Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 3
അഥാതോ വിസര്പനാഡീസ്തനരോഗചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨|| സാധ്യാ വിസര്പാസ്ത്രയ ആദിതോ യേ ന സന്നിപാതക്ഷതജൌ ഹി സാധ്യൌ |൩|
अथातो विसर्पनाडीस्तनरोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| साध्या विसर्पास्त्रय आदितो ये न सन्निपातक्षतजौ हि साध्यौ |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സാധ്യേഷു തത്പഥ്യഗണൈര്വിദധ്യാദ്ധൃതാനി സേകാംശ്ച തഥോപദേഹാന് ||൩||
साध्येषु तत्पथ्यगणैर्विदध्याद्धृतानि सेकांश्च तथोपदेहान् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
മുസ്താശതാഹ്വാസുരദാരുകുഷ്ഠവാരാഹികുസ്തുമ്ബുരുകൃഷ്ണഗന്ധാഃ | വാതാത്മകേ ചോഷ്ണഗണാഃ പ്രയോജ്യാഃ സേകേഷു ലേപേഷു തഥാ ശൃതേഷു ||൪|| യത് പഞ്ചമൂലം ഖലു കണ്ടകാഖ്യമല്പം മഹച്ചാപ്യഥ വല്ലിജം ച | തച്ചോപയോജ്യം ഭിഷജാ പ്രദേഹേ സേകേ ഘൃതേ ചാപി തഥൈവ തൈലേ ||൫||
मुस्ताशताह्वासुरदारुकुष्ठवाराहिकुस्तुम्बुरुकृष्णगन्धाः | वातात्मके चोष्णगणाः प्रयोज्याः सेकेषु लेपेषु तथा शृतेषु ||४|| यत् पञ्चमूलं खलु कण्टकाख्यमल्पं महच्चाप्यथ वल्लिजं च | तच्चोपयोज्यं भिषजा प्रदेहे सेके घृते चापि तथैव तैले ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-9) · Śloka 9
കസേരുശൃങ്ഗാടകപദ്മഗുന്ദ്രാഃ സശൈവലാഃ സോത്പലകര്ദമാശ്ച | വസ്ത്രാന്തരാഃ പിത്തകൃതേ വിസര്പേ ലേപാ വിധേയാഃ സഘൃതാഃ സുശീതാഃ ||൬|| ഹ്രീവേരലാമജ്ജകചന്ദനാനി സ്രോതോജമുക്താമണിഗൈരികാശ്ച | ക്ഷീരേണ പിഷ്ടാഃ സഘൃതാഃ സുശീതാ ലേപാഃ പ്രയോജ്യാസ്തനവഃ സുഖായ ||൭|| പ്രപൌണ്ഡരീകം മധുകം പയസ്യാ മഞ്ജിഷ്ഠികാ പദ്മകചന്ദനേ ച | സുഗന്ധികാ ചേതി സുഖായ ലേപഃ പൈത്തേ വിസര്പേ ഭിഷജാ പ്രയോജ്യഃ ||൮|| ന്യഗ്രോധവര്ഗൈഃ പരിഷേചനം ച ഘൃതം ച കുര്യാത് സ്വരസേന തസ്യ | ശീതൈഃ പയോഭിശ്ച മധൂദകൈശ്ച സശര്കരൈരിക്ഷുരസൈശ്ച സേകാന് ||൯||
कसेरुशृङ्गाटकपद्मगुन्द्राः सशैवलाः सोत्पलकर्दमाश्च | वस्त्रान्तराः पित्तकृते विसर्पे लेपा विधेयाः सघृताः सुशीताः ||६|| ह्रीवेरलामज्जकचन्दनानि स्रोतोजमुक्तामणिगैरिकाश्च | क्षीरेण पिष्टाः सघृताः सुशीता लेपाः प्रयोज्यास्तनवः सुखाय ||७|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पयस्या मञ्जिष्ठिका पद्मकचन्दने च | सुगन्धिका चेति सुखाय लेपः पैत्ते विसर्पे भिषजा प्रयोज्यः ||८|| न्यग्रोधवर्गैः परिषेचनं च घृतं च कुर्यात् स्वरसेन तस्य | शीतैः पयोभिश्च मधूदकैश्च सशर्करैरिक्षुरसैश्च सेकान् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10-13) · Śloka 13
ഘൃതസ്യ ഗൌരീമധുകാരവിന്ദരോധ്രാമ്ബുരാജാദനഗൈരികേഷു | തഥര്ഷഭേ പദ്മകസാരിവാസു കാകോലിമേദാകുമുദോത്പലേഷു ||൧൦|| സചന്ദനായാം മധുശര്കരായാം ദ്രാക്ഷാസ്ഥിരാപൃശ്നിശതാഹ്വയാസു | കല്കീകൃതാസൂദകമത്ര ദത്ത്വാ ന്യഗ്രോധവര്ഗസ്യ തഥാ സ്ഥിരാദേഃ ||൧൧|| ഗണസ്യ ബില്വാദികപഞ്ചമൂല്യാശ്ചതുര്ഗുണം ക്ഷീരമഥാപി തദ്വത് | പ്രസ്ഥം വിപക്വം പരിഷേചനേന പൈത്തീര്നിഹന്യാത്തു വിസര്പനാഡീഃ ||൧൨|| വിസ്ഫോടദുഷ്ടവ്രണശീര്ഷരോഗാന് പാകം തഥാऽऽസ്യസ്യ നിഹന്തി പാനാത് | ഗ്രഹാര്ദിതേ ശോഷിണി ചാപി ബാലേ ഘൃതം ഹി ഗൌര്യാദികമേതദിഷ്ടമ് ||൧൩||
घृतस्य गौरीमधुकारविन्दरोध्राम्बुराजादनगैरिकेषु | तथर्षभे पद्मकसारिवासु काकोलिमेदाकुमुदोत्पलेषु ||१०|| सचन्दनायां मधुशर्करायां द्राक्षास्थिरापृश्निशताह्वयासु | कल्कीकृतासूदकमत्र दत्त्वा न्यग्रोधवर्गस्य तथा स्थिरादेः ||११|| गणस्य बिल्वादिकपञ्चमूल्याश्चतुर्गुणं क्षीरमथापि तद्वत् | प्रस्थं विपक्वं परिषेचनेन पैत्तीर्निहन्यात्तु विसर्पनाडीः ||१२|| विस्फोटदुष्टव्रणशीर्षरोगान् पाकं तथाऽऽस्यस्य निहन्ति पानात् | ग्रहार्दिते शोषिणि चापि बाले घृतं हि गौर्यादिकमेतदिष्टम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 15
അജാऽശ്വവഗന്ധാ സരലാ സകാലാ സൈകൈഷികാ ചാപ്യഥവാऽജശൃങ്ഗീ | ഗോമൂത്രപിഷ്ടോ വിഹിതഃ പ്രദേഹോ ഹന്യാദ്വിസര്പം കഫജം സ ശീഘ്രമ് ||൧൪|| കാലാനുസാര്യാഗുരുചോചഗുഞ്ജാരാസ്നാവചാശീതശിവേന്ദ്രപര്ണ്യഃ | പാലിന്ദിമുഞ്ജാതമഹീകദമ്ബാ ഹിതാ വിസര്പേഷു കഫാത്മകേഷു ||൧൫||
अजाऽश्ववगन्धा सरला सकाला सैकैषिका चाप्यथवाऽजशृङ्गी | गोमूत्रपिष्टो विहितः प्रदेहो हन्याद्विसर्पं कफजं स शीघ्रम् ||१४|| कालानुसार्यागुरुचोचगुञ्जारास्नावचाशीतशिवेन्द्रपर्ण्यः | पालिन्दिमुञ्जातमहीकदम्बा हिता विसर्पेषु कफात्मकेषु ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (16) · Śloka 17
ഗണസ്തു യോജ്യോ വരുണപ്രവൃത്തഃ ക്രിയാസു സര്വാസു വിചക്ഷണേന | സംശോധനം ശോണിതമോക്ഷണം ച ശ്രേഷ്ഠം വിസര്പേഷു ചികിത്സിതം ഹി ||൧൬|| സര്വാംശ്ച പക്വാന് പരിശോധ്യ ധീമാന് വ്രണക്രമേണോപചരേദ്യഥോക്തമ് |൧൭|
गणस्तु योज्यो वरुणप्रवृत्तः क्रियासु सर्वासु विचक्षणेन | संशोधनं शोणितमोक्षणं च श्रेष्ठं विसर्पेषु चिकित्सितं हि ||१६|| सर्वांश्च पक्वान् परिशोध्य धीमान् व्रणक्रमेणोपचरेद्यथोक्तम् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20
നാഡീ ത്രിദോഷപ്രഭവാ ന സിധ്യേച്ഛേഷാശ്ചതസ്നഃ ഖലു യത്നസാധ്യാഃ ||൧൭|| തത്രാനിലോത്ഥാമുപനാഹ്യ പൂര്വമശേഷതഃ പൂയഗതിം വിദാര്യ | തിലൈരപാമാര്ഗഫലൈശ്ച പിഷ്ട്വാ സസൈന്ധവൈര്ബന്ധനമത്ര കുര്യാത് ||൧൮|| പ്രക്ഷാലനേ ചാപി സദാ വ്രണസ്യ യോജ്യം മഹദ്യത് ഖലു പഞ്ചമൂലമ് | ഹിംസ്രാം ഹരിദ്രാം കടുകാം ബലാം ച ഗോജിഹ്വികാം ചാപി സബില്വമൂലാമ് ||൧൯|| സംഹൃത്യ തൈലം വിപചേദ്വ്രണസ്യ സംശോധനം പൂരണരോപണം ച |൨൦|
नाडी त्रिदोषप्रभवा न सिध्येच्छेषाश्चतस्नः खलु यत्नसाध्याः ||१७|| तत्रानिलोत्थामुपनाह्य पूर्वमशेषतः पूयगतिं विदार्य | तिलैरपामार्गफलैश्च पिष्ट्वा ससैन्धवैर्बन्धनमत्र कुर्यात् ||१८|| प्रक्षालने चापि सदा व्रणस्य योज्यं महद्यत् खलु पञ्चमूलम् | हिंस्रां हरिद्रां कटुकां बलां च गोजिह्विकां चापि सबिल्वमूलाम् ||१९|| संहृत्य तैलं विपचेद्व्रणस्य संशोधनं पूरणरोपणं च |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 21
പിത്താത്മികാം പ്രാഗുപനാഹ്യ ധീമാനുത്കാരികാഭിഃ സപയോഘൃതാഭിഃ ||൨൦|| നിപാത്യ ശസ്ത്രം തിലനാഗദന്തീയഷ്ട്യാഹ്വകല്കൈഃ പരിപൂരയേത്താമ് | പ്രക്ഷാലനേ ചാപി സസോമനിമ്ബാ നിശാ പ്രയോജ്യാ കുശലേന നിത്യമ് ||൨൧||
पित्तात्मिकां प्रागुपनाह्य धीमानुत्कारिकाभिः सपयोघृताभिः ||२०|| निपात्य शस्त्रं तिलनागदन्तीयष्ट्याह्वकल्कैः परिपूरयेत्ताम् | प्रक्षालने चापि ससोमनिम्बा निशा प्रयोज्या कुशलेन नित्यम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (22) · Śloka 22
ശ്യാമാത്രിഭണ്ഡീത്രിഫലാസു സിദ്ധം ഹരിദ്രയോ രോധ്രകവൃക്ഷയോശ്ച | ഘൃതം സദുഗ്ധം വ്രണതര്പണേന ഹന്യാദ്ഗതിം കോഷ്ഠഗതാऽപി യാ സ്യാത് ||൨൨||
श्यामात्रिभण्डीत्रिफलासु सिद्धं हरिद्रयो रोध्रकवृक्षयोश्च | घृतं सदुग्धं व्रणतर्पणेन हन्याद्गतिं कोष्ठगताऽपि या स्यात् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (23-25) · Śloka 25
നാഡീം കഫോത്ഥാമുപനാഹ്യ സമ്യക് കുലത്ഥസിദ്ധാര്ഥകശക്തുകിണ്വൈഃ | മൃദൂകൃതാമേഷ്യ ഗതിം വിദിത്വാ നിപാതയേച്ഛസ്ത്രമശേഷകാരീ ||൨൩|| ദദ്യാദ്വ്രണേ നിമ്ബതിലാന് സദന്തീന് സുരാഷ്ട്രജാസൈന്ധവസമ്പ്രയുക്താന് | പ്രക്ഷാലനേ ചാപി കരഞ്ജനിമ്ബ ജാത്യക്ഷപീലുസ്വരസാഃ പ്രയോജ്യാഃ ||൨൪|| സുവര്ചികാസൈന്ധവചിത്രകേഷു നികുമ്ഭതാലീതലരൂപികാസു | ഫലേഷ്വപാമാര്ഗഭവേഷു ചൈവ കുര്യാത് സമൂത്രേഷു ഹിതായ തൈലമ് ||൨൫||
नाडीं कफोत्थामुपनाह्य सम्यक् कुलत्थसिद्धार्थकशक्तुकिण्वैः | मृदूकृतामेष्य गतिं विदित्वा निपातयेच्छस्त्रमशेषकारी ||२३|| दद्याद्व्रणे निम्बतिलान् सदन्तीन् सुराष्ट्रजासैन्धवसम्प्रयुक्तान् | प्रक्षालने चापि करञ्जनिम्ब जात्यक्षपीलुस्वरसाः प्रयोज्याः ||२४|| सुवर्चिकासैन्धवचित्रकेषु निकुम्भतालीतलरूपिकासु | फलेष्वपामार्गभवेषु चैव कुर्यात् समूत्रेषु हिताय तैलम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (26-28) · Śloka 28
നാഡീം തു ശല്യപ്രഭവാം വിദാര്യ നിര്ഹൃത്യ ശല്യം പ്രവിശോധ്യ മാര്ഗമ് | സംശോധയേത് ക്ഷൌദ്രഘൃതപ്രഗാഢൈസ്തിലൈസ്തതോ രോപണമാശു കുര്യാത് ||൨൬|| കുമ്ഭീകഖര്ജൂരകപിത്ഥബില്വവനസ്പതീനാം ച ശലാടുവര്ഗൈഃ | കൃത്വാ കഷായം വിപചേത്തു തൈലമാവാപ്യ മുസ്താസരലാപ്രിയങ്ഗൂഃ ||൨൭|| സുഗന്ധികാമോചരസാഹിപുഷ്പം രോധ്രം വിദധ്യാദപി ധാതകീം ച | ഏതേന ശല്യപ്രഭവാ തു നാഡീ രോഹേദ്വ്രണോ വാ സുഖമാശു ചൈവ ||൨൮||
नाडीं तु शल्यप्रभवां विदार्य निर्हृत्य शल्यं प्रविशोध्य मार्गम् | संशोधयेत् क्षौद्रघृतप्रगाढैस्तिलैस्ततो रोपणमाशु कुर्यात् ||२६|| कुम्भीकखर्जूरकपित्थबिल्ववनस्पतीनां च शलाटुवर्गैः | कृत्वा कषायं विपचेत्तु तैलमावाप्य मुस्तासरलाप्रियङ्गूः ||२७|| सुगन्धिकामोचरसाहिपुष्पं रोध्रं विदध्यादपि धातकीं च | एतेन शल्यप्रभवा तु नाडी रोहेद्व्रणो वा सुखमाशु चैव ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (29-33) · Śloka 33
കൃശദുര്ബലഭീരൂണാം നാഡീ മര്മാശ്രിതാ ച യാ | ക്ഷാരസൂത്രേണ താം ച്ഛിന്ദ്യാന്ന തു ശസ്ത്രേണ ബുദ്ധിമാന് ||൨൯|| ഏഷണ്യാ ഗതിമന്വിഷ്യ ക്ഷാരസൂത്രാനുസാരിണീമ് | സൂചീം നിദധ്യാദ്ഗത്യന്തേ തഥോന്നമ്യാശു നിര്ഹരേത് ||൩൦|| സൂത്രസ്യാന്തം സമാനീയ ഗാഢം ബന്ധം സമാചരേത് | തതഃ ക്ഷാരബലം വീക്ഷ്യ സൂത്രമന്യത് പ്രവേശയേത് ||൩൧|| ക്ഷാരാക്തം മതിമാന് വൈദ്യോ യാവന്ന ഛിദ്യതേ ഗതിഃ | ഭഗന്ദരേऽപ്യേഷ വിധിഃ കാര്യോ വൈദ്യേന ജാനതാ ||൩൨|| അര്ബുദാദിഷു ചോത്ക്ഷിപ്യ മൂലേ സൂത്രം നിധാപയേത് | സൂചീഭിര്യവവക്രാഭിരാചിതാന് വാ സമന്തതഃ | മൂലേ സൂത്രേണ ബധ്നീയാച്ഛിന്നേ ചോപചരേദ്വ്രണമ് ||൩൩||
कृशदुर्बलभीरूणां नाडी मर्माश्रिता च या | क्षारसूत्रेण तां च्छिन्द्यान्न तु शस्त्रेण बुद्धिमान् ||२९|| एषण्या गतिमन्विष्य क्षारसूत्रानुसारिणीम् | सूचीं निदध्याद्गत्यन्ते तथोन्नम्याशु निर्हरेत् ||३०|| सूत्रस्यान्तं समानीय गाढं बन्धं समाचरेत् | ततः क्षारबलं वीक्ष्य सूत्रमन्यत् प्रवेशयेत् ||३१|| क्षाराक्तं मतिमान् वैद्यो यावन्न छिद्यते गतिः | भगन्दरेऽप्येष विधिः कार्यो वैद्येन जानता ||३२|| अर्बुदादिषु चोत्क्षिप्य मूले सूत्रं निधापयेत् | सूचीभिर्यववक्राभिराचितान् वा समन्ततः | मूले सूत्रेण बध्नीयाच्छिन्ने चोपचरेद्व्रणम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (34-41) · Śloka 42
യാ ദ്വിവ്രണീയേऽഭിഹിതാസ്തു വര്ത്യസ്താഃ സര്വനാഡീഷു ഭിഷഗ്വിദധ്യാത് | ഘോണ്ടാഫലത്വഗ്ലവണാനി ലാക്ഷാപൂഗീഫലം ചാലവണം ച പത്രമ് ||൩൪|| സ്നുഹ്യര്കദുഗ്ധേന തു കല്ക ഏഷ വര്തീകൃതോ ഹന്ത്യചിരേണ നാഡീഃ | ബിഭീതകാമ്രാസ്ഥിവടപ്രവാലാ ഹരേണുകാശങ്ഖിനിബീജമസ്യഃ ||൩൫|| വാരാഹികന്ദശ്ച തഥാ പ്രദേയോ നാഡീഷു തൈലേന ച മിശ്രയിത്വാ ||൩൬|| ധത്തൂരജം മദനകോദ്രവജം ച ബീജം കോശാതകീ ശുകനസാ മൃഗഭോജിനീ ച | അങ്കോടബീജകുസുമം ഗതിഷു പ്രയോജ്യം ലാക്ഷോദകാഹൃതമലാസു വികൃത്യ ചൂര്ണമ് ||൩൭|| തഥാ ച ഗോമാംസമസീം ഹിതായ കോഷ്ഠാശ്രിതസ്യാദരതോ ദിശന്തി | വര്തീകൃതം മാക്ഷികസമ്പ്രയുക്തം നാഡീഘ്നമുക്തം ലവണോത്തമം വാ ||൩൮|| ദുഷ്ടവ്രണേ യദ്വിഹിതം ച തൈലം തത് സര്വനാഡീഷു ഭിഷഗ്വിദധ്യാത് | ചൂര്ണീകൃതൈരഥ വിമിശ്രിതമേഭിരേവ തൈലം പ്രയുക്തമചിരേണ ഗതിം നിഹന്തി ||൩൯|| ഏഷ്വേവ മൂത്രസഹിതേഷു വിധായ തൈലം തത് സാധിതം ഗതിമപോഹതി സപ്തരാത്രാത് | പിണ്ഡീതകസ്യ തു വരാഹവിഭാവിതസ്യ മൂലേഷു കന്ദശകലേഷു ച സൌവഹേഷു ||൪൦|| തൈലം കൃതം ഗതിമപോഹതി ശീഘ്രമേതത് കന്ദേഷു ചാമരവരായുധസാഹ്വയേഷു | ഭല്ലാതകാര്കമരിചൈര്ലവണോത്തമേന സിദ്ധം വിഡങ്ഗരജനീദ്വയചിത്രകൈശ്ച ||൪൧|| സ്യാന്മാര്കവസ്യ ച രസേന നിഹന്തി തൈലം നാഡീം കഫാനിലകൃതാമപചീം വ്രണാംശ്ച |൪൨|
या द्विव्रणीयेऽभिहितास्तु वर्त्यस्ताः सर्वनाडीषु भिषग्विदध्यात् | घोण्टाफलत्वग्लवणानि लाक्षापूगीफलं चालवणं च पत्रम् ||३४|| स्नुह्यर्कदुग्धेन तु कल्क एष वर्तीकृतो हन्त्यचिरेण नाडीः | बिभीतकाम्रास्थिवटप्रवाला हरेणुकाशङ्खिनिबीजमस्यः ||३५|| वाराहिकन्दश्च तथा प्रदेयो नाडीषु तैलेन च मिश्रयित्वा ||३६|| धत्तूरजं मदनकोद्रवजं च बीजं कोशातकी शुकनसा मृगभोजिनी च | अङ्कोटबीजकुसुमं गतिषु प्रयोज्यं लाक्षोदकाहृतमलासु विकृत्य चूर्णम् ||३७|| तथा च गोमांसमसीं हिताय कोष्ठाश्रितस्यादरतो दिशन्ति | वर्तीकृतं माक्षिकसम्प्रयुक्तं नाडीघ्नमुक्तं लवणोत्तमं वा ||३८|| दुष्टव्रणे यद्विहितं च तैलं तत् सर्वनाडीषु भिषग्विदध्यात् | चूर्णीकृतैरथ विमिश्रितमेभिरेव तैलं प्रयुक्तमचिरेण गतिं निहन्ति ||३९|| एष्वेव मूत्रसहितेषु विधाय तैलं तत् साधितं गतिमपोहति सप्तरात्रात् | पिण्डीतकस्य तु वराहविभावितस्य मूलेषु कन्दशकलेषु च सौवहेषु ||४०|| तैलं कृतं गतिमपोहति शीघ्रमेतत् कन्देषु चामरवरायुधसाह्वयेषु | भल्लातकार्कमरिचैर्लवणोत्तमेन सिद्धं विडङ्गरजनीद्वयचित्रकैश्च ||४१|| स्यान्मार्कवस्य च रसेन निहन्ति तैलं नाडीं कफानिलकृतामपचीं व्रणांश्च |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (42-44) · Śloka 45
സ്തന്യേ ഗതേ വികൃതിമാശു ഭിഷക് തു ധാത്രീം പീതാം ഘൃതം പരിണതേऽഹനി വാമയേത്തു ||൪൨|| നിമ്ബോദകേന മധുമാഗധികായുതേന വാന്താഗതേऽഹനി ച മുദ്ഗരസാശനാ സ്യാത് | ഏവം ത്ര്യഹം ചതുരഹം ഷഡഹം വമേദ്വാ സര്പിഃ പിബേത്ത്രിഫലയാ സഹ സംയുതം വാ ||൪൩|| ഭാര്ഗീം വചാമതിവിഷാം സുരദാരു പാഠാം മുസ്താദികം മധുരസാം കടുരോഹിണീം ച | ധാത്രീ പിബേത്തു പയസഃ പരിശോധനാര്ഥ മാരഗ്വധാദിഷു വരം മധുനാ കഷായമ് ||൪൪|| സാമാന്യമേതദുപദിഷ്ടമതോ വിശേഷാദ്ദോഷാന് പയോനിപതിതാന് ശമയേദ്യഥാസ്വമ് |൪൫|
स्तन्ये गते विकृतिमाशु भिषक् तु धात्रीं पीतां घृतं परिणतेऽहनि वामयेत्तु ||४२|| निम्बोदकेन मधुमागधिकायुतेन वान्तागतेऽहनि च मुद्गरसाशना स्यात् | एवं त्र्यहं चतुरहं षडहं वमेद्वा सर्पिः पिबेत्त्रिफलया सह संयुतं वा ||४३|| भार्गीं वचामतिविषां सुरदारु पाठां मुस्तादिकं मधुरसां कटुरोहिणीं च | धात्री पिबेत्तु पयसः परिशोधनार्थ मारग्वधादिषु वरं मधुना कषायम् ||४४|| सामान्यमेतदुपदिष्टमतो विशेषाद्दोषान् पयोनिपतितान् शमयेद्यथास्वम् |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (45-47) · Śloka 47
രോഗം സ്തനോത്ഥിതമവേക്ഷ്യ ഭിഷഗ്വിദധ്യാ ദ്യദ്വിദ്രധാവഭിഹിതം ബഹുശോ വിധാനമ് ||൪൫|| സമ്പച്യമാനമപി തം തു വിനോപനാഹൈഃ സമ്ഭോജനേന ഖലു പാചയിതും യതേത | ശീഘ്രം സ്തനോ ഹി മൃദുമാംസതയോപനദ്ധഃ സര്വം പ്രകോഥമുപയാത്യവദീര്യതേ ച ||൪൬|| പക്വേ തു ദുഗ്ധഹരിണീഃ പരിഹൃത്യ നാഡീഃ കൃഷ്ണം ച ചൂചുകയുഗം വിദധീത ശസ്ത്രമ് | ആമേ വിദാഹിനി തഥൈവ ഗതേ ച പാകം ധാത്ര്യാഃ സ്തനൌ സതതമേവ ച നിര്ദുഹീത ||൪൭||
रोगं स्तनोत्थितमवेक्ष्य भिषग्विदध्या द्यद्विद्रधावभिहितं बहुशो विधानम् ||४५|| सम्पच्यमानमपि तं तु विनोपनाहैः सम्भोजनेन खलु पाचयितुं यतेत | शीघ्रं स्तनो हि मृदुमांसतयोपनद्धः सर्वं प्रकोथमुपयात्यवदीर्यते च ||४६|| पक्वे तु दुग्धहरिणीः परिहृत्य नाडीः कृष्णं च चूचुकयुगं विदधीत शस्त्रम् | आमे विदाहिनि तथैव गते च पाकं धात्र्याः स्तनौ सततमेव च निर्दुहीत ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ വിസര്പനാഡീസ്തനരോഗചികിത്സിതം നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ ||൧൭||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने विसर्पनाडीस्तनरोगचिकित्सितं नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon