ | ക്വഥിതൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈസ്തു പ്രിയങ്ഗുഘനസൈന്ധവൈഃ ||൪൭|| ശതപുഷ്പാവചാകൃഷ്ണായവാനീകുഷ്ഠബില്വജൈഃ | സഗുഡൈരക്ഷമാത്രൈസ്തു മദനാര്ധപലാന്വിതൈഃ ||൪൮|| ക്ഷൌദ്രതൈലഘൃതക്ഷീരശുക്തകാഞ്ജികമസ്തുഭിഃ | സമാലോഡ്യ ച മൂത്രേണ ദദ്യാദാസ്ഥാപനം പരമ് ||൪൯|| തേജോവര്ണബലോത്സാഹവീര്യാഗ്നിപ്രാണവര്ധനമ് | സര്വമാരുതരോഗഘ്നം വയഃസ്ഥാപനമുത്തമമ് ||൫൦||
View original
गुडूचीत्रिफलारास्नादशमूलबलापलैः | क्वथितैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तु प्रियङ्गुघनसैन्धवैः ||४७|| शतपुष्पावचाकृष्णायवानीकुष्ठबिल्वजैः | सगुडैरक्षमात्रैस्तु मदनार्धपलान्वितैः ||४८|| क्षौद्रतैलघृतक्षीरशुक्तकाञ्जिकमस्तुभिः | समालोड्य च मूत्रेण दद्यादास्थापनं परम् ||४९|| तेजोवर्णबलोत्साहवीर्याग्निप्राणवर्धनम् | सर्वमारुतरोगघ्नं वयःस्थापनमुत्तमम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (51-54) · Śloka 54
കുശാദിപഞ്ചമൂലാബ്ദത്രിഫലോത്പലവാസകൈഃ | സാരിവോശീരമഞ്ജിഷ്ഠാരാസ്നാരേണുപരൂഷകൈഃ ||൫൧|| പാലികൈഃ ക്വഥിതൈഃ സമ്യഗ് ദ്രവ്യൈരേഭിശ്ച പേഷിതൈഃ | ശൃങ്ഗാടകാത്മഗുപ്തേഭകേസരാഗുരുചന്ദനൈഃ ||൫൨|| വിദാരീമിസിമഞ്ജിഷ്ഠാശ്യാമേന്ദ്രയവസിന്ധുജൈഃ | ഫലപദ്മകയഷ്ഠ്യാഹ്വൈഃ ക്ഷൌദ്രക്ഷീരഘൃതാപ്ലുതൈഃ ||൫൩|| ദത്തമാസ്ഥാപനം ശീതമമ്ലഹീനൈസ്തഥാ ദ്രവൈഃ | ദാഹാസൃഗ്ദരപിത്താസൃക്പിത്തഗുല്മജ്വരാഞ്ജയേത് ||൫൪||
View original
कुशादिपञ्चमूलाब्दत्रिफलोत्पलवासकैः | सारिवोशीरमञ्जिष्ठारास्नारेणुपरूषकैः ||५१|| पालिकैः क्वथितैः सम्यग् द्रव्यैरेभिश्च पेषितैः | शृङ्गाटकात्मगुप्तेभकेसरागुरुचन्दनैः ||५२|| विदारीमिसिमञ्जिष्ठाश्यामेन्द्रयवसिन्धुजैः | फलपद्मकयष्ठ्याह्वैः क्षौद्रक्षीरघृताप्लुतैः ||५३|| दत्तमास्थापनं शीतमम्लहीनैस्तथा द्रवैः | दाहासृग्दरपित्तासृक्पित्तगुल्मज्वराञ्जयेत् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (55-59) · Śloka 59
രോധ്രചന്ദനമഞ്ജിഷ്ഠാരാസ്നാനന്താബലര്ധിഭിഃ | സാരിവാവൃഷകാശ്മര്യമേദാമധുകപദ്മകൈഃ ||൫൫|| സ്ഥിരാദിതൃണമൂലൈശ്ച ക്വാഥഃ കര്ഷത്രയോന്മിതൈഃ | പിഷ്ടൈര്ജീവകകാകോലീയുഗര്ധിമധുകോത്പലൈഃ ||൫൬|| പ്രപൌണ്ഡരീകജീവന്തീമേദാരേണുപരൂഷകൈഃ | അഭീരുമിസിസിന്ധൂത്ഥവത്സകോശീരപദ്മകൈഃ ||൫൭|| കസേരുശര്കരായുക്തൈഃ സര്പിര്മധുപയഃപ്ലുതൈഃ | ദ്രവൈസ്തീക്ഷ്ണാമ്ലവര്ജ്യൈശ്ച ദത്തോ ബസ്തിഃ സുശീതലഃ ||൫൮|| ഗുല്മാസൃഗ്ദരഹൃത്പാണ്ഡുരോഗാന് സവിഷമജ്വരാന് | അസൃക്പിത്താതിസാരൌ ച ഹന്യാത്പിത്തകൃതാന് ഗദാന് ||൫൯||
View original
रोध्रचन्दनमञ्जिष्ठारास्नानन्ताबलर्धिभिः | सारिवावृषकाश्मर्यमेदामधुकपद्मकैः ||५५|| स्थिरादितृणमूलैश्च क्वाथः कर्षत्रयोन्मितैः | पिष्टैर्जीवककाकोलीयुगर्धिमधुकोत्पलैः ||५६|| प्रपौण्डरीकजीवन्तीमेदारेणुपरूषकैः | अभीरुमिसिसिन्धूत्थवत्सकोशीरपद्मकैः ||५७|| कसेरुशर्करायुक्तैः सर्पिर्मधुपयःप्लुतैः | द्रवैस्तीक्ष्णाम्लवर्ज्यैश्च दत्तो बस्तिः सुशीतलः ||५८|| गुल्मासृग्दरहृत्पाण्डुरोगान् सविषमज्वरान् | असृक्पित्तातिसारौ च हन्यात्पित्तकृतान् गदान् ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (60-63) · Śloka 63
ഭദ്രാനിമ്ബകുലത്ഥാര്കകോശാതക്യമൃതാമരൈഃ | സാരിവാബൃഹതീപാഠാമൂര്വാരഗ്വധവത്സകൈഃ ||൬൦|| ക്വാഥഃ, കല്കസ്തു കര്തവ്യോ വചാമദനസര്ഷപൈഃ | സൈന്ധവാമരകുഷ്ഠൈലാപിപ്പലീബില്വനാഗരൈഃ ||൬൧|| കടുതൈലമധുക്ഷാരമൂത്രതൈലാമ്ലസംയുതൈഃ | കാര്യമാസ്ഥാപനം തൂര്ണം കാമലാപാണ്ഡുമേഹിനാമ് ||൬൨|| മേദസ്വിനാമനഗ്നീനാം കഫരോഗാശനദ്വിഷാമ് | ഗലഗണ്ഡഗരഗ്ലാനിശ്ലീപദോദരരോഗിണാമ് ||൬൩||
View original
भद्रानिम्बकुलत्थार्ककोशातक्यमृतामरैः | सारिवाबृहतीपाठामूर्वारग्वधवत्सकैः ||६०|| क्वाथः, कल्कस्तु कर्तव्यो वचामदनसर्षपैः | सैन्धवामरकुष्ठैलापिप्पलीबिल्वनागरैः ||६१|| कटुतैलमधुक्षारमूत्रतैलाम्लसंयुतैः | कार्यमास्थापनं तूर्णं कामलापाण्डुमेहिनाम् ||६२|| मेदस्विनामनग्नीनां कफरोगाशनद्विषाम् | गलगण्डगरग्लानिश्लीपदोदररोगिणाम् ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (64-66) · Śloka 66
ദശമൂലീനിശാബില്വപടോലത്രിഫലാമരൈഃ | ക്വഥിതൈഃ കല്കപിഷ്ടൈസ്തു മുസ്തസൈന്ധവദാരുഭിഃ ||൬൪|| പാഠാമാഗധികേന്ദ്രാഹ്വൈസ്തൈലക്ഷാരമധുപ്ലുതൈഃ | കുര്യാദാസ്ഥാപനം സമ്യങ്മൂത്രാമ്ലഫലയോജിതൈഃ ||൬൫|| കഫപാണ്ഡുഗദാലസ്യമൂത്രമാരുതസങ്ഗിനാമ് | ആമാടോപാപചീശ്ലേഷ്മഗുല്മക്രിമിവികാരിണാമ് ||൬൬||
View original
दशमूलीनिशाबिल्वपटोलत्रिफलामरैः | क्वथितैः कल्कपिष्टैस्तु मुस्तसैन्धवदारुभिः ||६४|| पाठामागधिकेन्द्राह्वैस्तैलक्षारमधुप्लुतैः | कुर्यादास्थापनं सम्यङ्मूत्राम्लफलयोजितैः ||६५|| कफपाण्डुगदालस्यमूत्रमारुतसङ्गिनाम् | आमाटोपापचीश्लेष्मगुल्मक्रिमिविकारिणाम् ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (67-70) · Śloka 70
വൃഷാശ്മഭേദവര്ഷാഭൂധാന്യഗന്ധര്വഹസ്തകൈഃ | ദശമൂലബലാമൂര്വായവകോലനിശാച്ഛദൈഃ ||൬൭|| കുലത്ഥബില്വഭൂനിമ്ബൈഃ ക്വഥിതൈഃ പലസമ്മിതൈഃ | കല്കൈര്മദനയഷ്ട്യാഹ്വഷഡ്ഗ്രന്ഥാമരസര്ഷപൈഃ ||൬൮|| പിപ്പലീമൂലസിന്ധൂത്ഥയവാനീമിസിവത്സകൈഃ | ക്ഷൌദ്രേക്ഷുക്ഷീരഗോമൂത്രസര്പിസ്തൈലരസാപ്ലുതൈഃ ||൬൯|| തൂര്ണമാസ്ഥാപനം കാര്യം സംസൃഷ്ടബഹുരോഗിണാമ് | ഗൃധ്രസീശര്കരാഷ്ഠീലാതൂനീഗുല്മഗദാപഹമ് ||൭൦||
View original
वृषाश्मभेदवर्षाभूधान्यगन्धर्वहस्तकैः | दशमूलबलामूर्वायवकोलनिशाच्छदैः ||६७|| कुलत्थबिल्वभूनिम्बैः क्वथितैः पलसम्मितैः | कल्कैर्मदनयष्ट्याह्वषड्ग्रन्थामरसर्षपैः ||६८|| पिप्पलीमूलसिन्धूत्थयवानीमिसिवत्सकैः | क्षौद्रेक्षुक्षीरगोमूत्रसर्पिस्तैलरसाप्लुतैः ||६९|| तूर्णमास्थापनं कार्यं संसृष्टबहुरोगिणाम् | गृध्रसीशर्कराष्ठीलातूनीगुल्मगदापहम् ||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (71- 76) · Śloka 76
രാസ്നാരഗ്വധവര്ഷാഭൂകടുകോശീരവാരിദൈഃ | ത്രായമാണാമൃതാരക്താപഞ്ചമൂലീബിഭീതകൈഃ ||൭൧|| സബലൈഃ പാലികൈഃ ക്വാഥഃ കല്കസ്തു മദനാന്വിതൈഃ | യഷ്ട്യാഹ്വമിസിസിന്ധൂത്ഥഫലിനീന്ദ്രയവാഹ്വയൈഃ ||൭൨|| രസാഞ്ജനരസക്ഷൌദ്രദ്രാക്ഷാസൌവീരസംയുതൈഃ | യുക്തോ ബസ്തിഃ സുഖോഷ്ണോऽയം മാംസശുക്രബലൌജസാമ് ||൭൩|| ആയുഷോऽഗ്നേശ്ച സംസ്കര്താ ഹന്തി ചാശു ഗദാനിമാന് | ഗുല്മാസൃഗ്ദരവീസര്പമൂത്രകൃച്ഛ്രക്ഷതക്ഷയാന് ||൭൪|| വിഷമജ്വരമര്ശാംസി ഗ്രഹണീം വാതകുണ്ഡലീമ് | ജാനുജങ്ഘാശിരോബസ്തിഗ്രഹോദാവര്തമാരുതാന് ||൭൫|| വാതാസൃക്ശര്കരാഷ്ഠീലാകുക്ഷിശൂലോദരാരുചീഃ | രക്തപിത്തകഫോന്മാദപ്രമേഹാധ്മാനഹൃദ്ഗ്രഹാന് ||൭൬||
View original
रास्नारग्वधवर्षाभूकटुकोशीरवारिदैः | त्रायमाणामृतारक्तापञ्चमूलीबिभीतकैः ||७१|| सबलैः पालिकैः क्वाथः कल्कस्तु मदनान्वितैः | यष्ट्याह्वमिसिसिन्धूत्थफलिनीन्द्रयवाह्वयैः ||७२|| रसाञ्जनरसक्षौद्रद्राक्षासौवीरसंयुतैः | युक्तो बस्तिः सुखोष्णोऽयं मांसशुक्रबलौजसाम् ||७३|| आयुषोऽग्नेश्च संस्कर्ता हन्ति चाशु गदानिमान् | गुल्मासृग्दरवीसर्पमूत्रकृच्छ्रक्षतक्षयान् ||७४|| विषमज्वरमर्शांसि ग्रहणीं वातकुण्डलीम् | जानुजङ्घाशिरोबस्तिग्रहोदावर्तमारुतान् ||७५|| वातासृक्शर्कराष्ठीलाकुक्षिशूलोदरारुचीः | रक्तपित्तकफोन्मादप्रमेहाध्मानहृद्ग्रहान् ||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (77) · Śloka 77
വാതഘ്നൌഷധനിഷ്ക്വാഥാഃ സൈന്ധവത്രിവൃതായുതാഃ | സാമ്ലാഃ സുഖോഷ്ണാ യോജ്യാഃ സ്യുര്ബസ്തയഃ കുപിതേऽനിലേ ||൭൭||
View original
वातघ्नौषधनिष्क्वाथाः सैन्धवत्रिवृतायुताः | साम्लाः सुखोष्णा योज्याः स्युर्बस्तयः कुपितेऽनिले ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (78) · Śloka 78
ന്യഗ്രോധാദിഗണക്വാഥാഃ കാകോല്യാദിസമായുതാഃ | വിധേയാ ബസ്തയഃ പിത്തേ സസര്പിഷ്കാഃ സശര്കരാഃ ||൭൮||
View original
न्यग्रोधादिगणक्वाथाः काकोल्यादिसमायुताः | विधेया बस्तयः पित्ते ससर्पिष्काः सशर्कराः ||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (79) · Śloka 79
ആരഗ്വധാദിനിഷ്ക്വാഥാഃ പിപ്പല്യാദിസമായുതാഃ | സക്ഷൌദ്രമൂത്രാ ദേയാഃ സ്യുര്ബസ്തയഃ കുപിതേ കഫേ ||൭൯||
View original
आरग्वधादिनिष्क्वाथाः पिप्पल्यादिसमायुताः | सक्षौद्रमूत्रा देयाः स्युर्बस्तयः कुपिते कफे ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (80) · Śloka 80
ശര്കരേക്ഷുരസക്ഷീരഘൃതയുക്താഃ സുശീതലാഃ | ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായാഢ്യാ ബസ്തയഃ ശോണിതേ ഹിതാഃ ||൮൦||
View original
शर्करेक्षुरसक्षीरघृतयुक्ताः सुशीतलाः | क्षीरवृक्षकषायाढ्या बस्तयः शोणिते हिताः ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (81) · Śloka 81
ശോധനദ്രവ്യനിഷ്ക്വാഥാസ്തത്കല്കസ്നേഹസൈന്ധവൈഃ | യുക്താഃ ഖജേന മഥിതബസ്തയഃ ശോധനാഃ സ്മൃതാഃ ||൮൧||
View original
शोधनद्रव्यनिष्क्वाथास्तत्कल्कस्नेहसैन्धवैः | युक्ताः खजेन मथितबस्तयः शोधनाः स्मृताः ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (82) · Śloka 82
ത്രിഫലാക്വാഥഗോമൂത്രക്ഷൌദ്രക്ഷാരസമായുതാഃ | ഊഷകാദിപ്രതീവാപാ ബസ്തയോ ലേഖനാഃ സ്മൃതാഃ ||൮൨||
View original
त्रिफलाक्वाथगोमूत्रक्षौद्रक्षारसमायुताः | ऊषकादिप्रतीवापा बस्तयो लेखनाः स्मृताः ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (83) · Śloka 83
ബൃംഹണദ്രവ്യനിഷ്ക്വാഥാഃ കല്കൈര്മധുരകൈര്യുതാഃ | സര്പിര്മാംസരസോപേതാ ബസ്തയോ ബൃംഹണാഃ സ്മൃതാഃ ||൮൩||
View original
बृंहणद्रव्यनिष्क्वाथाः कल्कैर्मधुरकैर्युताः | सर्पिर्मांसरसोपेता बस्तयो बृंहणाः स्मृताः ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (84) · Śloka 84
ചടകാണ്ഡോച്ചടാക്വാഥാഃ സക്ഷീരഘൃതശര്കരാഃ | ആത്മഗുപ്താഫലാവാപാഃ സ്മൃതാ വാജീകരാ നൃണാമ് ||൮൪||
View original
चटकाण्डोच्चटाक्वाथाः सक्षीरघृतशर्कराः | आत्मगुप्ताफलावापाः स्मृता वाजीकरा नृणाम् ||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (85-86) · Śloka 86
ബദര്യൈരാവതീശേലുശാല്മലീധന്വനാങ്കുരാഃ | ക്ഷീരസിദ്ധാഃ ക്ഷൌദ്രയുതാഃ സാസ്രാഃ പിച്ഛിലസഞ്ജ്ഞിതാഃ ||൮൫|| വാരാഹമാഹിഷൌരഭ്രബൈഡാലൈണേയകൌക്കുടമ് | സദ്യസ്കമസൃഗാജം വാ ദേയം പിച്ഛിലബസ്തിഷു ||൮൬||
View original
बदर्यैरावतीशेलुशाल्मलीधन्वनाङ्कुराः | क्षीरसिद्धाः क्षौद्रयुताः सास्राः पिच्छिलसञ्ज्ञिताः ||८५|| वाराहमाहिषौरभ्रबैडालैणेयकौक्कुटम् | सद्यस्कमसृगाजं वा देयं पिच्छिलबस्तिषु ||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (87) · Śloka 87
പ്രിയങ്ഗ്വാദിഗണക്വാഥാ അമ്ബഷ്ഠാദ്യേന സംയുതാഃ | സക്ഷൌദ്രാഃ സഘൃതാശ്ചൈവ ഗ്രാഹിണോ ബസ്തയഃ സ്മൃതാഃ ||൮൭||
View original
प्रियङ्ग्वादिगणक्वाथा अम्बष्ठाद्येन संयुताः | सक्षौद्राः सघृताश्चैव ग्राहिणो बस्तयः स्मृताः ||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (88) · Śloka 88
ഏതേഷ്വേവ ച യോഗേഷു സ്നേഹാഃ സിദ്ധാഃ പൃഥക് പൃഥക് | സമസ്തേഷ്വഥവാ സമ്യഗ്വിധേയാഃ സ്നേഹബസ്തയഃ ||൮൮||
View original
एतेष्वेव च योगेषु स्नेहाः सिद्धाः पृथक् पृथक् | समस्तेष्वथवा सम्यग्विधेयाः स्नेहबस्तयः ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (89) · Śloka 89
വന്ധ്യാനാം ശതപാകേന ശോധിതാനാം യഥാക്രമമ് | ബലാതൈലേന ദേയാഃ സ്യുര്ബസ്തയസ്ത്രൈവൃതേന ച ||൮൯||
View original
वन्ध्यानां शतपाकेन शोधितानां यथाक्रमम् | बलातैलेन देयाः स्युर्बस्तयस्त्रैवृतेन च ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (90) · Śloka 90
നരസ്യോത്തമസത്ത്വസ്യ തീക്ഷ്ണം ബസ്തിം നിധാപയേത് | മധ്യമം മധ്യസത്ത്വസ്യ വിപരീതസ്യ വൈ മൃദുമ് ||൯൦||
View original
नरस्योत्तमसत्त्वस्य तीक्ष्णं बस्तिं निधापयेत् | मध्यमं मध्यसत्त्वस्य विपरीतस्य वै मृदुम् ||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (91) · Śloka 91
ഏവം കാലം ബലം ദോഷം വികാരം ച വികാരവിത് | ബസ്തിദ്രവ്യബലം ചൈവ വീക്ഷ്യ ബസ്തീന് പ്രയോജയേത് ||൯൧||
View original
एवं कालं बलं दोषं विकारं च विकारवित् | बस्तिद्रव्यबलं चैव वीक्ष्य बस्तीन् प्रयोजयेत् ||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (92) · Śloka 92
ദദ്യാദുത്ക്ലേശനം പൂര്വം മധ്യേ ദോഷഹരം പുനഃ | പശ്ചാത് സംശമനീയം ച ദദ്യാദ്ബസ്തിം വിചക്ഷണഃ ||൯൨||
View original
दद्यादुत्क्लेशनं पूर्वं मध्ये दोषहरं पुनः | पश्चात् संशमनीयं च दद्याद्बस्तिं विचक्षणः ||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (93-95) · Śloka 95
ഏരണ്ഡബീജം മധുകം പിപ്പലീ സൈന്ധവം വചാ | ഹപുഷാഫലകല്കശ്ച ബസ്തിരുത്ക്ലേശനഃ സ്മൃതഃ ||൯൩|| ശതാഹ്വാ മധുകം ബീജം കൌടജം ഫലമേവ ച | സകാഞ്ജികഃ സഗോമൂത്രോ ബസ്തിര്ദോഷഹരഃ സ്മൃതഃ ||൯൪|| പ്രിയങ്ഗുര്മധുകം മുസ്താ തഥൈവ ച രസാഞ്ജനമ് | സക്ഷീരഃ ശസ്യതേ ബസ്തിര്ദോഷാണാം ശമനഃ പരഃ ||൯൫||
View original
एरण्डबीजं मधुकं पिप्पली सैन्धवं वचा | हपुषाफलकल्कश्च बस्तिरुत्क्लेशनः स्मृतः ||९३|| शताह्वा मधुकं बीजं कौटजं फलमेव च | सकाञ्जिकः सगोमूत्रो बस्तिर्दोषहरः स्मृतः ||९४|| प्रियङ्गुर्मधुकं मुस्ता तथैव च रसाञ्जनम् | सक्षीरः शस्यते बस्तिर्दोषाणां शमनः परः ||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (96-99) · Śloka 99
നൃപാണാം തത്സമാനാനാം തഥാ സുമഹതാമപി | നാരീണാം സുകുമാരാണാം ശിശുസ്ഥവിരയോരപി ||൯൬|| ദോഷനിര്ഹരണാര്ഥായ ബലവര്ണോദയായ ച | സമാസേനോപദേക്ഷ്യാമി വിധാനം മാധുതൈലികമ് ||൯൭|| യാനസ്ത്രീഭോജ്യപാനേഷു നിയമശ്ചാത്ര നോച്യതേ | ഫലം ച വിപുലം ദൃഷ്ടം വ്യാപദാം ചാപ്യസമ്ഭവഃ ||൯൮|| യോജ്യസ്ത്വതഃ സുഖേനൈവ നിരൂഹക്രമമിച്ഛതാ | യദേച്ഛതി തദൈവൈഷ പ്രയോക്തവ്യോ വിപശ്ചിതാ ||൯൯||
View original
नृपाणां तत्समानानां तथा सुमहतामपि | नारीणां सुकुमाराणां शिशुस्थविरयोरपि ||९६|| दोषनिर्हरणार्थाय बलवर्णोदयाय च | समासेनोपदेक्ष्यामि विधानं माधुतैलिकम् ||९७|| यानस्त्रीभोज्यपानेषु नियमश्चात्र नोच्यते | फलं च विपुलं दृष्टं व्यापदां चाप्यसम्भवः ||९८|| योज्यस्त्वतः सुखेनैव निरूहक्रममिच्छता | यदेच्छति तदैवैष प्रयोक्तव्यो विपश्चिता ||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (100-101) · Śloka 101
മധുതൈലേ സമേ സ്യാതാം ക്വാഥശ്ചൈരണ്ഡമൂലജഃ | പലാര്ധം ശതപുഷ്പായാസ്തതോऽര്ധം സൈന്ധവസ്യ ച ||൧൦൦|| ഫലേനൈകേന സംയുക്തഃ ഖജേന ച വിലോഡിതഃ | ദേയഃ സുഖോഷ്ണോ ഭിഷജാ മാധുതൈലികസഞ്ജ്ഞിതഃ ||൧൦൧||
View original
मधुतैले समे स्यातां क्वाथश्चैरण्डमूलजः | पलार्धं शतपुष्पायास्ततोऽर्धं सैन्धवस्य च ||१००|| फलेनैकेन संयुक्तः खजेन च विलोडितः | देयः सुखोष्णो भिषजा माधुतैलिकसञ्ज्ञितः ||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (102) · Śloka 102
വചാമധുകതൈലം ച ക്വാഥഃ സരസസൈന്ധവഃ | പിപ്പലീഫലസംയുക്തോ ബസ്തിര്യുക്തരഥഃ സ്മൃതഃ ||൧൦൨||
View original
वचामधुकतैलं च क्वाथः सरससैन्धवः | पिप्पलीफलसंयुक्तो बस्तिर्युक्तरथः स्मृतः ||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (103) · Śloka 103
സുരദാരു വരാ രാസ്നാ ശതപുഷ്പാ വചാ മധു | ഹിങ്ഗുസൈന്ധവസംയുക്തോ ബസ്തിര്ദോഷഹരഃ സ്മൃതഃ ||൧൦൩||
View original
सुरदारु वरा रास्ना शतपुष्पा वचा मधु | हिङ्गुसैन्धवसंयुक्तो बस्तिर्दोषहरः स्मृतः ||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (104) · Śloka 104
പഞ്ചമൂലീകഷായം ച തൈലം മാഗധികാ മധു | ബസ്തിരേഷ വിധാതവ്യഃ സശതാഹ്വഃ സസൈന്ധവഃ ||൧൦൪||
View original
पञ्चमूलीकषायं च तैलं मागधिका मधु | बस्तिरेष विधातव्यः सशताह्वः ससैन्धवः ||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (105) · Śloka 105
യവകോലകുലത്ഥാനാം ക്വാഥോ മാഗധികാ മധു | സസൈന്ധവഃ സയഷ്ട്യാഹ്വഃ സിദ്ധബസ്തിരിതി സ്മൃതഃ ||൧൦൫||
View original
यवकोलकुलत्थानां क्वाथो मागधिका मधु | ससैन्धवः सयष्ट्याह्वः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः ||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (103-111) · Śloka 111
മുസ്താപാഠാമൃതാതിക്താബലാരാസ്നാപുനര്നവാഃ | മഞ്ജിഷ്ഠാരഗ്വധോശീരത്രായമാണാഖ്യഗോക്ഷുരാന് ||൧൦൬|| പാലികാന് പഞ്ചമൂലാല്പസഹിതാന്മദനാഷ്ടകമ് | ജലാഢകേ പചേത് ക്വാഥം പാദശേഷം പുനഃ പചേത് ||൧൦൭|| ക്ഷീരാര്ധാഢകസംയുക്തമാക്ഷീരാത് സുപരിസ്രുതമ് | പാദേന ജാങ്ഗലരസസ്തഥാ മധുഘൃതം സമമ് ||൧൦൮|| ശതാഹ്വാഫലിനീയഷ്ടീവത്സകൈഃ സരസാഞ്ജനൈഃ | കാര്ഷികൈഃ സൈന്ധവോന്മിശ്രൈഃ കല്കൈര്ബസ്തിഃ പ്രയോജിതഃ ||൧൦൯|| വാതാസൃങ്മേഹശോഫാര്ശോഗുല്മമൂത്രവിബന്ധനുത് | വിസര്പജ്വരവിഡ്ഭങ്ഗരക്തപിത്തവിനാശനഃ ||൧൧൦|| ബല്യഃ സഞ്ജീവനോ വൃഷ്യശ്ചക്ഷുഷ്യഃ ശൂലനാശനഃ | യാപനാനാമയം രാജാ ബസ്തിര്മുസ്താദികോ മതഃ ||൧൧൧||
View original
मुस्तापाठामृतातिक्ताबलारास्नापुनर्नवाः | मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाख्यगोक्षुरान् ||१०६|| पालिकान् पञ्चमूलाल्पसहितान्मदनाष्टकम् | जलाढके पचेत् क्वाथं पादशेषं पुनः पचेत् ||१०७|| क्षीरार्धाढकसंयुक्तमाक्षीरात् सुपरिस्रुतम् | पादेन जाङ्गलरसस्तथा मधुघृतं समम् ||१०८|| शताह्वाफलिनीयष्टीवत्सकैः सरसाञ्जनैः | कार्षिकैः सैन्धवोन्मिश्रैः कल्कैर्बस्तिः प्रयोजितः ||१०९|| वातासृङ्मेहशोफार्शोगुल्ममूत्रविबन्धनुत् | विसर्पज्वरविड्भङ्गरक्तपित्तविनाशनः ||११०|| बल्यः सञ्जीवनो वृष्यश्चक्षुष्यः शूलनाशनः | यापनानामयं राजा बस्तिर्मुस्तादिको मतः ||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (112) · Śloka 112
അവേക്ഷ്യ ഭേഷജം ബുദ്ധ്യാ വികാരം ച വികാരവിത് | ബീജേനാനേന ശാസ്ത്രജ്ഞഃ കുര്യാദ്ബസ്തിശതാന്യപി ||൧൧൨||
View original
अवेक्ष्य भेषजं बुद्ध्या विकारं च विकारवित् | बीजेनानेन शास्त्रज्ञः कुर्याद्बस्तिशतान्यपि ||११२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (113) · Śloka 113
അജീര്ണേ ന പ്രയുഞ്ജീത ദിവാസ്വപ്നം ച വര്ജയത് | ആഹാരാചാരികം ശേഷമന്യത് കാമം സമാചരേത് ||൧൧൩||
View original
अजीर्णे न प्रयुञ्जीत दिवास्वप्नं च वर्जयत् | आहाराचारिकं शेषमन्यत् कामं समाचरेत् ||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (114-117) · Śloka 117
യസ്മാന്മധു ച തൈലം ച പ്രാധാന്യേന പ്രദീയതേ | മാധുതൈലിക ഇത്യേവം ഭിഷഗ്ഭിര്ബസ്തിരുച്യതേ ||൧൧൪|| രഥേഷ്വപി ച യുക്തേഷു ഹസ്ത്യശ്വേ ചാപി കല്പിതേ | യസ്മാന്ന പ്രതിഷിദ്ധോऽയമതോ യുക്തരഥഃ സ്മൃതഃ ||൧൧൫|| ബലോപചയവര്ണാനാം യസ്മാദ് വ്യാധിശതസ്യ ച | ഭവത്യേതേന സിദ്ധിസ്തു സിദ്ധബസ്തിരതോ മതഃ ||൧൧൬|| സുഖിനാമല്പദോഷാണാം നിത്യം സ്നിഗ്ധാശ്ച യേ നരാഃ | മൃദുകോഷ്ഠാശ്ച യേ തേഷാം വിധേയാ മാധുതൈലികാഃ ||൧൧൭||
View original
यस्मान्मधु च तैलं च प्राधान्येन प्रदीयते | माधुतैलिक इत्येवं भिषग्भिर्बस्तिरुच्यते ||११४|| रथेष्वपि च युक्तेषु हस्त्यश्वे चापि कल्पिते | यस्मान्न प्रतिषिद्धोऽयमतो युक्तरथः स्मृतः ||११५|| बलोपचयवर्णानां यस्माद् व्याधिशतस्य च | भवत्येतेन सिद्धिस्तु सिद्धबस्तिरतो मतः ||११६|| सुखिनामल्पदोषाणां नित्यं स्निग्धाश्च ये नराः | मृदुकोष्ठाश्च ये तेषां विधेया माधुतैलिकाः ||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (118) · Śloka 118
മൃദുത്വാത് പാദഹീനത്വാദകൃത്സ്നവിധിസേവനാത് | ഏകബസ്തിപ്രദാനാച്ച സിദ്ധബസ്തിഷ്വയന്ത്രണാ ||൧൧൮||
View original
मृदुत्वात् पादहीनत्वादकृत्स्नविधिसेवनात् | एकबस्तिप्रदानाच्च सिद्धबस्तिष्वयन्त्रणा ||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 38
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ നിരൂഹക്രമചികിത്സിതം നാമാഷ്ടത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने निरूहक्रमचिकित्सितं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः ||३८||
🔊 Audio coming soon