Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો વિદ્રધીનાં નિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातो विद्रधीनां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
9. vidradhinidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
સર્વામરગુરુઃ શ્રીમાન્નિમિત્તાન્તરભૂમિપઃ | શિષ્યાયોવાચ નિખિલમિદં વિદ્રધિલક્ષણમ્ ||૩||
View original
सर्वामरगुरुः श्रीमान्निमित्तान्तरभूमिपः | शिष्यायोवाच निखिलमिदं विद्रधिलक्षणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ત્વગ્રક્તમાંસમેદાંસિ પ્રદૂષ્યાસ્થિસમાશ્રિતાઃ | દોષાઃ શોફં શનૈર્ઘોરં જનયન્ત્યુચ્છ્રિતા ભૃશમ્ ||૪|| મહામૂલં રુજાવન્તં વૃત્તં ચા(વાઽ)પ્યથવાઽઽયતમ્ | તમાહુર્વિદ્રધિં ધીરા, વિજ્ઞેયઃ સ ચ ષડ્વિધઃ ||૫|| પૃથગ્દોષૈઃ સમસ્તૈશ્ચ ક્ષતેનાપ્યસૃજા તથા | ષણ્ણામપિ હિ તેષાં તુ લક્ષણં સમ્પ્રવક્ષ્યતે ||૬||
View original
त्वग्रक्तमांसमेदांसि प्रदूष्यास्थिसमाश्रिताः | दोषाः शोफं शनैर्घोरं जनयन्त्युच्छ्रिता भृशम् ||४|| महामूलं रुजावन्तं वृत्तं चा(वाऽ)प्यथवाऽऽयतम् | तमाहुर्विद्रधिं धीरा, विज्ञेयः स च षड्विधः ||५|| पृथग्दोषैः समस्तैश्च क्षतेनाप्यसृजा तथा | षण्णामपि हि तेषां तु लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
કૃષ્ણોઽરુણો વા પરુષો ભૃશમત્યર્થવેદનઃ | ચિત્રોત્થાનપ્રપાકશ્ચ વિદ્રધિર્વાતસમ્ભવઃ ||૭||
View original
कृष्णोऽरुणो वा परुषो भृशमत्यर्थवेदनः | चित्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिर्वातसम्भवः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
પક્વોદુમ્બરસઙ્કાશઃ શ્યાવો વા જ્વરદાહવાન્ | ક્ષિપ્રોત્થાનપ્રપાકશ્ચ વિદ્રધિઃ પિત્તસમ્ભવઃ ||૮||
View original
पक्वोदुम्बरसङ्काशः श्यावो वा ज्वरदाहवान् | क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिः पित्तसम्भवः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
શરાવસદૃશઃ પાણ્ડુઃ શીતઃ સ્તબ્ધોઽલ્પવેદનઃ | ચિરોત્થાનપ્રપાકશ્ચ સકણ્ડુશ્ચ કફોત્થિતઃ ||૯||
View original
शरावसदृशः पाण्डुः शीतः स्तब्धोऽल्पवेदनः | चिरोत्थानप्रपाकश्च सकण्डुश्च कफोत्थितः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
તનુપીતસિતાશ્ચૈષામાસ્રાવાઃ ક્રમશઃ સ્મૃતાઃ |૧૦|
View original
तनुपीतसिताश्चैषामास्रावाः क्रमशः स्मृताः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
નાનાવર્ણરુજાસ્રાવો ઘાટાલો વિષમો મહાન્ ||૧૦|| વિષમં પચ્યતે ચાપિ વિદ્રધિઃ સાન્નિપાતિકઃ |૧૧|
View original
नानावर्णरुजास्रावो घाटालो विषमो महान् ||१०|| विषमं पच्यते चापि विद्रधिः सान्निपातिकः |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 13
તૈસ્તૈર્ભાવૈરભિહતે ક્ષતે વાઽપથ્યસેવિનઃ ||૧૧|| ક્ષતોષ્મા વાયુવિસૃતઃ સરક્તં પિત્તમીરયેત્ | જ્વરસ્તૃષ્ણા ચ દાહશ્ચ જાયતે તસ્ય દેહિનઃ ||૧૨|| એષ વિદ્રધિરાગન્તુઃ પિત્તવિદ્રધિલક્ષણઃ |૧૩|
View original
तैस्तैर्भावैरभिहते क्षते वाऽपथ्यसेविनः ||११|| क्षतोष्मा वायुविसृतः सरक्तं पित्तमीरयेत् | ज्वरस्तृष्णा च दाहश्च जायते तस्य देहिनः ||१२|| एष विद्रधिरागन्तुः पित्तविद्रधिलक्षणः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
કૃષ્ણસ્ફોટાવૃતઃ શ્યાવસ્તીવ્રદાહરુજાજ્વરઃ ||૧૩|| પિત્તવિદ્રધિલિઙ્ગસ્તુ રક્તવિદ્રધિરુચ્યતે |૧૪|
View original
कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः ||१३|| पित्तविद्रधिलिङ्गस्तु रक्तविद्रधिरुच्यते |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ઉક્તા વિદ્રધયો હ્યેતે તેષ્વસાધ્યસ્તુ સર્વજઃ ||૧૪||
View original
उक्ता विद्रधयो ह्येते तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15-18) · Śloka 19
આભ્યન્તરાનતસ્તૂર્ધ્વં વિદ્રધીન્ પરિચક્ષતે | ગુર્વસાત્મ્યવિરુદ્ધાન્નશુષ્કસંસૃષ્ટભોજનાત્ ||૧૫|| અતિવ્યવાયવ્યાયામવેગાઘાતવિદાહિભિઃ | પૃથક્ સમ્ભૂય વા દોષાઃ કુપિતા ગુલ્મરૂપિણમ્ ||૧૬|| વલ્મીકવત્સમુન્નદ્ધમન્તઃ કુર્વન્તિ વિદ્રધિમ્ | ગુદે બસ્તિમુખે નાભ્યાં કુક્ષૌ વઙ્ક્ષણયોસ્તથા ||૧૭|| વૃક્કયોર્યકૃતિ પ્લીહ્નિ હૃદયે ક્લોમ્નિ વા તથા | તેષાં લિઙ્ગાનિ જાનીયાદ્બાહ્યવિદ્રધિલક્ષણૈઃ ||૧૮|| આમપક્વૈષણીયાચ્ચ પક્વાપક્વં વિનિર્દિશેત્ |૧૯|
View original
आभ्यन्तरानतस्तूर्ध्वं विद्रधीन् परिचक्षते | गुर्वसात्म्यविरुद्धान्नशुष्कसंसृष्टभोजनात् ||१५|| अतिव्यवायव्यायामवेगाघातविदाहिभिः | पृथक् सम्भूय वा दोषाः कुपिता गुल्मरूपिणम् ||१६|| वल्मीकवत्समुन्नद्धमन्तः कुर्वन्ति विद्रधिम् | गुदे बस्तिमुखे नाभ्यां कुक्षौ वङ्क्षणयोस्तथा ||१७|| वृक्कयोर्यकृति प्लीह्नि हृदये क्लोम्नि वा तथा | तेषां लिङ्गानि जानीयाद्बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||१८|| आमपक्वैषणीयाच्च पक्वापक्वं विनिर्दिशेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
અધિષ્ઠાનવિશેષેણ લિઙ્ગં શૃણુ વિશેષતઃ ||૧૯|| ગુદે વાતનિરોધસ્તુ બસ્તૌ કૃચ્છ્રાલ્પમૂત્રતા | નાભ્યાં હિક્કા તથાઽઽટોપઃ કુક્ષૌ મારુતકોપનમ્ ||૨૦|| કટીપૃષ્ઠગ્રહસ્તીવ્રો વઙ્ક્ષણોત્થે તુ વિદ્રધૌ | વૃક્કયોઃ પાર્શ્વસઙ્કોચઃ પ્લીહ્ન્યુચ્છ્વાસાવરોધનમ્ ||૨૧|| સર્વાઙ્ગપ્રગ્રહસ્તીવ્રો હૃદિ શૂલશ્ચ દારુણઃ | શ્વાસો યકૃતિ તૃષ્ણા ચ પિપાસાક્લોમજેઽધિકા ||૨૨||
View original
अधिष्ठानविशेषेण लिङ्गं शृणु विशेषतः ||१९|| गुदे वातनिरोधस्तु बस्तौ कृच्छ्राल्पमूत्रता | नाभ्यां हिक्का तथाऽऽटोपः कुक्षौ मारुतकोपनम् ||२०|| कटीपृष्ठग्रहस्तीव्रो वङ्क्षणोत्थे तु विद्रधौ | वृक्कयोः पार्श्वसङ्कोचः प्लीह्न्युच्छ्वासावरोधनम् ||२१|| सर्वाङ्गप्रग्रहस्तीव्रो हृदि शूलश्च दारुणः | श्वासो यकृति तृष्णा च पिपासाक्लोमजेऽधिका ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
આમો વા યદિ વા પક્વો મહાન્ વા યદિ વેતરઃ | સર્વો મર્મોત્થિતશ્ચાપિ વિદ્રધિઃ કષ્ટ ઉચ્યતે ||૨૩||
View original
आमो वा यदि वा पक्वो महान् वा यदि वेतरः | सर्वो मर्मोत्थितश्चापि विद्रधिः कष्ट उच्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24-25) · Śloka 25
નાભેરુપરિજાઃ પક્વા યાન્ત્યૂર્ધ્વમિતરે ત્વધઃ | જીવત્યધો નિઃસ્રુતેષુ સ્રુતેષૂર્ધ્વં ન જીવતિ ||૨૪|| હૃન્નાભિબસ્તિવર્જ્યા યે તેષુ ભિન્નેષુ બાહ્યતઃ | જીવેત્ કદાચિત્ પુરુષો નેતરેષુ કદાચન ||૨૫||
View original
नाभेरुपरिजाः पक्वा यान्त्यूर्ध्वमितरे त्वधः | जीवत्यधो निःस्रुतेषु स्रुतेषूर्ध्वं न जीवति ||२४|| हृन्नाभिबस्तिवर्ज्या ये तेषु भिन्नेषु बाह्यतः | जीवेत् कदाचित् पुरुषो नेतरेषु कदाचन ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
સ્ત્રીણામપપ્રજાતાનાં પ્રજાતાનાં તથાઽહિતૈઃ | દાહજ્વરકરો ઘોરો જાયતે રક્તવિદ્રધિઃ ||૨૬||
View original
स्त्रीणामपप्रजातानां प्रजातानां तथाऽहितैः | दाहज्वरकरो घोरो जायते रक्तविद्रधिः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27) · Śloka 28
અપિ સમ્યક્પ્રજાતાનામસૃક્ કાયાદનિઃસૃતમ્ | રક્તજં વિદ્રધિં કુર્યાત્ કુક્ષૌ મક્કલ્લસઞ્જ્ઞિતમ્ ||૨૭|| સપ્તાહાન્નોપશાન્તશ્ચેત્તતોઽસૌ સમ્પ્રપચ્યતે |૨૮|
View original
अपि सम्यक्प्रजातानामसृक् कायादनिःसृतम् | रक्तजं विद्रधिं कुर्यात् कुक्षौ मक्कल्लसञ्ज्ञितम् ||२७|| सप्ताहान्नोपशान्तश्चेत्ततोऽसौ सम्प्रपच्यते |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (28-33) · Śloka 33
વિશેષમથ વક્ષ્યામિ સ્પષ્ટં વિદ્રધિગુલ્મયોઃ ||૨૮|| ગુલ્મદોષસમુત્થાનાદ્વિદ્રધેર્ગુલ્મકસ્ય ચ | કસ્માન્ન પચ્યતે ગુલ્મો વિદ્રધિઃ પાકમેતિ ચ ||૨૯|| ન નિબન્ધોઽસ્તિ ગુલ્માનાં વિદ્રધિઃ સનિબન્ધનઃ | ગુલ્માકારાઃ સ્વયં દોષા વિદ્રધિર્માંસશોણિતે ||૩૦|| વિવરાનુચરો ગ્રન્થિરપ્સુ બુદ્બુદકો યથા | એવમ્પ્રકારો ગુલ્મસ્તુ તસ્માત્ પાકં ન ગચ્છતિ ||૩૧|| માંસશોણિતબાહુલ્યાત્ પાકં ગચ્છતિ વિદ્રધિઃ | માંસશોણિતહીનત્વાદ્ગુલ્મઃ પાકં ન ગચ્છતિ ||૩૨|| ગુલ્મસ્તિષ્ઠતિ દોષે સ્વે વિદ્રધિર્માંસશોણિતે | વિદ્રધિઃ પચ્યતે તસ્માદ્ગુલ્મશ્ચાપિ ન પચ્યતે ||૩૩||
View original
विशेषमथ वक्ष्यामि स्पष्टं विद्रधिगुल्मयोः ||२८|| गुल्मदोषसमुत्थानाद्विद्रधेर्गुल्मकस्य च | कस्मान्न पच्यते गुल्मो विद्रधिः पाकमेति च ||२९|| न निबन्धोऽस्ति गुल्मानां विद्रधिः सनिबन्धनः | गुल्माकाराः स्वयं दोषा विद्रधिर्मांसशोणिते ||३०|| विवरानुचरो ग्रन्थिरप्सु बुद्बुदको यथा | एवम्प्रकारो गुल्मस्तु तस्मात् पाकं न गच्छति ||३१|| मांसशोणितबाहुल्यात् पाकं गच्छति विद्रधिः | मांसशोणितहीनत्वाद्गुल्मः पाकं न गच्छति ||३२|| गुल्मस्तिष्ठति दोषे स्वे विद्रधिर्मांसशोणिते | विद्रधिः पच्यते तस्माद्गुल्मश्चापि न पच्यते ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
હૃન્નાભિબસ્તિજઃ પક્વો વર્જ્યો યશ્ચ ત્રિદોષજઃ |૩૪|
View original
हृन्नाभिबस्तिजः पक्वो वर्ज्यो यश्च त्रिदोषजः |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (34-38) · Śloka 38
અથ મજ્જપરીપાકો ઘોરઃ સમુપજાયતે ||૩૪|| સોઽસ્થિમાંસનિરોધેન દ્વારં ન લભતે યદા | તતઃ સ વ્યાધિના તેન જ્વલનેનેવ દહ્યતે ||૩૫|| અસ્થિ(થ) મજ્જોષ્મણા તેન શીર્યતે દહ્યમાનવત્ | વિકારઃ શલ્યભૂતોઽયં ક્લેશયેદાતુરં ચિરમ્ ||૩૬|| અથાસ્ય કર્મણા વ્યાધિર્દ્વારં તુ લભતે યદા | તતો મેદઃપ્રભં સ્નિગ્ધં શુક્લં શીતમથો ગુરુ ||૩૭|| ભિન્નેઽસ્થ્નિ નિઃસ્રવેત્ પૂયમેતદસ્થિગતં વિદુઃ | વિદ્રધિં શાસ્ત્રકુશલાઃ સર્વદોષરુજાવહમ્ ||૩૮||
View original
अथ मज्जपरीपाको घोरः समुपजायते ||३४|| सोऽस्थिमांसनिरोधेन द्वारं न लभते यदा | ततः स व्याधिना तेन ज्वलनेनेव दह्यते ||३५|| अस्थि(थ) मज्जोष्मणा तेन शीर्यते दह्यमानवत् | विकारः शल्यभूतोऽयं क्लेशयेदातुरं चिरम् ||३६|| अथास्य कर्मणा व्याधिर्द्वारं तु लभते यदा | ततो मेदःप्रभं स्निग्धं शुक्लं शीतमथो गुरु ||३७|| भिन्नेऽस्थ्नि निःस्रवेत् पूयमेतदस्थिगतं विदुः | विद्रधिं शास्त्रकुशलाः सर्वदोषरुजावहम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને વિદ્રધિનિદાનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ ||૯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विद्रधिनिदानं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon