Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
అథాతో విద్రధీనాం చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2|| ఉక్తా విద్రధయః షడ్యే తేష్వసాధ్యస్తు సర్వజః | శేషేష్వామేషు కర్తవ్యా త్వరితం శోఫవత్ క్రియా ||3||
अथातो विद्रधीनां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| उक्ता विद्रधयः षड्ये तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः | शेषेष्वामेषु कर्तव्या त्वरितं शोफवत् क्रिया ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4-9) · Śloka 9
వాతఘ్నమూలకల్కైస్తు ఘృతతైలవసాయుతైః | సుఖోష్ణో బహలో లేపః ప్రయోజ్యో వాతవిద్రధౌ ||4|| సానూపౌదకమాంసస్తు కాకోల్యాదిః సతర్పణః | స్నేహామ్లసిద్ధో లవణః ప్రయోజ్యశ్చోపనాహనే ||5|| వేశవారైః సకృశరైః పయోభిః పాయసైస్తథా | స్వేదయేత్ సతతం చాపి నిర్హరేచ్చాపి శోణితం ||6|| స చేదేవముపక్రాంతః పాకాయాభిముఖో యది | తం పాచయిత్వా శస్త్రేణ భింద్యాద్భిన్నం చ శోధయేత్ ||7|| పంచమూలకషాయేణ ప్రక్షాల్య లవణోత్తరైః | తైలైర్భద్రాదిమధుకసంయుక్తైః ప్రతిపూరయేత్ ||8|| వైరేచనికయుక్తేన త్రైవృతేన విశోధ్య చ | పృథక్పర్ణ్యాదిసిద్ధేన త్రైవృతేన చ రోపయేత్ ||9||
वातघ्नमूलकल्कैस्तु घृततैलवसायुतैः | सुखोष्णो बहलो लेपः प्रयोज्यो वातविद्रधौ ||४|| सानूपौदकमांसस्तु काकोल्यादिः सतर्पणः | स्नेहाम्लसिद्धो लवणः प्रयोज्यश्चोपनाहने ||५|| वेशवारैः सकृशरैः पयोभिः पायसैस्तथा | स्वेदयेत् सततं चापि निर्हरेच्चापि शोणितम् ||६|| स चेदेवमुपक्रान्तः पाकायाभिमुखो यदि | तं पाचयित्वा शस्त्रेण भिन्द्याद्भिन्नं च शोधयेत् ||७|| पञ्चमूलकषायेण प्रक्षाल्य लवणोत्तरैः | तैलैर्भद्रादिमधुकसंयुक्तैः प्रतिपूरयेत् ||८|| वैरेचनिकयुक्तेन त्रैवृतेन विशोध्य च | पृथक्पर्ण्यादिसिद्धेन त्रैवृतेन च रोपयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (10-15) · Śloka 16
పైత్తికం శర్కరాలాజామధుకైః సారివాయుతైః | ప్రదిహ్యాత్ క్షీరపిష్టైర్వా పయస్యోశీరచందనైః ||10|| పాక్యైః శీతకషాయైర్వా క్షీరైరిక్షురసైస్తథా | జీవనీయఘృతైర్వాఽపి సేచయేర్చ్ఛ్కరాయుతైః ||11|| త్రివృద్ధరీతకీనాం చ చూర్ణం లిహ్యాన్మధుద్రవం | జలౌకోభిర్హరేచ్చాసృక్ పక్వం చాపాట్య బుద్ధిమాన్ ||12|| క్షీరవృక్షకషాయేణ ప్రక్షాల్యౌదకజేన వా | తిలైః సయష్టీమధుకైః సక్షౌద్రైః సర్పిషా యుతైః ||13|| ఉపదిహ్య ప్రతనునా వాససా వేష్టయేద్వ్రణం | ప్రపౌండరీకమంజిష్ఠామధుకోశీరపద్మకైః ||14|| సహరిద్రైః కృతం సర్పిః సక్షీరం వ్రణరోపణం | క్షీరశుక్లాపృథక్పర్ణీసమంగారోధ్రచందనైః ||15|| న్యగ్రోధాదిప్రవాలేషు తేషాం త్వక్ష్వథవా కృతం |16|
पैत्तिकं शर्करालाजामधुकैः सारिवायुतैः | प्रदिह्यात् क्षीरपिष्टैर्वा पयस्योशीरचन्दनैः ||१०|| पाक्यैः शीतकषायैर्वा क्षीरैरिक्षुरसैस्तथा | जीवनीयघृतैर्वाऽपि सेचयेर्च्छ्करायुतैः ||११|| त्रिवृद्धरीतकीनां च चूर्णं लिह्यान्मधुद्रवम् | जलौकोभिर्हरेच्चासृक् पक्वं चापाट्य बुद्धिमान् ||१२|| क्षीरवृक्षकषायेण प्रक्षाल्यौदकजेन वा | तिलैः सयष्टीमधुकैः सक्षौद्रैः सर्पिषा युतैः ||१३|| उपदिह्य प्रतनुना वाससा वेष्टयेद्व्रणम् | प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठामधुकोशीरपद्मकैः ||१४|| सहरिद्रैः कृतं सर्पिः सक्षीरं व्रणरोपणम् | क्षीरशुक्लापृथक्पर्णीसमङ्गारोध्रचन्दनैः ||१५|| न्यग्रोधादिप्रवालेषु तेषां त्वक्ष्वथवा कृतम् |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (16-21) · Śloka 22
నక్తమాలస్య పత్రాణి తరుణాని ఫలాని చ ||16|| సుమనాయాశ్చ పత్రాణి పటోలారిష్టయోస్తథా | ద్వే హరిద్రే మధూచ్ఛిష్టం మధుకం తిక్తరోహిణీ ||17|| ప్రియంగుః కుశమూలం చ నిచులస్య త్వగేవ చ | మంజిష్ఠాచందనోశీరముత్పలం సారివే త్రివృత్ ||18|| ఏతేషాం కార్షికైర్భాగైర్ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్ | దుష్టవ్రణప్రశమనం నాడీవ్రణవిశోధనం ||19|| సద్యశ్ఛిన్నవ్రణానాం చ కరంజాద్యమిదం శుభం | దుష్టవ్రణాశ్చ యే కేచిద్యే చోత్సృష్టక్రియా వ్రణాః ||20|| నాడ్యో గంభీరికా యాశ్చ సద్యశ్ఛిన్నాస్తథైవ చ | అగ్నిక్షారకృతాశ్చైవ యే వ్రణా దారుణా అపి ||21|| కరంజాద్యేన హవిషా ప్రశామ్యంతి న సంశయః |22|
नक्तमालस्य पत्राणि तरुणानि फलानि च ||१६|| सुमनायाश्च पत्राणि पटोलारिष्टयोस्तथा | द्वे हरिद्रे मधूच्छिष्टं मधुकं तिक्तरोहिणी ||१७|| प्रियङ्गुः कुशमूलं च निचुलस्य त्वगेव च | मञ्जिष्ठाचन्दनोशीरमुत्पलं सारिवे त्रिवृत् ||१८|| एतेषां कार्षिकैर्भागैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत् | दुष्टव्रणप्रशमनं नाडीव्रणविशोधनम् ||१९|| सद्यश्छिन्नव्रणानां च करञ्जाद्यमिदं शुभम् | दुष्टव्रणाश्च ये केचिद्ये चोत्सृष्टक्रिया व्रणाः ||२०|| नाड्यो गम्भीरिका याश्च सद्यश्छिन्नास्तथैव च | अग्निक्षारकृताश्चैव ये व्रणा दारुणा अपि ||२१|| करञ्जाद्येन हविषा प्रशाम्यन्ति न संशयः |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (22-33) · Śloka 33
ఇష్టకాసికతాలోష్టగోశకృత్తుషపాంశుభిః ||22|| మూత్రైరుష్ణైశ్చ సతతం స్వేదయేచ్ఛ్లేష్మవిద్రధిం | కషాయపానైర్వమనైరాలేపైరుపనాహనైః ||23|| హరేద్దోషానభీక్ష్ణం చాప్యలాబ్వాఽసృక్ తథైవ చ | ఆరగ్వధకషాయేణ పక్వం చాపాట్య ధావయేత్ ||24|| హరిద్రాత్రివృతాశక్తుతిలైర్మధుసమాయుతైః | పూరయిత్వా వ్రణం సమ్యగ్బధ్నీయాత్ కీర్తితం యథా ||25|| తతః కులత్థికాదంతీత్రివృచ్ఛ్యామార్కతిల్వకైః | కుర్యాత్తైలం సగోమూత్రం హితం తత్ర ససైంధవం ||26|| పిత్తవిద్రధివత్ సర్వాః క్రియా నిరవశేషతః | విద్రధ్యోః కుశలః కుర్యాద్రక్తాగంతునిమిత్తయోః ||27|| వరుణాదిగణక్వాథమపక్వేఽభ్యంతరోత్థితే | ఊషకాదిప్రతీవాపం పిబేత్ సుఖకరం నరః ||28|| అనయోర్వర్గయోః సిద్ధం సర్పిర్వైరేచనేన చ | అచిరాద్విద్రధిం హంతి ప్రాతః ప్రాతర్నిషేవితం ||29|| ఏభిరేవ గణైశ్చాపి సంసిద్ధం స్నేహసంయుతం | కార్యమాస్థాపనం క్షిప్రం తథైవాప్యనువాసనం ||30|| పానాలేపనభోజ్యేషు మధుశిగ్రుద్రుమోఽపి వా | దత్తావాపో యథాదోషమపక్వం హంతి విద్రధిం ||31|| తోయధాన్యామ్లమూత్రైస్తు పేయో వాఽపి సురాదిభిః | యథాదోషగణక్వాథైః పిబేద్వాఽపి శిలాజతు ||32|| ప్రధానం గుగ్గులం చాపి శుంఠీం చ సురదారు చ | స్నేహోపనాహౌ కుర్యాచ్చ సదా చాప్యనులోమనం ||33||
इष्टकासिकतालोष्टगोशकृत्तुषपांशुभिः ||२२|| मूत्रैरुष्णैश्च सततं स्वेदयेच्छ्लेष्मविद्रधिम् | कषायपानैर्वमनैरालेपैरुपनाहनैः ||२३|| हरेद्दोषानभीक्ष्णं चाप्यलाब्वाऽसृक् तथैव च | आरग्वधकषायेण पक्वं चापाट्य धावयेत् ||२४|| हरिद्रात्रिवृताशक्तुतिलैर्मधुसमायुतैः | पूरयित्वा व्रणं सम्यग्बध्नीयात् कीर्तितं यथा ||२५|| ततः कुलत्थिकादन्तीत्रिवृच्छ्यामार्कतिल्वकैः | कुर्यात्तैलं सगोमूत्रं हितं तत्र ससैन्धवम् ||२६|| पित्तविद्रधिवत् सर्वाः क्रिया निरवशेषतः | विद्रध्योः कुशलः कुर्याद्रक्तागन्तुनिमित्तयोः ||२७|| वरुणादिगणक्वाथमपक्वेऽभ्यन्तरोत्थिते | ऊषकादिप्रतीवापं पिबेत् सुखकरं नरः ||२८|| अनयोर्वर्गयोः सिद्धं सर्पिर्वैरेचनेन च | अचिराद्विद्रधिं हन्ति प्रातः प्रातर्निषेवितम् ||२९|| एभिरेव गणैश्चापि संसिद्धं स्नेहसंयुतम् | कार्यमास्थापनं क्षिप्रं तथैवाप्यनुवासनम् ||३०|| पानालेपनभोज्येषु मधुशिग्रुद्रुमोऽपि वा | दत्तावापो यथादोषमपक्वं हन्ति विद्रधिम् ||३१|| तोयधान्याम्लमूत्रैस्तु पेयो वाऽपि सुरादिभिः | यथादोषगणक्वाथैः पिबेद्वाऽपि शिलाजतु ||३२|| प्रधानं गुग्गुलं चापि शुण्ठीं च सुरदारु च | स्नेहोपनाहौ कुर्याच्च सदा चाप्यनुलोमनम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (34) · Śloka 34
యథోద్దిష్టాం సిరాం విధ్యేత్ కఫజే విద్రధౌ భిషక్ | రక్తపిత్తానిలోత్థేషు కేచిద్బాహౌ వదంతి తు ||34||
यथोद्दिष्टां सिरां विध्येत् कफजे विद्रधौ भिषक् | रक्तपित्तानिलोत्थेषु केचिद्बाहौ वदन्ति तु ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (35-37) · Śloka 38
పక్వం వా బహిరున్నద్ధం భిత్త్వా వ్రణవదాచరేత్ | స్రుతేషూర్ధ్వమధో వాఽపి మైరేయామ్లసురాసవైః ||35|| పేయో వరుణకాదిస్తు మధుశిగ్రుద్రుమోఽపి వా | శిగ్రుమూలజలే సిద్ధం ససిద్ధార్థకమోదనం ||36|| యవకోలకులత్థానాం యూషైర్భుంజీత మానవః | ప్రాతః ప్రాతశ్చ సేవేత మాత్రయా తైల్వకం ఘృతం ||37|| త్రివృతాదిగణక్వాథసిద్ధం వాఽప్యుపశాంతయే |38|
पक्वं वा बहिरुन्नद्धं भित्त्वा व्रणवदाचरेत् | स्रुतेषूर्ध्वमधो वाऽपि मैरेयाम्लसुरासवैः ||३५|| पेयो वरुणकादिस्तु मधुशिग्रुद्रुमोऽपि वा | शिग्रुमूलजले सिद्धं ससिद्धार्थकमोदनम् ||३६|| यवकोलकुलत्थानां यूषैर्भुञ्जीत मानवः | प्रातः प्रातश्च सेवेत मात्रया तैल्वकं घृतम् ||३७|| त्रिवृतादिगणक्वाथसिद्धं वाऽप्युपशान्तये |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (38) · Śloka 39
నోపగచ్ఛేద్యథాపాకం ప్రయతేత తథా భిషక్ ||38|| పర్యాగతే విద్రధౌ తు సిద్ధిర్నైకాంతికీ స్మృతా |39|
नोपगच्छेद्यथापाकं प्रयतेत तथा भिषक् ||३८|| पर्यागते विद्रधौ तु सिद्धिर्नैकान्तिकी स्मृता |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (39-43) · Śloka 43
ప్రత్యాఖ్యాయ తు కుర్వీత మజ్జజాతే తు విద్రధౌ ||39|| స్నేహస్వేదోపపన్నానాం కుర్యాద్రక్తావసేచనం | విద్రధ్యుక్తాం క్రియాం కుర్యాత్ పక్వే వాఽస్థి తు భేదయేత్ ||40|| నిఃశల్యమథ విజ్ఞాయ కర్తవ్యం వ్రణశోధనం | ధావేత్తిక్తకషాయేణ తిక్తం సర్పిస్తథా హితం ||41|| యది మజ్జపరిస్రావో న నివర్తేత దేహినః | కుర్యాత్ సంశోధనీయాని కషాయాదీని బుద్ధిమాన్ ||42|| ప్రియంగుధాతకీరోధ్రకట్ఫలం తినిసైంధవం | ఏతైస్తైలం విపక్తవ్యం విద్రధివ్రణరోపణం ||43||
प्रत्याख्याय तु कुर्वीत मज्जजाते तु विद्रधौ ||३९|| स्नेहस्वेदोपपन्नानां कुर्याद्रक्तावसेचनम् | विद्रध्युक्तां क्रियां कुर्यात् पक्वे वाऽस्थि तु भेदयेत् ||४०|| निःशल्यमथ विज्ञाय कर्तव्यं व्रणशोधनम् | धावेत्तिक्तकषायेण तिक्तं सर्पिस्तथा हितम् ||४१|| यदि मज्जपरिस्रावो न निवर्तेत देहिनः | कुर्यात् संशोधनीयानि कषायादीनि बुद्धिमान् ||४२|| प्रियङ्गुधातकीरोध्रकट्फलं तिनिसैन्धवम् | एतैस्तैलं विपक्तव्यं विद्रधिव्रणरोपणम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే విద్రధిచికిత్సితం నామ షోడశోఽధ్యాయః ||16||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने विद्रधिचिकित्सितं नाम षोडशोऽध्यायः ||१६||
🔊 Audio coming soon