Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो विशिखानुप्रवेशनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
10. viśikhānupravēśanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਅਧਿਗਤਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣੋਪਾਸਿਤਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇਨ ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ਕਤਯੋਗ੍ਯੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਗਦਤਾ ਰਾਜਾਨੁਜ੍ਞਾਤੇਨ ਨੀਚਨਖਰੋਮ੍ਣਾ ਸ਼ੁਚਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਹਿਤੇਨ ਛਤ੍ਰਵਤਾ ਦਣ੍ਡਹਸ੍ਤੇਨ ਸੋਪਾਨਤ੍ਕੇਨਾਨੁਦ੍ਧਤਵੇਸ਼ੇਨ ਸੁਮਨਸਾ ਕਲ੍ਯਾਣਾਭਿਵ੍ਯਾਹਾਰੇਣਾਕੁਹਕੇਨ ਬਨ੍ਧੁਭੂਤੇਨ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸੁਸਹਾਯਵਤਾ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ੍ਟਵ੍ਯਾ ||੩||
View original
अधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता राजानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येन विशिखाऽनुप्रवेष्टव्या ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤੋ ਦੂਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼ਕੁਨਮਙ੍ਗਲਾਨੁਲੋਮ੍ਯੇਨਾਤੁਰਗਹਮਭਿਗਮ੍ਯ, ਉਪਵਿਸ਼੍ਯ, ਆਤੁਰਮਭਿਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ ਪਚ੍ਛੇਚ੍ਚ | ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯੈ ਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯੇਕੇ; ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍, ਸਡ੍ਵਿਧੋ ਹਿ ਰੋਗਾਣਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯਃ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਨ ਚੇਤਿ ||੪||
View original
ततो दूतनिमित्तशकुनमङ्गलानुलोम्येनातुरगृहमभिगम्य, उपविश्य, आतुरमभिपश्येत् स्पृशेत् पृच्छेच्च | त्रिभिरेतैर्विज्ञानोपायै रोगाः प्रायशो वेदितव्या इत्येके; तत्तु न सम्यक्, षड्विधो हि रोगाणां विज्ञानोपायः, तद्यथा- पञ्चभिः श्रोत्रादिभिः प्रश्नेन चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਰੋਗੇਸੁ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਦਿਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ- ‘ਤਤ੍ਰ ਸਫੇਨਂ ਰਕ੍ਤਮੀਰਯਨ੍ਨਨਿਲਃ ਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ’(ਸੂ. ਅ.੨੬) ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਕਰ੍ਕਸ਼ਮਦੁਕਠਿਨਤ੍ਵਾਦਯਃ (ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾ ) ਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਾਦਿਸੁ, ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਾਪਚਯਾਯੁਰ੍ਲਕ੍ਸਣਬਲਵਰ੍ਣਵਿਕਾਰਾਦਯਃ, ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਾਦਿਸੁ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਅਰਿਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਾਦਿਸੁ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਚ ਗਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਨ ਚ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਂ ਜਾਤਿਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਤਙ੍ਕਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵੇਦਨਾਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਂ ਬਲਮਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਂ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ | ਆਤ੍ਮਸਦਸ਼ੇਸੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯੁਪਾਯੇਸੁ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੀਯੈਰ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ||੫||
View original
तत्र श्रोत्रेन्द्रियविज्ञेया विशेषा रोगेषु व्रणास्रावविज्ञानीयादिषु वक्ष्यन्ते- ‘तत्र सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छति’(सू. अ.२६) इत्येवमादयः, स्पर्शनेन्द्रियविज्ञेयाः शीतोष्णश्लक्ष्णकर्कशमृदुकठिनत्वादयः (स्पर्शविशेषा ) ज्वरशोफादिषु, चक्षुरिन्द्रियविज्ञेयाः शरीरोपचयापचयायुर्लक्षणबलवर्णविकारादयः, रसनेन्द्रियविज्ञेयाः प्रमेहादिषु रसविशेषाः, घ्राणेन्द्रियविज्ञेया अरिष्टलिङ्गादिषु व्रणानामव्रणानां च गन्धविशेषाः, प्रश्नेन च विजानीयाद्देशं कालं जातिं सात्म्यमातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमन्तरग्निं वातमूत्रपुरीषाणां प्रवृत्तिमप्रवृत्तिं कालप्रकर्षादींश्च विशेषान् | आत्मसदृशेषु विज्ञानाभ्युपायेषु तत्स्थानीयैर्जानीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਏਵਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍, ਯਾਪ੍ਯਾਨ੍ ਯਾਪਯੇਤ੍, ਅਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਨੈਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤ, ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰੋਤ੍ਥਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੬||
View original
एवमभिसमीक्ष्य साध्यान् साधयेत्, याप्यान् यापयेत्, असाध्यान्नैवोपक्रमेत, परिसंवत्सरोत्थितांश्च विकारान् प्रायशो वर्जयेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਮਿਥ੍ਯਾਦਸ੍ਟਾ ਵਿਕਾਰਾ ਹਿ ਦੁਰਾਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਤਥਾ ਦੁਸ੍ਪਰਿਮਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਮੋਹਯੇਯੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਮ੍ ||੭||
View original
भवति चात्र- मिथ्यादृष्टा विकारा हि दुराख्यातास्तथैव च | तथा दुष्परिमृष्टाश्च मोहयेयुश्चिकित्सकम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰ ਸਾਧ੍ਯਾ ਅਪਿ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਸਾਂ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਨਪਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵਦ੍ਧਭੀਰੁਰਾਜਸੇਵਕਕਿਤਵਦੁਰ੍ਬਲਵੈਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਵ੍ਯਾਧਿਗੋਪਕਦਰਿਦ੍ਰਕਪਣਕ੍ਰੋਧਨਾਨਾਮਨਾਤ੍ਮਵਤਾਮਨਾਥਾਨਾਂ ਚ; ਏਵਂ ਨਿਰੂਪ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਯਸ਼ਾਂਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ||੮||
View original
तत्र साध्या अपि व्याधयः प्रायेणैषां दुश्चिकित्स्यतमा भवन्ति | तद्यथा- श्रोत्रियनृपतिस्त्रीबालवृद्धभीरुराजसेवककितवदुर्बलवैद्यविदग्धव्याधिगोपकदरिद्रकृपणक्रोधनानामनात्मवतामनाथानां च; एवं निरूप्य चिकित्सां कुर्वन् धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नोति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਹਾਸ੍ਯਾਂ ਸਂਵਾਸਂ ਪਰਿਹਾਸਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਦਤ੍ਤਂ ਚ ਤਾਭ੍ਯੋ ਨਾਦੇਯਮਨ੍ਨਾਦਨ੍ਯਦ੍ਭਿਸਗ੍ਵਰੈਃ ||੯||
View original
भवति चात्र- स्त्रीभिः सहास्यां संवासं परिहासं च वर्जयेत् | दत्तं च ताभ्यो नादेयमन्नादन्यद्भिषग्वरैः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विशिखानुप्रवेशनीयो नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon