Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಿದ್ರಧೀನಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो विद्रधीनां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
9. vidradhinidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸರ್ವಾಮರಗುರುಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ನಿಮಿತ್ತಾನ್ತರಭೂಮಿಪಃ | ಶಿಷ್ಯಾಯೋವಾಚ ನಿಖಿಲಮಿದಂ ವಿದ್ರಧಿಲಕ್ಷಣಮ್ ||೩||
View original
सर्वामरगुरुः श्रीमान्निमित्तान्तरभूमिपः | शिष्यायोवाच निखिलमिदं विद्रधिलक्षणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದಾಂಸಿ ಪ್ರದೂಷ್ಯಾಸ್ಥಿಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ | ದೋಷಾಃ ಶೋಫಂ ಶನೈರ್ಘೋರಂ ಜನಯನ್ತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಾ ಭೃಶಮ್ ||೪|| ಮಹಾಮೂಲಂ ರುಜಾವನ್ತಂ ವೃತ್ತಂ ಚಾ(ವಾಽ)ಪ್ಯಥವಾಽಽಯತಮ್ | ತಮಾಹುರ್ವಿದ್ರಧಿಂ ಧೀರಾ, ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಚ ಷಡ್ವಿಧಃ ||೫|| ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಕ್ಷತೇನಾಪ್ಯಸೃಜಾ ತಥಾ | ಷಣ್ಣಾಮಪಿ ಹಿ ತೇಷಾಂ ತು ಲಕ್ಷಣಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೬||
View original
त्वग्रक्तमांसमेदांसि प्रदूष्यास्थिसमाश्रिताः | दोषाः शोफं शनैर्घोरं जनयन्त्युच्छ्रिता भृशम् ||४|| महामूलं रुजावन्तं वृत्तं चा(वाऽ)प्यथवाऽऽयतम् | तमाहुर्विद्रधिं धीरा, विज्ञेयः स च षड्विधः ||५|| पृथग्दोषैः समस्तैश्च क्षतेनाप्यसृजा तथा | षण्णामपि हि तेषां तु लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ಕೃಷ್ಣೋಽರುಣೋ ವಾ ಪರುಷೋ ಭೃಶಮತ್ಯರ್ಥವೇದನಃ | ಚಿತ್ರೋತ್ಥಾನಪ್ರಪಾಕಶ್ಚ ವಿದ್ರಧಿರ್ವಾತಸಮ್ಭವಃ ||೭||
View original
कृष्णोऽरुणो वा परुषो भृशमत्यर्थवेदनः | चित्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिर्वातसम्भवः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಃ ಶ್ಯಾವೋ ವಾ ಜ್ವರದಾಹವಾನ್ | ಕ್ಷಿಪ್ರೋತ್ಥಾನಪ್ರಪಾಕಶ್ಚ ವಿದ್ರಧಿಃ ಪಿತ್ತಸಮ್ಭವಃ ||೮||
View original
पक्वोदुम्बरसङ्काशः श्यावो वा ज्वरदाहवान् | क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिः पित्तसम्भवः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ಶರಾವಸದೃಶಃ ಪಾಣ್ಡುಃ ಶೀತಃ ಸ್ತಬ್ಧೋಽಲ್ಪವೇದನಃ | ಚಿರೋತ್ಥಾನಪ್ರಪಾಕಶ್ಚ ಸಕಣ್ಡುಶ್ಚ ಕಫೋತ್ಥಿತಃ ||೯||
View original
