Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో భగ్నానాం నిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो भग्नानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
15. bhagnanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
పతనపీడనప్రహారాక్షేపణవ్యాలమృగదశనప్రభృతిభిరభిఘాతవిశేషైరనేకవిధమస్థ్నాం భంగముపదిశంతి ||3||
View original
पतनपीडनप्रहाराक्षेपणव्यालमृगदशनप्रभृतिभिरभिघातविशेषैरनेकविधमस्थ्नां भङ्गमुपदिशन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తత్ర భంగ(గ్న)జాతమనేకవిధమనుసార్యమాణం ద్వివిధమేవోపపద్యతే సంధిముక్తం, కాండభగ్నం చ | తత్ర షడ్విధం సంధిముక్తం, ద్వాదశవిధం కాండభగ్నం భవతి ||4||
View original
तत्र भङ्ग(ग्न)जातमनेकविधमनुसार्यमाणं द्विविधमेवोपपद्यते सन्धिमुक्तं, काण्डभग्नं च | तत्र षड्विधं सन्धिमुक्तं, द्वादशविधं काण्डभग्नं भवति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్ర సంధిముక్తం- ఉత్పిష్టం, విశ్లిష్టం, వివర్తితం, అవక్షిప్తం, అతిక్షిప్తం, తిర్యక్క్షిప్తమితి షడ్విధం ||5||
View original
तत्र सन्धिमुक्तम्- उत्पिष्टं, विश्लिष्टं, विवर्तितम्, अवक्षिप्तम्, अतिक्षिप्तं, तिर्यक्क्षिप्तमिति षड्विधम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తత్ర ప్రసారణాకుంచనవివర్తనాక్షేపణాశక్తిరుగ్రరుజత్వం స్పర్శాసహత్వం చేతి సామాన్యం సంధిముక్తలక్షణముక్తం ||6||
View original
तत्र प्रसारणाकुञ्चनविवर्तनाक्षेपणाशक्तिरुग्ररुजत्वं स्पर्शासहत्वं चेति सामान्यं सन्धिमुक्तलक्षणमुक्तम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
వైశేషికం తూత్పిష్టే సంధావుభయతః శోఫో వేదనాప్రాదుర్భావో విశేషతశ్చ నానాప్రకారా వేదనా రాత్రౌ ప్రాదుర్భవంతి; విశ్లిష్టేఽల్పః శోఫో వేదనాసాతత్యం సంధివిక్రియా చ; వివర్తితే తు సంధిపార్శ్వాపగమనాద్విషమాంగతా వేదనా చ; అవక్షిప్తే సంధివిశ్లేషస్తీవ్రరుజత్వం చ; అతిక్షిప్తే ద్వయోః సంధ్యస్థ్నోరతిక్రాంతతా వేదనా చ; తిర్యక్క్షిప్తే త్వేకాస్థిపార్శ్వాపగమనమత్యర్థం వేదనా చేతి ||7||
View original
वैशेषिकं तूत्पिष्टे सन्धावुभयतः शोफो वेदनाप्रादुर्भावो विशेषतश्च नानाप्रकारा वेदना रात्रौ प्रादुर्भवन्ति; विश्लिष्टेऽल्पः शोफो वेदनासातत्यं सन्धिविक्रिया च; विवर्तिते तु सन्धिपार्श्वापगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च; अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्ररुजत्वं च; अतिक्षिप्ते द्वयोः सन्ध्यस्थ्नोरतिक्रान्तता वेदना च; तिर्यक्क्षिप्ते त्वेकास्थिपार्श्वापगमनमत्यर्थं वेदना चेति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
కాండభగ్నమత ఊర్ధ్వం వక్ష్యామః- కర్కటకం, అశ్వకర్ణం, చూర్ణితం, పిచ్చితం, అస్థిచ్ఛల్లితం, కాండభగ్నం, మజ్జానుగతం, అతిపాతితం, వక్రం, ఛిన్నం, పాటితం, స్ఫుటితమితి ద్వాదశవిధం ||8||
View original
काण्डभग्नमत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- कर्कटकम्, अश्वकर्णं, चूर्णितं, पिच्चितम्, अस्थिच्छल्लितं, काण्डभग्नं, मज्जानुगतम्, अतिपातितं, वक्रं, छिन्नं, पाटितं, स्फुटितमिति द्वादशविधम् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
శ్వయథుబాహుల్యం స్పందనవివర్తనస్పర్శాసహిష్ణుత్వమవపీడ్యమానే శబ్దః స్రస్తాంగతా వివిధవేదనాప్రాదుర్భావః సర్వాస్వవస్థాసు న శర్మలాభ ఇతి సమాసేన కాండభగ్నలక్షణముక్తం ||9||
View original
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनविवर्तनस्पर्शासहिष्णुत्वमवपीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता विविधवेदनाप्रादुर्भावः सर्वास्ववस्थासु न शर्मलाभ इति समासेन काण्डभग्नलक्षणमुक्तम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
విశేషస్తు సమ్మూఢముభయతోఽస్థి మధ్యే భ(ల)గ్నం గ్రంథిరివోన్నతం కర్కటకం, అశ్వకర్ణవదుద్గతమశ్వకర్ణకం, స్పృశ్యమానం శబ్దవచ్చూర్ణితమవగచ్ఛేత్, పిచ్చితం పృథుతాం గతమనల్పశోఫం , పార్శ్వయోరస్థి హీనోద్గతమస్థిచ్ఛలితం, వేల్లతే ప్రకంపమానం కాండభగ్నం, అస్థ్యవయవోఽస్థిమధ్యమనుప్రవిశ్య మజ్జానమున్నహ్యతీతి మజ్జానుగతం, అస్థి నిఃశేషతశ్ఛిన్నమతిపాతితం, ఆభుగ్నమవిముక్తాస్థి వక్రం, అన్యతరపార్శ్వావశిష్టం ఛిన్నం, పాటితమణుబహువిదారితం వేదనావచ్చ, శూకపూర్ణమివాధ్మాతం విపులం విస్ఫుటితం స్ఫుటితమితి ||10||
View original
विशेषस्तु सम्मूढमुभयतोऽस्थि मध्ये भ(ल)ग्नं ग्रन्थिरिवोन्नतं कर्कटकम्, अश्वकर्णवदुद्गतमश्वकर्णकं, स्पृश्यमानं शब्दवच्चूर्णितमवगच्छेत्, पिच्चितं पृथुतां गतमनल्पशोफं , पार्श्वयोरस्थि हीनोद्गतमस्थिच्छलितं, वेल्लते प्रकम्पमानं काण्डभग्नम्, अस्थ्यवयवोऽस्थिमध्यमनुप्रविश्य मज्जानमुन्नह्यतीति मज्जानुगतम्, अस्थि निःशेषतश्छिन्नमतिपातितम्, आभुग्नमविमुक्तास्थि वक्रम्, अन्यतरपार्श्वावशिष्टं छिन्नं, पाटितमणुबहुविदारितं वेदनावच्च, शूकपूर्णमिवाध्मातं विपुलं विस्फुटितं स्फुटितमिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
తేషు చూర్ణితచ్ఛిన్నాతిపాతితమజ్జానుగతాని కృచ్ఛ్రసాధ్యాని, కృశవృద్ధబాలానాం క్షతక్షీణకుష్ఠిశ్వాసినాం సంధ్యుపగతం చేతి ||11||
View original
तेषु चूर्णितच्छिन्नातिपातितमज्जानुगतानि कृच्छ्रसाध्यानि, कृशवृद्धबालानां क्षतक्षीणकुष्ठिश्वासिनां सन्ध्युपगतं चेति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12-14) · Śloka 15
భవంతి చాత్ర- భిన్నం కపాలం కట్యాం తు సంధిముక్తం తథా చ్యుతం | జఘనం ప్రతి పిష్టం చ వర్జయేత్తచ్చికిత్సకః ||12|| అసంశ్లిష్టం కపాలం తు లలాటే చూర్ణితం చ యత్ | భగ్నం స్తనాంతరే శంఖే పృష్ఠే మూర్ధ్ని చ వర్జయేత్ ||13|| ఆదితో యచ్చ దుర్జాతమస్థి సంధిరథాపి వా | సమ్యగ్యమితమప్యస్థి దుర్న్యాసాద్దుర్నిబంధనాత్ ||14|| సంక్షోభాద్వాఽపి యద్గచ్ఛేద్విక్రియాం తచ్చ వర్జయేత్ |15|
View original
भवन्ति चात्र- भिन्नं कपालं कट्यां तु सन्धिमुक्तं तथा च्युतम् | जघनं प्रति पिष्टं च वर्जयेत्तच्चिकित्सकः ||१२|| असंश्लिष्टं कपालं तु ललाटे चूर्णितं च यत् | भग्नं स्तनान्तरे शङ्खे पृष्ठे मूर्ध्नि च वर्जयेत् ||१३|| आदितो यच्च दुर्जातमस्थि सन्धिरथापि वा | सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात् ||१४|| सङ्क्षोभाद्वाऽपि यद्गच्छेद्विक्रियां तच्च वर्जयेत् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
మధ్యస్య వయసోఽవస్థాస్తిస్రో యాః పరికీర్తితాః ||15|| తత్ర స్థిరో భవేజ్జంతురుపక్రాంతో విజానతా |16|
View original
मध्यस्य वयसोऽवस्थास्तिस्रो याः परिकीर्तिताः ||१५|| तत्र स्थिरो भवेज्जन्तुरुपक्रान्तो विजानता |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
తరుణాస్థీని నమ్యంతే భజ్యంతే నలకాని తు ||16|| కపాలాని విభిద్యంతే స్ఫుటంతి రుచకాని చ ||17||
View original
तरुणास्थीनि नम्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु ||१६|| कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्ति रुचकानि च ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానే భగ్ననిదానం నామ పంచదశోఽధ్యాయః ||15||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने भग्ननिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
🔊 Audio coming soon