Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੌਗਿਕਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः स्नेहोपयौगिकचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
31. snēhōpayaugikacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ੍ਨੇਹਸਾਰੋਯਂ ਪੁਰੁਸਃ, ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਭੂਯਿਸ੍ਠਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਸ੍ਨੇਹੋ ਹਿ ਪਾਨਾਨੁਵਾਸਨਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਕਰ੍ਣਪੂਰਣਗਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗਭੋਜਨੇਸੂਪਯੋਜ੍ਯਃ ||੩||
View original
स्नेहसारोऽयं पुरुषः, प्राणाश्च स्नेहभूयिष्ठाः स्नेहसाध्याश्च भवन्ति | स्नेहो हि पानानुवासनमस्तिष्कशिरोबस्त्युत्तरबस्तिनस्यकर्णपूरणगात्राभ्यङ्गभोजनेषूपयोज्यः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਯੋਨਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੋਭਿਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਨੇਹਗੁਣਾਸ਼੍ਚ | ਤਤ੍ਰ ਜਙ੍ਗਮੇਭ੍ਯੋ ਗਵ੍ਯਂ ਘਤਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਸ੍ਥਾਵਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤਿਲਤੈਲਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤਿ ||੪||
View original
तत्र द्वियोनिश्चतुर्विकल्पोऽभिहितः स्नेहः स्नेहगुणाश्च | तत्र जङ्गमेभ्यो गव्यं घृतं प्रधानं, स्थावरेभ्यस्तिलतैलं प्रधानमिति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਥਾਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਨੇਹਾਨੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਤਤ੍ਰ ਤਿਲ੍ਵਕੈਰਣ੍ਡਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਸਪ੍ਤਲਾਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਪਲਾਸ਼ਵਿਸਾਣਿਕਾਗਵਾਕ੍ਸੀਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਸ਼ਮ੍ਪਾਕਨੀਲਿਨੀਸ੍ਨੇਹਾ ਵਿਰੇਚਯਨ੍ਤਿ, ਜੀਮੂਤਕਕੁਟਜਕਤਵੇਧਨੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਧਾਮਾਰ੍ਗਵਮਦਨਸ੍ਨੇਹਾ ਵਾਮਯਨ੍ਤਿ, ਵਿਡਙ੍ਗਖਰਮਞ੍ਜਰੀਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲੀਪੀਲੁਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਰੇਚਯਨ੍ਤਿ, ਕਰਞ੍ਜਪੂਤੀਕਕਤਮਾਲਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੇਙ੍ਗੁਦੀਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਸ੍ਨੇਹਾ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣੇਸੂਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੁਵਰਕਕਪਿਤ੍ਥਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਭਲ੍ਲਾਤਕਪਟੋਲਸ੍ਨੇਹਾ ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਸੁ, ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਕਕਰ੍ਕਾਰੁਕਤੁਮ੍ਬੀਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਨੇਹਾ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗੇਸੁ, ਕਪੋਤਵਙ੍ਕਾਵਲ੍ਗੁਜਹਰੀਤਕੀਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਰੀਸੁ, ਕੁਸੁਮ੍ਭਸਰ੍ਸਪਾਤਸੀਪਿਚੁਮਰ੍ਦਾਤਿਮੁਕ੍ਤਕਭਾਣ੍ਡੀਕਟੁਤੁਮ੍ਬੀਕਟਭੀਸ੍ਨੇਹਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ, ਤਾਲਨਾਰਿਕੇਲਪਨਸਮੋਚਪ੍ਰਿਯਾਲਬਿਲ੍ਵਮਧੂਕਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਾਮ੍ਰਾਤਕਫਲਸ੍ਨੇਹਾਃ ਪਿਤ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾਯੌ, ਬਿਭੀਤਕਭਲ੍ਲਾਤਕਪਿਣ੍ਡੀਤਕਸ੍ਨੇਹਾਃ ਕਸ੍ਣੀਕਰਣੇ, ਸ਼੍ਰਵਣਕਙ੍ਗੁਕਟੁਣ੍ਟੁਕਸ੍ਨੇਹਾਃ ਪਾਣ੍ਡੂਕਰਣੇ, ਸਰਲਪੀਤਦਾਰੁਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਗੁਰੁਸਾਰਸ੍ਨੇਹਾ ਦਦ੍ਰੁਕੁਸ੍ਠਕਿਟਿਭੇਸੁ, ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸ੍ਨੇਹਾ ਵਾਤਮੁਪਘ੍ਨਨ੍ਤਿ, ਤੈਲਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਸੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ||੫||
View original
अत ऊर्ध्वं यथाप्रयोजनं यथाप्रधानं च स्थावरस्नेहानुपदेक्ष्यामः- तत्र तिल्वकैरण्डकोशाम्रदन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीपलाशविषाणिकागवाक्षीकम्पिल्लकशम्पाकनीलिनीस्नेहा विरेचयन्ति, जीमूतककुटजकृतवेधनेक्ष्वाकुधामार्गवमदनस्नेहा वामयन्ति, विडङ्गखरमञ्जरीमधुशिग्रुसूर्यवल्लीपीलुसिद्धार्थकज्योतिष्मतीस्नेहाः शिरो विरेचयन्ति, करञ्जपूतीककृतमालमातुलुङ्गेङ्गुदीकिराततिक्तकस्नेहा दुष्टव्रणेषूपयुज्यन्ते, तुवरककपित्थकम्पिल्लकभल्लातकपटोलस्नेहा महाव्याधिषु, त्रपुसैर्वारुककर्कारुकतुम्बीकूष्माण्डस्नेहा मूत्रसङ्गेषु, कपोतवङ्कावल्गुजहरीतकीस्नेहाः शर्कराश्मरीषु, कुसुम्भसर्षपातसीपिचुमर्दातिमुक्तकभाण्डीकटुतुम्बीकटभीस्नेहाः प्रमेहेषु, तालनारिकेलपनसमोचप्रियालबिल्वमधूकश्लेष्मातकाम्रातकफलस्नेहाः पित्तसंसृष्टे वायौ, बिभीतकभल्लातकपिण्डीतकस्नेहाः कृष्णीकरणे, श्रवणकङ्गुकटुण्टुकस्नेहाः पाण्डूकरणे, सरलपीतदारुशिंशपागुरुसारस्नेहा दद्रुकुष्ठकिटिभेषु, सर्व एव स्नेहा वातमुपघ्नन्ति, तैलगुणाश्च समासेन व्याख्याताः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਸਾਯਸ੍ਨੇਹਪਾਕਕ੍ਰਮਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ- ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਫਲਮੂਲਾਦੀਨਾਂ ਭਾਗਸ੍ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਪਹਰੇਦਿਤ੍ਯੇਸ ਕਸਾਯਪਾਕਕਲ੍ਪਃ; ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸਤੇਸੁ ਸਟ੍ਸੁ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਦ੍ਰਵਮਾਵਾਪ੍ਯ ਚਤੁਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸਸਮਾਨ੍ ਭੇਸਜਪਿਣ੍ਡਾਨਿਤ੍ਯੇਸ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਕਲ੍ਪਃ | ਏਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍; ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਆਗਮਾਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ||੬||
View original
अत ऊर्ध्वं कषायस्नेहपाकक्रममुपदेक्ष्यामः | तत्र केचिदाहुः- त्वक्पत्रफलमूलादीनां भागस्तच्चतुर्गुणं जलं चतुर्भागावशेषं निष्क्वाथ्यापहरेदित्येष कषायपाककल्पः; स्नेहप्रसृतेषु षट्सु चतुर्गुणं द्रवमावाप्य चतुरश्चाक्षसमान् भेषजपिण्डानित्येष स्नेहपाककल्पः | एतत्तु न सम्यक्; कस्मात्? आगमासिद्धत्वात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਪਲਕੁਡਵਾਦੀਨਾਮਤੋ ਮਾਨਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਾ ਮਧ੍ਯਮਾਃ ਸੁਵਰ੍ਣਮਾਸਕਃ, ਤੇ ਸੋਡਸ਼ ਸੁਵਰ੍ਣਮ੍; ਅਥਵਾ ਮਧ੍ਯਮਨਿਸ੍ਪਾਵਾ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਧਰਣਂ, ਤਾਨ੍ਯਰ੍ਧਤਤੀਯਾਨਿ ਕਰ੍ਸਃ; ਤਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮਭਿਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤਃ ਪਲਕੁਡਵਪ੍ਰਸ੍ਥਾਢਕਦ੍ਰੋਣਾ ਇਤ੍ਯਭਿਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੁਲਾ ਪੁਨਃ ਪਲਸ਼ਤਂ, ਤਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਭਾਰਃ; ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਿਦਂ ਮਾਨਮ੍, ਆਰ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਿਤਿ ||੭||
View original
पलकुडवादीनामतो मानं तु व्याख्यास्यामः- तत्र द्वादश धान्यमाषा मध्यमाः सुवर्णमाषकः, ते षोडश सुवर्णम्; अथवा मध्यमनिष्पावा एकोनविंशतिर्धरणं, तान्यर्धतृतीयानि कर्षः; ततश्चोर्ध्वं चतुर्गुणमभिवर्धयन्तः पलकुडवप्रस्थाढकद्रोणा इत्यभिनिष्पद्यन्ते, तुला पुनः पलशतं, ताः पुनर्विंशतिर्भारः; शुष्काणामिदं मानम्, आर्द्रद्रवाणां च द्विगुणमिति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤਮਪਰਿਮਾਣਸਮ੍ਮਿਤਾਨਾਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਫਲਮੂਲਾਦੀਨਾਮਾਤਪਪਰਿਸ਼ੋਸਿਤਾਨਾਂ ਛੇਦ੍ਯਾਨਿ ਖਣ੍ਡਸ਼ਸ਼੍ਛੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਭੇਦ੍ਯਾਨ੍ਯਣੁਸ਼ੋ ਭੇਦਯਿਤ੍ਵਾਵਕੁਟ੍ਯਾਸ੍ਟਗੁਣੇਨ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇਨ ਵਾਮ੍ਭਸਾਭਿਸਿਚ੍ਯ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾਪਹਰੇਦਿਤ੍ਯੇਸ ਕਸਾਯਪਾਕਕਲ੍ਪਃ | ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋ ਦ੍ਰਵਃ, ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੋ ਭੇਸਜਕਲ੍ਕਃ, ਤਦੈਕਧ੍ਯਂ ਸਂਸਜ੍ਯ ਵਿਪਚੇਦਿਤ੍ਯੇਸ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਕਲ੍ਪਃ | ਅਥਵਾ ਤਤ੍ਰੋਦਕਦ੍ਰੋਣੇ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਫਲਮੂਲਾਦੀਨਾਂ ਤੁਲਾਮਾਵਾਪ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਪਹਰੇਦਿਤ੍ਯੇਸ ਕਸਾਯਪਾਕਕਲ੍ਪਃ; ਸ੍ਨੇਹਕੁਡਵੇ ਭੇਸਜਪਲਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਕਲ੍ਕਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਦ੍ਰਵਮਾਵਾਪ੍ਯ ਵਿਪਚੇਦਿਤ੍ਯੇਸ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਕਲ੍ਪਃ ||੮||
View original
तत्रान्यतमपरिमाणसम्मितानां यथायोगं त्वक्पत्रफलमूलादीनामातपपरिशोषितानां छेद्यानि खण्डशश्छेदयित्वा भेद्यान्यणुशो भेदयित्वाऽवकुट्याष्टगुणेन षोडशगुणेन वाऽम्भसाऽभिषिच्य स्थाल्यां चतुर्भागावशिष्टं क्वाथयित्वाऽपहरेदित्येष कषायपाककल्पः | स्नेहाच्चतुर्गुणो द्रवः, स्नेहचतुर्थांशो भेषजकल्कः, तदैकध्यं संसृज्य विपचेदित्येष स्नेहपाककल्पः | अथवा तत्रोदकद्रोणे त्वक्पत्रफलमूलादीनां तुलामावाप्य चतुर्भागावशिष्टं निष्क्वाथ्यापहरेदित्येष कषायपाककल्पः; स्नेहकुडवे भेषजपलं पिष्टं कल्कं चतुर्गुणं द्रवमावाप्य विपचेदित्येष स्नेहपाककल्पः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਨੇਹਭੇਸਜਤੋਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੇਰਿਤਮ੍ | ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਿਧਿਰਾਸ੍ਥੇਯੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਤੁ ||੯|| ਅਨੁਕ੍ਤੇ ਦ੍ਰਵਕਾਰ੍ਯੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਲਿਲਂ ਮਤਮ੍ | ਕਲ੍ਕਕ੍ਵਾਥਾਵਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਗਣਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੧੦||
View original
भवतश्चात्र- स्नेहभेषजतोयानां प्रमाणं यत्र नेरितम् | तत्रायं विधिरास्थेयो निर्दिष्टे तद्वदेव तु ||९|| अनुक्ते द्रवकार्ये तु सर्वत्र सलिलं मतम् | कल्कक्वाथावनिर्देशे गणात्तस्मात् प्रयोजयेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਕ੍ਰਮਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਸ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਮਦੁਃ, ਮਧ੍ਯਮਃ, ਖਰ ਇਤਿ | ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੌਸਧਿਵਿਵੇਕਮਾਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਰ ਭੇਸਜਂ ਸ ਮਦੁਰਿਤਿ, ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਿਵ ਵਿਸ਼ਦਮਵਿਲੇਪਿ ਯਤ੍ਰ ਭੇਸਜਂ ਸ ਮਧ੍ਯਮਃ, ਕਸ੍ਣਮਵਸਨ੍ਨਮੀਸਦ੍ਵਿਸ਼ਦਂ ਚਿਕ੍ਕਣਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਭੇਸਜਂ ਸ ਖਰ ਇਤਿ; ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਗ੍ਧਸ੍ਨੇਹੋ ਭਵਤਿ, ਤਂ ਪੁਨਃ ਸਾਧੁ ਸਾਧਯੇਤ੍ | ਤਤ੍ਰ ਪਾਨਾਭ੍ਯਵਹਾਰਯੋਰ੍ਮਦੁਃ, ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਮਃ, ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਪੂਰਣਯੋਸ੍ਤੁ ਖਰ ਇਤਿ ||੧੧||
View original
अत ऊर्ध्वं स्नेहपाकक्रममुपदेक्ष्यामः | स तु त्रिविधः; तद्यथा- मृदुः, मध्यमः, खर इति | तत्र स्नेहौषधिविवेकमात्रं यत्र भेषजं स मृदुरिति, मधूच्छिष्टमिव विशदमविलेपि यत्र भेषजं स मध्यमः, कृष्णमवसन्नमीषद्विशदं चिक्कणं च यत्र भेषजं स खर इति; अत ऊर्ध्वं दग्धस्नेहो भवति, तं पुनः साधु साधयेत् | तत्र पानाभ्यवहारयोर्मृदुः, नस्याभ्यङ्गयोर्मध्यमः, बस्तिकर्णपूरणयोस्तु खर इति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯੋਪਰਮੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਫੇਨਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮੇ ਤਥਾ | ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੨|| ਘਤਸ੍ਯੈਵਂ ਵਿਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ | ਫੇਨੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਸ਼ੇਸਂ ਘਤਵਦਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੩||
View original
भवतश्चात्र- शब्दस्योपरमे प्राप्ते फेनस्योपशमे तथा | गन्धवर्णरसादीनां सम्पत्तौ सिद्धिमादिशेत् ||१२|| घृतस्यैवं विपक्वस्य जानीयात् कुशलो भिषक् | फेनोऽतिमात्रं तैलस्य शेषं घृतवदादिशेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਕ੍ਰਮਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਅਥ ਖਲੁ ਲਘੁਕੋਸ੍ਠਾਯਾਤੁਰਾਯ ਕਤਮਙ੍ਗਲਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਾਯੋਦਯਗਿਰਿਸ਼ਿਖਰਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਕਨਕਨਿਕਰਪੀਤਲੋਹਿਤੇ ਸਵਿਤਰਿ ਯਥਾਬਲਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਘਤਸ੍ਯ ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਤੁਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ੍ | ਪੀਤਮਾਤ੍ਰੇ ਚੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨੋਪਸ੍ਪਸ਼੍ਯ ਸੋਪਾਨਤ੍ਕੋ ਯਥਾਸੁਖਂ ਵਿਹਰੇਤ੍ ||੧੪||
View original
अत ऊर्ध्वं स्नेहपानक्रममुपदेक्ष्यामः- अथ खलु लघुकोष्ठायातुराय कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनायोदयगिरिशिखरसंस्थिते प्रतप्तकनकनिकरपीतलोहिते सवितरि यथाबलं तैलस्य घृतस्य वा मात्रां पातुं प्रयच्छेत् | पीतमात्रे चोष्णोदकेनोपस्पृश्य सोपानत्को यथासुखं विहरेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15-18) · Śloka 18
ਰੂਕ੍ਸਕ੍ਸਤਵਿਸਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ | ਹੀਨਮੇਧਾਸ੍ਮਤੀਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੧੫|| ਕਮਿਕੋਸ੍ਠਾਨਿਲਾਵਿਸ੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਕਫਮੇਦਸਃ | ਪਿਬੇਯੁਸ੍ਤੈਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤੈਲਂ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨਸ਼੍ਚ ਯੇ ||੧੬|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਰੇਤੋਰਕ੍ਤਾ ਮਹਾਰੁਜਃ | ਮਹਾਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤਪ੍ਰਾਣਾ ਵਸਾਯੋਗ੍ਯਾ ਨਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੭|| ਕ੍ਰੂਰਾਸ਼ਯਾਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਾ ਵਾਤਾਰ੍ਤਾ ਦੀਪ੍ਤਵਹ੍ਨਯਃ | ਮਜ੍ਜਾਨਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵੌਸਧਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੧੮||
View original
रूक्षक्षतविषार्तानां वातपित्तविकारिणाम् | हीनमेधास्मृतीनां च सर्पिःपानं प्रशस्यते ||१५|| कृमिकोष्ठानिलाविष्टाः प्रवृद्धकफमेदसः | पिबेयुस्तैलसात्म्याश्च तैलं दार्ढ्यार्थिनश्च ये ||१६|| व्यायामकर्शिताः शुष्करेतोरक्ता महारुजः | महाग्निमारुतप्राणा वसायोग्या नराः स्मृताः ||१७|| क्रूराशयाः क्लेशसहा वातार्ता दीप्तवह्नयः | मज्जानमाप्नुयुः सर्वे सर्पिर्वा स्वौषधान्वितम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19) · Śloka 19
ਕੇਵਲਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਿਕੇ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਦੇਯਂ ਬਹੁਕਫੇ ਚਾਪਿ ਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਸਮਾਯੁਤਮ੍ ||੧੯||
View original
केवलं पैत्तिके सर्पिर्वातिके लवणान्वितम् | देयं बहुकफे चापि व्योषक्षारसमायुतम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
ਦੋਸਾਣਾਮਲ੍ਪਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਂਸਰ੍ਗਂ ਸਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚ | ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾਭਿਨ੍ਨੈਃ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਤੋ ਰਸੈਃ ||੨੦||
View original
दोषाणामल्पभूयस्त्वं संसर्गं समवेक्ष्य च | युञ्ज्यात्त्रिषष्टिधाभिन्नैः समासव्यासतो रसैः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
ਸ੍ਨੇਹਸਾਤ੍ਮ੍ਯਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਃ ਕਾਲੇ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਲੇ | ਅਚ੍ਛਮੇਵ ਪਿਬੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਮਚ੍ਛਪਾਨਂ ਹਿ ਪੂਜਿਤਮ੍ ||੨੧||
View original
स्नेहसात्म्यः क्लेशसहः काले नात्युष्णशीतले | अच्छमेव पिबेत् स्नेहमच्छपानं हि पूजितम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਦਿਵਾ ਸ੍ਨੇਹਮੁਸ੍ਣਕਾਲੇ ਪਿਬੇਨ੍ਨਿਸ਼ਿ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕੋ ਦਿਵਾ ||੨੨||
View original
शीतकाले दिवा स्नेहमुष्णकाले पिबेन्निशि | वातपित्ताधिको रात्रौ वातश्लेष्माधिको दिवा ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਸ੍ਯੋਸ੍ਣੇ ਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛੋਨ੍ਮਾਦਕਾਰਕਃ | ਸ਼ੀਤੇ ਵਾਤਕਫਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਗੌਰਵਾਰੁਚਿਸ਼ੂਲਕਤ੍ ||੨੩||
View original
वातपित्ताधिकस्योष्णे तृण्मूर्च्छोन्मादकारकः | शीते वातकफार्तस्य गौरवारुचिशूलकृत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 25
ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਨਰਃ | ਏਵਂ ਚਾਨੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਮੇਤ੍ ||੨੪|| ਦਿਹ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤੈਃ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੀਤਂ ਤੋਯਂ ਚਾਪ੍ਯਵਗਾਹਯੇਤ੍ |੨੫|
View original
स्नेहपीतस्य चेत्तृष्णा पिबेदुष्णोदकं नरः | एवं चानुपशाम्यन्त्यां स्नेहमुष्णाम्बुना वमेत् ||२४|| दिह्याच्छीतैः शिरः शीतं तोयं चाप्यवगाहयेत् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25-29) · Śloka 30
ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਿਜੀਰ੍ਯੇਤ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਗਤੇਹਨਿ ||੨੫|| ਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੀਪਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਮਲ੍ਪਦੋਸੇ ਚ ਪੂਜਿਤਾ | ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਿਜੀਰ੍ਯੇਤ ਤਥਾਰ੍ਧਦਿਵਸੇ ਗਤੇ ||੨੬|| ਸਾ ਵਸ੍ਯਾ ਬਂਹਣੀ ਯਾ ਚ ਮਧ੍ਯਦੋਸੇ ਚ ਪੂਜਿਤਾ | ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਿਜੀਰ੍ਯੇਤ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇ ||੨੭|| ਸ੍ਨੇਹਨੀਯਾ ਚ ਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਬਹੁਦੋਸੇ ਚ ਪੂਜਿਤਾ | ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਿਜੀਰ੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਤਥਾ ਪਰਿਣਤੇਹਨਿ ||੨੮|| ਗ੍ਲਾਨਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦਾਨ੍ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੂਜਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਦਸਨ੍ਦੁਸ੍ਟਾ ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰੀਜੀਰ੍ਯਤਿ ||੨੯|| ਸਾ ਤੁ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸੋਨ੍ਮਾਦਗ੍ਰਹਾਪਸ੍ਮਾਰਨਾਸ਼ਿਨੀ |੩੦|
View original
या मात्रा परिजीर्येत चतुर्भागगतेऽहनि ||२५|| सा मात्रा दीपयत्यग्निमल्पदोषे च पूजिता | या मात्रा परिजीर्येत तथाऽर्धदिवसे गते ||२६|| सा वृष्या बृंहणी या च मध्यदोषे च पूजिता | या मात्रा परिजीर्येत चतुर्भागावशेषिते ||२७|| स्नेहनीया च सा मात्रा बहुदोषे च पूजिता | या मात्रा परिजीर्येत्तु तथा परिणतेऽहनि ||२८|| ग्लानिमूर्च्छामदान् हित्वा सा मात्रा पूजिता भवेत् अहोरात्रादसन्दुष्टा या मात्रा परीजीर्यति ||२९|| सा तु कुष्ठविषोन्मादग्रहापस्मारनाशिनी |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (30-33) · Śloka 33
ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯੇਤ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੩੦|| ਪੀਤੋ ਹ੍ਯਤਿਬਹੁਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਜਨਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਸਂਸ਼ਯਮ੍ | ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਾਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ||੩੧|| ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਚਾਪਿ ਜੀਰ੍ਯੇਤ੍ਤਂ ਵਾਰਿਣੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਮਯੇਤ੍ | ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪੁਨਰ੍ਦਦ੍ਯਾਲ੍ਲਘੁਕੋਸ੍ਠਾਯ ਦੇਹਿਨੇ | ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੋਸ੍ਣੋਦਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ ||੩੨|| ਤੇਨੋਦ੍ਗਾਰੋ ਭਵੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧੋ ਭਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਰੁਚਿਸ੍ਤਥਾ | ਸ੍ਯੁਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਤਡ੍ਦਾਹਭ੍ਰਮਸਾਦਾਰਤਿਕ੍ਲਮਾਃ ||੩੩||
View original
यथाग्नि प्रथमां मात्रां पाययेत विचक्षणः ||३०|| पीतो ह्यतिबहुः स्नेहो जनयेत् प्राणसंशयम् | मिथ्याचाराद्बहुत्वाद्वा यस्य स्नेहो न जीर्यति ||३१|| विष्टभ्य चापि जीर्येत्तं वारिणोष्णेन वामयेत् | ततः स्नेहं पुनर्दद्याल्लघुकोष्ठाय देहिने | जीर्णाजीर्णविशङ्कायां स्नेहस्योष्णोदकं पिबेत् ||३२|| तेनोद्गारो भवेच्छुद्धो भक्तं प्रति रुचिस्तथा | स्युः पच्यमाने तृड्दाहभ्रमसादारतिक्लमाः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (34-35) · Śloka 35
ਪਰਿਸਿਚ੍ਯਾਦ੍ਭਿਰੁਸ੍ਣਾਭਿਰ੍ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਨੇਹਂ ਤਤੋ ਨਰਮ੍ | ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਚ੍ਚੋਸ੍ਣਾਂ ਕਾਮਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਲ੍ਪਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ ||੩੪|| ਦੇਯੌ ਯੂਸਰਸੌ ਵਾਪਿ ਸੁਗਨ੍ਧੀ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਜਿਤੌ | ਕਤੌ ਵਾਤ੍ਯਲ੍ਪਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੌ ਵਿਲੇਪੀ ਵਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੩੫||
View original
परिषिच्याद्भिरुष्णाभिर्जीर्णस्नेहं ततो नरम् | यवागूं पाययेच्चोष्णां कामं क्लिन्नाल्पतण्डुलाम् ||३४|| देयौ यूषरसौ वाऽपि सुगन्धी स्नेहवर्जितौ | कृतौ वाऽत्यल्पसर्पिष्कौ विलेपी वा विधीयते ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (36) · Śloka 36
ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਚਤੁਰਹਂ ਪਞ੍ਚਾਹਂ ਸਡਹਂ ਤਥਾ | ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਪਰਂ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭਵਤਿ ਸੇਵਿਤਃ ||੩੬||
View original
पिबेत्त्र्यहं चतुरहं पञ्चाहं षडहं तथा | सप्तरात्रात् परं स्नेहः सात्म्यीभवति सेवितः ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (37) · Śloka 37
ਸੁਕੁਮਾਰਂ ਕਸ਼ਂ ਵਦ੍ਧਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵਿਸਂ ਤਥਾ | ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਮੁਸ੍ਣਕਾਲੇ ਚ ਸਹ ਭਕ੍ਤੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍ ||੩੭||
View original
सुकुमारं कृशं वृद्धं शिशुं स्नेहद्विषं तथा | तृष्णार्तमुष्णकाले च सह भक्तेन पाययेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (38-44) · Śloka 44
ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਲਵਣਂ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਕਃ | ਪੀਤਮੈਕਧ੍ਯਮੇਤਦ੍ਧਿ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੩੮|| ਭਸ੍ਟਾ ਮਾਂਸਰਸੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸੂਪਕਲ੍ਪਿਤਾ | ਪ੍ਰਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾ ਪੀਯਮਾਨਾ ਤੁ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੩੯|| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤੀ ਪਯਃਸਿਦ੍ਧਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤਣ੍ਡੁਲਾ | ਸੁਖੋਸ੍ਣਾ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾ ਤੁ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੪੦|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਲਵਣਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਂ ਵਰਾਹਜਾ | ਵਸਾ ਚ ਪੀਤਮੈਕਧ੍ਯਂ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੪੧|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਸਂਸਸ੍ਟੇ ਦੋਹਨਸ੍ਥੇ ਘਤੇ ਤੁ ਗਾਮ੍ | ਦੁਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਬੇਦ੍ਰੂਕ੍ਸਃ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੪੨|| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੋ ਮਾਗਧਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ | ਪਯੋ ਦਧਿ ਸੁਰਾ ਚੇਤਿ ਘਤਮਪ੍ਯਸ੍ਟਮਂ ਭਵੇਤ੍ ||੪੩|| ਸਿਦ੍ਧਮੇਤੈਰ੍ਘਤਂ ਪੀਤਂ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ | ਰਾਜ੍ਞੇ ਰਾਜਸਮੇਭ੍ਯੋ ਵਾ ਦੇਯਮੇਤਦ੍ਧਤੋਤ੍ਤਮਮ੍ ||੪੪||
View original
पिप्पल्यो लवणं स्नेहाश्चत्वारो दधिमस्तुकः | पीतमैकध्यमेतद्धि सद्यःस्नेहनमुच्यते ||३८|| भृष्टा मांसरसे स्निग्धा यवागूः सूपकल्पिता | प्रक्षुद्रा पीयमाना तु सद्यःस्नेहनमुच्यते ||३९|| सर्पिष्मती पयःसिद्धा यवागूः स्वल्पतण्डुला | सुखोष्णा सेव्यमाना तु सद्यःस्नेहनमुच्यते ||४०|| पिप्पल्यो लवणं सर्पिस्तिलपिष्टं वराहजा | वसा च पीतमैकध्यं सद्यःस्नेहनमुच्यते ||४१|| शर्कराचूर्णसंसृष्टे दोहनस्थे घृते तु गाम् | दुग्ध्वा क्षीरं पिबेद्रूक्षः सद्यःस्नेहनमुच्यते ||४२|| यवकोलकुलत्थानां क्वाथो मागधिकान्वितः | पयो दधि सुरा चेति घृतमप्यष्टमं भवेत् ||४३|| सिद्धमेतैर्घृतं पीतं सद्यःस्नेहनमुत्तमम् | राज्ञे राजसमेभ्यो वा देयमेतद्धृतोत्तमम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (45) · Śloka 45
ਬਲਹੀਨੇਸੁ ਵਦ੍ਧੇਸੁ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਰੀਹਤਾਤ੍ਮਸੁ | ਅਲ੍ਪਦੋਸੇਸੁ ਯੋਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯੇ ਯੋਗਾਃ ਸਮ੍ਯਗੀਰਿਤਾਃ ||੪੫||
View original
बलहीनेषु वृद्धेषु मृद्वग्निस्त्रीहतात्मसु | अल्पदोषेषु योज्याः स्युर्ये योगाः सम्यगीरिताः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (46-50) · Śloka 51
ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਮਜੀਰ੍ਣੀ ਤਰੁਣਜ੍ਵਰੀ | ਦੁਰ੍ਬਲੋਰੋਚਕੀ ਸ੍ਥੂਲੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤੋ ਮਦਪੀਡਿਤਃ ||੪੬|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਰ੍ਦਿਤਃ ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਪਾਨਕ੍ਲਮਾਨ੍ਵਿਤਃ | ਦਤ੍ਤਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਾਨ੍ਤੋ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਾਨਵਃ ||੪੭|| ਅਕਾਲੇ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਚੈਵ ਨ ਚ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ | ਅਕਾਲੇ ਚ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੪੮|| ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਸਾਂ ਨਣਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਗਦਾਃ | ਗਦਾ ਵਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਥਵਾ ਪੁਨਃ ||੪੯|| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇਵਸ਼ੇਸਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰਕ੍ਤਕ੍ਲੇਦਮਲਾਸ੍ਤਤਃ | ਸ੍ਨੇਹਂ ਜਹ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸੇਵੇਤ ਪਾਚਨਂ ਰੂਕ੍ਸਮੇਵ ਚ ||੫੦|| ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਯਥਾਵਦਵਚਾਰਯੇਤ੍ |੫੧|
View original
विवर्जयेत् स्नेहपानमजीर्णी तरुणज्वरी | दुर्बलोऽरोचकी स्थूलो मूर्च्छार्तो मदपीडितः ||४६|| छर्द्यर्दितः पिपासार्तः श्रान्तः पानक्लमान्वितः | दत्तबस्तिर्विरिक्तश्च वान्तो यश्चापि मानवः ||४७|| अकाले दुर्दिने चैव न च स्नेहं पिबेन्नरः | अकाले च प्रसूता स्त्री स्नेहपानं विवर्जयेत् ||४८|| स्नेहपानाद्भवन्त्येषां नॄणां नानाविधा गदाः | गदा वा कृच्छ्रतां यान्ति न सिध्यन्त्यथवा पुनः ||४९|| गर्भाशयेऽवशेषाः स्यू रक्तक्लेदमलास्ततः | स्नेहं जह्यान्निषेवेत पाचनं रूक्षमेव च ||५०|| दशरात्रात्ततः स्नेहं यथावदवचारयेत् |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (51-52) · Śloka 52
ਪੁਰੀਸਂ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਨ੍ਨਂ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ||੫੧|| ਉਰੋ ਵਿਦਹਤੇ ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠਾਦੁਪਰਿ ਧਾਵਤਿ | ਦੁਰ੍ਵਰ੍ਣੋ ਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਚੈਵ ਰੂਕ੍ਸੋ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ||੫੨||
View original
पुरीषं ग्रथितं रूक्षं कृच्छ्रादन्नं विपच्यते ||५१|| उरो विदहते वायुः कोष्ठादुपरि धावति | दुर्वर्णो दुर्बलश्चैव रूक्षो भवति मानवः ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (53) · Śloka 53
ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਟ੍ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਦੀਪ੍ਤੋਗ੍ਨਿਰ੍ਮਦੁਗਾਤ੍ਰਤਾ | ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਲਾਘਵਮਙ੍ਗਾਨਾਮਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ | ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹੋਦ੍ਵੇਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ||੫੩||
View original
सुस्निग्धा त्वग्विट्शैथिल्यं दीप्तोऽग्निर्मृदुगात्रता | ग्लानिर्लाघवमङ्गानामधस्तात् स्नेहदर्शनम् | सम्यक्स्निग्धस्य लिङ्गानि स्नेहोद्वेगस्तथैव च ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (54) · Śloka 54
ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸੋ ਮੁਖਸ੍ਰਾਵੋ ਗੁਦਦਾਹਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ | ਪੁਰੀਸਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਸ਼ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੫੪||
View original
भक्तद्वेषो मुखस्रावो गुददाहः प्रवाहिका | पुरीषातिप्रवृत्तिश्च भृशस्निग्धस्य लक्षणम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (55) · Śloka 55
ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ੍ਨੇਹੈਰਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਣਮ੍ | ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਰਦੂਸਾਨ੍ਨਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਯਾਕਸ਼ਕ੍ਤੁਭਿਃ ||੫੫||
View original
रूक्षस्य स्नेहनं स्नेहैरतिस्निग्धस्य रूक्षणम् | श्यामाककोरदूषान्नतक्रपिण्याकशक्तुभिः ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (56) · Śloka 56
ਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਧਾਤੁਰ੍ਬਲਵਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਃ | ਦਢੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਮਨ੍ਦਜਰਃ ਸ਼ਤਾਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹੋਪਸੇਵੀ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ||੫੬||
View original
दीप्तान्तरग्निः परिशुद्धकोष्ठः प्रत्यग्रधातुर्बलवर्णयुक्तः | दृढेन्द्रियो मन्दजरः शतायुः स्नेहोपसेवी पुरुषो भवेत्तु ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (57) · Śloka 57
ਸ੍ਨੇਹੋ ਹਿਤੋ ਦੁਰ੍ਬਲਵਹ੍ਨਿਦੇਹਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣੇ ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਪੀਡਿਤਸ੍ਯ | ਬਲਾਨ੍ਵਿਤੌ ਭੋਜਨਦੋਸਜਾਤੈਃ ਪ੍ਰਮਰ੍ਦਿਤੁਂ ਤੌ ਸਹਸਾ ਨ ਸਾਧ੍ਯੌ ||੫੭||
View original
स्नेहो हितो दुर्बलवह्निदेहसन्धुक्षणे व्याधिनिपीडितस्य | बलान्वितौ भोजनदोषजातैः प्रमर्दितुं तौ सहसा न साध्यौ ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 31
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੌਗਿਕਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्नेहोपयौगिकचिकित्सितं नामैकत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३१||
🔊 Audio coming soon