Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതോ ഗ്രന്ഥ്യപച്യര്ബുദഗലഗണ്ഡചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨|| ഗ്രന്ഥിഷ്വഥാമേഷു ഭിഷഗ്വിദധ്യാച്ഛോഫക്രിയാം വിസ്തരശോ വിധിജ്ഞഃ | രക്ഷേദ്ബലം ചാപി നരസ്യ നിത്യം തദ്രക്ഷിതം വ്യാധിബലം നിഹന്തി ||൩||
अथातो ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| ग्रन्थिष्वथामेषु भिषग्विदध्याच्छोफक्रियां विस्तरशो विधिज्ञः | रक्षेद्बलं चापि नरस्य नित्यं तद्रक्षितं व्याधिबलं निहन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
തൈലം പിബേത് സര്പിരഥോ ദ്വയം വാ ദത്ത്വാ വസാം വാ ത്രിവൃതം വിദധ്യാത് | അപേഹിവാതാദശമൂലസിദ്ധം വൈദ്യശ്ചതുഃസ്നേഹമഥോ ദ്വയം വാ ||൪||
तैलं पिबेत् सर्पिरथो द्वयं वा दत्त्वा वसां वा त्रिवृतं विदध्यात् | अपेहिवातादशमूलसिद्धं वैद्यश्चतुःस्नेहमथो द्वयं वा ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 8
ഹിംസ്രാऽഥ രോഹിണ്യമൃതാऽഥ ഭാര്ഗീ ശ്യോനാകബില്വാഗുരുകൃഷ്ണഗന്ധാഃ | ഗോജീ ച പിഷ്ടാ സഹ താലപത്ര്യാ ഗ്രന്ഥൌ വിധേയോऽനിലജേ പ്രലേപഃ ||൫|| സ്വേദോപനാഹാന് വിവിധാംശ്ച കുര്യാത്തഥാ പ്രസിദ്ധാനപരാംശ്ച ലേപാന് | വിദാര്യ വാ പക്വമപോഹ്യ പൂയം പ്രക്ഷാല്യ ബില്വാര്കനരേന്ദ്രതോയൈഃ ||൬|| തിലൈഃ സപഞ്ചാങ്ഗുലപത്രമിശ്രൈഃ സംശോധയേത് സൈന്ധവസമ്പ്രയുക്തൈഃ | ശുദ്ധം വ്രണം വാऽപ്യുപരോപയേത്തു തൈലേന രാസ്നാസരലാന്വിതേന ||൭|| വിഡങ്ഗയഷ്ടീമധുകാമൃതാഭിഃ സിദ്ധേന വാ ക്ഷീരസമന്വിതേന |൮|
हिंस्राऽथ रोहिण्यमृताऽथ भार्गी श्योनाकबिल्वागुरुकृष्णगन्धाः | गोजी च पिष्टा सह तालपत्र्या ग्रन्थौ विधेयोऽनिलजे प्रलेपः ||५|| स्वेदोपनाहान् विविधांश्च कुर्यात्तथा प्रसिद्धानपरांश्च लेपान् | विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं प्रक्षाल्य बिल्वार्कनरेन्द्रतोयैः ||६|| तिलैः सपञ्चाङ्गुलपत्रमिश्रैः संशोधयेत् सैन्धवसम्प्रयुक्तैः | शुद्धं व्रणं वाऽप्युपरोपयेत्तु तैलेन रास्नासरलान्वितेन ||७|| विडङ्गयष्टीमधुकामृताभिः सिद्धेन वा क्षीरसमन्वितेन |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8-11) · Śloka 11
ജലൌകസഃ പിത്തകൃതേ ഹിതാസ്തു ക്ഷീരോദകാഭ്യാം പരിഷേചനം ച ||൮|| കാകോലിവര്ഗസ്യ ച ശീതലാനി പിബേത് കഷായാണി സശര്കരാണി | ദ്രാക്ഷാരസേനേക്ഷുരസേന വാऽപി ചൂര്ണം പിബേച്ചാപി ഹരീതകീനാമ് ||൯|| മധൂകജമ്ബ്വര്ജുനവേതസാനാം ത്വഗ്ഭിഃ പ്രദേഹാനവചാരയേത | സശര്കരൈര്വാ തൃണശൂന്യകന്ദൈര്ദിഹ്യാദഭീക്ഷ്ണം മുചുലുന്ദജൈര്വാ ||൧൦|| വിദാര്യ വാ പക്വമപോഹ്യ പൂയം ധാവേത് കഷായേണ വനസ്പതീനാമ് | തിലൈഃ സയഷ്ടീമധുകൈര്വിശോധ്യ സര്പിഃ പ്രയോജ്യം മധുരൈര്വിപക്വമ് ||൧൧||
जलौकसः पित्तकृते हितास्तु क्षीरोदकाभ्यां परिषेचनं च ||८|| काकोलिवर्गस्य च शीतलानि पिबेत् कषायाणि सशर्कराणि | द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि चूर्णं पिबेच्चापि हरीतकीनाम् ||९|| मधूकजम्ब्वर्जुनवेतसानां त्वग्भिः प्रदेहानवचारयेत | सशर्करैर्वा तृणशून्यकन्दैर्दिह्यादभीक्ष्णं मुचुलुन्दजैर्वा ||१०|| विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं धावेत् कषायेण वनस्पतीनाम् | तिलैः सयष्टीमधुकैर्विशोध्य सर्पिः प्रयोज्यं मधुरैर्विपक्वम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
ഹൃതേഷു ദോഷേഷു യഥാനുപൂര്വ്യാ ഗ്രന്ഥൌ ഭിഷക് ശ്ലേഷ്മസമുത്ഥിതേ തു | സ്വിന്നസ്യ വിമ്ലാപനമേവ കുര്യാദങ്ഗുഷ്ഠലോഹോപലവേണുദണ്ഡൈഃ ||൧൨|| വികങ്കതാരഗ്വധകാകണന്തീകാകാദനീതാപസവൃക്ഷമൂലൈഃ | ആലേപയേത് പിണ്ഡഫലാര്കഭാര്ഗീകരഞ്ജകാലാമദനൈശ്ച വിദ്വാന് ||൧൩||
हृतेषु दोषेषु यथानुपूर्व्या ग्रन्थौ भिषक् श्लेष्मसमुत्थिते तु | स्विन्नस्य विम्लापनमेव कुर्यादङ्गुष्ठलोहोपलवेणुदण्डैः ||१२|| विकङ्कतारग्वधकाकणन्तीकाकादनीतापसवृक्षमूलैः | आलेपयेत् पिण्डफलार्कभार्गीकरञ्जकालामदनैश्च विद्वान् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14) · Śloka 14
അമര്മജാതം ശമമപ്രയാന്തമപക്വമേവാപഹരേദ്വിദാര്യ | ദഹേത് സ്ഥിതേ ചാസൃജി സിദ്ധകര്മാ സദ്യഃക്ഷതോക്തം ച വിധിം വിദധ്യാത് ||൧൪||
अमर्मजातं शममप्रयान्तमपक्वमेवापहरेद्विदार्य | दहेत् स्थिते चासृजि सिद्धकर्मा सद्यःक्षतोक्तं च विधिं विदध्यात् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 16
യാ മാംസകന്ദ്യഃ കഠിനാ ബൃഹത്യസ്താസ്വേഷ യോജ്യശ്ച വിധിര്വിധിജ്ഞൈഃ | ശസ്ത്രേണ വാऽऽപാട്യ സുപക്വമാശു പ്രക്ഷാലയേത് പഥ്യതമൈഃ കഷായൈഃ ||൧൫|| സംശോധനൈസ്തം ച വിശോധയേത്തു ക്ഷാരോത്തരൈഃ ക്ഷൌദ്രഗുഡപ്രഗാഢൈഃ | ശുദ്ധേ ച തൈലം ത്വവചാരണീയം വിഡങ്ഗപാഠാരജനീവിപക്വമ് ||൧൬||
या मांसकन्द्यः कठिना बृहत्यस्तास्वेष योज्यश्च विधिर्विधिज्ञैः | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य सुपक्वमाशु प्रक्षालयेत् पथ्यतमैः कषायैः ||१५|| संशोधनैस्तं च विशोधयेत्तु क्षारोत्तरैः क्षौद्रगुडप्रगाढैः | शुद्धे च तैलं त्ववचारणीयं विडङ्गपाठारजनीविपक्वम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20
മേദഃസമുത്ഥേ തിലകല്കദിഗ്ധം ദത്ത്വോപരിഷ്ടാദ്ദ്വിഗുണം പടാന്തമ് | ഹുതാശതപ്തേന മുഹുഃ പ്രമൃജ്യാല്ലോഹേന ധീമാനദഹന് ഹിതായ ||൧൭|| പ്രലിപ്യ ദാര്വീമഥ ലാക്ഷയാ വാ പ്രതപ്തയാ സ്വേദനമസ്യ കാര്യമ് | നിപാത്യ വാ ശസ്ത്രമപോഹ്യ മേദോ ദഹേത് സുപക്വം ത്വഥവാ വിദാര്യ ||൧൮|| പ്രക്ഷാല്യ മൂത്രേണ തിലൈഃ സുപിഷ്ടൈഃ സുവര്ചികാദ്യൈര്ഹരിതാലമിശ്രൈഃ | സസൈന്ധവൈഃ ക്ഷൌദ്രഘൃതപ്രഗാഢൈഃ ക്ഷാരോത്തരൈരേനമഭിപ്രശോധ്യ ||൧൯|| തൈലം വിദദ്യാദ്ദ്വികരഞ്ജഗുഞ്ജാവംശാവലേഖേങ്ഗുദമൂത്രസിദ്ധമ് |൨൦|
मेदःसमुत्थे तिलकल्कदिग्धं दत्त्वोपरिष्टाद्द्विगुणं पटान्तम् | हुताशतप्तेन मुहुः प्रमृज्याल्लोहेन धीमानदहन् हिताय ||१७|| प्रलिप्य दार्वीमथ लाक्षया वा प्रतप्तया स्वेदनमस्य कार्यम् | निपात्य वा शस्त्रमपोह्य मेदो दहेत् सुपक्वं त्वथवा विदार्य ||१८|| प्रक्षाल्य मूत्रेण तिलैः सुपिष्टैः सुवर्चिकाद्यैर्हरितालमिश्रैः | ससैन्धवैः क्षौद्रघृतप्रगाढैः क्षारोत्तरैरेनमभिप्रशोध्य ||१९|| तैलं विदद्याद्द्विकरञ्जगुञ्जावंशावलेखेङ्गुदमूत्रसिद्धम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23
ജീമൂതകൈഃ കോശവതീഫലൈശ്ച ദന്തീദ്രവന്തീത്രിവൃതാസു ചൈവ ||൨൦|| സര്പിഃ കൃതം ഹന്ത്യപചീം പ്രവൃദ്ധാം ദ്വിധാ പ്രവൃത്തം തദുദാരവീര്യമ് | നിര്ഗുണ്ഡിജാതീബരിഹിഷ്ഠയുക്തം ജീമൂതകം മാക്ഷികസൈന്ധവാഢ്യമ് ||൨൧|| അഭിപ്രതപ്തം വമനം പ്രഗാഢം ദുഷ്ടാപചീഷൂത്തമമാദിശന്തി | കൈഡര്യബിമ്ബീകരവീരസിദ്ധം തൈലം ഹിതം മൂര്ധവിരേചനം ച ||൨൨|| ശാഖോടകസ്യ സ്വരസേന സിദ്ധം തൈലം ഹിതം നസ്യവിരേചനേഷു | മധൂകസാരശ്ച ഹിതോऽവപീഡേ ഫലാനി ശിഗ്രോഃ ഖരമഞ്ജരേര്വാ ||൨൩||
जीमूतकैः कोशवतीफलैश्च दन्तीद्रवन्तीत्रिवृतासु चैव ||२०|| सर्पिः कृतं हन्त्यपचीं प्रवृद्धां द्विधा प्रवृत्तं तदुदारवीर्यम् | निर्गुण्डिजातीबरिहिष्ठयुक्तं जीमूतकं माक्षिकसैन्धवाढ्यम् ||२१|| अभिप्रतप्तं वमनं प्रगाढं दुष्टापचीषूत्तममादिशन्ति | कैडर्यबिम्बीकरवीरसिद्धं तैलं हितं मूर्धविरेचनं च ||२२|| शाखोटकस्य स्वरसेन सिद्धं तैलं हितं नस्यविरेचनेषु | मधूकसारश्च हितोऽवपीडे फलानि शिग्रोः खरमञ्जरेर्वा ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24) · Śloka 24
ഗ്രന്ഥീനമര്മപ്രഭവാനപക്വാനുദ്ധൃത്യ ചാഗ്നിം വിദധീത പശ്ചാത് | ക്ഷാരേണ വാऽപി പ്രതിസാരയേത്തു സംലിഖ്യ ശസ്ത്രേണ യഥോപദേശമ് ||൨൪||
ग्रन्थीनमर्मप्रभवानपक्वानुद्धृत्य चाग्निं विदधीत पश्चात् | क्षारेण वाऽपि प्रतिसारयेत्तु संलिख्य शस्त्रेण यथोपदेशम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
പാര്ഷ്ണിം പ്രതി ദ്വേ ദശ ചാങ്ഗുലാനി മിത്വേന്ദ്രബസ്തിം പരിവര്ജ്യ ധീമാന് | വിദാര്യ മത്സ്യാണ്ഡനിഭാനി വൈദ്യോ നിഷ്കൃഷ്യ ജാലാന്യനലം വിദധ്യാത് ||൨൫|| ആ ഗുല്ഫകര്ണാത് സുമിതസ്യ ജന്തോസ്തസ്യാഷ്ടഭാഗം ഖുഡകാദ്വിഭജ്യ | ഘോണര്ജുവേധഃ സുരരാജബസ്തേര്ഹിത്വാऽക്ഷിമാത്രം ത്വപരേ വദന്തി ||൨൬||
पार्ष्णिं प्रति द्वे दश चाङ्गुलानि मित्वेन्द्रबस्तिं परिवर्ज्य धीमान् | विदार्य मत्स्याण्डनिभानि वैद्यो निष्कृष्य जालान्यनलं विदध्यात् ||२५|| आ गुल्फकर्णात् सुमितस्य जन्तोस्तस्याष्टभागं खुडकाद्विभज्य | घोणर्जुवेधः सुरराजबस्तेर्हित्वाऽक्षिमात्रं त्वपरे वदन्ति ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (27) · Śloka 27
മണിബന്ധോപരിഷ്ടാദ്വാ കുര്യാദ്രേഖാത്രയം ഭിഷക് | അങ്ഗുല്യന്തരിതം സമ്യഗപചീനാം നിവൃത്തയേ ||൨൭||
मणिबन्धोपरिष्टाद्वा कुर्याद्रेखात्रयं भिषक् | अङ्गुल्यन्तरितं सम्यगपचीनां निवृत्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (28) · Śloka 29
ചൂര്ണസ്യ കാലേ പ്രചലാകകാകഗോധാഹികൂര്മപ്രഭവാം മസീം തു | ദദ്യാച്ച തൈലേന സഹേങ്ഗുദീനാം യദ്വക്ഷ്യതേ ശ്ലീപദിനാം ച തൈലമ് ||൨൮|| വിരേചനം ധൂമമുപാദദീത ഭവേച്ച നിത്യം യവമുദ്ഗഭോജീ |൨൯|
चूर्णस्य काले प्रचलाककाकगोधाहिकूर्मप्रभवां मसीं तु | दद्याच्च तैलेन सहेङ्गुदीनां यद्वक्ष्यते श्लीपदिनां च तैलम् ||२८|| विरेचनं धूममुपाददीत भवेच्च नित्यं यवमुद्गभोजी |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
കര്കാരുകൈര്വാരുകനാരികേലപ്രിയാലപഞ്ചാങ്ഗുലബീജചൂര്ണൈഃ ||൨൯|| വാതാര്ബുദം ക്ഷീരഘൃതാമ്ബുസിദ്ധൈരുഷ്ണൈഃ സതൈലൈരുപനാഹയേത്തു | കുര്യാച്ച മുഖ്യാന്യുപനാഹനാനി സിദ്ധൈശ്ച മാംസൈരഥ വേസവാരൈഃ ||൩൦|| സ്വേദം വിദധ്യാത് കുശലസ്തു നാഡ്യാ ശൃങ്ഗേണ രക്തം ബഹുശോ ഹരേച്ച | വാതഘ്നനിര്യൂഹപയോമ്ലഭാഗൈഃ സിദ്ധം ശതാഖ്യം ത്രിവൃതം പിബേദ്വാ ||൩൧||
कर्कारुकैर्वारुकनारिकेलप्रियालपञ्चाङ्गुलबीजचूर्णैः ||२९|| वातार्बुदं क्षीरघृताम्बुसिद्धैरुष्णैः सतैलैरुपनाहयेत्तु | कुर्याच्च मुख्यान्युपनाहनानि सिद्धैश्च मांसैरथ वेसवारैः ||३०|| स्वेदं विदध्यात् कुशलस्तु नाड्या शृङ्गेण रक्तं बहुशो हरेच्च | वातघ्ननिर्यूहपयोम्लभागैः सिद्धं शताख्यं त्रिवृतं पिबेद्वा ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34
സ്വേദോപനാഹാ മൃദവസ്തു കാര്യാഃ പിത്താര്ബുദേ കായവിരേചനം ച | വിഘൃഷ്യ ചോദുമ്ബരശാകഗോജീപത്രൈര്ഭൃശം ക്ഷൌദ്രയുതൈഃ പ്രലിമ്പേത് ||൩൨|| ശ്ലക്ഷ്ണീകൃതൈഃ സര്ജരസപ്രിയങ്ഗുപത്തങ്ഗരോധ്രാഞ്ജനയഷ്ടികാഹ്വൈഃ | വിസ്രാവ്യ ചാരഗ്വധഗോജിസോമാഃ ശ്യാമാ ച യോജ്യാ കുശലേന ലേപേ ||൩൩|| ശ്യാമാഗിരിഹ്വാഞ്ജനകീരസേഷു ദ്രാക്ഷാരസേ സപ്തലികാരസേ ച | ഘൃതം പിബേത് ക്ലീതകസമ്പ്രസിദ്ധം പിത്താര്ബുദീ തജ്ജഠരീ ച ജന്തുഃ ||൩൪||
स्वेदोपनाहा मृदवस्तु कार्याः पित्तार्बुदे कायविरेचनं च | विघृष्य चोदुम्बरशाकगोजीपत्रैर्भृशं क्षौद्रयुतैः प्रलिम्पेत् ||३२|| श्लक्ष्णीकृतैः सर्जरसप्रियङ्गुपत्तङ्गरोध्राञ्जनयष्टिकाह्वैः | विस्राव्य चारग्वधगोजिसोमाः श्यामा च योज्या कुशलेन लेपे ||३३|| श्यामागिरिह्वाञ्जनकीरसेषु द्राक्षारसे सप्तलिकारसे च | घृतं पिबेत् क्लीतकसम्प्रसिद्धं पित्तार्बुदी तज्जठरी च जन्तुः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35-36) · Śloka 36
ശുദ്ധസ്യ ജന്തോഃ കഫജേऽര്ബുദേ തു രക്തേऽവസിക്തേ തു തതോऽര്ബുദം തത് | ദ്രവ്യാണി യാന്യൂര്ധ്വമധശ്ച ദോഷാന് ഹരന്തി തൈഃ കല്കകൃതൈഃ പ്രദിഹ്യാത് ||൩൫|| കപോതപാരാവതവിഡ്വിമിശ്രൈഃ സകാംസ്യനീലൈഃ ശുകലാങ്ഗലാഖ്യൈഃ | മൂത്രൈസ്തു കാകാദനിമൂലമിശ്രൈഃ ക്ഷാരപ്രദിഗ്ധൈരഥവാ പ്രദിഹ്യാത് ||൩൬||
शुद्धस्य जन्तोः कफजेऽर्बुदे तु रक्तेऽवसिक्ते तु ततोऽर्बुदं तत् | द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च दोषान् हरन्ति तैः कल्ककृतैः प्रदिह्यात् ||३५|| कपोतपारावतविड्विमिश्रैः सकांस्यनीलैः शुकलाङ्गलाख्यैः | मूत्रैस्तु काकादनिमूलमिश्रैः क्षारप्रदिग्धैरथवा प्रदिह्यात् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (37-40) · Śloka 40
നിഷ്പാവപിണ്യാകകുലത്ഥകല്കൈര്മാംസപ്രഗാഢൈര്ദധിമസ്തുയുക്തൈഃ | ലേപം വിദധ്യാത് കൃമയോ യഥാऽത്ര മൂര്ച്ഛന്തി മുഞ്ചന്ത്യഥ മക്ഷികാശ്ച ||൩൭|| അല്പാവശിഷ്ടേ കൃമിഭക്ഷിതേ ച ലിഖേത്തതോऽഗ്നിം വിദധീത പശ്ചാത് | യദല്പമൂലം ത്രപുതാമ്രസീസപട്ടൈഃ സമാവേഷ്ട്യ തദായസൈര്വാ ||൩൮|| ക്ഷാരാഗ്നിശസ്ത്രാണ്യസകൃദ്വിദധ്യാത് പ്രാണാനഹിംസന് ഭിഷഗപ്രമത്തഃ | ആസ്ഫോതജാതീകരവീരപത്രൈഃ കഷായമിഷ്ടം വ്രണശോധനാര്ഥമ് ||൩൯|| ശുദ്ധേ ച തൈലം വിദധീത ഭാര്ഗീവിഡങ്ഗപാഠാത്രിഫലാവിപക്വമ് | യദൃച്ഛയാ ചോപഗതാനി പാകം പാകക്രമേണോപചരേദ്വിധിജ്ഞഃ ||൪൦||
निष्पावपिण्याककुलत्थकल्कैर्मांसप्रगाढैर्दधिमस्तुयुक्तैः | लेपं विदध्यात् कृमयो यथाऽत्र मूर्च्छन्ति मुञ्चन्त्यथ मक्षिकाश्च ||३७|| अल्पावशिष्टे कृमिभक्षिते च लिखेत्ततोऽग्निं विदधीत पश्चात् | यदल्पमूलं त्रपुताम्रसीसपट्टैः समावेष्ट्य तदायसैर्वा ||३८|| क्षाराग्निशस्त्राण्यसकृद्विदध्यात् प्राणानहिंसन् भिषगप्रमत्तः | आस्फोतजातीकरवीरपत्रैः कषायमिष्टं व्रणशोधनार्थम् ||३९|| शुद्धे च तैलं विदधीत भार्गीविडङ्गपाठात्रिफलाविपक्वम् | यदृच्छया चोपगतानि पाकं पाकक्रमेणोपचरेद्विधिज्ञः ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43
മേദോര്ബുദം സ്വിന്നമഥോ വിദാര്യ വിശോധ്യ സീവ്യേദ്ഗതരക്തമാശു | തതോ ഹരിദ്രാഗൃഹധൂമരോധ്രപതങ്ഗചൂര്ണൈഃ സമനഃശിലാലൈഃ ||൪൧|| വ്രണം പ്രതിഗ്രാഹ്യ മധുപ്രഗാഢൈഃ കരഞ്ജതൈലം വിദധീത ശുദ്ധേ | സശേഷദോഷാണി ഹി യോऽര്ബൂദാനി കരോതി തസ്യാശു പുനര്ഭവന്തി ||൪൨|| തസ്മാദശേഷാണി സമുദ്ധരേത്തു ഹന്യുഃ സശേഷാണി യഥാ ഹി വഹ്നിഃ |൪൩|
मेदोर्बुदं स्विन्नमथो विदार्य विशोध्य सीव्येद्गतरक्तमाशु | ततो हरिद्रागृहधूमरोध्रपतङ्गचूर्णैः समनःशिलालैः ||४१|| व्रणं प्रतिग्राह्य मधुप्रगाढैः करञ्जतैलं विदधीत शुद्धे | सशेषदोषाणि हि योऽर्बूदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति ||४२|| तस्मादशेषाणि समुद्धरेत्तु हन्युः सशेषाणि यथा हि वह्निः |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (43-47) · Śloka 47
സംസ്വേദ്യ ഗണ്ഡം പവനോത്ഥമാദൌ നാഡ്യാऽനിലഘ്നൌഷധപത്രഭങ്ഗൈഃ ||൪൩|| അമ്ലൈഃ സമൂത്രൈര്വിവിധൈഃ പയോഭിരുഷ്ണൈഃ സതൈലൈഃ പിശിതൈശ്ച വിദ്വാന് | വിസ്രാവയേത് സ്വിന്നമതന്ദ്രിതശ്ച ശുദ്ധം വ്രണം ചാപ്യുപനാഹയേത്തു ||൪൪|| ശണാതസീമൂലകശിഗ്രുകിണ്വപ്രിയാലമജ്ജാനുയുതൈസ്തിലൈസ്തു | കാലാമൃതാശിഗ്രുപുനര്നവാര്കഗജാദിനാമാകരഹാടകുഷ്ഠൈഃ ||൪൫|| ഏകൈഷികാവൃക്ഷകതില്വകൈശ്ച സുരാമ്ലപിഷ്ടൈരസകൃത് പ്രദിഹ്യാത് ||൪൬|| തൈലം പിബേച്ചാമൃതവല്ലിനിമ്ബഹംസാഹ്വയാവൃക്ഷകപിപ്പലീഭീഃ | സിദ്ധം ബലാഭ്യാം ച സദേവദാരു ഹിതായ നിത്യം ഗലഗണ്ഡരോഗേ ||൪൭||
संस्वेद्य गण्डं पवनोत्थमादौ नाड्याऽनिलघ्नौषधपत्रभङ्गैः ||४३|| अम्लैः समूत्रैर्विविधैः पयोभिरुष्णैः सतैलैः पिशितैश्च विद्वान् | विस्रावयेत् स्विन्नमतन्द्रितश्च शुद्धं व्रणं चाप्युपनाहयेत्तु ||४४|| शणातसीमूलकशिग्रुकिण्वप्रियालमज्जानुयुतैस्तिलैस्तु | कालामृताशिग्रुपुनर्नवार्कगजादिनामाकरहाटकुष्ठैः ||४५|| एकैषिकावृक्षकतिल्वकैश्च सुराम्लपिष्टैरसकृत् प्रदिह्यात् ||४६|| तैलं पिबेच्चामृतवल्लिनिम्बहंसाह्वयावृक्षकपिप्पलीभीः | सिद्धं बलाभ्यां च सदेवदारु हिताय नित्यं गलगण्डरोगे ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (48-50) · Śloka 50
സ്വേദോപനാഹൈഃ കഫസമ്ഭവം തു സംസ്വേദ്യ വിസ്രാവണമേവ കുര്യാത് | തതോऽജഗന്ധാതിവിഷാവിശല്യാവിഷാണികാകുഷ്ഠശുകാഹ്വയാഭിഃ ||൪൮|| പലാശഭസ്മോദകപേഷിതാഭിര്ദിഹ്യാത് സുഗുഞ്ജാഭിരശീതലാഭിഃ | ദശാര്ധസങ്ഖ്യൈര്ലവണൈശ്ച യുക്തം തൈലം പിബേന്മാഗധികാദിസിദ്ധമ് ||൪൯|| പ്രച്ഛര്ദനം മൂര്ധവിരേചനം ച ധൂമശ്ച വൈരേചനികോ ഹിതസ്തു | പാകക്രമോ വാऽപി സദാ വിധേയോ വൈദ്യേന പാകങ്ഗതയോഃ കഥഞ്ചിത് ||൫൦||
स्वेदोपनाहैः कफसम्भवं तु संस्वेद्य विस्रावणमेव कुर्यात् | ततोऽजगन्धातिविषाविशल्याविषाणिकाकुष्ठशुकाह्वयाभिः ||४८|| पलाशभस्मोदकपेषिताभिर्दिह्यात् सुगुञ्जाभिरशीतलाभिः | दशार्धसङ्ख्यैर्लवणैश्च युक्तं तैलं पिबेन्मागधिकादिसिद्धम् ||४९|| प्रच्छर्दनं मूर्धविरेचनं च धूमश्च वैरेचनिको हितस्तु | पाकक्रमो वाऽपि सदा विधेयो वैद्येन पाकङ्गतयोः कथञ्चित् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
കടുത്രികക്ഷൌദ്രയുതാഃ സമൂത്രാ ഭക്ഷ്യാ യവാന്നാനി രസാശ്ച മൌദ്ഗാഃ | സശൃങ്ഗവേരാഃ സപടോലനിമ്ബാ ഹിതായ ദേയാ ഗലഗണ്ഡരോഗേ ||൫൧||
कटुत्रिकक्षौद्रयुताः समूत्रा भक्ष्या यवान्नानि रसाश्च मौद्गाः | सशृङ्गवेराः सपटोलनिम्बा हिताय देया गलगण्डरोगे ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (52-55) · Śloka 55
മേദഃസമുത്ഥേ തു യഥോപദിഷ്ടാം വിധ്യേത് സിരാം സ്നിഗ്ധതനോര്നരസ്യ | ശ്യാമാസുധാലോഹപുരീഷദന്തീരസാഞ്ജനൈശ്ചാപി ഹിതഃ പ്രദേഹഃ ||൫൨|| മൂത്രേണ വാऽऽലോഡ്യ ഹിതായ സാരം പ്രാതഃ പിബേത് സാലമഹീരുഹാണാമ് | ശസ്ത്രേണ വാऽऽപാട്യ വിദാര്യ ചൈനം മേദഃ സമുദ്ധൃത്യ ഹിതായ സീവ്യേത് ||൫൩|| മജ്ജാജ്യമേദോമധുഭിര്ദഹേദ്വാ ദഗ്ധേ ച സര്പിര്മധു ചാവചാര്യമ് | കാസീസതുത്ഥേ ച തതോऽത്ര ദേയേ ചൂര്ണീകൃതേ രോചനയാ സമേതേ ||൫൪|| തൈലേന ചാഭ്യജ്യ ഹിതായ ദദ്യാത് സാരോദ്ഭവം ഗോമയജം ച ഭസ്മ | ഹിതശ്ച നിത്യം ത്രിഫലാകഷായോ ഗാഢശ്ച ബന്ധോ യവഭോജനം ച ||൫൫||
मेदःसमुत्थे तु यथोपदिष्टां विध्येत् सिरां स्निग्धतनोर्नरस्य | श्यामासुधालोहपुरीषदन्तीरसाञ्जनैश्चापि हितः प्रदेहः ||५२|| मूत्रेण वाऽऽलोड्य हिताय सारं प्रातः पिबेत् सालमहीरुहाणाम् | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य विदार्य चैनं मेदः समुद्धृत्य हिताय सीव्येत् ||५३|| मज्जाज्यमेदोमधुभिर्दहेद्वा दग्धे च सर्पिर्मधु चावचार्यम् | कासीसतुत्थे च ततोऽत्र देये चूर्णीकृते रोचनया समेते ||५४|| तैलेन चाभ्यज्य हिताय दद्यात् सारोद्भवं गोमयजं च भस्म | हितश्च नित्यं त्रिफलाकषायो गाढश्च बन्धो यवभोजनं च ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ഗ്രന്ഥ്യപച്യര്ബുദഗലഗണ്ഡചികിത്സിതം നാമാഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ ||൧൮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः ||१८||
🔊 Audio coming soon