Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો ભગ્નાનાં નિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातो भग्नानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
15. bhagnanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
પતનપીડનપ્રહારાક્ષેપણવ્યાલમૃગદશનપ્રભૃતિભિરભિઘાતવિશેષૈરનેકવિધમસ્થ્નાં ભઙ્ગમુપદિશન્તિ ||૩||
View original
पतनपीडनप्रहाराक्षेपणव्यालमृगदशनप्रभृतिभिरभिघातविशेषैरनेकविधमस्थ्नां भङ्गमुपदिशन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તત્ર ભઙ્ગ(ગ્ન)જાતમનેકવિધમનુસાર્યમાણં દ્વિવિધમેવોપપદ્યતે સન્ધિમુક્તં, કાણ્ડભગ્નં ચ | તત્ર ષડ્વિધં સન્ધિમુક્તં, દ્વાદશવિધં કાણ્ડભગ્નં ભવતિ ||૪||
View original
तत्र भङ्ग(ग्न)जातमनेकविधमनुसार्यमाणं द्विविधमेवोपपद्यते सन्धिमुक्तं, काण्डभग्नं च | तत्र षड्विधं सन्धिमुक्तं, द्वादशविधं काण्डभग्नं भवति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
તત્ર સન્ધિમુક્તમ્- ઉત્પિષ્ટં, વિશ્લિષ્ટં, વિવર્તિતમ્, અવક્ષિપ્તમ્, અતિક્ષિપ્તં, તિર્યક્ક્ષિપ્તમિતિ ષડ્વિધમ્ ||૫||
View original
तत्र सन्धिमुक्तम्- उत्पिष्टं, विश्लिष्टं, विवर्तितम्, अवक्षिप्तम्, अतिक्षिप्तं, तिर्यक्क्षिप्तमिति षड्विधम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
તત્ર પ્રસારણાકુઞ્ચનવિવર્તનાક્ષેપણાશક્તિરુગ્રરુજત્વં સ્પર્શાસહત્વં ચેતિ સામાન્યં સન્ધિમુક્તલક્ષણમુક્તમ્ ||૬||
View original
तत्र प्रसारणाकुञ्चनविवर्तनाक्षेपणाशक्तिरुग्ररुजत्वं स्पर्शासहत्वं चेति सामान्यं सन्धिमुक्तलक्षणमुक्तम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
વૈશેષિકં તૂત્પિષ્ટે સન્ધાવુભયતઃ શોફો વેદનાપ્રાદુર્ભાવો વિશેષતશ્ચ નાનાપ્રકારા વેદના રાત્રૌ પ્રાદુર્ભવન્તિ; વિશ્લિષ્ટેઽલ્પઃ શોફો વેદનાસાતત્યં સન્ધિવિક્રિયા ચ; વિવર્તિતે તુ સન્ધિપાર્શ્વાપગમનાદ્વિષમાઙ્ગતા વેદના ચ; અવક્ષિપ્તે સન્ધિવિશ્લેષસ્તીવ્રરુજત્વં ચ; અતિક્ષિપ્તે દ્વયોઃ સન્ધ્યસ્થ્નોરતિક્રાન્તતા વેદના ચ; તિર્યક્ક્ષિપ્તે ત્વેકાસ્થિપાર્શ્વાપગમનમત્યર્થં વેદના ચેતિ ||૭||
View original
वैशेषिकं तूत्पिष्टे सन्धावुभयतः शोफो वेदनाप्रादुर्भावो विशेषतश्च नानाप्रकारा वेदना रात्रौ प्रादुर्भवन्ति; विश्लिष्टेऽल्पः शोफो वेदनासातत्यं सन्धिविक्रिया च; विवर्तिते तु सन्धिपार्श्वापगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च; अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्ररुजत्वं च; अतिक्षिप्ते द्वयोः सन्ध्यस्थ्नोरतिक्रान्तता वेदना च; तिर्यक्क्षिप्ते त्वेकास्थिपार्श्वापगमनमत्यर्थं वेदना चेति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
કાણ્ડભગ્નમત ઊર્ધ્વં વક્ષ્યામઃ- કર્કટકમ્, અશ્વકર્ણં, ચૂર્ણિતં, પિચ્ચિતમ્, અસ્થિચ્છલ્લિતં, કાણ્ડભગ્નં, મજ્જાનુગતમ્, અતિપાતિતં, વક્રં, છિન્નં, પાટિતં, સ્ફુટિતમિતિ દ્વાદશવિધમ્ ||૮||
View original
काण्डभग्नमत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- कर्कटकम्, अश्वकर्णं, चूर्णितं, पिच्चितम्, अस्थिच्छल्लितं, काण्डभग्नं, मज्जानुगतम्, अतिपातितं, वक्रं, छिन्नं, पाटितं, स्फुटितमिति द्वादशविधम् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
શ્વયથુબાહુલ્યં સ્પન્દનવિવર્તનસ્પર્શાસહિષ્ણુત્વમવપીડ્યમાને શબ્દઃ સ્રસ્તાઙ્ગતા વિવિધવેદનાપ્રાદુર્ભાવઃ સર્વાસ્વવસ્થાસુ ન શર્મલાભ ઇતિ સમાસેન કાણ્ડભગ્નલક્ષણમુક્તમ્ ||૯||
View original
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनविवर्तनस्पर्शासहिष्णुत्वमवपीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता विविधवेदनाप्रादुर्भावः सर्वास्ववस्थासु न शर्मलाभ इति समासेन काण्डभग्नलक्षणमुक्तम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
વિશેષસ્તુ સમ્મૂઢમુભયતોઽસ્થિ મધ્યે ભ(લ)ગ્નં ગ્રન્થિરિવોન્નતં કર્કટકમ્, અશ્વકર્ણવદુદ્ગતમશ્વકર્ણકં, સ્પૃશ્યમાનં શબ્દવચ્ચૂર્ણિતમવગચ્છેત્, પિચ્ચિતં પૃથુતાં ગતમનલ્પશોફં , પાર્શ્વયોરસ્થિ હીનોદ્ગતમસ્થિચ્છલિતં, વેલ્લતે પ્રકમ્પમાનં કાણ્ડભગ્નમ્, અસ્થ્યવયવોઽસ્થિમધ્યમનુપ્રવિશ્ય મજ્જાનમુન્નહ્યતીતિ મજ્જાનુગતમ્, અસ્થિ નિઃશેષતશ્છિન્નમતિપાતિતમ્, આભુગ્નમવિમુક્તાસ્થિ વક્રમ્, અન્યતરપાર્શ્વાવશિષ્ટં છિન્નં, પાટિતમણુબહુવિદારિતં વેદનાવચ્ચ, શૂકપૂર્ણમિવાધ્માતં વિપુલં વિસ્ફુટિતં સ્ફુટિતમિતિ ||૧૦||
View original
विशेषस्तु सम्मूढमुभयतोऽस्थि मध्ये भ(ल)ग्नं ग्रन्थिरिवोन्नतं कर्कटकम्, अश्वकर्णवदुद्गतमश्वकर्णकं, स्पृश्यमानं शब्दवच्चूर्णितमवगच्छेत्, पिच्चितं पृथुतां गतमनल्पशोफं , पार्श्वयोरस्थि हीनोद्गतमस्थिच्छलितं, वेल्लते प्रकम्पमानं काण्डभग्नम्, अस्थ्यवयवोऽस्थिमध्यमनुप्रविश्य मज्जानमुन्नह्यतीति मज्जानुगतम्, अस्थि निःशेषतश्छिन्नमतिपातितम्, आभुग्नमविमुक्तास्थि वक्रम्, अन्यतरपार्श्वावशिष्टं छिन्नं, पाटितमणुबहुविदारितं वेदनावच्च, शूकपूर्णमिवाध्मातं विपुलं विस्फुटितं स्फुटितमिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
તેષુ ચૂર્ણિતચ્છિન્નાતિપાતિતમજ્જાનુગતાનિ કૃચ્છ્રસાધ્યાનિ, કૃશવૃદ્ધબાલાનાં ક્ષતક્ષીણકુષ્ઠિશ્વાસિનાં સન્ધ્યુપગતં ચેતિ ||૧૧||
View original
तेषु चूर्णितच्छिन्नातिपातितमज्जानुगतानि कृच्छ्रसाध्यानि, कृशवृद्धबालानां क्षतक्षीणकुष्ठिश्वासिनां सन्ध्युपगतं चेति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12-14) · Śloka 15
ભવન્તિ ચાત્ર- ભિન્નં કપાલં કટ્યાં તુ સન્ધિમુક્તં તથા ચ્યુતમ્ | જઘનં પ્રતિ પિષ્ટં ચ વર્જયેત્તચ્ચિકિત્સકઃ ||૧૨|| અસંશ્લિષ્ટં કપાલં તુ લલાટે ચૂર્ણિતં ચ યત્ | ભગ્નં સ્તનાન્તરે શઙ્ખે પૃષ્ઠે મૂર્ધ્નિ ચ વર્જયેત્ ||૧૩|| આદિતો યચ્ચ દુર્જાતમસ્થિ સન્ધિરથાપિ વા | સમ્યગ્યમિતમપ્યસ્થિ દુર્ન્યાસાદ્દુર્નિબન્ધનાત્ ||૧૪|| સઙ્ક્ષોભાદ્વાઽપિ યદ્ગચ્છેદ્વિક્રિયાં તચ્ચ વર્જયેત્ |૧૫|
View original
भवन्ति चात्र- भिन्नं कपालं कट्यां तु सन्धिमुक्तं तथा च्युतम् | जघनं प्रति पिष्टं च वर्जयेत्तच्चिकित्सकः ||१२|| असंश्लिष्टं कपालं तु ललाटे चूर्णितं च यत् | भग्नं स्तनान्तरे शङ्खे पृष्ठे मूर्ध्नि च वर्जयेत् ||१३|| आदितो यच्च दुर्जातमस्थि सन्धिरथापि वा | सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात् ||१४|| सङ्क्षोभाद्वाऽपि यद्गच्छेद्विक्रियां तच्च वर्जयेत् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
મધ્યસ્ય વયસોઽવસ્થાસ્તિસ્રો યાઃ પરિકીર્તિતાઃ ||૧૫|| તત્ર સ્થિરો ભવેજ્જન્તુરુપક્રાન્તો વિજાનતા |૧૬|
View original
मध्यस्य वयसोऽवस्थास्तिस्रो याः परिकीर्तिताः ||१५|| तत्र स्थिरो भवेज्जन्तुरुपक्रान्तो विजानता |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
તરુણાસ્થીનિ નમ્યન્તે ભજ્યન્તે નલકાનિ તુ ||૧૬|| કપાલાનિ વિભિદ્યન્તે સ્ફુટન્તિ રુચકાનિ ચ ||૧૭||
View original
तरुणास्थीनि नम्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु ||१६|| कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्ति रुचकानि च ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને ભગ્નનિદાનં નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ ||૧૫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने भग्ननिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
🔊 Audio coming soon