Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਜਙ੍ਗਮਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो जङ्गमविषविज्ञानीयं कल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
3. jaṅgamaviṣavijñānīyakalpaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਜਙ੍ਗਮਸ੍ਯ ਵਿਸਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸੋਡਸ਼ | ਸਮਾਸੇਨ ਮਯਾ ਯਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੩|| ਤਤ੍ਰ, ਦਸ੍ਟਿਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਨਖਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਲਾਰ੍ਤਵਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼- ਵਿਸ਼ਰ੍ਧਿਤਤੁਣ੍ਡਾਸ੍ਥਿਪਿਤ੍ਤਸ਼ੂਕਸ਼ਵਾਨੀਤਿ ||੪||
View original
जङ्गमस्य विषस्योक्तान्यधिष्ठानानि षोडश | समासेन मया यानि विस्तरस्तेषु वक्ष्यते ||३|| तत्र, दृष्टिनिःश्वासदंष्ट्रानखमूत्रपुरीषशुक्रलालार्तवमुखसन्दंश- विशर्धिततुण्डास्थिपित्तशूकशवानीति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ, ਦਸ੍ਟਿਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਵਿਸਾ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਪਾਃ, ਭੌਮਾਸ੍ਤੁ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਿਸਾਃ, ਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼੍ਵਵਾਨਰਮਕਰਮਣ੍ਡੂਕਪਾਕਮਤ੍ਸ੍ਯਗੋਧਾਸ਼ਮ੍ਬੂਕਪ੍ਰਚਲਾਕਗਹਗੋਧਿਕਾਚਤੁਸ੍ਪਾਦਕੀਟਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਨਖਵਿਸਾਃ, ਚਿਪਿਟਪਿਚ੍ਚਿਟਕਕਸਾਯਵਾਸਿਕਸਰ੍ਸਪਕਤੋਟਕਵਰ੍ਚਃਕੀਟਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਕਾਃ ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾਃ, ਮੂਸਿਕਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਸਾਃ, ਲੂਤਾ ਲਾਲਾਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਨਖਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਵਿਸਾਃ , ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਵਰਟੀਰਾਜੀਵਮਤ੍ਸ੍ਯੋਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚਿਕਾਸ਼੍ਚਾਲ(ਰ)ਵਿਸਾਃ, ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਰਃਸਰਾਵਕੁਰ੍ਦਿਸ਼ਤਦਾਰੁਕਾਰਿਮੇਦਕਸਾਰਿਕਾਮੁਖਾ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸ਼ਰ੍ਧਿਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵਿਸਾਃ, ਮਕ੍ਸਿਕਾਕਣਭਜਲਾਯੁਕਾ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾਃ, ਵਿਸਹਤਾਸ੍ਥਿ ਸਰ੍ਪਕਣ੍ਟਕਵਰਟੀਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿ ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਥਿਵਿਸਾਣਿ, ਸ਼ਕੁਲੀਮਤ੍ਸ੍ਯਰਕ੍ਤਰਾਜਿਵਰਕੀ(ਟੀ)ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਾਃ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤੁਣ੍ਡੋਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗਵਰਟੀਸ਼ਤਪਦੀਸ਼ੂਕਵਲਭਿਕਾਸ਼ਙ੍ਗਿਭ੍ਰਮਰਾਃ ਸ਼ੂਕਤੁਣ੍ਡਵਿਸਾਃ, ਕੀਟਸਰ੍ਪਦੇਹਾ ਗਤਾਸਵਃ ਸ਼ਵਵਿਸਾਃ; ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਵਨੁਕ੍ਤਾ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸੇਸ੍ਵੇਵ ਗਣਯਿਤਵ੍ਯਾਃ ||੫||
View original
तत्र, दृष्टिनिःश्वासविषा दिव्याः सर्पाः, भौमास्तु दंष्ट्राविषाः, मार्जारश्ववानरमकरमण्डूकपाकमत्स्यगोधाशम्बूकप्रचलाकगृहगोधिकाचतुष्पादकीटास्तथाऽन्ये दंष्ट्रानखविषाः, चिपिटपिच्चिटककषायवासिकसर्षपकतोटकवर्चःकीटकौण्डिन्यकाः शकृन्मूत्रविषाः, मूषिकाः शुक्रविषाः, लूता लालामूत्रपुरीषमुखसन्दंशनखशुक्रार्तवविषाः , वृश्चिकविश्वम्भरवरटीराजीवमत्स्योच्चिटिङ्गाः समुद्रवृश्चिकाश्चाल(र)विषाः, चित्रशिरःसरावकुर्दिशतदारुकारिमेदकसारिकामुखा मुखसन्दंशविशर्धितमूत्रपुरीषविषाः, मक्षिकाकणभजलायुका मुखसन्दंशविषाः, विषहतास्थि सर्पकण्टकवरटीमत्स्यास्थि चेत्यस्थिविषाणि, शकुलीमत्स्यरक्तराजिवरकी(टी)मत्स्याश्च पित्तविषाः, सूक्ष्मतुण्डोच्चिटिङ्गवरटीशतपदीशूकवलभिकाशृङ्गिभ्रमराः शूकतुण्डविषाः, कीटसर्पदेहा गतासवः शवविषाः; शेषास्त्वनुक्ता मुखसन्दंशविषेष्वेव गणयितव्याः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਰਾਜ੍ਞੋਰਿਦੇਸ਼ੇ ਰਿਪਵਸ੍ਤਣਾਮ੍ਬੁਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਨਧੂਮਸ਼੍ਵਸਨਾਨ੍ ਵਿਸੇਣ | ਸਨ੍ਦੂਸਯਨ੍ਤ੍ਯੇਭਿਰਤਿਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਲਿਙ੍ਗੈਰਭਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ਤਾਨ੍ ||੬||
View original
भवन्ति चात्र- राज्ञोऽरिदेशे रिपवस्तृणाम्बुमार्गान्नधूमश्वसनान् विषेण | सन्दूषयन्त्येभिरतिप्रदुष्टान् विज्ञाय लिङ्गैरभिशोधयेत्तान् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7-8) · Śloka 8
ਦੁਸ੍ਟਂ ਜਲਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮੁਗ੍ਰਗਨ੍ਧਿ ਫੇਨਾਨ੍ਵਿਤਂ ਰਾਜਿਭਿਰਾਵਤਂ ਚ | ਮਣ੍ਡੂਕਮਤ੍ਸ੍ਯਂ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਿਹਙ੍ਗਾ ਮਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਾਨੂਪਚਰਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ||੭|| ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚਾਤ੍ਰ ਨਰਾਸ਼੍ਵਨਾਗਾਸ੍ਤੇ ਛਰ੍ਦਿਮੋਹਜ੍ਵਰਦਾਹਸ਼ੋਫਾਨ੍ | (ਗ)ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਮਪਹਤ੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ ਦੁਸ੍ਟਂ ਜਲਂ ਸ਼ੋਧਯਿਤੁਂ ਯਤੇਤ ||੮||
View original
दुष्टं जलं पिच्छिलमुग्रगन्धि फेनान्वितं राजिभिरावृतं च | मण्डूकमत्स्यं म्रियते विहङ्गा मत्ताश्च सानूपचरा भ्रमन्ति ||७|| मज्जन्ति ये चात्र नराश्वनागास्ते छर्दिमोहज्वरदाहशोफान् | ऋ(ग)च्छन्ति तेषामपहृत्य दोषान् दुष्टं जलं शोधयितुं यतेत ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
ਧਵਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਾਸਨਪਾਰਿਭਦ੍ਰਾਨ੍ ਸਪਾਟਲਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਕਮੋਕ੍ਸਕੌ ਚ | ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸਰਾਜਦ੍ਰੁਮਸੋਮਵਲ੍ਕਾਂਸ੍ਤਦ੍ਭਸ੍ਮ ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਤਰੇਤ੍ ਸਰਃਸੁ ||੯|| ਭਸ੍ਮਾਞ੍ਜਲਿਂ ਚਾਪਿ ਘਟੇ ਨਿਧਾਯ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਦੀਪ੍ਸਿਤਮੇਵਮਮ੍ਭਃ |੧੦|
View original
धवाश्वकर्णासनपारिभद्रान् सपाटलान् सिद्धकमोक्षकौ च | दग्ध्वा सराजद्रुमसोमवल्कांस्तद्भस्म शीतं वितरेत् सरःसु ||९|| भस्माञ्जलिं चापि घटे निधाय विशोधयेदीप्सितमेवमम्भः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10-12) · Śloka 12
ਕ੍ਸਿਤਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ ਵਿਸਦੂਸਿਤਂ ਤੁ ਸ਼ਿਲਾਤਲਂ ਤੀਰ੍ਥਮਥੇਰਿਣਂ ਵਾ ||੧੦|| ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤਿ ਗਾਤ੍ਰੇਣ ਤੁ ਯੇਨ ਯੇਨ ਗੋਵਾਜਿਨਾਗੋਸ੍ਟ੍ਰਖਰਾ ਨਰਾ ਵਾ | ਤਚ੍ਛੂਨਤਾਂ ਯਾਤ੍ਯਥ ਦਹ੍ਯਤੇ ਚ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਰੋਮਨਖਂ ਤਥੈਵ ||੧੧|| ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨਨ੍ਤਾਂ ਸਹ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੈਃ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਰਾਭਿਰ੍ਵਿਨਿਯੋਜ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਮ੍ | ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍ ਪਯੋਭਿਃ ਸੁਮਦਨ੍ਵਤੈਸ੍ਤਂ ਵਿਡਙ੍ਗਪਾਠਾਕਟਭੀਜਲੈਰ੍ਵਾ ||੧੨||
View original
क्षितिप्रदेशं विषदूषितं तु शिलातलं तीर्थमथेरिणं वा ||१०|| स्पृशन्ति गात्रेण तु येन येन गोवाजिनागोष्ट्रखरा नरा वा | तच्छूनतां यात्यथ दह्यते च विशीर्यते रोमनखं तथैव ||११|| तत्राप्यनन्तां सह सर्वगन्धैः पिष्ट्वा सुराभिर्विनियोज्य मार्गम् | सिञ्चेत् पयोभिः सुमृदन्वतैस्तं विडङ्गपाठाकटभीजलैर्वा ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-15) · Śloka 15
ਤਣੇਸੁ ਭਕ੍ਤੇਸੁ ਚ ਦੂਸਿਤੇਸੁ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਮਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯੇ | ਵਿਡ੍ਭੇਦਮਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਥਵਾ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤੇਸਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪ੍ਰਣਯੇਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਾਮ੍ ||੧੩|| ਵਿਸਾਪਹੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯਗਦੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਯ ਵਾਦ੍ਯਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਵਾਦਯੇਤ | ਤਾਰਃ ਸੁਤਾਰਃ ਸਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਃ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਃ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਭਾਗਃ ||੧੪|| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਪਿਲਾਨ੍ਵਯੇਨ ਵਾਦ੍ਯਪ੍ਰਲੇਪੋ ਵਿਹਿਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ | ਵਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਹਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਂ ਵਿਸਾਣਿ ਘੋਰਾਣ੍ਯਪਿ ਯਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ||੧੫||
View original
तृणेषु भक्तेषु च दूषितेषु सीदन्ति मूर्च्छन्ति वमन्ति चान्ये | विड्भेदमृच्छन्त्यथवा म्रियन्ते तेषां चिकित्सां प्रणयेद्यथोक्ताम् ||१३|| विषापहैर्वाऽप्यगदैर्विलिप्य वाद्यानि चित्राण्यपि वादयेत | तारः सुतारः ससुरेन्द्रगोपः सर्वैश्च तुल्यः कुरुविन्दभागः ||१४|| पित्तेन युक्तः कपिलान्वयेन वाद्यप्रलेपो विहितः प्रशस्तः | वाद्यस्य शब्देन हि यान्ति नाशं विषाणि घोराण्यपि यानि सन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (16-17) · Śloka 17
ਧੂਮੇਨਿਲੇ ਵਾ ਵਿਸਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਖਗਾਃ ਸ਼੍ਰਮਾਰ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਪਤਨ੍ਤਿ ਭੂਮੌ | ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ਿਰੋਰੁਜਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾ ਨਯਨਾਮਯਾਸ਼੍ਚ ||੧੬|| ਲਾਕ੍ਸਾਹਰਿਦ੍ਰਾਤਿਵਿਸਾਭਯਾਬ੍ਦਹਰੇਣੁਕੈਲਾਦਲਵਕ੍ਰਕੁਸ੍ਠਮ੍ | ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਂ ਚਾਪ੍ਯਨਲੇ ਨਿਧਾਯ ਧੂਮਾਨਿਲੌ ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ ||੧੭||
View original
धूमेऽनिले वा विषसम्प्रयुक्ते खगाः श्रमार्ताः प्रपतन्ति भूमौ | कासप्रतिश्यायशिरोरुजश्च भवन्ति तीव्रा नयनामयाश्च ||१६|| लाक्षाहरिद्रातिविषाभयाब्दहरेणुकैलादलवक्रकुष्ठम् | प्रियङ्गुकां चाप्यनले निधाय धूमानिलौ चापि विशोधयेत ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (18-22) · Śloka 22
ਪ੍ਰਜਾਮਿਮਾਮਾਤ੍ਮਯੋਨੇਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਜਤਃ ਕਿਲ | ਅਕਰੋਦਸੁਰੋ ਵਿਘ੍ਨਂ ਕੈਟਭੋ ਨਾਮ ਦਰ੍ਪਿਤਃ ||੧੮|| ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵੈ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੇਜਸੋ ਨਿਧੇਃ | ਕ੍ਰੋਧੋ ਵਿਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਪਪਾਤਾਤਿਦਾਰੁਣਃ ||੧੯|| ਸ ਤਂ ਦਦਾਹ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਮਨ੍ਤਕਾਭਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ | ਤਤੋਸੁਰਂ ਘਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤੇਜੋਵਰ੍ਧਤਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ||੨੦|| ਤਤੋ ਵਿਸਾਦੋ ਦੇਵਾਨਾਮਭਵਤ੍ਤਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵੈ | ਵਿਸਾਦਜਨਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਸਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੨੧|| ਤਤਃ ਸਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ਼ੇਸਂ ਤਦਾ ਤਂ ਕ੍ਰੋਧਮੀਸ਼੍ਵਰਃ | ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਵਾਨ੍ ਸ ਭੂਤੇਸੁ ਸ੍ਥਾਵਰੇਸੁ ਚਰੇਸੁ ਚ ||੨੨||
View original
प्रजामिमामात्मयोनेर्ब्रह्मणः सृजतः किल | अकरोदसुरो विघ्नं कैटभो नाम दर्पितः ||१८|| तस्य क्रुद्धस्य वै वक्त्राद्ब्रह्मणस्तेजसो निधेः | क्रोधो विग्रहवान् भूत्वा निपपातातिदारुणः ||१९|| स तं ददाह गर्जन्तमन्तकाभं महाबलम् | ततोऽसुरं घातयित्वा तत्तेजोऽवर्धताद्भुतम् ||२०|| ततो विषादो देवानामभवत्तं निरीक्ष्य वै | विषादजननत्वाच्च विषमित्यभिधीयते ||२१|| ततः सृष्ट्वा प्रजाः शेषं तदा तं क्रोधमीश्वरः | विन्यस्तवान् स भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24
ਯਥਾਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਤੋਯਮਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਾਨ੍ਮਹੀਗਤਮ੍ | ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਰਸਂ ਤਂ ਤਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ||੨੩|| ਏਵਮੇਵ ਵਿਸਂ ਯਦ੍ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ | ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਰਸਂ ਸਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ||੨੪||
View original
यथाऽव्यक्तरसं तोयमन्तरीक्षान्महीगतम् | तेषु तेषु प्रदेशेषु रसं तं तं नियच्छति ||२३|| एवमेव विषं यद्यद्द्रव्यं व्याप्यावतिष्ठते | स्वभावादेव तं तस्य रसं समनुवर्तते ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25-27) · Śloka 27
ਵਿਸੇ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ | ਵਿਸਂ ਸਰ੍ਵਮਤੋ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ ||੨੫|| ਤੇ ਤੁ ਵਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਜਹਤਿ ਸ੍ਵਾਂ ਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤਾਃ | ਨੋਪਯਾਤਿ ਵਿਸਂ ਪਾਕਮਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਚ ||੨੬|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਵਤਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਸ੍ਯ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ | ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਸਤਿ ਜੀਵੇਪਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਮਾਨਵਃ ||੨੭||
View original
विषे यस्माद्गुणाः सर्वे तीक्ष्णाः प्रायेण सन्ति हि | विषं सर्वमतो ज्ञेयं सर्वदोषप्रकोपणम् ||२५|| ते तु वृत्तिं प्रकुपिता जहति स्वां विषार्दिताः | नोपयाति विषं पाकमतः प्राणान् रुणद्धि च ||२६|| श्लेष्मणाऽऽवृतमार्गत्वादुच्छ्वासोऽस्य निरुध्यते | विसञ्ज्ञः सति जीवेऽपि तस्मात्तिष्ठति मानवः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (28-29) · Śloka 29
ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਵਿਸਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਗਮ੍ | ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨਾਮੇਤਿ ਚਾਙ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਥਨਾਦਿਵ ||੨੮|| ਤੇਸਾਂ ਬਡਿਸ਼ਵਦ੍ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਤਾਸੁ ਸਜ੍ਜਤਿ ਚਾਗਤਮ੍ | ਅਨੁਦ੍ਵਤ੍ਤਾ ਵਿਸਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਚ ਭੋਗਿਨਃ ||੨੯||
View original
शुक्रवत् सर्वसर्पाणां विषं सर्वशरीरगम् | क्रुद्धानामेति चाङ्गेभ्यः शुक्रं निर्मन्थनादिव ||२८|| तेषां बडिशवद्दंष्ट्रास्तासु सज्जति चागतम् | अनुद्वृत्ता विषं तस्मान्न मुञ्चन्ति च भोगिनः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (30-31) · Śloka 32
ਯਸ੍ਮਾਦਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਪਠਿਤਂ ਵਿਸਮ੍ | ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸੇਸੂਕ੍ਤਃ ਪਰਿਸੇਕਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਃ ||੩੦|| ਮਨ੍ਦਂ ਕੀਟੇਸੁ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਬਹੁਵਾਤਕਫਂ ਵਿਸਮ੍ | ਅਤਃ ਕੀਟਵਿਸੇ ਚਾਪਿ ਸ੍ਵੇਦੋ ਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਧ੍ਯਤੇ ||੩੧|| ਕੀਟੈਰ੍ਦਸ੍ਟਾਨੁਗ੍ਰਵਿਸੈਃ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ |੩੨|
View original
यस्मादत्यर्थमुष्णं च तीक्ष्णं च पठितं विषम् | अतः सर्वविषेषूक्तः परिषेकस्तु शीतलः ||३०|| मन्दं कीटेषु नात्युष्णं बहुवातकफं विषम् | अतः कीटविषे चापि स्वेदो न प्रतिषिध्यते ||३१|| कीटैर्दष्टानुग्रविषैः सर्पवत् समुपाचरेत् |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 35
ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਂਸ਼ਯੋਰ੍ਵਿਸਮ੍ ||੩੨|| ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸਾਵਯਵਂ ਦੇਹਂ ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਾਹਿਦਸ੍ਟਯੋਃ | ਲੌਲ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਂ ਮਾਂਸਂ ਯਃ ਖਾਦੇਨ੍ਮਤਮਾਤ੍ਰਯੋਃ ||੩੩|| ਯਥਾਵਿਸਂ ਸ ਰੋਗੇਣ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇਪਿ ਵਾ | ਅਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਯੋਰ੍ਮਾਂਸਮਭਕ੍ਸ੍ਯਂ ਮਤਮਾਤ੍ਰਯੋਃ ||੩੪|| ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਤ੍ਤਦੁਪਾਦੇਯਂ ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਂਸ਼ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ |੩੫|
View original
स्वभावादेव तिष्ठेत्तु प्रहारादंशयोर्विषम् ||३२|| व्याप्य सावयवं देहं दिग्धविद्धाहिदष्टयोः | लौल्याद्विषान्वितं मांसं यः खादेन्मृतमात्रयोः ||३३|| यथाविषं स रोगेण क्लिश्यते म्रियतेऽपि वा | अतश्चाप्यनयोर्मांसमभक्ष्यं मृतमात्रयोः ||३४|| मुहूर्तात्तदुपादेयं प्रहारादंशवर्जितम् |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 37
ਸਵਾਤਂ ਗਹਧੂਮਾਭਂ ਪੁਰੀਸਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ||੩੫|| ਆਧ੍ਮਾਤੋਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਾਸ੍ਰੋ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਸਾਦਪੀਡਿਤਃ | ਉਦ੍ਵਮਤ੍ਯਥ ਫੇਨਂ ਚ ਵਿਸਪੀਤਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੩੬|| ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਹਦਯਂ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਂ ਦਹਤ੍ਯਪਿ | ਤਦ੍ਧਿ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚੇਤਨਾਯਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੩੭||
View original
सवातं गृहधूमाभं पुरीषं योऽतिसार्यते ||३५|| आध्मातोऽत्यर्थमुष्णास्रो विवर्णः सादपीडितः | उद्वमत्यथ फेनं च विषपीतं तमादिशेत् ||३६|| न चास्य हृदयं वह्निर्विषजुष्टं दहत्यपि | तद्धि स्थानं चेतनायाः स्वभावाद्व्याप्य तिष्ठति ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (38) · Śloka 38
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਦੇਵਾਯਤਨਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਲ੍ਮੀਕਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁ ਚਤੁਸ੍ਪਥੇਸੁ | ਯਾਮ੍ਯੇ ਸਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨੀਯਾ ਕ੍ਸੇ ਨਰਾ ਮਰ੍ਮਸੁ ਯੇ ਚ ਦਸ੍ਟਾਃ ||੩੮||
View original
अश्वत्थदेवायतनश्मशानवल्मीकसन्ध्यासु चतुष्पथेषु | याम्ये सपित्र्ये परिवर्जनीया ऋक्षे नरा मर्मसु ये च दष्टाः ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (39) · Śloka 40
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਣਾਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ੁਘਾਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚੋਸ੍ਣੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੀਭਵਨ੍ਤਿ | ਅਜੀਰ੍ਣਪਿਤ੍ਤਾਤਪਪੀਡਿਤੇਸੁ ਬਾਲਪ੍ਰਮੇਹਿਸ੍ਵਥ ਗਰ੍ਭਿਣੀਸੁ ||੩੯|| ਵਦ੍ਧਾਤੁਰਕ੍ਸੀਣਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇਸੁ ਰੂਕ੍ਸੇਸੁ ਭੀਰੁਸ੍ਵਥ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇਸੁ |੪੦|
View original
दर्वीकराणां विषमाशुघाति सर्वाणि चोष्णे द्विगुणीभवन्ति | अजीर्णपित्तातपपीडितेषु बालप्रमेहिष्वथ गर्भिणीषु ||३९|| वृद्धातुरक्षीणबुभुक्षितेषु रूक्षेषु भीरुष्वथ दुर्दिनेषु |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (40-44) · Śloka 44
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤੇ ਯਸ੍ਯ ਨ ਰਕ੍ਤਮੇਤਿ ਰਾਜ੍ਯੋ ਲਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ||੪੦|| ਸ਼ੀਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਨ ਰੋਮਹਰ੍ਸੋ ਵਿਸਾਭਿਭੂਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਮ੍ | ਜਿਹ੍ਵਾ ਸਿਤਾ ਯਸ੍ਯ ਚ ਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤੋ ਨਾਸਾਵਭਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸਕਣ੍ਠਭਙ੍ਗਃ ||੪੧|| ਕਸ੍ਣਃ ਸਰਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚ ਦਂਸ਼ੇ ਹਨ੍ਵੋਃ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਚ ਸ ਵਰ੍ਜਨੀਯਃ | ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਘਨਾ ਯਸ੍ਯ ਨਿਰੇਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ||੪੨|| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਨਿਪਾਤਾਃ ਸਕਲਾਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਚਾਪਿ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤੁ | ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਦ੍ਰੁਤਂ ਵਾ ਹੀਨਸ੍ਵਰਂ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਵਿਵਰ੍ਣਮ੍ ||੪੩|| ਸਾਰਿਸ੍ਟਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮਵੇਗਿਨਂ ਚ ਜਹ੍ਯਾਨ੍ਨਰਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੪੪||
View original
शस्त्रक्षते यस्य न रक्तमेति राज्यो लताभिश्च न सम्भवन्ति ||४०|| शीताभिरद्भिश्च न रोमहर्षो विषाभिभूतं परिवर्जयेत्तम् | जिह्वा सिता यस्य च केशशातो नासावभङ्गश्च सकण्ठभङ्गः ||४१|| कृष्णः सरक्तः श्वयथुश्च दंशे हन्वोः स्थिरत्वं च स वर्जनीयः | वर्तिर्घना यस्य निरेति वक्त्राद्रक्तं स्रवेदूर्ध्वमधश्च यस्य ||४२|| दंष्ट्रानिपाताः सकलाश्च यस्य तं चापि वैद्यः परिवर्जयेत्तु | उन्मत्तमत्यर्थमुपद्रुतं वा हीनस्वरं वाऽप्यथवा विवर्णम् ||४३|| सारिष्टमत्यर्थमवेगिनं च जह्यान्नरं तत्र न कर्म कुर्यात् ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਜਙ੍ਗਮਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने जङ्गमविषविज्ञानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon