Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః స్నేహోపయౌగికచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः स्नेहोपयौगिकचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
31. snēhōpayaugikacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
స్నేహసారోఽయం పురుషః, ప్రాణాశ్చ స్నేహభూయిష్ఠాః స్నేహసాధ్యాశ్చ భవంతి | స్నేహో హి పానానువాసనమస్తిష్కశిరోబస్త్యుత్తరబస్తినస్యకర్ణపూరణగాత్రాభ్యంగభోజనేషూపయోజ్యః ||3||
View original
स्नेहसारोऽयं पुरुषः, प्राणाश्च स्नेहभूयिष्ठाः स्नेहसाध्याश्च भवन्ति | स्नेहो हि पानानुवासनमस्तिष्कशिरोबस्त्युत्तरबस्तिनस्यकर्णपूरणगात्राभ्यङ्गभोजनेषूपयोज्यः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తత్ర ద్వియోనిశ్చతుర్వికల్పోఽభిహితః స్నేహః స్నేహగుణాశ్చ | తత్ర జంగమేభ్యో గవ్యం ఘృతం ప్రధానం, స్థావరేభ్యస్తిలతైలం ప్రధానమితి ||4||
View original
तत्र द्वियोनिश्चतुर्विकल्पोऽभिहितः स्नेहः स्नेहगुणाश्च | तत्र जङ्गमेभ्यो गव्यं घृतं प्रधानं, स्थावरेभ्यस्तिलतैलं प्रधानमिति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
అత ఊర్ధ్వం యథాప్రయోజనం యథాప్రధానం చ స్థావరస్నేహానుపదేక్ష్యామః- తత్ర తిల్వకైరండకోశామ్రదంతీద్రవంతీసప్తలాశంఖినీపలాశవిషాణికాగవాక్షీకంపిల్లకశంపాకనీలినీస్నేహా విరేచయంతి, జీమూతకకుటజకృతవేధనేక్ష్వాకుధామార్గవమదనస్నేహా వామయంతి, విడంగఖరమంజరీమధుశిగ్రుసూర్యవల్లీపీలుసిద్ధార్థకజ్యోతిష్మతీస్నేహాః శిరో విరేచయంతి, కరంజపూతీకకృతమాలమాతులుంగేంగుదీకిరాతతిక్తకస్నేహా దుష్టవ్రణేషూపయుజ్యంతే, తువరకకపిత్థకంపిల్లకభల్లాతకపటోలస్నేహా మహావ్యాధిషు, త్రపుసైర్వారుకకర్కారుకతుంబీకూష్మాండస్నేహా మూత్రసంగేషు, కపోతవంకావల్గుజహరీతకీస్నేహాః శర్కరాశ్మరీషు, కుసుంభసర్షపాతసీపిచుమర్దాతిముక్తకభాండీకటుతుంబీకటభీస్నేహాః ప్రమేహేషు, తాలనారికేలపనసమోచప్రియాలబిల్వమధూకశ్లేష్మాతకామ్రాతకఫలస్నేహాః పిత్తసంసృష్టే వాయౌ, బిభీతకభల్లాతకపిండీతకస్నేహాః కృష్ణీకరణే, శ్రవణకంగుకటుంటుకస్నేహాః పాండూకరణే, సరలపీతదారుశింశపాగురుసారస్నేహా దద్రుకుష్ఠకిటిభేషు, సర్వ ఏవ స్నేహా వాతముపఘ్నంతి, తైలగుణాశ్చ సమాసేన వ్యాఖ్యాతాః ||5||
View original
अत ऊर्ध्वं यथाप्रयोजनं यथाप्रधानं च स्थावरस्नेहानुपदेक्ष्यामः- तत्र तिल्वकैरण्डकोशाम्रदन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीपलाशविषाणिकागवाक्षीकम्पिल्लकशम्पाकनीलिनीस्नेहा विरेचयन्ति, जीमूतककुटजकृतवेधनेक्ष्वाकुधामार्गवमदनस्नेहा वामयन्ति, विडङ्गखरमञ्जरीमधुशिग्रुसूर्यवल्लीपीलुसिद्धार्थकज्योतिष्मतीस्नेहाः शिरो विरेचयन्ति, करञ्जपूतीककृतमालमातुलुङ्गेङ्गुदीकिराततिक्तकस्नेहा दुष्टव्रणेषूपयुज्यन्ते, तुवरककपित्थकम्पिल्लकभल्लातकपटोलस्नेहा महाव्याधिषु, त्रपुसैर्वारुककर्कारुकतुम्बीकूष्माण्डस्नेहा मूत्रसङ्गेषु, कपोतवङ्कावल्गुजहरीतकीस्नेहाः शर्कराश्मरीषु, कुसुम्भसर्षपातसीपिचुमर्दातिमुक्तकभाण्डीकटुतुम्बीकटभीस्नेहाः प्रमेहेषु, तालनारिकेलपनसमोचप्रियालबिल्वमधूकश्लेष्मातकाम्रातकफलस्नेहाः पित्तसंसृष्टे वायौ, बिभीतकभल्लातकपिण्डीतकस्नेहाः कृष्णीकरणे, श्रवणकङ्गुकटुण्टुकस्नेहाः पाण्डूकरणे, सरलपीतदारुशिंशपागुरुसारस्नेहा दद्रुकुष्ठकिटिभेषु, सर्व एव स्नेहा वातमुपघ्नन्ति, तैलगुणाश्च समासेन व्याख्याताः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
అత ఊర్ధ్వం కషాయస్నేహపాకక్రమముపదేక్ష్యామః | తత్ర కేచిదాహుః- త్వక్పత్రఫలమూలాదీనాం భాగస్తచ్చతుర్గుణం జలం చతుర్భాగావశేషం నిష్క్వాథ్యాపహరేదిత్యేష కషాయపాకకల్పః; స్నేహప్రసృతేషు షట్సు చతుర్గుణం ద్రవమావాప్య చతురశ్చాక్షసమాన్ భేషజపిండానిత్యేష స్నేహపాకకల్పః | ఏతత్తు న సమ్యక్; కస్మాత్? ఆగమాసిద్ధత్వాత్ ||6||
View original
अत ऊर्ध्वं कषायस्नेहपाकक्रममुपदेक्ष्यामः | तत्र केचिदाहुः- त्वक्पत्रफलमूलादीनां भागस्तच्चतुर्गुणं जलं चतुर्भागावशेषं निष्क्वाथ्यापहरेदित्येष कषायपाककल्पः; स्नेहप्रसृतेषु षट्सु चतुर्गुणं द्रवमावाप्य चतुरश्चाक्षसमान् भेषजपिण्डानित्येष स्नेहपाककल्पः | एतत्तु न सम्यक्; कस्मात्? आगमासिद्धत्वात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
పలకుడవాదీనామతో మానం తు వ్యాఖ్యాస్యామః- తత్ర ద్వాదశ ధాన్యమాషా మధ్యమాః సువర్ణమాషకః, తే షోడశ సువర్ణం; అథవా మధ్యమనిష్పావా ఏకోనవింశతిర్ధరణం, తాన్యర్ధతృతీయాని కర్షః; తతశ్చోర్ధ్వం చతుర్గుణమభివర్ధయంతః పలకుడవప్రస్థాఢకద్రోణా ఇత్యభినిష్పద్యంతే, తులా పునః పలశతం, తాః పునర్వింశతిర్భారః; శుష్కాణామిదం మానం, ఆర్ద్రద్రవాణాం చ ద్విగుణమితి ||7||
View original
पलकुडवादीनामतो मानं तु व्याख्यास्यामः- तत्र द्वादश धान्यमाषा मध्यमाः सुवर्णमाषकः, ते षोडश सुवर्णम्; अथवा मध्यमनिष्पावा एकोनविंशतिर्धरणं, तान्यर्धतृतीयानि कर्षः; ततश्चोर्ध्वं चतुर्गुणमभिवर्धयन्तः पलकुडवप्रस्थाढकद्रोणा इत्यभिनिष्पद्यन्ते, तुला पुनः पलशतं, ताः पुनर्विंशतिर्भारः; शुष्काणामिदं मानम्, आर्द्रद्रवाणां च द्विगुणमिति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
తత్రాన్యతమపరిమాణసమ్మితానాం యథాయోగం త్వక్పత్రఫలమూలాదీనామాతపపరిశోషితానాం ఛేద్యాని ఖండశశ్ఛేదయిత్వా భేద్యాన్యణుశో భేదయిత్వాఽవకుట్యాష్టగుణేన షోడశగుణేన వాఽంభసాఽభిషిచ్య స్థాల్యాం చతుర్భాగావశిష్టం క్వాథయిత్వాఽపహరేదిత్యేష కషాయపాకకల్పః | స్నేహాచ్చతుర్గుణో ద్రవః, స్నేహచతుర్థాంశో భేషజకల్కః, తదైకధ్యం సంసృజ్య విపచేదిత్యేష స్నేహపాకకల్పః | అథవా తత్రోదకద్రోణే త్వక్పత్రఫలమూలాదీనాం తులామావాప్య చతుర్భాగావశిష్టం నిష్క్వాథ్యాపహరేదిత్యేష కషాయపాకకల్పః; స్నేహకుడవే భేషజపలం పిష్టం కల్కం చతుర్గుణం ద్రవమావాప్య విపచేదిత్యేష స్నేహపాకకల్పః ||8||
View original
तत्रान्यतमपरिमाणसम्मितानां यथायोगं त्वक्पत्रफलमूलादीनामातपपरिशोषितानां छेद्यानि खण्डशश्छेदयित्वा भेद्यान्यणुशो भेदयित्वाऽवकुट्याष्टगुणेन षोडशगुणेन वाऽम्भसाऽभिषिच्य स्थाल्यां चतुर्भागावशिष्टं क्वाथयित्वाऽपहरेदित्येष कषायपाककल्पः | स्नेहाच्चतुर्गुणो द्रवः, स्नेहचतुर्थांशो भेषजकल्कः, तदैकध्यं संसृज्य विपचेदित्येष स्नेहपाककल्पः | अथवा तत्रोदकद्रोणे त्वक्पत्रफलमूलादीनां तुलामावाप्य चतुर्भागावशिष्टं निष्क्वाथ्यापहरेदित्येष कषायपाककल्पः; स्नेहकुडवे भेषजपलं पिष्टं कल्कं चतुर्गुणं द्रवमावाप्य विपचेदित्येष स्नेहपाककल्पः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
భవతశ్చాత్ర- స్నేహభేషజతోయానాం ప్రమాణం యత్ర నేరితం | తత్రాయం విధిరాస్థేయో నిర్దిష్టే తద్వదేవ తు ||9|| అనుక్తే ద్రవకార్యే తు సర్వత్ర సలిలం మతం | కల్కక్వాథావనిర్దేశే గణాత్తస్మాత్ ప్రయోజయేత్ ||10||
View original
भवतश्चात्र- स्नेहभेषजतोयानां प्रमाणं यत्र नेरितम् | तत्रायं विधिरास्थेयो निर्दिष्टे तद्वदेव तु ||९|| अनुक्ते द्रवकार्ये तु सर्वत्र सलिलं मतम् | कल्कक्वाथावनिर्देशे गणात्तस्मात् प्रयोजयेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
అత ఊర్ధ్వం స్నేహపాకక్రమముపదేక్ష్యామః | స తు త్రివిధః; తద్యథా- మృదుః, మధ్యమః, ఖర ఇతి | తత్ర స్నేహౌషధివివేకమాత్రం యత్ర భేషజం స మృదురితి, మధూచ్ఛిష్టమివ విశదమవిలేపి యత్ర భేషజం స మధ్యమః, కృష్ణమవసన్నమీషద్విశదం చిక్కణం చ యత్ర భేషజం స ఖర ఇతి; అత ఊర్ధ్వం దగ్ధస్నేహో భవతి, తం పునః సాధు సాధయేత్ | తత్ర పానాభ్యవహారయోర్మృదుః, నస్యాభ్యంగయోర్మధ్యమః, బస్తికర్ణపూరణయోస్తు ఖర ఇతి ||11||
View original
अत ऊर्ध्वं स्नेहपाकक्रममुपदेक्ष्यामः | स तु त्रिविधः; तद्यथा- मृदुः, मध्यमः, खर इति | तत्र स्नेहौषधिविवेकमात्रं यत्र भेषजं स मृदुरिति, मधूच्छिष्टमिव विशदमविलेपि यत्र भेषजं स मध्यमः, कृष्णमवसन्नमीषद्विशदं चिक्कणं च यत्र भेषजं स खर इति; अत ऊर्ध्वं दग्धस्नेहो भवति, तं पुनः साधु साधयेत् | तत्र पानाभ्यवहारयोर्मृदुः, नस्याभ्यङ्गयोर्मध्यमः, बस्तिकर्णपूरणयोस्तु खर इति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
భవతశ్చాత్ర- శబ్దస్యోపరమే ప్రాప్తే ఫేనస్యోపశమే తథా | గంధవర్ణరసాదీనాం సంపత్తౌ సిద్ధిమాదిశేత్ ||12|| ఘృతస్యైవం విపక్వస్య జానీయాత్ కుశలో భిషక్ | ఫేనోఽతిమాత్రం తైలస్య శేషం ఘృతవదాదిశేత్ ||13||
View original
भवतश्चात्र- शब्दस्योपरमे प्राप्ते फेनस्योपशमे तथा | गन्धवर्णरसादीनां सम्पत्तौ सिद्धिमादिशेत् ||१२|| घृतस्यैवं विपक्वस्य जानीयात् कुशलो भिषक् | फेनोऽतिमात्रं तैलस्य शेषं घृतवदादिशेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
అత ఊర్ధ్వం స్నేహపానక్రమముపదేక్ష్యామః- అథ ఖలు లఘుకోష్ఠాయాతురాయ కృతమంగలస్వస్తివాచనాయోదయగిరిశిఖరసంస్థితే ప్రతప్తకనకనికరపీతలోహితే సవితరి యథాబలం తైలస్య ఘృతస్య వా మాత్రాం పాతుం ప్రయచ్ఛేత్ | పీతమాత్రే చోష్ణోదకేనోపస్పృశ్య సోపానత్కో యథాసుఖం విహరేత్ ||14||
View original
अत ऊर्ध्वं स्नेहपानक्रममुपदेक्ष्यामः- अथ खलु लघुकोष्ठायातुराय कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनायोदयगिरिशिखरसंस्थिते प्रतप्तकनकनिकरपीतलोहिते सवितरि यथाबलं तैलस्य घृतस्य वा मात्रां पातुं प्रयच्छेत् | पीतमात्रे चोष्णोदकेनोपस्पृश्य सोपानत्को यथासुखं विहरेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15-18) · Śloka 18
రూక్షక్షతవిషార్తానాం వాతపిత్తవికారిణాం | హీనమేధాస్మృతీనాం చ సర్పిఃపానం ప్రశస్యతే ||15|| కృమికోష్ఠానిలావిష్టాః ప్రవృద్ధకఫమేదసః | పిబేయుస్తైలసాత్మ్యాశ్చ తైలం దార్ఢ్యార్థినశ్చ యే ||16|| వ్యాయామకర్శితాః శుష్కరేతోరక్తా మహారుజః | మహాగ్నిమారుతప్రాణా వసాయోగ్యా నరాః స్మృతాః ||17|| క్రూరాశయాః క్లేశసహా వాతార్తా దీప్తవహ్నయః | మజ్జానమాప్నుయుః సర్వే సర్పిర్వా స్వౌషధాన్వితం ||18||
View original
रूक्षक्षतविषार्तानां वातपित्तविकारिणाम् | हीनमेधास्मृतीनां च सर्पिःपानं प्रशस्यते ||१५|| कृमिकोष्ठानिलाविष्टाः प्रवृद्धकफमेदसः | पिबेयुस्तैलसात्म्याश्च तैलं दार्ढ्यार्थिनश्च ये ||१६|| व्यायामकर्शिताः शुष्करेतोरक्ता महारुजः | महाग्निमारुतप्राणा वसायोग्या नराः स्मृताः ||१७|| क्रूराशयाः क्लेशसहा वातार्ता दीप्तवह्नयः | मज्जानमाप्नुयुः सर्वे सर्पिर्वा स्वौषधान्वितम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19) · Śloka 19
కేవలం పైత్తికే సర్పిర్వాతికే లవణాన్వితం | దేయం బహుకఫే చాపి వ్యోషక్షారసమాయుతం ||19||
View original
केवलं पैत्तिके सर्पिर्वातिके लवणान्वितम् | देयं बहुकफे चापि व्योषक्षारसमायुतम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
దోషాణామల్పభూయస్త్వం సంసర్గం సమవేక్ష్య చ | యుంజ్యాత్త్రిషష్టిధాభిన్నైః సమాసవ్యాసతో రసైః ||20||
View original
दोषाणामल्पभूयस्त्वं संसर्गं समवेक्ष्य च | युञ्ज्यात्त्रिषष्टिधाभिन्नैः समासव्यासतो रसैः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
స్నేహసాత్మ్యః క్లేశసహః కాలే నాత్యుష్ణశీతలే | అచ్ఛమేవ పిబేత్ స్నేహమచ్ఛపానం హి పూజితం ||21||
View original
स्नेहसात्म्यः क्लेशसहः काले नात्युष्णशीतले | अच्छमेव पिबेत् स्नेहमच्छपानं हि पूजितम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
శీతకాలే దివా స్నేహముష్ణకాలే పిబేన్నిశి | వాతపిత్తాధికో రాత్రౌ వాతశ్లేష్మాధికో దివా ||22||
View original
शीतकाले दिवा स्नेहमुष्णकाले पिबेन्निशि | वातपित्ताधिको रात्रौ वातश्लेष्माधिको दिवा ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
వాతపిత్తాధికస్యోష్ణే తృణ్మూర్చ్ఛోన్మాదకారకః | శీతే వాతకఫార్తస్య గౌరవారుచిశూలకృత్ ||23||
View original
वातपित्ताधिकस्योष्णे तृण्मूर्च्छोन्मादकारकः | शीते वातकफार्तस्य गौरवारुचिशूलकृत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 25
స్నేహపీతస్య చేత్తృష్ణా పిబేదుష్ణోదకం నరః | ఏవం చానుపశామ్యంత్యాం స్నేహముష్ణాంబునా వమేత్ ||24|| దిహ్యాచ్ఛీతైః శిరః శీతం తోయం చాప్యవగాహయేత్ |25|
View original
स्नेहपीतस्य चेत्तृष्णा पिबेदुष्णोदकं नरः | एवं चानुपशाम्यन्त्यां स्नेहमुष्णाम्बुना वमेत् ||२४|| दिह्याच्छीतैः शिरः शीतं तोयं चाप्यवगाहयेत् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25-29) · Śloka 30
యా మాత్రా పరిజీర్యేత చతుర్భాగగతేఽహని ||25|| సా మాత్రా దీపయత్యగ్నిమల్పదోషే చ పూజితా | యా మాత్రా పరిజీర్యేత తథాఽర్ధదివసే గతే ||26|| సా వృష్యా బృంహణీ యా చ మధ్యదోషే చ పూజితా | యా మాత్రా పరిజీర్యేత చతుర్భాగావశేషితే ||27|| స్నేహనీయా చ సా మాత్రా బహుదోషే చ పూజితా | యా మాత్రా పరిజీర్యేత్తు తథా పరిణతేఽహని ||28|| గ్లానిమూర్చ్ఛామదాన్ హిత్వా సా మాత్రా పూజితా భవేత్ అహోరాత్రాదసందుష్టా యా మాత్రా పరీజీర్యతి ||29|| సా తు కుష్ఠవిషోన్మాదగ్రహాపస్మారనాశినీ |30|
View original
या मात्रा परिजीर्येत चतुर्भागगतेऽहनि ||२५|| सा मात्रा दीपयत्यग्निमल्पदोषे च पूजिता | या मात्रा परिजीर्येत तथाऽर्धदिवसे गते ||२६|| सा वृष्या बृंहणी या च मध्यदोषे च पूजिता | या मात्रा परिजीर्येत चतुर्भागावशेषिते ||२७|| स्नेहनीया च सा मात्रा बहुदोषे च पूजिता | या मात्रा परिजीर्येत्तु तथा परिणतेऽहनि ||२८|| ग्लानिमूर्च्छामदान् हित्वा सा मात्रा पूजिता भवेत् अहोरात्रादसन्दुष्टा या मात्रा परीजीर्यति ||२९|| सा तु कुष्ठविषोन्मादग्रहापस्मारनाशिनी |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (30-33) · Śloka 33
యథాగ్ని ప్రథమాం మాత్రాం పాయయేత విచక్షణః ||30|| పీతో హ్యతిబహుః స్నేహో జనయేత్ ప్రాణసంశయం | మిథ్యాచారాద్బహుత్వాద్వా యస్య స్నేహో న జీర్యతి ||31|| విష్టభ్య చాపి జీర్యేత్తం వారిణోష్ణేన వామయేత్ | తతః స్నేహం పునర్దద్యాల్లఘుకోష్ఠాయ దేహినే | జీర్ణాజీర్ణవిశంకాయాం స్నేహస్యోష్ణోదకం పిబేత్ ||32|| తేనోద్గారో భవేచ్ఛుద్ధో భక్తం ప్రతి రుచిస్తథా | స్యుః పచ్యమానే తృడ్దాహభ్రమసాదారతిక్లమాః ||33||
View original
यथाग्नि प्रथमां मात्रां पाययेत विचक्षणः ||३०|| पीतो ह्यतिबहुः स्नेहो जनयेत् प्राणसंशयम् | मिथ्याचाराद्बहुत्वाद्वा यस्य स्नेहो न जीर्यति ||३१|| विष्टभ्य चापि जीर्येत्तं वारिणोष्णेन वामयेत् | ततः स्नेहं पुनर्दद्याल्लघुकोष्ठाय देहिने | जीर्णाजीर्णविशङ्कायां स्नेहस्योष्णोदकं पिबेत् ||३२|| तेनोद्गारो भवेच्छुद्धो भक्तं प्रति रुचिस्तथा | स्युः पच्यमाने तृड्दाहभ्रमसादारतिक्लमाः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (34-35) · Śloka 35
పరిషిచ్యాద్భిరుష్ణాభిర్జీర్ణస్నేహం తతో నరం | యవాగూం పాయయేచ్చోష్ణాం కామం క్లిన్నాల్పతండులాం ||34|| దేయౌ యూషరసౌ వాఽపి సుగంధీ స్నేహవర్జితౌ | కృతౌ వాఽత్యల్పసర్పిష్కౌ విలేపీ వా విధీయతే ||35||
View original
परिषिच्याद्भिरुष्णाभिर्जीर्णस्नेहं ततो नरम् | यवागूं पाययेच्चोष्णां कामं क्लिन्नाल्पतण्डुलाम् ||३४|| देयौ यूषरसौ वाऽपि सुगन्धी स्नेहवर्जितौ | कृतौ वाऽत्यल्पसर्पिष्कौ विलेपी वा विधीयते ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (36) · Śloka 36
పిబేత్త్ర్యహం చతురహం పంచాహం షడహం తథా | సప్తరాత్రాత్ పరం స్నేహః సాత్మ్యీభవతి సేవితః ||36||
View original
पिबेत्त्र्यहं चतुरहं पञ्चाहं षडहं तथा | सप्तरात्रात् परं स्नेहः सात्म्यीभवति सेवितः ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (37) · Śloka 37
సుకుమారం కృశం వృద్ధం శిశుం స్నేహద్విషం తథా | తృష్ణార్తముష్ణకాలే చ సహ భక్తేన పాయయేత్ ||37||
View original
सुकुमारं कृशं वृद्धं शिशुं स्नेहद्विषं तथा | तृष्णार्तमुष्णकाले च सह भक्तेन पाययेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (38-44) · Śloka 44
పిప్పల్యో లవణం స్నేహాశ్చత్వారో దధిమస్తుకః | పీతమైకధ్యమేతద్ధి సద్యఃస్నేహనముచ్యతే ||38|| భృష్టా మాంసరసే స్నిగ్ధా యవాగూః సూపకల్పితా | ప్రక్షుద్రా పీయమానా తు సద్యఃస్నేహనముచ్యతే ||39|| సర్పిష్మతీ పయఃసిద్ధా యవాగూః స్వల్పతండులా | సుఖోష్ణా సేవ్యమానా తు సద్యఃస్నేహనముచ్యతే ||40|| పిప్పల్యో లవణం సర్పిస్తిలపిష్టం వరాహజా | వసా చ పీతమైకధ్యం సద్యఃస్నేహనముచ్యతే ||41|| శర్కరాచూర్ణసంసృష్టే దోహనస్థే ఘృతే తు గాం | దుగ్ధ్వా క్షీరం పిబేద్రూక్షః సద్యఃస్నేహనముచ్యతే ||42|| యవకోలకులత్థానాం క్వాథో మాగధికాన్వితః | పయో దధి సురా చేతి ఘృతమప్యష్టమం భవేత్ ||43|| సిద్ధమేతైర్ఘృతం పీతం సద్యఃస్నేహనముత్తమం | రాజ్ఞే రాజసమేభ్యో వా దేయమేతద్ధృతోత్తమం ||44||
View original
पिप्पल्यो लवणं स्नेहाश्चत्वारो दधिमस्तुकः | पीतमैकध्यमेतद्धि सद्यःस्नेहनमुच्यते ||३८|| भृष्टा मांसरसे स्निग्धा यवागूः सूपकल्पिता | प्रक्षुद्रा पीयमाना तु सद्यःस्नेहनमुच्यते ||३९|| सर्पिष्मती पयःसिद्धा यवागूः स्वल्पतण्डुला | सुखोष्णा सेव्यमाना तु सद्यःस्नेहनमुच्यते ||४०|| पिप्पल्यो लवणं सर्पिस्तिलपिष्टं वराहजा | वसा च पीतमैकध्यं सद्यःस्नेहनमुच्यते ||४१|| शर्कराचूर्णसंसृष्टे दोहनस्थे घृते तु गाम् | दुग्ध्वा क्षीरं पिबेद्रूक्षः सद्यःस्नेहनमुच्यते ||४२|| यवकोलकुलत्थानां क्वाथो मागधिकान्वितः | पयो दधि सुरा चेति घृतमप्यष्टमं भवेत् ||४३|| सिद्धमेतैर्घृतं पीतं सद्यःस्नेहनमुत्तमम् | राज्ञे राजसमेभ्यो वा देयमेतद्धृतोत्तमम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (45) · Śloka 45
బలహీనేషు వృద్ధేషు మృద్వగ్నిస్త్రీహతాత్మసు | అల్పదోషేషు యోజ్యాః స్యుర్యే యోగాః సమ్యగీరితాః ||45||
View original
बलहीनेषु वृद्धेषु मृद्वग्निस्त्रीहतात्मसु | अल्पदोषेषु योज्याः स्युर्ये योगाः सम्यगीरिताः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (46-50) · Śloka 51
వివర్జయేత్ స్నేహపానమజీర్ణీ తరుణజ్వరీ | దుర్బలోఽరోచకీ స్థూలో మూర్చ్ఛార్తో మదపీడితః ||46|| ఛర్ద్యర్దితః పిపాసార్తః శ్రాంతః పానక్లమాన్వితః | దత్తబస్తిర్విరిక్తశ్చ వాంతో యశ్చాపి మానవః ||47|| అకాలే దుర్దినే చైవ న చ స్నేహం పిబేన్నరః | అకాలే చ ప్రసూతా స్త్రీ స్నేహపానం వివర్జయేత్ ||48|| స్నేహపానాద్భవంత్యేషాం నౄణాం నానావిధా గదాః | గదా వా కృచ్ఛ్రతాం యాంతి న సిధ్యంత్యథవా పునః ||49|| గర్భాశయేఽవశేషాః స్యూ రక్తక్లేదమలాస్తతః | స్నేహం జహ్యాన్నిషేవేత పాచనం రూక్షమేవ చ ||50|| దశరాత్రాత్తతః స్నేహం యథావదవచారయేత్ |51|
View original
विवर्जयेत् स्नेहपानमजीर्णी तरुणज्वरी | दुर्बलोऽरोचकी स्थूलो मूर्च्छार्तो मदपीडितः ||४६|| छर्द्यर्दितः पिपासार्तः श्रान्तः पानक्लमान्वितः | दत्तबस्तिर्विरिक्तश्च वान्तो यश्चापि मानवः ||४७|| अकाले दुर्दिने चैव न च स्नेहं पिबेन्नरः | अकाले च प्रसूता स्त्री स्नेहपानं विवर्जयेत् ||४८|| स्नेहपानाद्भवन्त्येषां नॄणां नानाविधा गदाः | गदा वा कृच्छ्रतां यान्ति न सिध्यन्त्यथवा पुनः ||४९|| गर्भाशयेऽवशेषाः स्यू रक्तक्लेदमलास्ततः | स्नेहं जह्यान्निषेवेत पाचनं रूक्षमेव च ||५०|| दशरात्रात्ततः स्नेहं यथावदवचारयेत् |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (51-52) · Śloka 52
పురీషం గ్రథితం రూక్షం కృచ్ఛ్రాదన్నం విపచ్యతే ||51|| ఉరో విదహతే వాయుః కోష్ఠాదుపరి ధావతి | దుర్వర్ణో దుర్బలశ్చైవ రూక్షో భవతి మానవః ||52||
View original
पुरीषं ग्रथितं रूक्षं कृच्छ्रादन्नं विपच्यते ||५१|| उरो विदहते वायुः कोष्ठादुपरि धावति | दुर्वर्णो दुर्बलश्चैव रूक्षो भवति मानवः ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (53) · Śloka 53
సుస్నిగ్ధా త్వగ్విట్శైథిల్యం దీప్తోఽగ్నిర్మృదుగాత్రతా | గ్లానిర్లాఘవమంగానామధస్తాత్ స్నేహదర్శనం | సమ్యక్స్నిగ్ధస్య లింగాని స్నేహోద్వేగస్తథైవ చ ||53||
View original
सुस्निग्धा त्वग्विट्शैथिल्यं दीप्तोऽग्निर्मृदुगात्रता | ग्लानिर्लाघवमङ्गानामधस्तात् स्नेहदर्शनम् | सम्यक्स्निग्धस्य लिङ्गानि स्नेहोद्वेगस्तथैव च ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (54) · Śloka 54
భక్తద్వేషో ముఖస్రావో గుదదాహః ప్రవాహికా | పురీషాతిప్రవృత్తిశ్చ భృశస్నిగ్ధస్య లక్షణం ||54||
View original
भक्तद्वेषो मुखस्रावो गुददाहः प्रवाहिका | पुरीषातिप्रवृत्तिश्च भृशस्निग्धस्य लक्षणम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (55) · Śloka 55
రూక్షస్య స్నేహనం స్నేహైరతిస్నిగ్ధస్య రూక్షణం | శ్యామాకకోరదూషాన్నతక్రపిణ్యాకశక్తుభిః ||55||
View original
रूक्षस्य स्नेहनं स्नेहैरतिस्निग्धस्य रूक्षणम् | श्यामाककोरदूषान्नतक्रपिण्याकशक्तुभिः ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (56) · Śloka 56
దీప్తాంతరగ్నిః పరిశుద్ధకోష్ఠః ప్రత్యగ్రధాతుర్బలవర్ణయుక్తః | దృఢేంద్రియో మందజరః శతాయుః స్నేహోపసేవీ పురుషో భవేత్తు ||56||
View original
दीप्तान्तरग्निः परिशुद्धकोष्ठः प्रत्यग्रधातुर्बलवर्णयुक्तः | दृढेन्द्रियो मन्दजरः शतायुः स्नेहोपसेवी पुरुषो भवेत्तु ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (57) · Śloka 57
స్నేహో హితో దుర్బలవహ్నిదేహసంధుక్షణే వ్యాధినిపీడితస్య | బలాన్వితౌ భోజనదోషజాతైః ప్రమర్దితుం తౌ సహసా న సాధ్యౌ ||57||
View original
स्नेहो हितो दुर्बलवह्निदेहसन्धुक्षणे व्याधिनिपीडितस्य | बलान्वितौ भोजनदोषजातैः प्रमर्दितुं तौ सहसा न साध्यौ ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 31
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే స్నేహోపయౌగికచికిత్సితం నామైకత్రింశత్తమోఽధ్యాయః ||31||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्नेहोपयौगिकचिकित्सितं नामैकत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३१||
🔊 Audio coming soon