शरावसदृशः पाण्डुः शीतः स्तब्धोऽल्पवेदनः | चिरोत्थानप्रपाकश्च सकण्डुश्च कफोत्थितः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ತನುಪೀತಸಿತಾಶ್ಚೈಷಾಮಾಸ್ರಾವಾಃ ಕ್ರಮಶಃ ಸ್ಮೃತಾಃ |೧೦|
View original
तनुपीतसिताश्चैषामास्रावाः क्रमशः स्मृताः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
ನಾನಾವರ್ಣರುಜಾಸ್ರಾವೋ ಘಾಟಾಲೋ ವಿಷಮೋ ಮಹಾನ್ ||೧೦|| ವಿಷಮಂ ಪಚ್ಯತೇ ಚಾಪಿ ವಿದ್ರಧಿಃ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಃ |೧೧|
View original
नानावर्णरुजास्रावो घाटालो विषमो महान् ||१०|| विषमं पच्यते चापि विद्रधिः सान्निपातिकः |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 13
ತೈಸ್ತೈರ್ಭಾವೈರಭಿಹತೇ ಕ್ಷತೇ ವಾಽಪಥ್ಯಸೇವಿನಃ ||೧೧|| ಕ್ಷತೋಷ್ಮಾ ವಾಯುವಿಸೃತಃ ಸರಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಮೀರಯೇತ್ | ಜ್ವರಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ದಾಹಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ||೧೨|| ಏಷ ವಿದ್ರಧಿರಾಗನ್ತುಃ ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿಲಕ್ಷಣಃ |೧೩|
View original
तैस्तैर्भावैरभिहते क्षते वाऽपथ्यसेविनः ||११|| क्षतोष्मा वायुविसृतः सरक्तं पित्तमीरयेत् | ज्वरस्तृष्णा च दाहश्च जायते तस्य देहिनः ||१२|| एष विद्रधिरागन्तुः पित्तविद्रधिलक्षणः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಾವೃತಃ ಶ್ಯಾವಸ್ತೀವ್ರದಾಹರುಜಾಜ್ವರಃ ||೧೩|| ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿಲಿಙ್ಗಸ್ತು ರಕ್ತವಿದ್ರಧಿರುಚ್ಯತೇ |೧೪|
View original
कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः ||१३|| पित्तविद्रधिलिङ्गस्तु रक्तविद्रधिरुच्यते |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ಉಕ್ತಾ ವಿದ್ರಧಯೋ ಹ್ಯೇತೇ ತೇಷ್ವಸಾಧ್ಯಸ್ತು ಸರ್ವಜಃ ||೧೪||
View original
उक्ता विद्रधयो ह्येते तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15-18) · Śloka 19
ಆಭ್ಯನ್ತರಾನತಸ್ತೂರ್ಧ್ವಂ ವಿದ್ರಧೀನ್ ಪರಿಚಕ್ಷತೇ | ಗುರ್ವಸಾತ್ಮ್ಯವಿರುದ್ಧಾನ್ನಶುಷ್ಕಸಂಸೃಷ್ಟಭೋಜನಾತ್ ||೧೫|| ಅತಿವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮವೇಗಾಘಾತವಿದಾಹಿಭಿಃ | ಪೃಥಕ್ ಸಮ್ಭೂಯ ವಾ ದೋಷಾಃ ಕುಪಿತಾ ಗುಲ್ಮರೂಪಿಣಮ್ ||೧೬|| ವಲ್ಮೀಕವತ್ಸಮುನ್ನದ್ಧಮನ್ತಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಿದ್ರಧಿಮ್ | ಗುದೇ ಬಸ್ತಿಮುಖೇ ನಾಭ್ಯಾಂ ಕುಕ್ಷೌ ವಙ್ಕ್ಷಣಯೋಸ್ತಥಾ ||೧೭|| ವೃಕ್ಕಯೋರ್ಯಕೃತಿ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಹೃದಯೇ ಕ್ಲೋಮ್ನಿ ವಾ ತಥಾ | ತೇಷಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಜಾನೀಯಾದ್ಬಾಹ್ಯವಿದ್ರಧಿಲಕ್ಷಣೈಃ ||೧೮|| ಆಮಪಕ್ವೈಷಣೀಯಾಚ್ಚ ಪಕ್ವಾಪಕ್ವಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ |೧೯|
View original
आभ्यन्तरानतस्तूर्ध्वं विद्रधीन् परिचक्षते | गुर्वसात्म्यविरुद्धान्नशुष्कसंसृष्टभोजनात् ||१५|| अतिव्यवायव्यायामवेगाघातविदाहिभिः | पृथक् सम्भूय वा दोषाः कुपिता गुल्मरूपिणम् ||१६|| वल्मीकवत्समुन्नद्धमन्तः कुर्वन्ति विद्रधिम् | गुदे बस्तिमुखे नाभ्यां कुक्षौ वङ्क्षणयोस्तथा ||१७|| वृक्कयोर्यकृति प्लीह्नि हृदये क्लोम्नि वा तथा | तेषां लिङ्गानि जानीयाद्बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||१८|| आमपक्वैषणीयाच्च पक्वापक्वं विनिर्दिशेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿಶೇಷೇಣ ಲಿಙ್ಗಂ ಶೃಣು ವಿಶೇಷತಃ ||೧೯|| ಗುದೇ ವಾತನಿರೋಧಸ್ತು ಬಸ್ತೌ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಲ್ಪಮೂತ್ರತಾ | ನಾಭ್ಯಾಂ ಹಿಕ್ಕಾ ತಥಾಽಽಟೋಪಃ ಕುಕ್ಷೌ ಮಾರುತಕೋಪನಮ್ ||೨೦|| ಕಟೀಪೃಷ್ಠಗ್ರಹಸ್ತೀವ್ರೋ ವಙ್ಕ್ಷಣೋತ್ಥೇ ತು ವಿದ್ರಧೌ | ವೃಕ್ಕಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಸಙ್ಕೋಚಃ ಪ್ಲೀಹ್ನ್ಯುಚ್ಛ್ವಾಸಾವರೋಧನಮ್ ||೨೧|| ಸರ್ವಾಙ್ಗಪ್ರಗ್ರಹಸ್ತೀವ್ರೋ ಹೃದಿ ಶೂಲಶ್ಚ ದಾರುಣಃ | ಶ್ವಾಸೋ ಯಕೃತಿ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಪಿಪಾಸಾಕ್ಲೋಮಜೇಽಧಿಕಾ ||೨೨||
View original
अधिष्ठानविशेषेण लिङ्गं शृणु विशेषतः ||१९|| गुदे वातनिरोधस्तु बस्तौ कृच्छ्राल्पमूत्रता | नाभ्यां हिक्का तथाऽऽटोपः कुक्षौ मारुतकोपनम् ||२०|| कटीपृष्ठग्रहस्तीव्रो वङ्क्षणोत्थे तु विद्रधौ | वृक्कयोः पार्श्वसङ्कोचः प्लीह्न्युच्छ्वासावरोधनम् ||२१|| सर्वाङ्गप्रग्रहस्तीव्रो हृदि शूलश्च दारुणः | श्वासो यकृति तृष्णा च पिपासाक्लोमजेऽधिका ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ಆಮೋ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಪಕ್ವೋ ಮಹಾನ್ ವಾ ಯದಿ ವೇತರಃ | ಸರ್ವೋ ಮರ್ಮೋತ್ಥಿತಶ್ಚಾಪಿ ವಿದ್ರಧಿಃ ಕಷ್ಟ ಉಚ್ಯತೇ ||೨೩||
View original
आमो वा यदि वा पक्वो महान् वा यदि वेतरः | सर्वो मर्मोत्थितश्चापि विद्रधिः कष्ट उच्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24-25) · Śloka 25
ನಾಭೇರುಪರಿಜಾಃ ಪಕ್ವಾ ಯಾನ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಿತರೇ ತ್ವಧಃ | ಜೀವತ್ಯಧೋ ನಿಃಸ್ರುತೇಷು ಸ್ರುತೇಷೂರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವತಿ ||೨೪|| ಹೃನ್ನಾಭಿಬಸ್ತಿವರ್ಜ್ಯಾ ಯೇ ತೇಷು ಭಿನ್ನೇಷು ಬಾಹ್ಯತಃ | ಜೀವೇತ್ ಕದಾಚಿತ್ ಪುರುಷೋ ನೇತರೇಷು ಕದಾಚನ ||೨೫||
View original
नाभेरुपरिजाः पक्वा यान्त्यूर्ध्वमितरे त्वधः | जीवत्यधो निःस्रुतेषु स्रुतेषूर्ध्वं न जीवति ||२४|| हृन्नाभिबस्तिवर्ज्या ये तेषु भिन्नेषु बाह्यतः | जीवेत् कदाचित् पुरुषो नेतरेषु कदाचन ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಪಪ್ರಜಾತಾನಾಂ ಪ್ರಜಾತಾನಾಂ ತಥಾಽಹಿತೈಃ | ದಾಹಜ್ವರಕರೋ ಘೋರೋ ಜಾಯತೇ ರಕ್ತವಿದ್ರಧಿಃ ||೨೬||
View original
स्त्रीणामपप्रजातानां प्रजातानां तथाऽहितैः | दाहज्वरकरो घोरो जायते रक्तविद्रधिः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27) · Śloka 28
ಅಪಿ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಜಾತಾನಾಮಸೃಕ್ ಕಾಯಾದನಿಃಸೃತಮ್ | ರಕ್ತಜಂ ವಿದ್ರಧಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕುಕ್ಷೌ ಮಕ್ಕಲ್ಲಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್ ||೨೭|| ಸಪ್ತಾಹಾನ್ನೋಪಶಾನ್ತಶ್ಚೇತ್ತತೋಽಸೌ ಸಮ್ಪ್ರಪಚ್ಯತೇ |೨೮|
View original
अपि सम्यक्प्रजातानामसृक् कायादनिःसृतम् | रक्तजं विद्रधिं कुर्यात् कुक्षौ मक्कल्लसञ्ज्ञितम् ||२७|| सप्ताहान्नोपशान्तश्चेत्ततोऽसौ सम्प्रपच्यते |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (28-33) · Śloka 33
ವಿಶೇಷಮಥ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ಪಷ್ಟಂ ವಿದ್ರಧಿಗುಲ್ಮಯೋಃ ||೨೮|| ಗುಲ್ಮದೋಷಸಮುತ್ಥಾನಾದ್ವಿದ್ರಧೇರ್ಗುಲ್ಮಕಸ್ಯ ಚ | ಕಸ್ಮಾನ್ನ ಪಚ್ಯತೇ ಗುಲ್ಮೋ ವಿದ್ರಧಿಃ ಪಾಕಮೇತಿ ಚ ||೨೯|| ನ ನಿಬನ್ಧೋಽಸ್ತಿ ಗುಲ್ಮಾನಾಂ ವಿದ್ರಧಿಃ ಸನಿಬನ್ಧನಃ | ಗುಲ್ಮಾಕಾರಾಃ ಸ್ವಯಂ ದೋಷಾ ವಿದ್ರಧಿರ್ಮಾಂಸಶೋಣಿತೇ ||೩೦|| ವಿವರಾನುಚರೋ ಗ್ರನ್ಥಿರಪ್ಸು ಬುದ್ಬುದಕೋ ಯಥಾ | ಏವಮ್ಪ್ರಕಾರೋ ಗುಲ್ಮಸ್ತು ತಸ್ಮಾತ್ ಪಾಕಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ||೩೧|| ಮಾಂಸಶೋಣಿತಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ ವಿದ್ರಧಿಃ | ಮಾಂಸಶೋಣಿತಹೀನತ್ವಾದ್ಗುಲ್ಮಃ ಪಾಕಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ||೩೨|| ಗುಲ್ಮಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ದೋಷೇ ಸ್ವೇ ವಿದ್ರಧಿರ್ಮಾಂಸಶೋಣಿತೇ | ವಿದ್ರಧಿಃ ಪಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಗುಲ್ಮಶ್ಚಾಪಿ ನ ಪಚ್ಯತೇ ||೩೩||
View original
विशेषमथ वक्ष्यामि स्पष्टं विद्रधिगुल्मयोः ||२८|| गुल्मदोषसमुत्थानाद्विद्रधेर्गुल्मकस्य च | कस्मान्न पच्यते गुल्मो विद्रधिः पाकमेति च ||२९|| न निबन्धोऽस्ति गुल्मानां विद्रधिः सनिबन्धनः | गुल्माकाराः स्वयं दोषा विद्रधिर्मांसशोणिते ||३०|| विवरानुचरो ग्रन्थिरप्सु बुद्बुदको यथा | एवम्प्रकारो गुल्मस्तु तस्मात् पाकं न गच्छति ||३१|| मांसशोणितबाहुल्यात् पाकं गच्छति विद्रधिः | मांसशोणितहीनत्वाद्गुल्मः पाकं न गच्छति ||३२|| गुल्मस्तिष्ठति दोषे स्वे विद्रधिर्मांसशोणिते | विद्रधिः पच्यते तस्माद्गुल्मश्चापि न पच्यते ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
ಹೃನ್ನಾಭಿಬಸ್ತಿಜಃ ಪಕ್ವೋ ವರ್ಜ್ಯೋ ಯಶ್ಚ ತ್ರಿದೋಷಜಃ |೩೪|
View original
हृन्नाभिबस्तिजः पक्वो वर्ज्यो यश्च त्रिदोषजः |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (34-38) · Śloka 38
ಅಥ ಮಜ್ಜಪರೀಪಾಕೋ ಘೋರಃ ಸಮುಪಜಾಯತೇ ||೩೪|| ಸೋಽಸ್ಥಿಮಾಂಸನಿರೋಧೇನ ದ್ವಾರಂ ನ ಲಭತೇ ಯದಾ | ತತಃ ಸ ವ್ಯಾಧಿನಾ ತೇನ ಜ್ವಲನೇನೇವ ದಹ್ಯತೇ ||೩೫|| ಅಸ್ಥಿ(ಥ) ಮಜ್ಜೋಷ್ಮಣಾ ತೇನ ಶೀರ್ಯತೇ ದಹ್ಯಮಾನವತ್ | ವಿಕಾರಃ ಶಲ್ಯಭೂತೋಽಯಂ ಕ್ಲೇಶಯೇದಾತುರಂ ಚಿರಮ್ ||೩೬|| ಅಥಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಾ ವ್ಯಾಧಿರ್ದ್ವಾರಂ ತು ಲಭತೇ ಯದಾ | ತತೋ ಮೇದಃಪ್ರಭಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶುಕ್ಲಂ ಶೀತಮಥೋ ಗುರು ||೩೭|| ಭಿನ್ನೇಽಸ್ಥ್ನಿ ನಿಃಸ್ರವೇತ್ ಪೂಯಮೇತದಸ್ಥಿಗತಂ ವಿದುಃ | ವಿದ್ರಧಿಂ ಶಾಸ್ತ್ರಕುಶಲಾಃ ಸರ್ವದೋಷರುಜಾವಹಮ್ ||೩೮||
View original
अथ मज्जपरीपाको घोरः समुपजायते ||३४|| सोऽस्थिमांसनिरोधेन द्वारं न लभते यदा | ततः स व्याधिना तेन ज्वलनेनेव दह्यते ||३५|| अस्थि(थ) मज्जोष्मणा तेन शीर्यते दह्यमानवत् | विकारः शल्यभूतोऽयं क्लेशयेदातुरं चिरम् ||३६|| अथास्य कर्मणा व्याधिर्द्वारं तु लभते यदा | ततो मेदःप्रभं स्निग्धं शुक्लं शीतमथो गुरु ||३७|| भिन्नेऽस्थ्नि निःस्रवेत् पूयमेतदस्थिगतं विदुः | विद्रधिं शास्त्रकुशलाः सर्वदोषरुजावहम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ವಿದ್ರಧಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विद्रधिनिदानं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon