Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਕੁਸ੍ਠਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः कुष्ठनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
5. kuṣṭhanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਚਾਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗੁਰੁਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣਾਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਸ੍ਯ ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਸੇਵਿਨੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਮਾਂਸਾਨਿ ਵਾ ਪਯਸਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਸ਼੍ਨਤੋ ਯੋ ਵਾ ਮਜ੍ਜਤ੍ਯਪ੍ਸੂਸ੍ਮਾਭਿਤਪ੍ਤਃ ਸਹਸਾ ਛਰ੍ਦਿਂ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੌ ਪਰਿਗਹ੍ਯਾਨਿਲਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਃ ਸਿਰਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਧੂਯ ਬਾਹ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਿਕ੍ਸਿਪਤਿ, ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ ਦੋਸੋ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਰਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਚਿ ਦੋਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਮਾਣੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ਧਾਤੂਨਭਿਦੂਸਯਨ੍ ||੩||
View original
मिथ्याहाराचारस्य विशेषाद्गुरुविरुद्धासात्म्याजीर्णाहिताशिनः स्नेहपीतस्य वान्तस्य वा व्यायामग्राम्यधर्मसेविनो ग्राम्यानूपौदकमांसानि वा पयसाऽभीक्ष्णमश्नतो यो वा मज्जत्यप्सूष्माभितप्तः सहसा छर्दिं वा प्रतिहन्ति, तस्य पित्तश्लेष्माणौ प्रकुपितौ परिगृह्यानिलः प्रवृद्धस्तिर्यग्गाः सिराः सम्प्रपद्य समुद्धूय बाह्यं मार्गं प्रति समन्ताद्विक्षिपति, यत्र यत्र च दोषो विक्षिप्तो निश्चरति तत्र तत्र मण्डलानि प्रादुर्भवन्ति, एवं समुत्पन्नस्त्वचि दोषस्तत्र तत्र च परिवृद्धिं प्राप्याप्रतिक्रियमाणोऽभ्यन्तरं प्रतिपद्यते धातूनभिदूषयन् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ- ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਰੁਸ੍ਯਮਕਸ੍ਮਾਦ੍ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ ਕਣ੍ਡੂਃ ਸ੍ਵੇਦਬਾਹੁਲ੍ਯਮਸ੍ਵੇਦਨਂ ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਸ੍ਵਾਪਃ ਕ੍ਸਤਵਿਸਰ੍ਪਣਮਸਜਃ ਕਸ੍ਣਤਾ ਚੇਤਿ ||੪||
View original
तस्य पूर्वरूपाणि- त्वक्पारुष्यमकस्माद्रोमहर्षः कण्डूः स्वेदबाहुल्यमस्वेदनं वाऽङ्गप्रदेशानां स्वापः क्षतविसर्पणमसृजः कृष्णता चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਾਨਿ, ਏਕਾਦਸ਼ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕੁਸ੍ਠਾਨਿ, ਏਵਮਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਰੁਣੋਦੁਮ੍ਬਰਰ੍ਸ੍ਯ(ਰ੍ਕ੍ਸ)ਜਿਹ੍ਵਕਪਾਲਕਾਕਣਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕਦਦ੍ਰੁਕੁਸ੍ਠਾਨੀਤਿ | ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਪਿ ਸ੍ਥੂਲਾਰੁਸ੍ਕਂ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਮੇਕਕੁਸ੍ਠਂ ਚਰ੍ਮਦਲਂ ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਪਰਿਸਰ੍ਪਃ ਸਿਧ੍ਮਂ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾ ਕਿਟਿਭਂ (ਮਂ) ਪਾਮਾ ਰਕਸਾ ਚੇਤਿ ||੫||
View original
तत्र सप्त महाकुष्ठानि, एकादश क्षुद्रकुष्ठानि, एवमष्टादश कुष्ठानि भवन्ति | तत्र महाकुष्ठान्यरुणोदुम्बरर्ष्य(र्क्ष)जिह्वकपालकाकणकपुण्डरीकदद्रुकुष्ठानीति | क्षुद्रकुष्ठान्यपि स्थूलारुष्कं महाकुष्ठमेककुष्ठं चर्मदलं विसर्पः परिसर्पः सिध्मं विचर्चिका किटिभं (मं) पामा रकसा चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਸਵਾਤਾਨਿ ਸਪਿਤ੍ਤਾਨਿ ਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਿ ਸਕ੍ਰਿਮੀਣਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਦੋਸਗ੍ਰਹਣਮਭਿਭਵਾਤ੍ ||੬||
View original
सर्वाणि कुष्ठानि सवातानि सपित्तानि सश्लेष्माणि सक्रिमीणि च भवन्ति, उत्सन्नतस्तु दोषग्रहणमभिभवात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇਨਾਰੁਣਂ, ਪਿਤ੍ਤੇਨੋਦੁਮ੍ਬਰਰ੍ਸ੍ਯ(ਰ੍ਕ੍ਸ)ਜਿਹ੍ਵਕਪਾਲਕਾਕਣਕਾਨਿ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਦਦ੍ਰੁਕੁਸ੍ਠਂ ਚੇਤਿ | ਤੇਸਾਂ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰਿਯਾਗੁਰੁਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਧਾਤ੍ਵਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ||੭||
View original
तत्र वातेनारुणं, पित्तेनोदुम्बरर्ष्य(र्क्ष)जिह्वकपालकाकणकानि, श्लेष्मणा पुण्डरीकं दद्रुकुष्ठं चेति | तेषां महत्त्वं क्रियागुरुत्वमुत्तरोत्तरं धात्वनुप्रवेशादसाध्यत्वं चेति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰ, ਵਾਤੇਨਾਰੁਣਾਭਾਨਿ ਤਨੂਨਿ ਵਿਸਰ੍ਪੀਣਿ ਤੋਦਭੇਦਸ੍ਵਾਪਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਰੁਣਾਨਿ | ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਫਲਾਕਤਿਵਰ੍ਣਾਨ੍ਯੌਦੁਮ੍ਬਰਾਣਿ , ਸ੍ਯ(ਕ੍ਸ)ਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਿ ਖਰਾਣਿ ਸ੍ਯ(ਕ੍ਸ)ਜਿਹ੍ਵਾਨਿ, ਕਸ੍ਣਕਪਾਲਿਕਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਿ ਕਪਾਲਕੁਸ੍ਠਾਨਿ, ਕਾਕਣਨ੍ਤਿਕਾਫਲਸਦਸ਼ਾਨ੍ਯਤੀਵ ਰਕ੍ਤਕਸ੍ਣਾਨਿ ਕਾਕਣਕਾਨਿ ; ਤੇਸਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪ੍ਯੋਸਚੋਸਪਰਿਦਾਹਧੂਮਾਯਨਾਨਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਪਾਕਭੇਦਿਤ੍ਵਾਨਿ ਕ੍ਰਿਮਿਜਨ੍ਮ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਪਤ੍ਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਿ ਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਣਿ, ਅਤਸੀਪੁਸ੍ਪਵਰ੍ਣਾਨਿ ਤਾਮ੍ਰਾਣਿ ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਪੀਣਿ ਪਿਡਕਾਵਨ੍ਤਿ ਚ ਦਦ੍ਰੁਕੁਸ੍ਠਾਨਿ; ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯੁਤ੍ਸਨ੍ਨਤਾ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਤਾ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚਿਰੋਤ੍ਥਾਨਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ||੮||
View original
तत्र, वातेनारुणाभानि तनूनि विसर्पीणि तोदभेदस्वापयुक्तान्यरुणानि | पित्तेन पक्वोदुम्बरफलाकृतिवर्णान्यौदुम्बराणि , ऋष्य(क्ष)जिह्वाप्रकाशानि खराणि ऋष्य(क्ष)जिह्वानि, कृष्णकपालिकाप्रकाशानि कपालकुष्ठानि, काकणन्तिकाफलसदृशान्यतीव रक्तकृष्णानि काकणकानि ; तेषां चतुर्णामप्योषचोषपरिदाहधूमायनानि क्षिप्रोत्थानप्रपाकभेदित्वानि क्रिमिजन्म च सामान्यानि लिङ्गानि | श्लेष्मणा पुण्डरीकपत्रप्रकाशानि पौण्डरीकाणि, अतसीपुष्पवर्णानि ताम्राणि वा विसर्पीणि पिडकावन्ति च दद्रुकुष्ठानि; तयोर्द्वयोरप्युत्सन्नता परिमण्डलता कण्डूश्चिरोत्थानत्वं चेति सामान्यानि रूपाणि ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਵਤਿਦਾਰੁਣਾਨਿ ਸ੍ਥੂਲਾਰੁਸਿ ਸ੍ਯੁਃ ਕਠਿਨਾਨ੍ਯਰੂਂਸਿ |੯|
View original
क्षुद्रकुष्ठान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- स्थूलानि सन्धिष्वतिदारुणानि स्थूलारुषि स्युः कठिनान्यरूंषि |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (9) · Śloka 9
ਤ੍ਵਕ੍ਕੋਚਭੇਦਸ੍ਵਪਨਾਙ੍ਗਸਾਦਾਃ ਕੁਸ੍ਠੇ ਮਹਤ੍ਪੂਰ੍ਵਯੁਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੯||
View original
त्वक्कोचभेदस्वपनाङ्गसादाः कुष्ठे महत्पूर्वयुते भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (10) · Śloka 10
ਕਸ੍ਣਾਰੁਣਂ ਯੇਨ ਭਵੇਚ੍ਛਰੀਰਂ ਤਦੇਕਕੁਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਕੁਸ੍ਠਮ੍ |੧੦|
View original
कृष्णारुणं येन भवेच्छरीरं तदेककुष्ठं प्रवदन्ति कुष्ठम् |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (10) · Śloka 10
ਸ੍ਯੁਰ੍ਯੇਨ ਕਣ੍ਡੂਵ੍ਯਥਨੌਸਚੋਸਾਸ੍ਤਲੇਸੁ ਤਚ੍ਚਰ੍ਮਦਲਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ||੧੦||
View original
स्युर्येन कण्डूव्यथनौषचोषास्तलेषु तच्चर्मदलं वदन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (11) · Śloka 11
ਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਤਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਨ੍ਯਭਿਭੂਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਦਾਹਾਰਤਿਤੋਦਪਾਕਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਸ ਭਵੇਦ੍ਵਿਕਾਰਃ ||੧੧||
View original
विसर्पवत् सर्पति सर्वतो यस्त्वग्रक्तमांसान्यभिभूय शीघ्रम् | मूर्च्छाविदाहारतितोदपाकान् कृत्वा विसर्पः स भवेद्विकारः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਿਡਕਾਃ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਯਾਸ੍ਤਂ ਪਰਿਸਰ੍ਪਮਾਹੁਃ |੧੨|
View original
शनैः शरीरे पिडकाः स्रवन्त्यः सर्पन्ति यास्तं परिसर्पमाहुः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
ਕਣ੍ਡ੍ਵਨ੍ਵਿਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਮਪਾਯਿ ਸਿਧ੍ਮ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਨੁ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ ਊਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯੇ ||੧੨||
View original
कण्ड्वन्वितं श्वेतमपायि सिध्म विद्यात्तनु प्रायश ऊर्ध्वकाये ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
ਰਾਜ੍ਯੋਤਿਕਣ੍ਡ੍ਵਰ੍ਤਿਰੁਜਃ ਸਰੂਕ੍ਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾਯਾਮ੍ | ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ ਦਾਹਰੁਜੋਪਪਨ੍ਨਾ ਵਿਪਾਦਿਕਾ ਪਾਦਗਤੇਯਮੇਵ ||੧੩||
View original
राज्योऽतिकण्ड्वर्तिरुजः सरूक्षा भवन्ति गात्रेषु विचर्चिकायाम् | कण्डूमती दाहरुजोपपन्ना विपादिका पादगतेयमेव ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
ਯਤ੍ ਸ੍ਰਾਵਿ ਵਤ੍ਤਂ ਘਨਮੁਗ੍ਰਕਣ੍ਡੁ ਤਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕਸ੍ਣਂ ਕਿਟਿਭਂ(ਮਂ) ਵਦਨ੍ਤਿ |੧੪|
View original
यत् स्रावि वृत्तं घनमुग्रकण्डु तत् स्निग्धकृष्णं किटिभं(मं) वदन्ति |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (14) · Śloka 15
ਸਾਸ੍ਰਾਵਕਣ੍ਡੂਪਰਿਦਾਹਕਾਭਿਃ ਪਾਮਾਣੁਕਾਭਿਃ ਪਿਡਕਾਭਿਰੂਹ੍ਯਾ ||੧੪|| ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਸਦਾਹੈਰਤਿ ਸੈਵ ਕਚ੍ਛੂਃ ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਣਿਪਾਦਪ੍ਰਭਵੈਰ੍ਨਿਰੂਪ੍ਯਾ |੧੫|
View original
सास्रावकण्डूपरिदाहकाभिः पामाऽणुकाभिः पिडकाभिरूह्या ||१४|| स्फोटैः सदाहैरति सैव कच्छूः स्फिक्पाणिपादप्रभवैर्निरूप्या |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
ਕਣ੍ਡ੍ਵਨ੍ਵਿਤਾ ਯਾ ਪਿਡਕਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਂਸ੍ਰਾਵਹੀਨਾ ਰਕਸੋਚ੍ਯਤੇ ਸਾ ||੧੫||
View original
कण्ड्वन्विता या पिडका शरीरे संस्रावहीना रकसोच्यते सा ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (16) · Śloka 16
ਅਰੁਃ ਸਸਿਧ੍ਮਂ ਰਕਸਾ ਮਹਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚੈਕਕੁਸ੍ਠਂ ਕਫਜਾਨ੍ਯਮੂਨਿ | ਵਾਯੋਃ ਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍ ਪਰਿਸਰ੍ਪਮੇਕਂ ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵਾਣਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ||੧੬||
View original
अरुः ससिध्मं रकसा महच्च यच्चैककुष्ठं कफजान्यमूनि | वायोः प्रकोपात् परिसर्पमेकं शेषाणि पित्तप्रभवाणि विद्यात् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (17) · Śloka 17
ਕਿਲਾਸਮਪਿ ਕੁਸ੍ਠਵਿਕਲ੍ਪ ਏਵ; ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ- ਵਾਤੇਨ, ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਚੇਤਿ | ਕੁਸ੍ਠਕਿਲਾਸਯੋਰਨ੍ਤਰਂ- ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਮੇਵ ਕਿਲਾਸਮਪਰਿਸ੍ਰਾਵਿ ਚ | ਤਦ੍ਵਾਤੇਨ ਮਣ੍ਡਲਮਰੁਣਂ ਪਰੁਸਂ ਪਰਿਧ੍ਵਂਸਿ ਚ, ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਸਪਰਿਦਾਹਂ ਚ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਬਹਲਂ ਕਣ੍ਡੂਮਚ੍ਚ | ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਮਣ੍ਡਲਮਨ੍ਤੇਜਾਤਂ ਰਕ੍ਤਰੋਮ ਚਾਸਾਧ੍ਯਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਂ ਚ ||੧੭||
View original
किलासमपि कुष्ठविकल्प एव; तत्त्रिविधं- वातेन, पित्तेन, श्लेष्मणा चेति | कुष्ठकिलासयोरन्तरं- त्वग्गतमेव किलासमपरिस्रावि च | तद्वातेन मण्डलमरुणं परुषं परिध्वंसि च, पित्तेन पद्मपत्रप्रतीकाशं सपरिदाहं च, श्लेष्मणा श्वेतं स्निग्धं बहलं कण्डूमच्च | तेषु सम्बद्धमण्डलमन्तेजातं रक्तरोम चासाध्यमग्निदग्धं च ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (18) · Śloka 18
ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਤੁ ਤ੍ਵਕ੍ਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਵਾਪਸ੍ਵੇਦਸ਼ੋਫਭੇਦਕੌਣ੍ਯਸ੍ਵਰੋਪਘਾਤਾ ਵਾਤੇਨ, ਪਾਕਾਵਦਰਣਾਙ੍ਗੁਲਿਪਤਨਕਰ੍ਣਨਾਸਾਭਙ੍ਗਾਕ੍ਸਿਰਾਗਸਤ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਯਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਕਣ੍ਡੂਵਰ੍ਣਭੇਦਸ਼ੋਫਾਸ੍ਰਾਵਗੌਰਵਾਣਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ||੧੮||
View original
कुष्ठेषु तु त्वक्सङ्कोचस्वापस्वेदशोफभेदकौण्यस्वरोपघाता वातेन, पाकावदरणाङ्गुलिपतनकर्णनासाभङ्गाक्षिरागसत्त्वोत्पत्तयः पित्तेन, कण्डूवर्णभेदशोफास्रावगौरवाणि श्लेष्मणा ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (19) · Śloka 19
ਤਤ੍ਰਾਦਿਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਕਾਕਣਂ ਚਾਸਾਧ੍ਯਮ੍ ||੧੯||
View original
तत्रादिबलप्रवृत्तं पौण्डरीकं काकणं चासाध्यम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (20-21) · Śloka 21
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਥਾ ਵਨਸ੍ਪਤਿਰ੍ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਣਮ੍ | ਅਨ੍ਤਰ੍ਭੂਮਿਂ ਵਿਗਾਹੇਤ ਮੂਲੈਰ੍ਵਸ੍ਟਿਵਿਵਰ੍ਧਿਤੈਃ ||੨੦|| ਏਵਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤ੍ਵਚਿ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਤਃ | ਕ੍ਰਮੇਣ ਧਾਤੂਨ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਰਸ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਕਾਰਿਣਃ ||੨੧||
View original
भवन्ति चात्र- यथा वनस्पतिर्जातः प्राप्य कालप्रकर्षणम् | अन्तर्भूमिं विगाहेत मूलैर्वृष्टिविवर्धितैः ||२०|| एवं कुष्ठं समुत्पन्नं त्वचि कालप्रकर्षतः | क्रमेण धातून् व्याप्नोति नरस्याप्रतिकारिणः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (22-28) · Śloka 28
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਃ ਸ੍ਵੇਦਨਤ੍ਵਮੀਸਤ੍ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਰੂਕ੍ਸਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕੁਸ੍ਠੇ ਤ੍ਵਚਿ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ||੨੨|| ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਵਾਪੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍ | ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਵਿਪੂਯਕਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਸ੍ਠੇ ਸ਼ੋਣਿਤਸਂਸ਼੍ਰਿਤੇ ||੨੩|| ਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਵਕ੍ਰਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਕਸ਼੍ਯਂ ਪਿਡਕੋਦ੍ਗਮਃ | ਤੋਦਃ ਸ੍ਫੋਟਃ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠੇ ਮਾਂਸਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ||੨੪|| ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਮੁਪਦੇਹਸ਼੍ਚ ਪੂਯੋਥ ਕ੍ਰਿਮਯਸ੍ਤਥਾ | ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭੇਦਨਂ ਚਾਪਿ ਕੁਸ੍ਠੇ ਮੇਦਃਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ||੨੫|| ਨਾਸਾਭਙ੍ਗੋਕ੍ਸਿਰਾਗਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਤੇ ਚ ਕ੍ਰਿਮਿਸਮ੍ਭਵਃ | ਭਵੇਤ੍ ਸ੍ਵਰੋਪਘਾਤਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ||੨੬|| ਕੌਣ੍ਯਂ ਗਤਿਕ੍ਸਯੋਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਮ੍ਭੇਦਃ ਕ੍ਸਤਸਰ੍ਪਣਮ੍ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਥੈਵ ਚ ||੨੭|| ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਃ ਕੁਸ੍ਠਦੋਸਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਸ਼ੁਕ੍ਰਯੋਃ | ਯਦਪਤ੍ਯਂ ਤਯੋਰ੍ਜਾਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦਪਿ ਕੁਸ੍ਠਿਤਮ੍ ||੨੮||
View original
स्पर्शहानिः स्वेदनत्वमीषत्कण्डूश्च जायते | वैवर्ण्यं रूक्षभावश्च कुष्ठे त्वचि समाश्रिते ||२२|| त्वक्स्वापो रोमहर्षश्च स्वेदस्याभिप्रवर्तनम् | कण्डूर्विपूयकश्चैव कुष्ठे शोणितसंश्रिते ||२३|| बाहुल्यं वक्रशोषश्च कार्कश्यं पिडकोद्गमः | तोदः स्फोटः स्थिरत्वं च कुष्ठे मांससमाश्रिते ||२४|| दौर्गन्ध्यमुपदेहश्च पूयोऽथ क्रिमयस्तथा | गात्राणां भेदनं चापि कुष्ठे मेदःसमाश्रिते ||२५|| नासाभङ्गोऽक्षिरागश्च क्षते च क्रिमिसम्भवः | भवेत् स्वरोपघातश्च ह्यस्थिमज्जसमाश्रिते ||२६|| कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां सम्भेदः क्षतसर्पणम् | शुक्रस्थानगते लिङ्गं प्रागुक्तानि तथैव च ||२७|| स्त्रीपुंसयोः कुष्ठदोषाद्दुष्टशोणितशुक्रयोः | यदपत्यं तयोर्जातं ज्ञेयं तदपि कुष्ठितम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
ਕੁਸ੍ਠਮਾਤ੍ਮਵਤਃ ਸਾਧ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ | ਮੇਦੋਗਤਂ ਭਵੇਦ੍ਯਾਪ੍ਯਮਸਾਧ੍ਯਮਤ ਉਤ੍ਤਰਮ੍ ||੨੯||
View original
कुष्ठमात्मवतः साध्यं त्वग्रक्तपिशिताश्रितम् | मेदोगतं भवेद्याप्यमसाध्यमत उत्तरम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (30) · Śloka 30
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰੀਸਜ੍ਜਨਵਧਪਰਸ੍ਵਹਰਣਾਦਿਭਿਃ | ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਪਾਪਰੋਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕੁਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਮ੍ ||੩੦||
View original
ब्रह्मस्त्रीसज्जनवधपरस्वहरणादिभिः | कर्मभिः पापरोगस्य प्राहुः कुष्ठस्य सम्भवम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (31-32) · Śloka 32
ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਦਿ ਕੁਸ੍ਠੇਨ ਪੁਨਰ੍ਜਾਤੇਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ | ਨਾਤਃ ਕਸ੍ਟਤਰੋ ਰੋਗੋ ਯਥਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੩੧|| ਆਹਾਰਾਚਾਰਯੋਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਮਾਸ੍ਥਾਯ ਮਹਤੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ | ਔਸਧੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਤਪਸਸ਼੍ਚ ਨਿਸੇਵਣਾਤ੍ | ਯਸ੍ਤੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਗਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ||੩੨||
View original
म्रियते यदि कुष्ठेन पुनर्जातेऽपि गच्छति | नातः कष्टतरो रोगो यथा कुष्ठं प्रकीर्तितम् ||३१|| आहाराचारयोः प्रोक्तामास्थाय महतीं क्रियाम् | औषधीनां विशिष्टानां तपसश्च निषेवणात् | यस्तेन मुच्यते जन्तुः स पुण्यां गतिमाप्नुयात् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (33-34) · Śloka 34
ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ਗਾਤ੍ਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਾਤ੍ ਸਹਭੋਜਨਾਤ੍ | ਸਹਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਚ੍ਚਾਪਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਾਤ੍ ||੩੩|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚ ਨੇਤ੍ਰਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦ ਏਵ ਚ | ਔਪਸਰ੍ਗਿਕਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ ਨਰਾਨ੍ਨਰਮ੍ ||੩੪||
View original
प्रसङ्गाद्गात्रसंस्पर्शान्निश्वासात् सहभोजनात् | सहशय्यासनाच्चापि वस्त्रमाल्यानुलेपनात् ||३३|| कुष्ठं ज्वरश्च शोषश्च नेत्राभिष्यन्द एव च | औपसर्गिकरोगाश्च सङ्क्रामन्ति नरान्नरम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਸ੍ਠਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने कुष्ठनिदानं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon