Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 3
ಅಥಾತೋ ವಿಸರ್ಪನಾಡೀಸ್ತನರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಸಾಧ್ಯಾ ವಿಸರ್ಪಾಸ್ತ್ರಯ ಆದಿತೋ ಯೇ ನ ಸನ್ನಿಪಾತಕ್ಷತಜೌ ಹಿ ಸಾಧ್ಯೌ |೩|
अथातो विसर्पनाडीस्तनरोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| साध्या विसर्पास्त्रय आदितो ये न सन्निपातक्षतजौ हि साध्यौ |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸಾಧ್ಯೇಷು ತತ್ಪಥ್ಯಗಣೈರ್ವಿದಧ್ಯಾದ್ಧೃತಾನಿ ಸೇಕಾಂಶ್ಚ ತಥೋಪದೇಹಾನ್ ||೩||
साध्येषु तत्पथ्यगणैर्विदध्याद्धृतानि सेकांश्च तथोपदेहान् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ಮುಸ್ತಾಶತಾಹ್ವಾಸುರದಾರುಕುಷ್ಠವಾರಾಹಿಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾಃ | ವಾತಾತ್ಮಕೇ ಚೋಷ್ಣಗಣಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ಸೇಕೇಷು ಲೇಪೇಷು ತಥಾ ಶೃತೇಷು ||೪|| ಯತ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಖಲು ಕಣ್ಟಕಾಖ್ಯಮಲ್ಪಂ ಮಹಚ್ಚಾಪ್ಯಥ ವಲ್ಲಿಜಂ ಚ | ತಚ್ಚೋಪಯೋಜ್ಯಂ ಭಿಷಜಾ ಪ್ರದೇಹೇ ಸೇಕೇ ಘೃತೇ ಚಾಪಿ ತಥೈವ ತೈಲೇ ||೫||
मुस्ताशताह्वासुरदारुकुष्ठवाराहिकुस्तुम्बुरुकृष्णगन्धाः | वातात्मके चोष्णगणाः प्रयोज्याः सेकेषु लेपेषु तथा शृतेषु ||४|| यत् पञ्चमूलं खलु कण्टकाख्यमल्पं महच्चाप्यथ वल्लिजं च | तच्चोपयोज्यं भिषजा प्रदेहे सेके घृते चापि तथैव तैले ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-9) · Śloka 9
ಕಸೇರುಶೃಙ್ಗಾಟಕಪದ್ಮಗುನ್ದ್ರಾಃ ಸಶೈವಲಾಃ ಸೋತ್ಪಲಕರ್ದಮಾಶ್ಚ | ವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಾಃ ಪಿತ್ತಕೃತೇ ವಿಸರ್ಪೇ ಲೇಪಾ ವಿಧೇಯಾಃ ಸಘೃತಾಃ ಸುಶೀತಾಃ ||೬|| ಹ್ರೀವೇರಲಾಮಜ್ಜಕಚನ್ದನಾನಿ ಸ್ರೋತೋಜಮುಕ್ತಾಮಣಿಗೈರಿಕಾಶ್ಚ | ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿಷ್ಟಾಃ ಸಘೃತಾಃ ಸುಶೀತಾ ಲೇಪಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಸ್ತನವಃ ಸುಖಾಯ ||೭|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಪಯಸ್ಯಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಿಕಾ ಪದ್ಮಕಚನ್ದನೇ ಚ | ಸುಗನ್ಧಿಕಾ ಚೇತಿ ಸುಖಾಯ ಲೇಪಃ ಪೈತ್ತೇ ವಿಸರ್ಪೇ ಭಿಷಜಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ ||೮|| ನ್ಯಗ್ರೋಧವರ್ಗೈಃ ಪರಿಷೇಚನಂ ಚ ಘೃತಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ್ವರಸೇನ ತಸ್ಯ | ಶೀತೈಃ ಪಯೋಭಿಶ್ಚ ಮಧೂದಕೈಶ್ಚ ಸಶರ್ಕರೈರಿಕ್ಷುರಸೈಶ್ಚ ಸೇಕಾನ್ ||೯||
कसेरुशृङ्गाटकपद्मगुन्द्राः सशैवलाः सोत्पलकर्दमाश्च | वस्त्रान्तराः पित्तकृते विसर्पे लेपा विधेयाः सघृताः सुशीताः ||६|| ह्रीवेरलामज्जकचन्दनानि स्रोतोजमुक्तामणिगैरिकाश्च | क्षीरेण पिष्टाः सघृताः सुशीता लेपाः प्रयोज्यास्तनवः सुखाय ||७|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पयस्या मञ्जिष्ठिका पद्मकचन्दने च | सुगन्धिका चेति सुखाय लेपः पैत्ते विसर्पे भिषजा प्रयोज्यः ||८|| न्यग्रोधवर्गैः परिषेचनं च घृतं च कुर्यात् स्वरसेन तस्य | शीतैः पयोभिश्च मधूदकैश्च सशर्करैरिक्षुरसैश्च सेकान् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10-13) · Śloka 13
ಘೃತಸ್ಯ ಗೌರೀಮಧುಕಾರವಿನ್ದರೋಧ್ರಾಮ್ಬುರಾಜಾದನಗೈರಿಕೇಷು | ತಥರ್ಷಭೇ ಪದ್ಮಕಸಾರಿವಾಸು ಕಾಕೋಲಿಮೇದಾಕುಮುದೋತ್ಪಲೇಷು ||೧೦|| ಸಚನ್ದನಾಯಾಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಯಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಸ್ಥಿರಾಪೃಶ್ನಿಶತಾಹ್ವಯಾಸು | ಕಲ್ಕೀಕೃತಾಸೂದಕಮತ್ರ ದತ್ತ್ವಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧವರ್ಗಸ್ಯ ತಥಾ ಸ್ಥಿರಾದೇಃ ||೧೧|| ಗಣಸ್ಯ ಬಿಲ್ವಾದಿಕಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಮಥಾಪಿ ತದ್ವತ್ | ಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಕ್ವಂ ಪರಿಷೇಚನೇನ ಪೈತ್ತೀರ್ನಿಹನ್ಯಾತ್ತು ವಿಸರ್ಪನಾಡೀಃ ||೧೨|| ವಿಸ್ಫೋಟದುಷ್ಟವ್ರಣಶೀರ್ಷರೋಗಾನ್ ಪಾಕಂ ತಥಾಽಽಸ್ಯಸ್ಯ ನಿಹನ್ತಿ ಪಾನಾತ್ | ಗ್ರಹಾರ್ದಿತೇ ಶೋಷಿಣಿ ಚಾಪಿ ಬಾಲೇ ಘೃತಂ ಹಿ ಗೌರ್ಯಾದಿಕಮೇತದಿಷ್ಟಮ್ ||೧೩||
घृतस्य गौरीमधुकारविन्दरोध्राम्बुराजादनगैरिकेषु | तथर्षभे पद्मकसारिवासु काकोलिमेदाकुमुदोत्पलेषु ||१०|| सचन्दनायां मधुशर्करायां द्राक्षास्थिरापृश्निशताह्वयासु | कल्कीकृतासूदकमत्र दत्त्वा न्यग्रोधवर्गस्य तथा स्थिरादेः ||११|| गणस्य बिल्वादिकपञ्चमूल्याश्चतुर्गुणं क्षीरमथापि तद्वत् | प्रस्थं विपक्वं परिषेचनेन पैत्तीर्निहन्यात्तु विसर्पनाडीः ||१२|| विस्फोटदुष्टव्रणशीर्षरोगान् पाकं तथाऽऽस्यस्य निहन्ति पानात् | ग्रहार्दिते शोषिणि चापि बाले घृतं हि गौर्यादिकमेतदिष्टम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 15
ಅಜಾಽಶ್ವವಗನ್ಧಾ ಸರಲಾ ಸಕಾಲಾ ಸೈಕೈಷಿಕಾ ಚಾಪ್ಯಥವಾಽಜಶೃಙ್ಗೀ | ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೋ ವಿಹಿತಃ ಪ್ರದೇಹೋ ಹನ್ಯಾದ್ವಿಸರ್ಪಂ ಕಫಜಂ ಸ ಶೀಘ್ರಮ್ ||೧೪|| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಾಗುರುಚೋಚಗುಞ್ಜಾರಾಸ್ನಾವಚಾಶೀತಶಿವೇನ್ದ್ರಪರ್ಣ್ಯಃ | ಪಾಲಿನ್ದಿಮುಞ್ಜಾತಮಹೀಕದಮ್ಬಾ ಹಿತಾ ವಿಸರ್ಪೇಷು ಕಫಾತ್ಮಕೇಷು ||೧೫||
अजाऽश्ववगन्धा सरला सकाला सैकैषिका चाप्यथवाऽजशृङ्गी | गोमूत्रपिष्टो विहितः प्रदेहो हन्याद्विसर्पं कफजं स शीघ्रम् ||१४|| कालानुसार्यागुरुचोचगुञ्जारास्नावचाशीतशिवेन्द्रपर्ण्यः | पालिन्दिमुञ्जातमहीकदम्बा हिता विसर्पेषु कफात्मकेषु ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (16) · Śloka 17
ಗಣಸ್ತು ಯೋಜ್ಯೋ ವರುಣಪ್ರವೃತ್ತಃ ಕ್ರಿಯಾಸು ಸರ್ವಾಸು ವಿಚಕ್ಷಣೇನ | ಸಂಶೋಧನಂ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣಂ ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿಸರ್ಪೇಷು ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಹಿ ||೧೬|| ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಪಕ್ವಾನ್ ಪರಿಶೋಧ್ಯ ಧೀಮಾನ್ ವ್ರಣಕ್ರಮೇಣೋಪಚರೇದ್ಯಥೋಕ್ತಮ್ |೧೭|
गणस्तु योज्यो वरुणप्रवृत्तः क्रियासु सर्वासु विचक्षणेन | संशोधनं शोणितमोक्षणं च श्रेष्ठं विसर्पेषु चिकित्सितं हि ||१६|| सर्वांश्च पक्वान् परिशोध्य धीमान् व्रणक्रमेणोपचरेद्यथोक्तम् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20
ನಾಡೀ ತ್ರಿದೋಷಪ್ರಭವಾ ನ ಸಿಧ್ಯೇಚ್ಛೇಷಾಶ್ಚತಸ್ನಃ ಖಲು ಯತ್ನಸಾಧ್ಯಾಃ ||೧೭|| ತತ್ರಾನಿಲೋತ್ಥಾಮುಪನಾಹ್ಯ ಪೂರ್ವಮಶೇಷತಃ ಪೂಯಗತಿಂ ವಿದಾರ್ಯ | ತಿಲೈರಪಾಮಾರ್ಗಫಲೈಶ್ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಸೈನ್ಧವೈರ್ಬನ್ಧನಮತ್ರ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೧೮|| ಪ್ರಕ್ಷಾಲನೇ ಚಾಪಿ ಸದಾ ವ್ರಣಸ್ಯ ಯೋಜ್ಯಂ ಮಹದ್ಯತ್ ಖಲು ಪಞ್ಚಮೂಲಮ್ | ಹಿಂಸ್ರಾಂ ಹರಿದ್ರಾಂ ಕಟುಕಾಂ ಬಲಾಂ ಚ ಗೋಜಿಹ್ವಿಕಾಂ ಚಾಪಿ ಸಬಿಲ್ವಮೂಲಾಮ್ ||೧೯|| ಸಂಹೃತ್ಯ ತೈಲಂ ವಿಪಚೇದ್ವ್ರಣಸ್ಯ ಸಂಶೋಧನಂ ಪೂರಣರೋಪಣಂ ಚ |೨೦|
नाडी त्रिदोषप्रभवा न सिध्येच्छेषाश्चतस्नः खलु यत्नसाध्याः ||१७|| तत्रानिलोत्थामुपनाह्य पूर्वमशेषतः पूयगतिं विदार्य | तिलैरपामार्गफलैश्च पिष्ट्वा ससैन्धवैर्बन्धनमत्र कुर्यात् ||१८|| प्रक्षालने चापि सदा व्रणस्य योज्यं महद्यत् खलु पञ्चमूलम् | हिंस्रां हरिद्रां कटुकां बलां च गोजिह्विकां चापि सबिल्वमूलाम् ||१९|| संहृत्य तैलं विपचेद्व्रणस्य संशोधनं पूरणरोपणं च |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 21
ಪಿತ್ತಾತ್ಮಿಕಾಂ ಪ್ರಾಗುಪನಾಹ್ಯ ಧೀಮಾನುತ್ಕಾರಿಕಾಭಿಃ ಸಪಯೋಘೃತಾಭಿಃ ||೨೦|| ನಿಪಾತ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಂ ತಿಲನಾಗದನ್ತೀಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕಲ್ಕೈಃ ಪರಿಪೂರಯೇತ್ತಾಮ್ | ಪ್ರಕ್ಷಾಲನೇ ಚಾಪಿ ಸಸೋಮನಿಮ್ಬಾ ನಿಶಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ಕುಶಲೇನ ನಿತ್ಯಮ್ ||೨೧||
पित्तात्मिकां प्रागुपनाह्य धीमानुत्कारिकाभिः सपयोघृताभिः ||२०|| निपात्य शस्त्रं तिलनागदन्तीयष्ट्याह्वकल्कैः परिपूरयेत्ताम् | प्रक्षालने चापि ससोमनिम्बा निशा प्रयोज्या कुशलेन नित्यम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (22) · Śloka 22
ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿಭಣ್ಡೀತ್ರಿಫಲಾಸು ಸಿದ್ಧಂ ಹರಿದ್ರಯೋ ರೋಧ್ರಕವೃಕ್ಷಯೋಶ್ಚ | ಘೃತಂ ಸದುಗ್ಧಂ ವ್ರಣತರ್ಪಣೇನ ಹನ್ಯಾದ್ಗತಿಂ ಕೋಷ್ಠಗತಾಽಪಿ ಯಾ ಸ್ಯಾತ್ ||೨೨||
श्यामात्रिभण्डीत्रिफलासु सिद्धं हरिद्रयो रोध्रकवृक्षयोश्च | घृतं सदुग्धं व्रणतर्पणेन हन्याद्गतिं कोष्ठगताऽपि या स्यात् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (23-25) · Śloka 25
ನಾಡೀಂ ಕಫೋತ್ಥಾಮುಪನಾಹ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಕುಲತ್ಥಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಶಕ್ತುಕಿಣ್ವೈಃ | ಮೃದೂಕೃತಾಮೇಷ್ಯ ಗತಿಂ ವಿದಿತ್ವಾ ನಿಪಾತಯೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಮಶೇಷಕಾರೀ ||೨೩|| ದದ್ಯಾದ್ವ್ರಣೇ ನಿಮ್ಬತಿಲಾನ್ ಸದನ್ತೀನ್ ಸುರಾಷ್ಟ್ರಜಾಸೈನ್ಧವಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್ | ಪ್ರಕ್ಷಾಲನೇ ಚಾಪಿ ಕರಞ್ಜನಿಮ್ಬ ಜಾತ್ಯಕ್ಷಪೀಲುಸ್ವರಸಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ||೨೪|| ಸುವರ್ಚಿಕಾಸೈನ್ಧವಚಿತ್ರಕೇಷು ನಿಕುಮ್ಭತಾಲೀತಲರೂಪಿಕಾಸು | ಫಲೇಷ್ವಪಾಮಾರ್ಗಭವೇಷು ಚೈವ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಮೂತ್ರೇಷು ಹಿತಾಯ ತೈಲಮ್ ||೨೫||
नाडीं कफोत्थामुपनाह्य सम्यक् कुलत्थसिद्धार्थकशक्तुकिण्वैः | मृदूकृतामेष्य गतिं विदित्वा निपातयेच्छस्त्रमशेषकारी ||२३|| दद्याद्व्रणे निम्बतिलान् सदन्तीन् सुराष्ट्रजासैन्धवसम्प्रयुक्तान् | प्रक्षालने चापि करञ्जनिम्ब जात्यक्षपीलुस्वरसाः प्रयोज्याः ||२४|| सुवर्चिकासैन्धवचित्रकेषु निकुम्भतालीतलरूपिकासु | फलेष्वपामार्गभवेषु चैव कुर्यात् समूत्रेषु हिताय तैलम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (26-28) · Śloka 28
ನಾಡೀಂ ತು ಶಲ್ಯಪ್ರಭವಾಂ ವಿದಾರ್ಯ ನಿರ್ಹೃತ್ಯ ಶಲ್ಯಂ ಪ್ರವಿಶೋಧ್ಯ ಮಾರ್ಗಮ್ | ಸಂಶೋಧಯೇತ್ ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಪ್ರಗಾಢೈಸ್ತಿಲೈಸ್ತತೋ ರೋಪಣಮಾಶು ಕುರ್ಯಾತ್ ||೨೬|| ಕುಮ್ಭೀಕಖರ್ಜೂರಕಪಿತ್ಥಬಿಲ್ವವನಸ್ಪತೀನಾಂ ಚ ಶಲಾಟುವರ್ಗೈಃ | ಕೃತ್ವಾ ಕಷಾಯಂ ವಿಪಚೇತ್ತು ತೈಲಮಾವಾಪ್ಯ ಮುಸ್ತಾಸರಲಾಪ್ರಿಯಙ್ಗೂಃ ||೨೭|| ಸುಗನ್ಧಿಕಾಮೋಚರಸಾಹಿಪುಷ್ಪಂ ರೋಧ್ರಂ ವಿದಧ್ಯಾದಪಿ ಧಾತಕೀಂ ಚ | ಏತೇನ ಶಲ್ಯಪ್ರಭವಾ ತು ನಾಡೀ ರೋಹೇದ್ವ್ರಣೋ ವಾ ಸುಖಮಾಶು ಚೈವ ||೨೮||
नाडीं तु शल्यप्रभवां विदार्य निर्हृत्य शल्यं प्रविशोध्य मार्गम् | संशोधयेत् क्षौद्रघृतप्रगाढैस्तिलैस्ततो रोपणमाशु कुर्यात् ||२६|| कुम्भीकखर्जूरकपित्थबिल्ववनस्पतीनां च शलाटुवर्गैः | कृत्वा कषायं विपचेत्तु तैलमावाप्य मुस्तासरलाप्रियङ्गूः ||२७|| सुगन्धिकामोचरसाहिपुष्पं रोध्रं विदध्यादपि धातकीं च | एतेन शल्यप्रभवा तु नाडी रोहेद्व्रणो वा सुखमाशु चैव ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (29-33) · Śloka 33
ಕೃಶದುರ್ಬಲಭೀರೂಣಾಂ ನಾಡೀ ಮರ್ಮಾಶ್ರಿತಾ ಚ ಯಾ | ಕ್ಷಾರಸೂತ್ರೇಣ ತಾಂ ಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾನ್ನ ತು ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೨೯|| ಏಷಣ್ಯಾ ಗತಿಮನ್ವಿಷ್ಯ ಕ್ಷಾರಸೂತ್ರಾನುಸಾರಿಣೀಮ್ | ಸೂಚೀಂ ನಿದಧ್ಯಾದ್ಗತ್ಯನ್ತೇ ತಥೋನ್ನಮ್ಯಾಶು ನಿರ್ಹರೇತ್ ||೩೦|| ಸೂತ್ರಸ್ಯಾನ್ತಂ ಸಮಾನೀಯ ಗಾಢಂ ಬನ್ಧಂ ಸಮಾಚರೇತ್ | ತತಃ ಕ್ಷಾರಬಲಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಸೂತ್ರಮನ್ಯತ್ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ ||೩೧|| ಕ್ಷಾರಾಕ್ತಂ ಮತಿಮಾನ್ ವೈದ್ಯೋ ಯಾವನ್ನ ಛಿದ್ಯತೇ ಗತಿಃ | ಭಗನ್ದರೇಽಪ್ಯೇಷ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯೋ ವೈದ್ಯೇನ ಜಾನತಾ ||೩೨|| ಅರ್ಬುದಾದಿಷು ಚೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮೂಲೇ ಸೂತ್ರಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ | ಸೂಚೀಭಿರ್ಯವವಕ್ರಾಭಿರಾಚಿತಾನ್ ವಾ ಸಮನ್ತತಃ | ಮೂಲೇ ಸೂತ್ರೇಣ ಬಧ್ನೀಯಾಚ್ಛಿನ್ನೇ ಚೋಪಚರೇದ್ವ್ರಣಮ್ ||೩೩||
कृशदुर्बलभीरूणां नाडी मर्माश्रिता च या | क्षारसूत्रेण तां च्छिन्द्यान्न तु शस्त्रेण बुद्धिमान् ||२९|| एषण्या गतिमन्विष्य क्षारसूत्रानुसारिणीम् | सूचीं निदध्याद्गत्यन्ते तथोन्नम्याशु निर्हरेत् ||३०|| सूत्रस्यान्तं समानीय गाढं बन्धं समाचरेत् | ततः क्षारबलं वीक्ष्य सूत्रमन्यत् प्रवेशयेत् ||३१|| क्षाराक्तं मतिमान् वैद्यो यावन्न छिद्यते गतिः | भगन्दरेऽप्येष विधिः कार्यो वैद्येन जानता ||३२|| अर्बुदादिषु चोत्क्षिप्य मूले सूत्रं निधापयेत् | सूचीभिर्यववक्राभिराचितान् वा समन्ततः | मूले सूत्रेण बध्नीयाच्छिन्ने चोपचरेद्व्रणम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (34-41) · Śloka 42
ಯಾ ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೇಽಭಿಹಿತಾಸ್ತು ವರ್ತ್ಯಸ್ತಾಃ ಸರ್ವನಾಡೀಷು ಭಿಷಗ್ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ಘೋಣ್ಟಾಫಲತ್ವಗ್ಲವಣಾನಿ ಲಾಕ್ಷಾಪೂಗೀಫಲಂ ಚಾಲವಣಂ ಚ ಪತ್ರಮ್ ||೩೪|| ಸ್ನುಹ್ಯರ್ಕದುಗ್ಧೇನ ತು ಕಲ್ಕ ಏಷ ವರ್ತೀಕೃತೋ ಹನ್ತ್ಯಚಿರೇಣ ನಾಡೀಃ | ಬಿಭೀತಕಾಮ್ರಾಸ್ಥಿವಟಪ್ರವಾಲಾ ಹರೇಣುಕಾಶಙ್ಖಿನಿಬೀಜಮಸ್ಯಃ ||೩೫|| ವಾರಾಹಿಕನ್ದಶ್ಚ ತಥಾ ಪ್ರದೇಯೋ ನಾಡೀಷು ತೈಲೇನ ಚ ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾ ||೩೬|| ಧತ್ತೂರಜಂ ಮದನಕೋದ್ರವಜಂ ಚ ಬೀಜಂ ಕೋಶಾತಕೀ ಶುಕನಸಾ ಮೃಗಭೋಜಿನೀ ಚ | ಅಙ್ಕೋಟಬೀಜಕುಸುಮಂ ಗತಿಷು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಲಾಕ್ಷೋದಕಾಹೃತಮಲಾಸು ವಿಕೃತ್ಯ ಚೂರ್ಣಮ್ ||೩೭|| ತಥಾ ಚ ಗೋಮಾಂಸಮಸೀಂ ಹಿತಾಯ ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಿತಸ್ಯಾದರತೋ ದಿಶನ್ತಿ | ವರ್ತೀಕೃತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ನಾಡೀಘ್ನಮುಕ್ತಂ ಲವಣೋತ್ತಮಂ ವಾ ||೩೮|| ದುಷ್ಟವ್ರಣೇ ಯದ್ವಿಹಿತಂ ಚ ತೈಲಂ ತತ್ ಸರ್ವನಾಡೀಷು ಭಿಷಗ್ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ಚೂರ್ಣೀಕೃತೈರಥ ವಿಮಿಶ್ರಿತಮೇಭಿರೇವ ತೈಲಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಮಚಿರೇಣ ಗತಿಂ ನಿಹನ್ತಿ ||೩೯|| ಏಷ್ವೇವ ಮೂತ್ರಸಹಿತೇಷು ವಿಧಾಯ ತೈಲಂ ತತ್ ಸಾಧಿತಂ ಗತಿಮಪೋಹತಿ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ | ಪಿಣ್ಡೀತಕಸ್ಯ ತು ವರಾಹವಿಭಾವಿತಸ್ಯ ಮೂಲೇಷು ಕನ್ದಶಕಲೇಷು ಚ ಸೌವಹೇಷು ||೪೦|| ತೈಲಂ ಕೃತಂ ಗತಿಮಪೋಹತಿ ಶೀಘ್ರಮೇತತ್ ಕನ್ದೇಷು ಚಾಮರವರಾಯುಧಸಾಹ್ವಯೇಷು | ಭಲ್ಲಾತಕಾರ್ಕಮರಿಚೈರ್ಲವಣೋತ್ತಮೇನ ಸಿದ್ಧಂ ವಿಡಙ್ಗರಜನೀದ್ವಯಚಿತ್ರಕೈಶ್ಚ ||೪೧|| ಸ್ಯಾನ್ಮಾರ್ಕವಸ್ಯ ಚ ರಸೇನ ನಿಹನ್ತಿ ತೈಲಂ ನಾಡೀಂ ಕಫಾನಿಲಕೃತಾಮಪಚೀಂ ವ್ರಣಾಂಶ್ಚ |೪೨|
या द्विव्रणीयेऽभिहितास्तु वर्त्यस्ताः सर्वनाडीषु भिषग्विदध्यात् | घोण्टाफलत्वग्लवणानि लाक्षापूगीफलं चालवणं च पत्रम् ||३४|| स्नुह्यर्कदुग्धेन तु कल्क एष वर्तीकृतो हन्त्यचिरेण नाडीः | बिभीतकाम्रास्थिवटप्रवाला हरेणुकाशङ्खिनिबीजमस्यः ||३५|| वाराहिकन्दश्च तथा प्रदेयो नाडीषु तैलेन च मिश्रयित्वा ||३६|| धत्तूरजं मदनकोद्रवजं च बीजं कोशातकी शुकनसा मृगभोजिनी च | अङ्कोटबीजकुसुमं गतिषु प्रयोज्यं लाक्षोदकाहृतमलासु विकृत्य चूर्णम् ||३७|| तथा च गोमांसमसीं हिताय कोष्ठाश्रितस्यादरतो दिशन्ति | वर्तीकृतं माक्षिकसम्प्रयुक्तं नाडीघ्नमुक्तं लवणोत्तमं वा ||३८|| दुष्टव्रणे यद्विहितं च तैलं तत् सर्वनाडीषु भिषग्विदध्यात् | चूर्णीकृतैरथ विमिश्रितमेभिरेव तैलं प्रयुक्तमचिरेण गतिं निहन्ति ||३९|| एष्वेव मूत्रसहितेषु विधाय तैलं तत् साधितं गतिमपोहति सप्तरात्रात् | पिण्डीतकस्य तु वराहविभावितस्य मूलेषु कन्दशकलेषु च सौवहेषु ||४०|| तैलं कृतं गतिमपोहति शीघ्रमेतत् कन्देषु चामरवरायुधसाह्वयेषु | भल्लातकार्कमरिचैर्लवणोत्तमेन सिद्धं विडङ्गरजनीद्वयचित्रकैश्च ||४१|| स्यान्मार्कवस्य च रसेन निहन्ति तैलं नाडीं कफानिलकृतामपचीं व्रणांश्च |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (42-44) · Śloka 45
ಸ್ತನ್ಯೇ ಗತೇ ವಿಕೃತಿಮಾಶು ಭಿಷಕ್ ತು ಧಾತ್ರೀಂ ಪೀತಾಂ ಘೃತಂ ಪರಿಣತೇಽಹನಿ ವಾಮಯೇತ್ತು ||೪೨|| ನಿಮ್ಬೋದಕೇನ ಮಧುಮಾಗಧಿಕಾಯುತೇನ ವಾನ್ತಾಗತೇಽಹನಿ ಚ ಮುದ್ಗರಸಾಶನಾ ಸ್ಯಾತ್ | ಏವಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ಚತುರಹಂ ಷಡಹಂ ವಮೇದ್ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಬೇತ್ತ್ರಿಫಲಯಾ ಸಹ ಸಂಯುತಂ ವಾ ||೪೩|| ಭಾರ್ಗೀಂ ವಚಾಮತಿವಿಷಾಂ ಸುರದಾರು ಪಾಠಾಂ ಮುಸ್ತಾದಿಕಂ ಮಧುರಸಾಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಂ ಚ | ಧಾತ್ರೀ ಪಿಬೇತ್ತು ಪಯಸಃ ಪರಿಶೋಧನಾರ್ಥ ಮಾರಗ್ವಧಾದಿಷು ವರಂ ಮಧುನಾ ಕಷಾಯಮ್ ||೪೪|| ಸಾಮಾನ್ಯಮೇತದುಪದಿಷ್ಟಮತೋ ವಿಶೇಷಾದ್ದೋಷಾನ್ ಪಯೋನಿಪತಿತಾನ್ ಶಮಯೇದ್ಯಥಾಸ್ವಮ್ |೪೫|
स्तन्ये गते विकृतिमाशु भिषक् तु धात्रीं पीतां घृतं परिणतेऽहनि वामयेत्तु ||४२|| निम्बोदकेन मधुमागधिकायुतेन वान्तागतेऽहनि च मुद्गरसाशना स्यात् | एवं त्र्यहं चतुरहं षडहं वमेद्वा सर्पिः पिबेत्त्रिफलया सह संयुतं वा ||४३|| भार्गीं वचामतिविषां सुरदारु पाठां मुस्तादिकं मधुरसां कटुरोहिणीं च | धात्री पिबेत्तु पयसः परिशोधनार्थ मारग्वधादिषु वरं मधुना कषायम् ||४४|| सामान्यमेतदुपदिष्टमतो विशेषाद्दोषान् पयोनिपतितान् शमयेद्यथास्वम् |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (45-47) · Śloka 47
ರೋಗಂ ಸ್ತನೋತ್ಥಿತಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಭಿಷಗ್ವಿದಧ್ಯಾ ದ್ಯದ್ವಿದ್ರಧಾವಭಿಹಿತಂ ಬಹುಶೋ ವಿಧಾನಮ್ ||೪೫|| ಸಮ್ಪಚ್ಯಮಾನಮಪಿ ತಂ ತು ವಿನೋಪನಾಹೈಃ ಸಮ್ಭೋಜನೇನ ಖಲು ಪಾಚಯಿತುಂ ಯತೇತ | ಶೀಘ್ರಂ ಸ್ತನೋ ಹಿ ಮೃದುಮಾಂಸತಯೋಪನದ್ಧಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಕೋಥಮುಪಯಾತ್ಯವದೀರ್ಯತೇ ಚ ||೪೬|| ಪಕ್ವೇ ತು ದುಗ್ಧಹರಿಣೀಃ ಪರಿಹೃತ್ಯ ನಾಡೀಃ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಚೂಚುಕಯುಗಂ ವಿದಧೀತ ಶಸ್ತ್ರಮ್ | ಆಮೇ ವಿದಾಹಿನಿ ತಥೈವ ಗತೇ ಚ ಪಾಕಂ ಧಾತ್ರ್ಯಾಃ ಸ್ತನೌ ಸತತಮೇವ ಚ ನಿರ್ದುಹೀತ ||೪೭||
रोगं स्तनोत्थितमवेक्ष्य भिषग्विदध्या द्यद्विद्रधावभिहितं बहुशो विधानम् ||४५|| सम्पच्यमानमपि तं तु विनोपनाहैः सम्भोजनेन खलु पाचयितुं यतेत | शीघ्रं स्तनो हि मृदुमांसतयोपनद्धः सर्वं प्रकोथमुपयात्यवदीर्यते च ||४६|| पक्वे तु दुग्धहरिणीः परिहृत्य नाडीः कृष्णं च चूचुकयुगं विदधीत शस्त्रम् | आमे विदाहिनि तथैव गते च पाकं धात्र्याः स्तनौ सततमेव च निर्दुहीत ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ವಿಸರ್ಪನಾಡೀಸ್ತನರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೭||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने विसर्पनाडीस्तनरोगचिकित्सितं नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon